خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام ارشد اسرائیلی گزارش داد حماس و اسرائیل ممکن است طی یک یا دو هفته آینده به توافقی برای برقراری آتشبس در غزه و آزادی گروگانها دست یابند اما چنین توافقی به احتمال زیاد ظرف یک روز حاصل نخواهد شد.
این مقام اسرائیلی شامگاه چهارشنبه ۱۸ تیر گفت اگر دو طرف با توقف ۶۰ روزه درگیریها موافقت کنند، اسرائیل از این فرصت برای ارائه طرح آتشبس دائمی که مستلزم خلع سلاح کامل حماس است، استفاده خواهد کرد.
او هشدار داد اگر حماس این طرح را نپذیرد، اسرائیل عملیات نظامی خود را در غزه از سر خواهد گرفت.
این مقام اسرائیلی که بهدلیل حساسیت موضوع خواست هویتش مخفی بماند، این اظهارات را در حاشیه دیدار بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، با مقامهای آمریکایی در واشینگتن مطرح کرد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۱۷ تیر برای دومین بار در جریان سفر نتانیاهو به واشینگتن با او دیدار کرد تا بهطور خاص درباره تحولات غزه گفتوگو کند.
ترامپ پیشتر ابراز امیدواری کرده بود توافق آتشبس میان اسرائیل و حماس در همین هفته نهایی شود. موضوعی که به افزایش گمانهزنیها درباره احتمال اعلام رسمی این توافق پیش از پایان سفر نتانیاهو در پنجشنبه ۱۹ تیر انجامید.
با این حال، رییسجمهوری ایالات متحده ۱۸ تیر اذعان کرد برقراری آتشبس هنوز «قطعی» نیست و با وجود آنکه توافق «بسیار نزدیک» به نظر میرسد، ممکن است نهایی شدن آن در هفته جاری یا حتی هفته آینده صورت گیرد.
پایگاه خبری تایمز اسرائیل به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد نتانیاهو شامگاه ۱۸ تیر در دیدار با خانوادههای شماری از گروگانهای در بند حماس، از پیشرفت در مذاکرات آتشبس خبر داده است.
در سوی دیگر، یک منبع نزدیک به حماس اعلام کرد در جریان چهار روز گفتوگوی غیرمستقیم میان اسرائیل و حماس در قطر، هیچ پیشرفتی در مورد مسائل اصلی مورد اختلاف حاصل نشده است.
نقش قطر در بازسازی نوار غزه
پایگاه خبری واینت ۱۹ تیر گزارش داد بر اساس مفاد طرح پیشنهادی آتشبس، قطر مجاز خواهد بود پس از توقف درگیریها تامین مالی روند بازسازی نوار غزه را آغاز کند.
واینت نوشت این پیشنهاد از سوی حماس در مذاکرات مطرح شده و اسرائیل نیز موافقت اصولی خود را با آن اعلام کرده است.
چند کشور دیگر نیز در چارچوب این توافق، کمکهای مالی خود را برای بازسازی غزه آغاز خواهند کرد. نام این کشورها در گزارش واینت بهطور مشخص ذکر نشده است.
این گزارش در شرایطی منتشر میشود که سرنوشت ساکنان غزه همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.
ترامپ ۱۷ تیر اعلام کرد طرح جابهجایی فلسطینیان از غزه با پیشرفتهایی همراه شده و آمریکا و اسرائیل در حال همکاری با کشورهایی هستند که از ساختن «آیندهای بهتر» برای فلسطینیان استقبال میکنند.
در ادامه رایزنیهای بینالمللی برای حل و فصل مناقشه غزه، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، شامگاه ۱۸ تیر با یوهان وادفول، همتای آلمانی خود، تلفنی گفتوگو کرد.
بررسی تحولات خاورمیانه از جمله آزادی گروگانهای اسرائیلی، برقراری آتشبس و برنامه هستهای جمهوری اسلامی، از محورهای اصلی این گفتوگو بودند.
در ساعات اولیه بامداد پنجشنبه ۱۹ تیر، پهپادها و موشکهای روسی به پایتخت اوکراین اصابت کردند.
تیمور تکاچنکو، رییس اداره نظامی کییف، بهدنبال این حمله گفت: «ساختمانهای مسکونی، خودروها، انبارها و دفاتر غیرمسکونی در آتش میسوزند.»
مقامها از مرگ دو نفر و زخمی شدن ۱۳ تن دیگر خبر دادند. بر اساس گزارشها، شش منطقه از ۱۰ منطقه شهر آسیب دیدهاند.
منطقه شوچنکیفسکی که بهخاطر رستورانها، گالریها و بارهای پرجنبوجوش دانشجوییاش شناخته میشود، بهطور ویژه آسیب دیده است.
تصاویر منتشرشده از کییف نشاندهنده شیشههای شکسته، نماهای تخریبشده ساختمانها و خودروهای سوخته است.
بر اساس دادههای نیروی هوایی اوکراین، هشدار حملات هوایی بیش از چهار ساعت بهطول انجامید. گزارشگران رویترز از دود غلیظ در شهر و تیره شدن طلوع خورشید در آسمان خبر دادند.
تکاچنکو به ساکنان کییف هشدار داد: «پس از بازگشت از پناهگاهها، پنجرهها را بسته نگه دارید. دود زیادی در هواست.»
در شرق اوکراین و نزدیکتر به خط مقدم نیز حمله هوایی دیگر روسیه به شهر کوستیانتینیفکا سه کشته و یک زخمی بر جای گذاشت.
تسلیحات آمریکایی در راه اوکراین؛ ترامپ، پوتین را متهم کرد
همزمان با این حملات، مقامهای آمریکایی تایید کردند که واشینگتن ارسال گلولههای توپخانه و موشکهای سامانههای پرتاب متحرک به اوکراین را آغاز کرده است. اقدامی که تنها چند روز پس از وعده دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، برای حمایت بیشتر از کییف انجام میشود.
ترامپ که این روزها بار دیگر در محور تحولات سیاست خارجی قرار گرفته، گفت که «پوتین مقدار زیادی مزخرف» درباره تلاشهای آمریکا برای پایان جنگ اوکراین گفته است.
او پیشتر وعده داده بود حمایت دفاعی از اوکراین را تقویت خواهد کرد.
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، ۱۸ تیر در رم با کیت کلگ، فرستاده ترامپ، دیدار کرد و این نشست را «موثر و پرمحتوا» توصیف کرد.
این دیدار در آستانه کنفرانس بازسازی اوکراین برگزار شد.
در سطح دیپلماتیک نیز اعلام شد که مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، پنجشنبه در حاشیه نشست وزیران خارجه آسهآن در کوالالامپور، پایتخت مالزی، با سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، دیدار خواهد کرد.
تشدید حملات روسیه و تنگنای پدافندی اوکراین
حمله پنجشنبه روسیه به اوکراین تنها یک روز پس از آن صورت گرفت که مسکو رکورد بیشترین استفاده از پهپادها در یک شب را شکست.
این حملات فشرده، سامانههای پدافندی اوکراین را بهشدت تحت فشار قرار داده و هزاران غیرنظامی را ناچار کردهاند شبها را در پناهگاهها بگذرانند.
از زمان آغاز تهاجم روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، آمریکا اصلیترین حامی نظامی اوکراین بوده، اما در ماههای گذشته ارسال تسلیحات آمریکایی با وقفههایی همراه شده است.
بهنظر میرسد حملات اخیر و تحرکات دیپلماتیک، نشانهای از مرحلهای تازه در این جنگ فرسایشی باشد.
تمرکزی که اینبار نیز با هماهنگی نزدیک با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، و با هدف پایاندادن به جنگ، بازگرداندن گروگانها و تضمین امنیت بلندمدت اسرائیل دنبال میشود.
بهنوشته جروزالم پست، این چرخش سریع از تهران به غزه، صرفا یک تغییر تاکتیکی نیست بلکه بازتابی از واقعیتهای سیاسی و نظامی میدانی است که بر افکار عمومی اسرائیل سنگینی میکند.
از اوج قدرت در تهران تا بازگشت به بنبست غزه
نتانیاهو تنها دو هفته پیش در اوج یک پیروزی کمسابقه قرار داشت. عملیات موسوم به «طلوع شیران»، که در واپسین دقایق با مشارکت آمریکا علیه تاسیسات هستهای ایران انجام شد، بازدارندگی اسرائیل را احیا کرد، موجی از تحسین بینالمللی بهدنبال داشت و برای شخص نتانیاهو لحظهای نمادین از قدرت در داخل و عرصه جهانی رقم زد.
با این حال، سفر این هفته نخستوزیر اسرائیل به واشینگتن و دیدارهای مکررش با دونالد ترامپ، بهروشنی نشان داد که چگونه مرکز ثقل سیاست در اسرائیل ظرف چند روز دستخوش تغییر میشود.
بنابر گزارش جروزالم پست، بررسی رسانههای اسرائیلی نیز این جابهجایی اولویتها را تایید میکند: اکنون حجم گزارشها و تحلیلهای مربوط به جنگ غزه، بهمراتب بیش از اخبار مرتبط با عملیات در ایران است.
در دومین دیدار نتانیاهو با ترامپ طی ۲۴ ساعت، تقریبا تمام زمان دو رهبر صرف بحث درباره جنگ در غزه، سرنوشت گروگانها و چشمانداز یک آتشبس احتمالی شد. موضوعاتی چون برنامه هستهای ایران یا معماری امنیتی آینده خاورمیانه عملا به حاشیه رانده شدند.
تغییر اولویتها و واقعیتهای میدانی
بهنوشته جروزالم پست، این بازگشت به غزه امری ناگزیر و ناشی از واقعیات تلخ میدانی است. دوشنبه، پنج سرباز دیگر ارتش اسرائیل در غزه کشته شدند که مجموع تلفات نیروهای اسرائیلی از زمان پایان عملیات ایران را به ۱۷ نفر رسانده است.
چنین آماری، بار دیگر افکار عمومی اسرائیل را به هزینه انسانی جنگ و سرنوشت بیش از ۵۰ گروگان اسرائیلی، که گمان میرود دستکم ۲۰ تن از آنها زنده باشند، معطوف کرده است.
در این میان، گرچه حمله موفق به تاسیسات هستهای ایران دستاوردی مهم برای اسرائیل و نتانیاهو بود، اما نه این پیروزی و نه حتی دیدارهای سطح بالا در واشینگتن، نتوانستهاند درد، ابهام و فرسایشیبودن جنگ غزه را کاهش دهند.
جروزالم پست مینویسد: برخلاف عملیات ایران که چارچوب مشخصی داشت و با موفقیت پایان یافت، جنگ غزه همچنان در حال جریان است و پایانی برای آن قابل تصور نیست.
درست در همان روزی که آتشبس در ۲۴ ژوئن اعلام شد، کشور با خبر کشتهشدن هفت سرباز دیگر در خانیونس از خواب بیدار شد؛ خبری که بار دیگر نشان داد این جنگ، از ذهن و زندگی اسرائیلیها دور نشده است.
احتیاط سیاسی، توازن ائتلافی و نبردی که ادامه دارد
بهنوشته جروزالم پست، نتانیاهو بهخوبی از مخاطرات سیاسی مذاکرات آتشبس آگاه است. او میداند که کوچکترین اشاره به توافقی مبتنی بر آزادی گروگانها میتواند واکنش تند جناحهای تندرو دولتش، نظیر ایتمار بنگویر و بتسلئیل اسموتریچ را برانگیزد و بنیان ائتلافش را متزلزل کند.
بر همین اساس، مذاکرات در واشینگتن با نهایت احتیاط و پشت درهای بسته پیش میرود. نتانیاهو در سخنرانی روز سهشنبه خود در واشینگتن، سعی کرد میان تعهد به اهداف جنگ و نیاز به دیپلماسی توازن برقرار کند.
او گفت: «امروز روزی سخت برای اسرائیل است. پنج سرباز قهرمان خود را از دست دادیم. ملت در سوگ و اندوه است. اما ما مصمم هستیم که ماموریت خود را به پایان برسانیم: آزادی گروگانها، نابودی کامل حماس و تضمین اینکه غزه دیگر تهدیدی برای اسرائیل نباشد.»
او افزود: «ما راهبردی در پیش داریم که بخشی از آن را فاش نمیکنیم. برخی اقدامات دردناک خواهد بود، اما نتیجه نهایی شکست کامل حماس و بازگشت گروگانها خواهد بود. هنوز کار ما به پایان نرسیده است.»
آیا اهداف ترامپ و نتانیاهو همراستا هستند؟
با این حال، جروزالم پست یادآور میشود که همچنان یک پرسش کلیدی در میان تحلیلگران و ناظران وجود دارد: آیا هدف اعلامشده نتانیاهو برای نابودی کامل حماس، با تلاشهای ترامپ برای حصول توافق و آتشبس در غزه همخوانی دارد؟ یا آنکه دو رهبر مسیرهای متفاوت و حتی متناقضی را دنبال میکنند؟
با وجود عملیات موفق علیه ایران، واقعیت این است که جنگ در غزه نهتنها ادامه دارد بلکه هر روز خونبارتر میشود. گزارش جروزالم پست تاکید میکند که مرگ پنج سرباز دیگر، تنها در روز دوشنبه، نشان میدهد که نبرد نه در مذاکرات واشینگتن، بلکه در کوچهپسکوچهها و تونلهای ویران غزه جریان دارد.
فشارهای اجتماعی نیز برای دستیابی به توافق، بیش از پیش افزایش یافته است. افکار عمومی اسرائیل که بهطور سنتی صبر راهبردی کمتری دارد، اکنون با افزایش شمار تلفات و ابهام در مورد سرنوشت گروگانها، بیش از گذشته بر تصمیمگیریهای سریعتر و مؤثرتر تاکید دارد.
غزه؛ گرهگاه احساسات عمومی و آینده سیاسی اسرائیل
جروزالم پست در پایان مینویسد: جنگ غزه، حتی پس از عملیات موفق «طلوع شیران» علیه حکومت ایران، همچنان کانون اصلی توجه افکار عمومی اسرائیل است. این جنگ در گروگانهایی که هنوز در زیرزمینها نگهداری میشوند، در سربازانی که هنوز در رفح و خانیونس میجنگند و در اندوهی که جامعه اسرائیل را فراگرفته، تداوم دارد.
حتی موفقترین عملیات نظامی نیز نتوانسته غبار غم و دغدغه جنگ را از دل اسرائیلیها پاک کند. هر روز صبح، بیم آن میرود که بار دیگر عبارت هولناک «هوتار لِپیرسوم» (مجاز برای انتشار) آغازگر خبر تلخ دیگری از جبهه غزه باشد. و تا زمانی که این ترس در دلها زنده است، جنگ، حتی در دوران پس از عملیات ایران، همچنان پایان نیافته است.
به گزارش خبرگزاری رویترز، ویدال-کودراس ۸۰ ساله روز ۹ نوامبر ۲۰۲۳ هنگام پیادهروی در محله اعیانی سالامانکای مادرید، از سوی ترکنشین یک موتورسیکلت از ناحیه صورت هدف گلوله قرار گرفت. گلوله از فک او عبور کرد اما جانش را نگرفت.
قاضی سانتیاگو پدراز که مسئول رسیدگی به این پرونده است، در اسنادی که رویترز به آنها دست یافته، نوشته است که این سوءقصد از سوی «افرادی ناشناس» سازماندهی شده که «بهدنبال گرفتن انتقام» از ویدال-کودراس بهدلیل حمایت آشکارش از مقاومت علیه حکومت ایران بودهاند.
قاضی گفته است: «افرادی ناشناس به اعضای یک سازمان جنایتکار دستور دادهاند که ماموریتی برای پایان دادن به زندگی ویدال-کودراس انجام دهند.»
او تاکید کرده که متهمان، بخشی از یک گروه هماهنگ هستند که در چند کشور تحت پیگرد قرار دارند و در فعالیتهای جنایی مرتبط با تهدید جان افراد مشارکت داشتهاند.
خبرگزاری رویترز در ادامه گزارش داده است که عامل مظنون تیراندازی در هلند بازداشت شده و با سوءقصد دیگر علیه یک شهروند ایرانی در این کشور نیز مرتبط است. دستگاه اطلاعاتی هلند پیشتر اعلام کرده بود جمهوری اسلامی مظنون اصلی در دو سوءقصد مشابه در خاک اروپا است.
قاضی پدراز اعلام کرده که این هشت مظنون، به اتهام عضویت در یک سازمان جنایتکار و تلاش برای «قتل تروریستی» تحت پیگرد قرار گرفتهاند. به گفته او، این افراد با تهیه خودرو، منابع مالی و سلاح، عملیات ترور را برنامهریزی کرده بودند.
ویدال-کودراس در واکنش به این اقدام قضایی به رویترز گفت: «خیلی خوشحالم که قاضی این بیانیه را صادر کرده، چون واقعیت ماجرا را بازتاب میدهد. امیدوارم حالا دولت اقدامی جدی انجام دهد.»
بر اساس قوانین قضایی اسپانیا، دادستانها و وکلای مدافع هنوز میتوانند به این تصمیم اعتراض کنند پیش از آنکه پرونده به دادگاه برای محاکمه برود.
ویدال-کودراس یکی از منتقدان سرسخت جمهوری اسلامی و از حامیان گروههای اپوزیسیون ایرانی است. تهران پیشتر در اکتبر ۲۰۲۲ نام او را در فهرست تحریمهای خود قرار داده بود؛ اقدامی که در واکنش به تحریمهای اتحادیه اروپا پس از مرگ مهسا امینی در بازداشت پلیس انجام شد.
رویترز مینویسد که این پرونده، بار دیگر نقش نیروهای اطلاعاتی جمهوری اسلامی در تهدید و ترور مخالفان خود در خاک اروپا را برجسته کرده است.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا چهارشنبه در بیانیهای اعلام کرد که این تحریمها بهدلیل تلاشهای آلبانیز برای سوق دادن دیوان کیفری بینالمللی (ICC) به اقدام قضایی علیه مقامها و شرکتهای آمریکایی و اسرائیلی وضع شده است.
او در این بیانیه تصریح کرد: «امروز تحریمهایی را علیه فرانچسکا آلبانیز اعمال میکنم؛ بهدلیل اقدامات ننگینی که برای تحریک دادگاه بینالمللی کیفری جهت تعقیب مقامات و مدیران آمریکایی و اسرائیلی انجام داده است.»
آلبانیز از منتقدان سرسخت عملیات نظامی اسرائیل در نوار غزه بوده و اقدامات ارتش این کشور را مصداق «کمپین نسلکشی» توصیف کرده است.
به گزارش رویترز، آلبانیز که یک وکیل و استاد دانشگاه ایتالیایی است، بارها خواستار تحریم تسلیحاتی اسرائیل، قطع روابط مالی و تجاری با این کشور و پاسخگویی حقوقی عاملان جنگ در غزه شده بود.
او در گزارش اخیر خود که اوایل ماه ژوئیه منتشر شد، بیش از ۶۰ شرکت بینالمللی از جمله تولیدکنندگان تسلیحات و شرکتهای فناوری را به حمایت از شهرکسازیهای غیرقانونی اسرائیل و عملیات نظامی این کشور در غزه متهم کرده بود.
این گزارش همچنین خواستار توقف همکاری شرکتها با اسرائیل و پیگرد قضایی مدیران متهم به نقض قوانین بینالمللی شده بود.
آلبانیز از جمله دهها گزارشگر مستقل سازمان ملل است که ماموریت دارند درباره بحرانها و موضوعات مشخص در حوزه حقوق بشر گزارش تهیه کنند. با این حال، مواضع این گزارشگران الزاما دیدگاه رسمی سازمان ملل محسوب نمیشود.
تحریم آلبانیز واکنش شدید نهادهای مدافع حقوق بشر را بهدنبال داشت. بهنوشته رویترز، دیلن ویلیامز، معاون اندیشکده «مرکز سیاستگذاری بینالمللی» در واشینگتن این اقدام آمریکا را «رفتار یک دولت یاغی» خواند. همچنین سازمان عفو بینالملل ضمن محکوم کردن تحریم آلبانیز تاکید کرد که گزارشگران ویژه باید مورد حمایت قرار گیرند نه مجازات.
آنییس کالامار، دبیرکل عفو بینالملل و گزارشگر پیشین سازمان ملل، نیز در واکنش به این تصمیم گفت: «همه دولتها و بازیگران مدافع نظم بینالمللی و حقوق بشر باید برای خنثیسازی اثر این تحریم و حفاظت از استقلال گزارشگران ویژه تلاش کنند.»
تحریم آلبانیز در حالی اعمال میشود که دولت دونالد ترامپ از زمان بازگشت به قدرت در ژانویه ۲۰۲۵، سیاستهای تهاجمیتری را علیه نهادهای بینالمللی دنبال کرده است. ترامپ علاوه بر قطع همکاری با شورای حقوق بشر سازمان ملل و توقف کمک مالی به آنروا، دستور بررسی عضویت آمریکا در یونسکو را نیز صادر کرده و برنامه خروج از توافق اقلیمی پاریس و سازمان جهانی بهداشت را اعلام کرده است.
رویترز یادآور شد که دولت ترامپ پیشتر در ماه ژوئن نیز چهار قاضی دیوان کیفری بینالمللی را بهدلیل صدور حکم بازداشت برای بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، و بررسی پروندهای مربوط به جنایات احتمالی نظامیان آمریکایی در افغانستان، تحریم کرده بود.
با تضعیف ساختارهای حمایتی حکومت ایران، توان این کشور برای هدایت و تامین مالی حزبالله کاهش یافته؛ حزبی که سالها بهعنوان بازوی نظامی و سیاسی تهران در لبنان عمل میکرد. در این میان، ایالات متحده نیز بهتازگی پیشنویس توافقی را روی میز گذاشته که در صورت پذیرش آن، نیروهای اسرائیلی از جنوب لبنان عقبنشینی کرده و در مقابل، حزبالله خلع سلاح کامل شود؛ طرحی که بهنظر میرسد حمایت تلویحی دولت لبنان را نیز با خود دارد.
فرصتی نادر برای لبنان در بازتعریف نقش سیاسی
بهباور پژوهشگران لبنانی، این تحول منطقهای میتواند فرصتی تاریخی برای دولت لبنان باشد تا سیاست بیطرفی را پیش گیرد و از درگیریهای نیابتی در منطقه، که طی دههها اقتصاد و امنیت این کشور را فلج کردهاند، فاصله بگیرد.
ریشههای وضعیت کنونی لبنان به دهههای گذشته بازمیگردد؛ زمانیکه انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ با سرنگونی شاه و تاسیس جمهوری اسلامی، الهامبخش بخشهایی از جامعه شیعه لبنان شد. در شرایطی که سیستم سیاسی لبنان بر پایه تقسیم قدرت فرقهای طراحی شده بود و عملا قدرت در اختیار مارونیها و اهل سنت بود، مناطق شیعهنشین جنوب و دره بقاع از توسعه و سرمایهگذاری دولتی بینصیب ماندند.
از سوی دیگر، سیاستهای اسرائیل نیز بهویژه با اخراج بیش از ۷۵۰ هزار فلسطینی در جریان «نکبت» در سال ۱۹۴۸، بهطور مستقیم بر جنوب لبنان و بافت جمعیتی آن اثر گذاشت. بسیاری از این آوارگان در جنوب لبنان و دره بقاع اسکان یافتند و این مناطق به کانون مقاومت علیه اسرائیل تبدیل شدند. حملات و اشغالهای مکرر اسرائیل، از جمله در سالهای ۱۹۷۸ و ۱۹۸۲، منجر به کشتار هزاران غیرنظامی لبنانی و فلسطینی و ایجاد خلأ قدرت شد.
در چنین فضای خشمآلود و رادیکالشدهای، حزبالله در سال ۱۹۸۵ با حمایت معنوی و مالی حکومت ایران تشکیل شد و بهسرعت به نیرویی نظامی و سیاسی تبدیل شد که در دهههای بعد، نقش تعیینکنندهای در سیاست داخلی لبنان و تحولات منطقه ایفا کرد.
حزبالله؛ دولت در دل دولت
با پشتیبانی مالی بیوقفه جمهوری اسلامی، حزبالله به بازیگری فراملی تبدیل شد که در جنگ داخلی سوریه به سود بشار اسد مداخله کرد، از گروههای شبهنظامی وابسته به ایران در عراق حمایت کرد و در داخل لبنان، بهویژه از سال ۲۰۰۵ به اینسو، متهم به مشارکت یا دستداشتن در رشتهای از ترورها شد که هدف آنها، روزنامهنگاران، دانشگاهیان و سیاستمدارانی بود که از این گروه انتقاد کرده بودند.
در عمل، حزبالله با بهرهگیری از قدرت نظامی و نفوذ سیاسی خود، بسیاری از تصمیمهای کلیدی پارلمان لبنان را وتو کرد و سه دوره خلأ طولانیمدت ریاستجمهوری در لبنان رقم خورد. این وضعیت تا سال ۲۰۲۴ ادامه یافت.
شکستهای نظامی و بحران مالی حزبالله
با این حال، جنگ اخیر با اسرائیل توازن را برهم زده است. حزبالله در جنگ اکتبر ۲۰۲۴ متحمل خسارتهای چشمگیری شد؛ صدها تن از فرماندهان و نیروهای آن کشته یا زخمی شدند، تجهیزات راهبردی از بین رفت، و محبوبیت اجتماعی آن در میان لبنانیها کاهش یافت.
انتخاب ژوزف عون، فرمانده پیشین ارتش لبنان، به ریاستجمهوری نیز در حالی صورت گرفت که حزبالله در ضعیفترین وضعیت سیاسی و نظامی خود در دو دهه گذشته قرار دارد.
همزمان، جریانهای سیاسی مخالف حزبالله که پیشتر بهدلیل فضای سرکوب محتاطانه عمل میکردند، اکنون با صراحت بیشتری خواستار «بیطرفی کامل لبنان» در معادلات منطقهای هستند. برخی از نمایندگان حتی خواهان «عادیسازی روابط با اسرائیل» شدهاند؛ مواضعی که تا چند سال پیش، با واکنش شدید حزبالله مواجه و معادل خیانت تلقی میشد.
بحران مالی و بنبست ایدئولوژیک
بهگفته منابع محلی، حزبالله اکنون توانایی پرداخت حقوق نیروهایش را ندارد و حتی در بازسازی منازل و زیرساختهای تخریبشده در جنوب لبنان ناتوان مانده است. تهران نیز، با بحرانهای داخلی و فشار تحریمها، توان سابق را برای پشتیبانی از متحد خود ندارد.
با این حال، درگیریهای پراکنده با اسرائیل، نظیر حملات روزانه به جنوب لبنان، به حزبالله امکان میدهد تا همچنان خود را «مدافع خاک لبنان» معرفی کرده و از خلع سلاح سر باز زند.
تغییر معادلات در سوریه
در کنار تحولات داخلی لبنان، وضعیت سوریه نیز نقش مهمی در تضعیف حزبالله ایفا کرده است. با سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴، دسترسی زمینی حزبالله به عراق و ایران بهشدت محدود شده و دولت جدید سوریه نهتنها از حمایت ایدئولوژی شیعهمحور تهران سرباز میزند، بلکه بهدنبال تقویت جامعه سنی در سوریه است.
در رویکردی تازه، دمشق حتی با اسرائیل وارد گفتوگو شده است؛ تحولی بیسابقه که میتواند پیامدهای ژئوپلیتیکی جدی برای لبنان داشته باشد.
نقش کلیدی ایالات متحده در آینده لبنان
در این میان، ایالات متحده نقش فعالی در مهندسی توافق سیاسی جدید ایفا کرده است. آمریکا از دولت لبنان خواسته تا حزبالله را خلع سلاح کند. توماس باراک، فرستاده ویژه آمریکا برای سوریه، در اظهاراتی گفته است که «از پاسخ لبنان به این خواسته بسیار راضی» است، هرچند هنوز تحول عملی روشنی در این زمینه رخ نداده است.
آیندهای نامعلوم اما امیدوارکننده
لبنان اکنون در برههای تاریخی قرار گرفته است؛ جایی میان فشارهای خارجی برای خروج از مدار نفوذ ایران و خواست داخلی برای بیطرفی و صلح. با اینحال، تحقق این چشمانداز، به شرایط گستردهتری بستگی دارد: پایان جنگ در غزه، کاهش نفوذ ایران در منطقه، و مهار دائمی استفاده تهران از حزبالله بهعنوان نیروی نیابتی.
اگرچه مسیر پیش رو پیچیده و طولانی است، اما برای نخستینبار در سالهای اخیر، لبنان امکان آن را یافته است که نقشی مستقل در منطقه تعریف کند و از دههها جنگ نیابتی و فرقهگرایی فاصله بگیرد.
منبع: خبرگزاری رویترز
