دادگاه عالی اسپانیا هشت نفر را به اتهام تلاش برای ترور آلخئو ویدال-کودراس، بنیانگذار حزب راست افراطی ووکس، بهدلیل حمایت او از گروههای مخالف جمهوری اسلامی، متهم کرد؛ سوءقصدی که بهگفته قاضی پرونده، با هدف «انتقامگیری» از فعالیتهای ضدحکومتی این سیاستمدار انجام شده است.
به گزارش خبرگزاری رویترز، ویدال-کودراس ۸۰ ساله روز ۹ نوامبر ۲۰۲۳ هنگام پیادهروی در محله اعیانی سالامانکای مادرید، از سوی ترکنشین یک موتورسیکلت از ناحیه صورت هدف گلوله قرار گرفت. گلوله از فک او عبور کرد اما جانش را نگرفت.
قاضی سانتیاگو پدراز که مسئول رسیدگی به این پرونده است، در اسنادی که رویترز به آنها دست یافته، نوشته است که این سوءقصد از سوی «افرادی ناشناس» سازماندهی شده که «بهدنبال گرفتن انتقام» از ویدال-کودراس بهدلیل حمایت آشکارش از مقاومت علیه حکومت ایران بودهاند.
قاضی گفته است: «افرادی ناشناس به اعضای یک سازمان جنایتکار دستور دادهاند که ماموریتی برای پایان دادن به زندگی ویدال-کودراس انجام دهند.»
او تاکید کرده که متهمان، بخشی از یک گروه هماهنگ هستند که در چند کشور تحت پیگرد قرار دارند و در فعالیتهای جنایی مرتبط با تهدید جان افراد مشارکت داشتهاند.
خبرگزاری رویترز در ادامه گزارش داده است که عامل مظنون تیراندازی در هلند بازداشت شده و با سوءقصد دیگر علیه یک شهروند ایرانی در این کشور نیز مرتبط است. دستگاه اطلاعاتی هلند پیشتر اعلام کرده بود جمهوری اسلامی مظنون اصلی در دو سوءقصد مشابه در خاک اروپا است.
قاضی پدراز اعلام کرده که این هشت مظنون، به اتهام عضویت در یک سازمان جنایتکار و تلاش برای «قتل تروریستی» تحت پیگرد قرار گرفتهاند. به گفته او، این افراد با تهیه خودرو، منابع مالی و سلاح، عملیات ترور را برنامهریزی کرده بودند.
ویدال-کودراس در واکنش به این اقدام قضایی به رویترز گفت: «خیلی خوشحالم که قاضی این بیانیه را صادر کرده، چون واقعیت ماجرا را بازتاب میدهد. امیدوارم حالا دولت اقدامی جدی انجام دهد.»
بر اساس قوانین قضایی اسپانیا، دادستانها و وکلای مدافع هنوز میتوانند به این تصمیم اعتراض کنند پیش از آنکه پرونده به دادگاه برای محاکمه برود.
ویدال-کودراس یکی از منتقدان سرسخت جمهوری اسلامی و از حامیان گروههای اپوزیسیون ایرانی است. تهران پیشتر در اکتبر ۲۰۲۲ نام او را در فهرست تحریمهای خود قرار داده بود؛ اقدامی که در واکنش به تحریمهای اتحادیه اروپا پس از مرگ مهسا امینی در بازداشت پلیس انجام شد.
رویترز مینویسد که این پرونده، بار دیگر نقش نیروهای اطلاعاتی جمهوری اسلامی در تهدید و ترور مخالفان خود در خاک اروپا را برجسته کرده است.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا چهارشنبه در بیانیهای اعلام کرد که این تحریمها بهدلیل تلاشهای آلبانیز برای سوق دادن دیوان کیفری بینالمللی (ICC) به اقدام قضایی علیه مقامها و شرکتهای آمریکایی و اسرائیلی وضع شده است.
او در این بیانیه تصریح کرد: «امروز تحریمهایی را علیه فرانچسکا آلبانیز اعمال میکنم؛ بهدلیل اقدامات ننگینی که برای تحریک دادگاه بینالمللی کیفری جهت تعقیب مقامات و مدیران آمریکایی و اسرائیلی انجام داده است.»
آلبانیز از منتقدان سرسخت عملیات نظامی اسرائیل در نوار غزه بوده و اقدامات ارتش این کشور را مصداق «کمپین نسلکشی» توصیف کرده است.
به گزارش رویترز، آلبانیز که یک وکیل و استاد دانشگاه ایتالیایی است، بارها خواستار تحریم تسلیحاتی اسرائیل، قطع روابط مالی و تجاری با این کشور و پاسخگویی حقوقی عاملان جنگ در غزه شده بود.
او در گزارش اخیر خود که اوایل ماه ژوئیه منتشر شد، بیش از ۶۰ شرکت بینالمللی از جمله تولیدکنندگان تسلیحات و شرکتهای فناوری را به حمایت از شهرکسازیهای غیرقانونی اسرائیل و عملیات نظامی این کشور در غزه متهم کرده بود.
این گزارش همچنین خواستار توقف همکاری شرکتها با اسرائیل و پیگرد قضایی مدیران متهم به نقض قوانین بینالمللی شده بود.
آلبانیز از جمله دهها گزارشگر مستقل سازمان ملل است که ماموریت دارند درباره بحرانها و موضوعات مشخص در حوزه حقوق بشر گزارش تهیه کنند. با این حال، مواضع این گزارشگران الزاما دیدگاه رسمی سازمان ملل محسوب نمیشود.
تحریم آلبانیز واکنش شدید نهادهای مدافع حقوق بشر را بهدنبال داشت. بهنوشته رویترز، دیلن ویلیامز، معاون اندیشکده «مرکز سیاستگذاری بینالمللی» در واشینگتن این اقدام آمریکا را «رفتار یک دولت یاغی» خواند. همچنین سازمان عفو بینالملل ضمن محکوم کردن تحریم آلبانیز تاکید کرد که گزارشگران ویژه باید مورد حمایت قرار گیرند نه مجازات.
آنییس کالامار، دبیرکل عفو بینالملل و گزارشگر پیشین سازمان ملل، نیز در واکنش به این تصمیم گفت: «همه دولتها و بازیگران مدافع نظم بینالمللی و حقوق بشر باید برای خنثیسازی اثر این تحریم و حفاظت از استقلال گزارشگران ویژه تلاش کنند.»
تحریم آلبانیز در حالی اعمال میشود که دولت دونالد ترامپ از زمان بازگشت به قدرت در ژانویه ۲۰۲۵، سیاستهای تهاجمیتری را علیه نهادهای بینالمللی دنبال کرده است. ترامپ علاوه بر قطع همکاری با شورای حقوق بشر سازمان ملل و توقف کمک مالی به آنروا، دستور بررسی عضویت آمریکا در یونسکو را نیز صادر کرده و برنامه خروج از توافق اقلیمی پاریس و سازمان جهانی بهداشت را اعلام کرده است.
رویترز یادآور شد که دولت ترامپ پیشتر در ماه ژوئن نیز چهار قاضی دیوان کیفری بینالمللی را بهدلیل صدور حکم بازداشت برای بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، و بررسی پروندهای مربوط به جنایات احتمالی نظامیان آمریکایی در افغانستان، تحریم کرده بود.
با تضعیف ساختارهای حمایتی حکومت ایران، توان این کشور برای هدایت و تامین مالی حزبالله کاهش یافته؛ حزبی که سالها بهعنوان بازوی نظامی و سیاسی تهران در لبنان عمل میکرد. در این میان، ایالات متحده نیز بهتازگی پیشنویس توافقی را روی میز گذاشته که در صورت پذیرش آن، نیروهای اسرائیلی از جنوب لبنان عقبنشینی کرده و در مقابل، حزبالله خلع سلاح کامل شود؛ طرحی که بهنظر میرسد حمایت تلویحی دولت لبنان را نیز با خود دارد.
فرصتی نادر برای لبنان در بازتعریف نقش سیاسی
بهباور پژوهشگران لبنانی، این تحول منطقهای میتواند فرصتی تاریخی برای دولت لبنان باشد تا سیاست بیطرفی را پیش گیرد و از درگیریهای نیابتی در منطقه، که طی دههها اقتصاد و امنیت این کشور را فلج کردهاند، فاصله بگیرد.
ریشههای وضعیت کنونی لبنان به دهههای گذشته بازمیگردد؛ زمانیکه انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ با سرنگونی شاه و تاسیس جمهوری اسلامی، الهامبخش بخشهایی از جامعه شیعه لبنان شد. در شرایطی که سیستم سیاسی لبنان بر پایه تقسیم قدرت فرقهای طراحی شده بود و عملا قدرت در اختیار مارونیها و اهل سنت بود، مناطق شیعهنشین جنوب و دره بقاع از توسعه و سرمایهگذاری دولتی بینصیب ماندند.
از سوی دیگر، سیاستهای اسرائیل نیز بهویژه با اخراج بیش از ۷۵۰ هزار فلسطینی در جریان «نکبت» در سال ۱۹۴۸، بهطور مستقیم بر جنوب لبنان و بافت جمعیتی آن اثر گذاشت. بسیاری از این آوارگان در جنوب لبنان و دره بقاع اسکان یافتند و این مناطق به کانون مقاومت علیه اسرائیل تبدیل شدند. حملات و اشغالهای مکرر اسرائیل، از جمله در سالهای ۱۹۷۸ و ۱۹۸۲، منجر به کشتار هزاران غیرنظامی لبنانی و فلسطینی و ایجاد خلأ قدرت شد.
در چنین فضای خشمآلود و رادیکالشدهای، حزبالله در سال ۱۹۸۵ با حمایت معنوی و مالی حکومت ایران تشکیل شد و بهسرعت به نیرویی نظامی و سیاسی تبدیل شد که در دهههای بعد، نقش تعیینکنندهای در سیاست داخلی لبنان و تحولات منطقه ایفا کرد.
حزبالله؛ دولت در دل دولت
با پشتیبانی مالی بیوقفه جمهوری اسلامی، حزبالله به بازیگری فراملی تبدیل شد که در جنگ داخلی سوریه به سود بشار اسد مداخله کرد، از گروههای شبهنظامی وابسته به ایران در عراق حمایت کرد و در داخل لبنان، بهویژه از سال ۲۰۰۵ به اینسو، متهم به مشارکت یا دستداشتن در رشتهای از ترورها شد که هدف آنها، روزنامهنگاران، دانشگاهیان و سیاستمدارانی بود که از این گروه انتقاد کرده بودند.
در عمل، حزبالله با بهرهگیری از قدرت نظامی و نفوذ سیاسی خود، بسیاری از تصمیمهای کلیدی پارلمان لبنان را وتو کرد و سه دوره خلأ طولانیمدت ریاستجمهوری در لبنان رقم خورد. این وضعیت تا سال ۲۰۲۴ ادامه یافت.
شکستهای نظامی و بحران مالی حزبالله
با این حال، جنگ اخیر با اسرائیل توازن را برهم زده است. حزبالله در جنگ اکتبر ۲۰۲۴ متحمل خسارتهای چشمگیری شد؛ صدها تن از فرماندهان و نیروهای آن کشته یا زخمی شدند، تجهیزات راهبردی از بین رفت، و محبوبیت اجتماعی آن در میان لبنانیها کاهش یافت.
انتخاب ژوزف عون، فرمانده پیشین ارتش لبنان، به ریاستجمهوری نیز در حالی صورت گرفت که حزبالله در ضعیفترین وضعیت سیاسی و نظامی خود در دو دهه گذشته قرار دارد.
همزمان، جریانهای سیاسی مخالف حزبالله که پیشتر بهدلیل فضای سرکوب محتاطانه عمل میکردند، اکنون با صراحت بیشتری خواستار «بیطرفی کامل لبنان» در معادلات منطقهای هستند. برخی از نمایندگان حتی خواهان «عادیسازی روابط با اسرائیل» شدهاند؛ مواضعی که تا چند سال پیش، با واکنش شدید حزبالله مواجه و معادل خیانت تلقی میشد.
بحران مالی و بنبست ایدئولوژیک
بهگفته منابع محلی، حزبالله اکنون توانایی پرداخت حقوق نیروهایش را ندارد و حتی در بازسازی منازل و زیرساختهای تخریبشده در جنوب لبنان ناتوان مانده است. تهران نیز، با بحرانهای داخلی و فشار تحریمها، توان سابق را برای پشتیبانی از متحد خود ندارد.
با این حال، درگیریهای پراکنده با اسرائیل، نظیر حملات روزانه به جنوب لبنان، به حزبالله امکان میدهد تا همچنان خود را «مدافع خاک لبنان» معرفی کرده و از خلع سلاح سر باز زند.
تغییر معادلات در سوریه
در کنار تحولات داخلی لبنان، وضعیت سوریه نیز نقش مهمی در تضعیف حزبالله ایفا کرده است. با سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴، دسترسی زمینی حزبالله به عراق و ایران بهشدت محدود شده و دولت جدید سوریه نهتنها از حمایت ایدئولوژی شیعهمحور تهران سرباز میزند، بلکه بهدنبال تقویت جامعه سنی در سوریه است.
در رویکردی تازه، دمشق حتی با اسرائیل وارد گفتوگو شده است؛ تحولی بیسابقه که میتواند پیامدهای ژئوپلیتیکی جدی برای لبنان داشته باشد.
نقش کلیدی ایالات متحده در آینده لبنان
در این میان، ایالات متحده نقش فعالی در مهندسی توافق سیاسی جدید ایفا کرده است. آمریکا از دولت لبنان خواسته تا حزبالله را خلع سلاح کند. توماس باراک، فرستاده ویژه آمریکا برای سوریه، در اظهاراتی گفته است که «از پاسخ لبنان به این خواسته بسیار راضی» است، هرچند هنوز تحول عملی روشنی در این زمینه رخ نداده است.
آیندهای نامعلوم اما امیدوارکننده
لبنان اکنون در برههای تاریخی قرار گرفته است؛ جایی میان فشارهای خارجی برای خروج از مدار نفوذ ایران و خواست داخلی برای بیطرفی و صلح. با اینحال، تحقق این چشمانداز، به شرایط گستردهتری بستگی دارد: پایان جنگ در غزه، کاهش نفوذ ایران در منطقه، و مهار دائمی استفاده تهران از حزبالله بهعنوان نیروی نیابتی.
اگرچه مسیر پیش رو پیچیده و طولانی است، اما برای نخستینبار در سالهای اخیر، لبنان امکان آن را یافته است که نقشی مستقل در منطقه تعریف کند و از دههها جنگ نیابتی و فرقهگرایی فاصله بگیرد.
منبع: خبرگزاری رویترز
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، چهارشنبه ۱۸ تیر در نامهای به لولا داسیلوا، رییسجمهوری برزیل، اعلام کرد این تعرفه جدید «جدا از تعرفههای بخشی یا بخشی-صنعتی» اعمال خواهد شد.
ترامپ در این نامه همچنین از ژایر بولسونارو، رییسجمهوری پیشین برزیل، حمایت کرده است.
ترامپ ۱۶ تیر در پیامی در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشته بود: «هر کشوری که با سیاستهای ضدآمریکایی بریکس همراهی کند، مشمول تعرفه اضافی ۱۰ درصدی خواهد شد. هیچ استثنایی در این سیاست وجود نخواهد داشت. از توجه شما به این موضوع سپاسگزارم!»
وزیر خزانهداری آمریکا نیز گفت اگر شرکای تجاری این کشور با واشینگتن به توافق نرسند، تعرفههای تجاری از ۱۰ مرداد اعمال خواهند شد.
ماو نینگ، سخنگوی وزارت خارجه چین، در واکنش به تهدیدهای ترامپ گفت: «تعرفهها نباید بهعنوان ابزاری برای اعمال فشار و اجبار به کار گرفته شوند.»
او افزود که گروه بریکس از «همکاری برد-برد» حمایت میکند و «علیه هیچ کشوری نیست.»
برزیل، روسیه، هند، چین، آفریقای جنوبی، مصر، اتیوپی، امارات متحده عربی، ایران و اندونزی عضو بریکس هستند.
این مجموعه سال ۲۰۰۶، با چهار عضو و با هدف تقویت همکاریهای اقتصادی، سیاسی و توسعهای شکل گرفت و پس از حدود ۲۰ سال به یک اتحاد ژئوپلتیک تبدیل شده است.
نگرانی اعضای بریکس از اقدامات ترامپ
وزیران امور خارجه کشورهای عضو بریکس، یکشنبه ۱۵ تیر در بیانیه پایانی نشست خود در برزیل نسبت به «سوء استفاده برخی کشورها از جایگاه مسلط خود در نظام مالی بینالمللی» ابراز نگرانی کردند.
به نظر میرسد در این بخش عبارت «اعمال تدابیر محدودکننده فراسرزمینی علیه کشورهای در حال توسعه» به تعرفههایی اشاره دارد که دولت ترامپ بر انواع محصولات وارداتی از کشورهای مختلف وضع کرده است.
در بخشی دیگر، بر لزوم «چندجانبهگرایی و رد یکجانبهگرایی» تاکید شده است؛ اصطلاحی که در ادبیات سیاسی برخی کشورها برای توصیف سیاست خارجه ایالات متحده به کار میرود.
ایران به دنبال جلب حمایت در بریکس
در حالیکه ترامپ تعرفههای جدیدی را علیه کشورهای عضو بریکس اعمال کرده، جمهوری اسلامی همچنان در پی بهرهگیری از ظرفیتهای این اتحاد است. وزیران امور خارجه بریکس در بیانیه اخیر خود، بدون اشاره مستقیم به ایالات متحده و اسرائیل، «حملات نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران از ۱۳ ژوئن» را محکوم کردند. آنها همچنین در بخش دیگری از بیانیه، نسبت به «حملات عمدی به زیرساختهای غیرنظامی و تاسیسات هستهای صلحآمیز» ابراز نگرانی کرده و این اقدامات را «نقض حقوق بینالملل و منشور ملل متحد» توصیف کردند.
جمهوری اسلامی در سالهای اخیر امیدوار بوده است که با عضویت در بریکس، بتواند بخشی از تحریمهای آمریکا را خنثی یا دستکم کماثر کند و از نفوذ گسترده دلار در مبادلات مالی جهانی بکاهد؛ نفوذی که فشار مضاعفی بر اقتصاد ایران وارد کرده و دسترسی این کشور به منابع ارزی را بهطور جدی محدود ساخته است.
خبرگزاری رویترز چهارشنبه ۱۸ تیر در گزارشی نوشت استعفای یاکارینو تنها یک روز پس از آن صورت گرفت که «گروک»، چتبات هوش مصنوعی توسعهیافته از سوی ایکسایآی، محتوایی درباره آدولف هیتلر در این پلتفرم منتشر کرد. این پستها پس از واکنشهای شدید عمومی حذف شدند.
یاکارینو در پستی در ایکس نوشت: «ما با کارهای اولیه حیاتی شروع کردیم، از جمله اولویت دادن به ایمنی کاربران، بهویژه کودکان، و بازسازی اعتماد تبلیغدهندگان.»
ایلان ماسک در پاسخ به این پست، از تلاشهای یاکارینو قدردانی کرد.
گیل لوریا، تحلیلگر شرکت دی.ای. دویدسون، گفت: «کنارهگیری ناگهانی یاکارینو ممکن است ناشی از ناسازگاری رویکرد او با سبک مدیریتی ایلان ماسک باشد. این اختلاف ممکن است پس از رفتار تهاجمی چتبات گروک تشدید شده باشد.»
استارتاپ هوش مصنوعی ایکسایآی، در ماه مارس سال جاری، پلتفرم ایکس را در قالب معاملهای به ارزش ۳۳ میلیارد دلار و بهصورت سهام خریداری کرد.
یاکارینو در سال ۲۰۲۳ برای هدایت تحولات پلتفرم و اجرای چشمانداز ماسک به این سمت منصوب شد. او پیش از این، در شرکت انبیسی یونیورسال بخش تبلیغات را مدرنسازی کرده بود.
منابع آگاه به رویترز گفتند شرکت تسلا، دیگر شرکت تحت مالکیت ماسک، نیز با خروج چند مدیر ارشد از جمله عماد افشار و جنا فروئا، مدیر منابع انسانی آمریکای شمالی، مواجه شده است.
در پی انتشار خبر کنارهگیری یاکارینو، سهام تسلا حدود یک درصد افت کرد اما بخشی از این کاهش را جبران کرد.
در دوره مدیریت یاکارینو، ایکس تلاش کرد با معرفی ویژگیهای جدید، به «اپلیکیشن همهچیز» مدنظر ماسک تبدیل شود.
این ویژگیها شامل همکاری با شرکت ویزا برای ارائه خدمات پرداخت مستقیم و راهاندازی اپلیکیشن برای تلویزیونهای هوشمند بود. همچنین، طبق گزارش فایننشال تایمز، شرکت ایکس در حال بررسی عرضه کارت اعتباری یا بدهی با برند ایکس است.
شرکت ایکس هماکنون با بدهی سنگین روبروست و درگیر پروندههایی علیه گروههای تبلیغاتی شده که متهم به تبانی برای قطع بودجه تبلیغاتی این پلتفرم هستند.
یاکارینو در دوران فعالیتش، چندین بحران ناشی از رفتارها و اظهارات جنجالی ماسک، از جمله حمایت او از تئوریهای توطئه ضدیهودی، را مدیریت کرده بود.
