روزنامه تایمز اسرائیل بهنقل از یک دیپلمات عرب و یک منبع مطلع از روند میانجیگری، گزارش داد که اسرائیل پذیرفته است که در جریان آتشبس ۶۰ روزهای که در حال مذاکره بر سر آن است، بهطور قابلتوجهی حضور نظامی خود در نوار غزه را کاهش دهد.
تایمز اسرائیل چهارشنبه ۲۴ تیر افزوده است که این اقدام میتواند راه را برای دستیابی به توافقی قریبالوقوع هموار کند.
بر اساس این گزارش، اسرائیل پس از اعمال فشار از سوی استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، از مواضع حداکثری خود درباره سطح و گستره عقبنشینی جزئی از غزه عقبنشینی کرده است.
این دو منبع، که نامشان اعلام نشده، به تایمز اسرائیل گفتند که بهدنبال این فشارها، نقشههای تازهای که اسرائیل ارائه داده، دیگر شامل باقیماندن نیروهای ارتش اسرائیل در گذرگاه موراغ، منطقهای که شهرهای جنوبی رفح و خانیونس را از یکدیگر جدا میکند، نمیشود.
بهنوشته این روزنامه، اسرائیل همچنین پذیرفته است که دامنه حضور خود در رفح را کاهش دهد.
پیشتر، اسرائیل امیدوار بود که در این منطقه شهری موسوم به «شهر انسانی» ایجاد کند تا جمعیت غزه به آن منتقل، در بدو ورود غربال و سپس از خروج بازداشته شوند؛ اقدامی که هدف نهایی آن تشویق به مهاجرت جمعی فلسطینیان از نوار غزه بود.
به گفته دیپلمات عرب، پیشنهاد جدید اسرائیل درباره عقبنشینی از غزه احتمالاً اجرای این طرح جنجالی «شهر انسانی» را با مانع جدی مواجه خواهد کرد.
بر اساس اطلاعات منبع نزدیک به مذاکرات، هماکنون میانجیگران در دوحه در حال بررسی طرحهای تازه اسرائیل با مذاکرهکنندگان حماس هستند؛ طرحهایی که به گفته او، تا حد زیادی با خواست حماس برای عقبنشینی ارتش اسرائیل به مواضعی که پیش از فروپاشی آتشبس قبلی در دوم مارس در اختیار داشت، همراستا است.
در همین حال، حماس نیز نشان داده است که آماده مصالحه درباره درخواست خود برای تضمین رسمی آتشبس دائم از سوی اسرائیل است؛ مشروط بر آنکه دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، تضمین شخصی بدهد که این آتشبس تا زمان دستیابی به توافق نهایی پابرجا خواهد ماند.
با مصالحه حماس در زمینه آتشبس دائم و عقبنشینی اسرائیل از بخشی از شروطش درباره حضور نظامی، میانجیگران بر این باورند که موانع اصلی در مذاکرات جاری در دوحه پشت سر گذاشته شده است.
با این حال، دیپلمات عرب به تایمز اسرائیل گفت که طرفین همچنان باید بر سر سازوکارهای توزیع کمکهای بشردوستانه و نیز تعداد و هویت اسرای فلسطینی که قرار است در چارچوب این آتشبس دوماهه در برابر آزادی ۱۰ گروگان زنده اسرائیلی و تحویل اجساد ۱۸ گروگان کشتهشده آزاد شوند، به توافق برسند.
باراک راوید، خبرنگار اکسیوس، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که دونالد ترامپ قرار است چهارشنبه ۲۵ تیر با شیخ محمد بن عبدالرحمن آلثانی، نخستوزیر قطر، دیدار و درباره پیشبرد مذاکرات مربوط به آتشبس در نوار غزه گفتوگو کند.
مذاکرات اخیر میان نمایندگان اسرائیل و حماس از ۱۰ روز پیش در دوحه در جریان است و طرفین در حال بررسی طرحی پیشنهادی با حمایت ایالات متحده هستند که آتشبس ۶۰ روزه، آزادی تدریجی گروگانها، عقبنشینی گامبهگام ارتش اسرائیل از بخشهایی از غزه و آغاز مذاکرات برای پایان جنگ را در بر میگیرد.
استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ در امور خاورمیانه، پیشتر (یکشنبه) گفته بود که به نتیجهبخش بودن این مذاکرات امیدوار است.
قطر از اصلیترین میانجیها میان دو طرف محسوب میشود و همراه با مصر و آمریکا در تلاش برای حصول توافق عمل میکند.
اختلاف بر سر عقبنشینی اسرائیل
با وجود تلاش میانجیها، اختلافات میان اسرائیل و حماس همچنان بر سر میزان عقبنشینی نهایی ارتش اسرائیل از نوار غزه ادامه دارد.
جنگ کنونی پس از حمله حماس به اسرائیل در هفتم اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد. حملهای که به گفته اسرائیل منجر به کشته شدن هزار و ۲۰۰ نفر و گروگانگیری حدود ۲۵۰ تن شد.
وزارت بهداشت غزه که زیر نظر حماس است، اعلام کرده که عملیات نظامی اسرائیل در پی این حمله، تاکنون بیش از ۵۸ هزار کشته برجای گذاشته است. این جنگ همچنین به بروز بحران گرسنگی، آوارگی کامل جمعیت غزه و طرح اتهامهایی از جمله نسلکشی در دیوان بینالمللی دادگستری و جنایات جنگی در دیوان کیفری بینالمللی انجامیده است. اتهامهایی که اسرائیل آنها را رد میکند.
آتشبس دوماهه پیشین در ماه مارس گذشته و پس از آن پایان یافت که حملات اسرائیل در ۱۸ مارس، بیش از ۴۰۰ فلسطینی را کشت.
ترامپ پیشتر در سال جاری میلادی پیشنهاد داده بود که ایالات متحده کنترل غزه را بهدست گیرد. پیشنهادی که از سوی کارشناسان حقوق بشر، سازمان ملل و مقامهای فلسطینی بهشدت محکوم شد و آن را طرحی برای «پاکسازی قومی» توصیف کردند.
راوید به نقل از یک منبع آگاه نوشت که ترامپ و نخستوزیر قطر در دیدار با یکدیگر قرار است درباره تلاشها برای ازسرگیری مذاکرات هستهای میان آمریکا و ایران نیز رایزنی کنند.
بر اساس این گزارش که سهشنبه ۲۴ تیر منتشر شد، ارتش اسرائیل در ابتدا حمله اعضای حماس با یک راکت ضدزره را بهعنوان عامل احتمالی این انفجار مورد بررسی قرار داد.
با این حال، در ساعات پس از حادثه، احتمال بروز نقص فنی در یکی از گلولهها و انفجار در داخل تانک، بهتدریج قوت گرفت.
بررسیها در خصوص علت دقیق این رویداد مرگبار که ظهر دوشنبه ۲۳ تیر به وقوع پیوست، همچنان ادامه دارد. در این انفجار سه سرباز اسرائیلی ۱۹، ۲۰ و ۲۱ ساله جان خود را از دست دادند که هویت آنها اعلام شده است.
این حادثه یک مجروح نیز بر جای گذاشت که جراحات او جدی گزارش شده است. ارتش اسرائیل هنوز هویت این سرباز را اعلام نکرده است.
تایمز اسرائیل نوشت با جان باختن این سه نظامی، شمار تلفات نیروهای اسرائیلی در جریان عملیات زمینی در نوار غزه و درگیریهای مرزی با این منطقه به ۴۵۴ نفر رسید. این آمار شامل دو افسر پلیس و سه پیمانکار غیرنظامی وزارت دفاع اسرائیل نیز میشود.
دستور تخلیه ساکنان جبالیا و شهر غزه
افیخای ادرعی، سخنگوی عربزبان ارتش اسرائیل، ۲۴ تیر با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس از تشدید درگیریها در نوار غزه خبر داد و اعلام کرد ساکنان شهر غزه و جبالیا در شمال این باریکه باید محل سکونت خود را تخلیه کنند.
ادرعی از فلسطینیان ساکن این مناطق خواست به اردوگاه مواصی در جنوب غزه نقل مکان کنند.
در این پیام آمده است: «ارتش اسرائیل با قدرت مضاعف در این مناطق برای نابودی دشمن و گروههای تروریستی وارد عمل شده است. نبرد در حال گسترش به سمت غرب و مرکز شهر است.»
همزمان، رسانههای اسرائیلی گزارش دادند محمد فرج الغول، وزیر پیشین دادگستری در دولت حماس و عضو شورای قانونگذاری فلسطین، صبح ۲۴ تیر در حمله هوایی اسرائیل به شهر غزه کشته شده است.
در پی تهاجم هفتم اکتبر حماس، اسرائیل عملیات نظامی گستردهای را در نوار غزه آغاز کرده که بنا بر اعلام وزارت بهداشت وابسته به حماس، تاکنون بیش از ۵۸ هزار کشته و ۱۳۹ هزار زخمی بر جای گذاشته است.
گیدون سعار، وزیر امور خارجه اسرائیل، ۲۳ تیر در مصاحبه با شبکه یورونیوز در بروکسل اعلام کرد اسرائیل برنامهای برای حضور دائمی در نوار غزه ندارد.
او در عین حال به نگرانیهای امنیتی اسرائیل پرداخت و تاکید کرد حماس «نمیتواند بخشی از آینده غزه باشد».
سعار برخی انتقادات در خصوص نامتناسب بودن عملیات اسرائیل در غزه را «مضحک» خواند و افزود: «در مورد حمله غرب به داعش که منجر به نابودی آن شد، چه میگویید؟ آیا آن حمله متناسب بود؟ اسرائیل باید با وجود یک دولت تروریستی، در فاصله یک مایلی از شهروندانش کنار بیاید؟»
در هفتههای اخیر، فعالان و سازمانهای حقوق بشری نسبت به تداوم درگیریها و تشدید بحران انسانی در نوار غزه هشدار دادهاند.
در همین حال، تلاشهای بینالمللی برای پایان دادن به جنگ همچنان ادامه دارد، اما گفتوگوها درباره برقراری آتشبس تاکنون به نتیجه مشخصی نرسیده است.
ارتش اسرائیل یکشنبه ۲۲ تیر اعلام کرد این اهداف شامل نیروهای مسلح، ساختمانهای بمبگذاریشده، انبارهای تسلیحات، پایگاههای شلیک موشکهای ضدزره و سایر زیرساختهای مرتبط با گروههای مسلح بوده است.
عملیات پنج لشکر ارتش اسرائیل در سراسر نوار غزه ادامه دارد.
ارتش اسرائیل همچنین گفت نیروهای لشکرهای ۱۶۲ و ۹۹ در منطقه بیتحنون واقع در شمال غزه چند نیروی مسلح را کشته و زیرساختهای مرتبط از جمله تونلها را منهدم کردهاند.
بر اساس این اطلاعیه، نیروهای زمینی ارتش اسرائیل نیز شماری دیگر از اعضای گروههای مسلح نیز را در نقاط مختلف نوار غزه کشتهاند.
آمار منتشرشده از سوی وزارت بهداشت تحت کنترل حماس حاکی است دستکم ۱۳۹ فلسطینی طی ۲۴ ساعت گذشته در غزه کشته شدهاند.
شبکه العربیه گزارش داد از بامداد ۲۲ تیر تاکنون و طی حدود ۱۲ ساعت، ۵۰ شهروند فلسطینی در نقاط مختلف نوار غزه در پی حملات و تیراندازی نیروهای اسرائیلی کشته و دهها تن دیگر زخمی شدهاند.
رسانههای فلسطینی نوشتهاند ۱۲ نفر از کشتهشدگان از جمله یک پزشک، در پی حمله هواپیماهای جنگنده اسرائیلی به یک بازار محلی در محله الدرج در مرکز شهر غزه جان باختهاند.
این رسانهها همچنین اعلام کردند: «۱۰ نفر، از جمله چند کودک، در حمله به یک خانه در جنوب اردوگاه النصیرات کشته شدند.»
سازمان دفاع مدنی غزه ساعاتی پیش اعلام کرده بود در حملات هوایی یکشنبه، ۳۱ فلسطینی در مناطق مختلف نوار غزه جان باختند که ۲۰ نفر از آنها در اردوگاه النصیرات کشته شدهاند.
همزمان با این حملات، مذاکرات هیاتهای اسرائیل و حماس در قطر برای آتشبس در جریان است.
آخرین خبرها از مذاکرات آتشبس
کانال ۱۲ تلویزیون اسرائیل گزارش داد قرار است بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر این کشور، شامگاه ۲۲ تیر یک نشست محدود امنیتی برگزار کند تا درباره مذاکرات آتشبس و تبادل گروگانها که در دوحه در جریان است، رایزنی شود.
این نشست با حضور مقامهای ارشد امنیتی و چند وزیر کابینه برگزار میشود و تمرکز آن بر بررسی طرح جدیدی برای آرایش مجدد نیروهای ارتش اسرائیل در نوار غزه خواهد بود.
رسانهها شنبه ۲۱ تیر از بنبست در مذاکرات آتشبس خبر دادند و دلیلش را اختلاف بر سر میزان عقبنشینی نیروهای اسرائیلی از غزه عنوان کردند.
یک منبع فلسطینی مطلع به خبرگزاری فرانسه گفت اسرائیل در نقشهای که ۲۰ تیر در مذاکرات ارائه داد، پیشنهاد کرد حدود ۴۰ درصد از مساحت نوار غزه همچنان تحت کنترل نظامی این کشور باقی بماند.
منبع فلسطینی دیگری به رویترز گفت حماس نقشههای پیشنهادی اسرائیل برای عقبنشینی را رد کرده، چرا که در آنها همه مناطق جنوبی رفح و بخشهایی از شمال و شرق همچنان تحت کنترل اسرائیل باقی میماند.
بر اساس گزارشها، اسرائیل قرار است ۲۲ تیر نقشههای بهروزرسانیشدهای را ارائه دهد که شامل طرح استقرار نظامی در امتداد کریدور موراغ و پیرامون نوار غزه است.
کانال ۱۲ گزارش داد هرچند ارائه این نقشههای جدید میتواند به پیشرفتی در مذاکرات منجر شود، حتی در صورت تایید آنها، اختلافهای مهمی باقی میماند.
هویت گروگانهای اسرائیلی و نیز شمار و هویت زندانیان فلسطینی که قرار است آزاد شوند، از دیگر مواردی است که بر سرشان اختلاف وجود دارد.
مذاکرات غیرمستقیم اسرائیل و حماس، حدود یک هفته پیش با میانجیگری قطر، مصر و آمریکا در دوحه برای پایان دادن به جنگ ۲۱ ماهه آغاز شد.
یک مقام آگاه شنبه ۲۱ تیر به رسانههای عبری گفت بر اساس این پیشنهاد، اسرائیل و حماس قرار بود در چارچوب اهداف اعلامشده اسرائیل از عملیات نظامیاش، درباره پایان جنگ نیز گفتوگو کنند.
به گفته او، اسرائیل در مذاکراتی که در دوحه برگزار شد «انعطاف نشان داد»، اما حماس با اتخاذ مواضعی، مانع پیشرفت گفتوگوها شد و روند مذاکرات را متوقف کرد.
خبرگزاری رویترز نیز به نقل از منابع آگاه فلسطینی و اسرائیلی گزارش داد مذاکرات برای دستیابی به آتشبس در غزه به دلیل اختلاف بر سر میزان عقبنشینی نیروهای اسرائیلی از این منطقه، با مانع روبهرو شده است.
با این حال، به گفته این منابع، مذاکرات غیرمستقیم بر سر طرح آمریکا برای آتشبس ۶۰ روزه همچنان ادامه خواهد داشت.
اختلاف بر سر خروج نظامی اسرائیل از غزه
کانال ۱۲ تلویزیون اسرائیل گزارش داد مذاکرات دوحه به دلیل اختلاف بر سر ماهیت خروج کامل یا بازآرایی نیروهای ارتش اسرائیل در غزه پس از توافق، به بنبست رسیده است.
این شبکه به نقل از یک مقام خارجی مطلع نوشت حماس طرح قبلی اسرائیل را برای استقرار نیروهای ارتش رد کرده است.
به گفته این مقام، اسرائیل قصد دارد در صورت دستیابی به توافق آتشبس، یکشنبه ۲۲ تیر نقشههای جدیدی برای محل استقرار مجدد نیروهای ارتش در کریدور موراغ و پیرامون نوار غزه ارائه کند.
شبکه العربیه نیز ۲۱ تیر با تایید این خبر، به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد میانجیهای قطری و مصری انتظار دارند طرف اسرائیلی اصلاحاتی در نقشه خروج نیروهایش از نوار غزه اعمال کند.
این منبع گفت میانجیها در انتظار نسخه اصلاحشدهای از نقشههای عقبنشینی ارتش اسرائیل هستند.
یک منبع فلسطینی مطلع به خبرگزاری فرانسه گفت اسرائیل در نقشهای که ۲۰ تیر در مذاکرات ارائه داد، پیشنهاد کرد حدود ۴۰ درصد از مساحت نوار غزه همچنان تحت کنترل نظامی این کشور باقی بماند.
منبع فلسطینی دیگری به رویترز گفت حماس نقشههای پیشنهادی اسرائیل برای عقبنشینی را رد کرده، چرا که در آنها همه مناطق جنوبی رفح و بخشهایی از شمال و شرق همچنان تحت کنترل اسرائیل باقی میماند.
دو منبع اسرائیلی به این خبرگزاری گفتند حماس خواهان بازگشت نیروهای اسرائیلی به خطوطی است که در آتشبس قبلی، پیش از حمله مجدد اسرائیل در ماه مارس، برقرار بود.
پیشتر منابع فلسطینی به العربیه گفتند رسیدگی به موضوع عقبنشینی اسرائیل از محور صلاحالدین (فیلادلفی) تا زمان سفر آتی استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا، به دوحه به تعویق افتاده است.
دیگر موارد اختلاف
پیشتر اعلام شده بود مذاکرات غیرمستقیم شنبه بر موضوعاتی چون وضعیت گروگانها و سازوکارهای ورود کمکهای بشردوستانه به نوار غزه متمرکز است.
یک منبع فلسطینی به رویترز گفت مسائل مربوط به کمکرسانی و تضمین پایان جنگ، از دیگر موانع پیشرفت مذاکرات است؛ موضوعاتی که به گفته او، با مداخله بیشتر آمریکا ممکن است حل شود.
حماس از ابتدا تاکید داشته که تنها در صورت توافق بر سر پایان جنگ، گروگانهای باقیمانده را آزاد خواهد کرد.
در مقابل، اسرائیل گفته تنها پس از آزادی همه گروگانها و نابودی کامل ساختار نظامی و اداری حماس در غزه، به جنگ پایان خواهد داد.
هیاتهایی از اسرائیل و حماس از حدود یک هفته پیش در قطر بهسر میبرند تا درباره توافقی مذاکره کنند که شامل آزادی تدریجی گروگانها، عقبنشینی نیروهای اسرائیلی و آغاز گفتوگو برای پایان جنگ است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، که در روزهای اخیر میزبان بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، بود گفت امیدوار است بهزودی توافقی حاصل شود، اما منابع اسرائیلی و فلسطینی میگویند مسائل مهمی هنوز حلنشده باقی ماندهاند.
در دیدارهای صورتگرفته میان بنیامین نتانیاهو و دونالد ترامپ، همچنین مشاوران کاخ سفید و شماری از قانونگذاران آمریکایی، تمرکز اصلی بر امکان توافق برای آتشبسی ۶۰ روزه با گروه حماس بود؛ توافقی که میتواند مقدمهای برای پایان جنگ ۲۱ ماهه در غزه تلقی شود.
نتانیاهو در سخنانی ویدیویی اعلام کرد که به دنبال نهاییکردن این توافق با پشتیبانی ایالات متحده است، اما تصریح کرد که آتشبس صرفاً موقتی خواهد بود و هدف آن، آزادی ۵۰ گروگان اسرائیلی باقیمانده در غزه است.
او تاکید کرد که در چارچوب هرگونه توافق احتمالی، از شروط بنیادین خود عقبنشینی نخواهد کرد؛ از جمله خلع سلاح کامل حماس و پایان تواناییهای حکومتی و نظامی این گروه در نوار غزه. او گفت: «اگر این شرایط از مسیر مذاکره محقق شود، بسیار خوب است؛ اما اگر نشود، آن را با نیروی ارتش اسرائیل به دست خواهیم آورد.»
نخستوزیر اسرائیل در آخرین روز حضور خود در آمریکا، با شرکت در مراسم یادبود دو کارمند کشتهشده سفارت اسرائیل در واشینگتن، بار دیگر به آنچه «خشونت یهودستیزانه» علیه شهروندان یهودی در جهان توصیف میکند، پرداخت.
یارون لیشینسکی و سارا لین میلگریم، دو کارمند جوان سفارت، روز ۲۲ ماه مه در برابر موزه یهودیان در پایتخت آمریکا هدف تیراندازی قرار گرفتند و جان باختند. ضارب هنگام بازداشت شعار «فلسطین را آزاد کنید» سر داد و در بازجوییها اعلام کرد که این حمله را «برای فلسطین و برای غزه» انجام داده است.
در این مراسم که در محل سفارت برگزار شد، سارا نتانیاهو، همسر نخستوزیر اسرائیل، با امضای دفتر یادبود، به خانوادههای داغدیده تسلیت گفت. اعضای خانواده این دو کارمند نیز در مراسم حضور داشتند.
در همین حال، ایالات متحده در تلاش است مذاکرات پشتپردهای را که با میانجیگری مصر و قطر انجام میشود، دوباره به جریان بیندازد. مقامهای ارشد آمریکایی ابراز امیدواری کردهاند که حضور استیو ویتکوف، نماینده ویژه کاخ سفید، بتواند این گفتوگوها را به پیشرفت ملموسی برساند.
وزیر خارجه آمریکا نیز در اظهاراتی گفته است که «بیش از هر زمان دیگری» به توافق نزدیک شدهاند، هرچند برخی موانع همچنان باقی است.
از جمله نقاط مورد اختلاف، خواسته اسرائیل برای حفظ کنترل نظامی بر بخشهایی از غزه در طول آتشبس است؛ مسئلهای که در نشست اخیر میان مقامهای اسرائیلی، آمریکایی و قطری در کاخ سفید مورد بررسی قرار گرفته است.
با وجود آنکه هیچیک از طرفها بهصراحت جزئیات مذاکرات محرمانه را تایید نکردهاند، اما رییسجمهوری آمریکا در اظهاراتی عمومی گفت: «میخواهیم صلح برقرار شود، میخواهیم گروگانها بازگردند و فکر میکنم به این هدف نزدیک شدهایم.»
مقامهای آمریکایی معتقدند که توان عملیاتی حماس بهویژه در حوزه فرماندهی مرکزی بهشدت تضعیف شده و جمهوری اسلامی ایران، حامی اصلی این گروه، نیز در پی حملات سنگین مشترک آمریکا و اسرائیل به تاسیسات هستهایاش، ضربه شدیدی خورده است. با این حال، حماس همچنان قادر به حملات مرگبار به نیروهای اسرائیلی است و نگرانیها درباره تداوم خشونت در میدان جنگ ادامه دارد.
در شرایطی که شمار کشتههای فلسطینی در غزه به نقل از مقامات بهداشت منطقه که تحت کنترل حماس است، به بیش از ۵۷ هزار نفر رسیده و افکار عمومی جهان خواستار توقف درگیریها شدهاند، تلاشهای دیپلماتیک برای آتشبس موقت وارد مرحله حساسی شده است. با اینهمه، همچنان روشن نیست آیا توافقی نهایی در راه است یا خیر.
