عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، پس از پایان مذاکرات دور پنجم گفت: «دور پنجم مذاکرات در رم با آمریکا، یکی از حرفهایترین ادوار مذاکرات بود.» عراقچی افزود: «اکنون درک روشنتری از مواضع ما در طرف آمریکایی وجود دارد.»
عراقچی گفت که وزیر خارجه عمان در این دور مذاکرات راهکارهایی را برای رفع موانع مطرح کرد و بنا شد که کار کارشناسی بیشتری درباره این ایدهها انجام شود.
رییس تیم مذاکرهکننده جمهوری اسلامی گفت که مذاکرات پیچیدهتر از آن است که با دو سه جلسه حل وفصل شود و همین که در مسیر معقولی قرار داریم یک پیشرفت است.
عراقچی اضافه کرد: «امیدوارم که با برداشت بهتری که نسبت به مواضع جمهوری اسلامی وجود دارد بتوانیم به راهکارهایی برسیم که پیشرفت در مذاکرات رخ دهد. هنوز در آن مرحله نیستیم و ناامید هم نیستیم.»
پنجمین دور مذاکرات با میزبانی عمان در شهر رم برگزار شد.
بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، دستورالعملی به هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی ابلاغ شده است که در چارچوب آن، مذاکرهکنندگان درباره هر پیشنهادی که به توقف غنیسازی در ایران و به صفر رساندن آن منجر شود، با طرف آمریکایی گفتوگو نخواهد کرد.
بر اساس این اطلاعات که جمعه دوم خرداد به ایراناینترنشنال رسید، گفتوگوی تلویزیونی عباس عراقچی که پیش از برگزاری دور پنجم مذاکرات با استیو ویتکاف انجام شد، در همین چهارچوب و بهمنظور بیان مواضع قطعی تهران و اتمام حجت با طرف آمریکایی بوده است.
عراقچی اول خرداد با هماهنگی دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی و کمیته مذاکرات رفع تحریمها، در مصاحبهای با صدا و سیمای جمهوری اسلامی شرکت کرد.
طبق اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، این مصاحبه با هدف ارسال پیام مستقیم به طرف آمریکایی درباره عدم عقبنشینی تهران از موضوع غنیسازی اورانیوم انجام شده و در عین حال، تلاشی برای مدیریت افکار عمومی و رسانهها در داخل و نیز کاهش انتظارات مردم و نخبگان در صورت شکست احتمالی مذاکرات رم بوده است.
مقصر جلوه دادن طرف آمریکایی در صورت به نتیجه نرسیدن مذاکرات، از دیگر اهداف گفتوگوی تلویزیونی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی بوده است.
دور پنجم مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا، دوم خرداد در رم آغاز شده است. پیش از این چهار دور از این گفتوگوها در مسقط و رم برگزار شده بود.
بیشتر بخوانید: مصاحبه تلویزیونی عراقچی؛ تلاشی با هماهنگی نهادهای امنیتی برای جهت دادن به افکار عمومی
گزارشها حاکی از آن است که تاکید مقامهای ایالات متحده بر ممنوعیت غنیسازی در خاک ایران و اصرار جمهوری اسلامی بر ادامه آن، مذاکرات را در آستانه شکست قرار داده است.
روزنامه والاستریت ژورنال در گزارشی درباره دور پنجم مذاکرات ایران و آمریکا نوشت مقامهای جمهوری اسلامی هشدار دادهاند درخواست ایالات متحده برای توقف غنیسازی اورانیوم در خاک ایران میتواند آنها را به ترک میز مذاکره وادار کند.
همزمان، رسانههای اروپایی طرح خواستههای حداکثری از سوی ایران و آمریکا در آستانه دور پنجم مذاکرات را عامل کاهش سطح انتظارات برای دستیابی به توافق عنوان کردند.
بیشتر بخوانید: شورای عالی امنیت ملی انتشار اخبار خارجی و تحلیل درباره مذاکرات ایران و آمریکا را ممنوع کرد
عراقچی پیش از آغاز دور پنجم مذاکرات با امریکا گفت «زمان تصمیمگیری» فرارسیده است.
وزیر خارجه جمهوری اسلامی تاکید کرد: «غنیسازی صفر یعنی توافقی در کار نیست.»
یکیل لایتر، سفیر اسرائیل در واشینگتن، پیشتر در گفتوگو با فاکسنیوز هشدار داد تهران نباید امکان غنیسازی اورانیوم داشته باشد.
او افزود: «بسیاری از کشورها انرژی هستهای غیرنظامی دارند، اما سوخت را وارد و سپس خارج میکنند. غنیسازی تنها به یک چیز ختم میشود؛ بمب هستهای.»
حامد اسماعیلیون، از دادخواهان ساقط شدن هواپیمای اوکراینی با موشکهای سپاه پاسداران، در پستی در شبکههای اجتماعی اعلام کرد منتظر است تا در چند هفته آینده تاریخ جلسات اولیه دادگاه پرواز پیاس۷۵۲ در دیوان بینالمللی دادگستری در لاهه تعیین شود.
اسماعیلیون که عضو هیات مدیره انجمن خانوادههای جانباختگان هواپیمای اوکراینی است، جمعه دوم خرداد با اشاره به سالروز تولد دخترش ریرا که در پرواز پیاس۷۵۲ جان باخت، نوشت: «۱۵ سال پیش در چنین روزی، دوم خرداد ۱۳۸۹، در بیمارستان پارس تهران برای اولین بار در آغوشت گرفتم و هرگز نمیدانستم آرزوهای کوچکت توسط سپاه پاسداران و جمهوری اسلامی خاکستر خواهد شد.»
اسماعیلیون در ادامه نوشت: «بیصبرانه منتظرم تا در چند هفته آینده تاریخ جلسات اولیه دادگاه در دیوان بینالمللی دادگستری در لاهه اعلام شود و آنگاه که در روزهای موعود وکلای جنایتکاران سخن میگویند، بدانم جز تکرار ملغمهای از جنایت و رذالت و دروغ چه در چنته دارند.»
او همچنین تاکید کرد: «تا زندهام دست از این راه برنمیدارم و خاطره زیبایت را به هرجا میروم خواهم برد. دوستت دارم. نه فراموش میکنم و نه میبخشم.»
پرواز پیاس ۷۵۲ در دیوان بینالمللی دادگستری
کانادا، سوئد، اوکراین و بریتانیا بهعنوان چهار کشور متضرر از سرنگونی هواپیمای مسافربری اوکراینی، ۱۴ تیر ۱۴۰۳ بهطور رسمی از جمهوری اسلامی بهدلیل سرنگون کردن عمدی این هواپیما به دیوان بینالمللی دادگستری شکایت کردند.
دیوان بینالمللی دادگستری، بازوی قضایی سازمان ملل متحد که بهدلیل استقرار در لاهه هلند از آن به عنوان دادگاه لاهه نیز یاد میشود، اعلام کرد کشورهایی که شکایت خود را مطرح کردهاند گفتهاند جمهوری اسلامی نه تنها هیچ اقدام مؤثری برای جلوگیری از سرنگونی این هواپیما انجام نداده، بلکه در پیگیری و بررسی این حادثه نیز کوتاهی کرده است.
بریتانیا، کانادا، سوئد و اوکراین در شکایت خود از دیوان بینالمللی دادگستری خواستهاند حکم دهد که جمهوری اسلامی «به صورت غیرقانونی هواپیمای اوکراینی را سرنگون کرده و باید عذرخواهی کند».
این چهار کشور در شکایت خود همچنین خواستار پرداخت غرامت به خانواده قربانیان هواپیمای اوکراینی شدهاند.
جمهوری اسلامی در واکنش به این شکایت، ۱۹ تیر ۱۴۰۳ با انتشار بیانیهای بدون اشاره به شلیک موشک از سوی سپاه پاسداران، این کشورها را به «غرضورزی سیاسی» متهم کرد.
پرونده پرواز پیاس۷۵۲ در ایکائو
شورای سازمان جهانی هوانوردی غیرنظامی ۲۷ اسفند ۱۴۰۳ با رد اعتراض اولیه جمهوری اسلامی در پرونده سرنگون کردن هواپیمای مسافربری اوکراینی بر فراز تهران، صلاحیت خود را برای رسیدگی به این پرونده تایید کرد.
یک سخنگوی دولت بریتانیا با انتشار بیانیهای اعلام کرد کشورهای کانادا، سوئد، اوکراین و بریتانیا با استقبال از تصمیم سازمان جهانی هوانوردی غیرنظامی، آن را گامی مهم در مسیر پاسخگو کردن جمهوری اسلامی بابت سرنگون کردن غیرقانونی پرواز پیاس۷۵۲ در دی ماه ۱۳۹۸ دانستند.
پیش از این نیز دادگاه عالی اونتاریو شلیک سپاه پاسداران به این هواپیما را عامدانه و تروریستی اعلام کرده بود.
پرواز پیاس ۷۵۲
صبح ۱۸ دی ۱۳۹۸، پرواز شماره ۷۵۲ هواپیمایی بینالمللی اوکراین پس از برخاستن از فرودگاه خمینی تهران با شلیک دو موشک پدافند سپاه پاسداران ساقط شد و همه ۱۷۶ سرنشین آن همراه با یک جنین جان باختند.
جمهوری اسلامی سه روز شلیک موشک را انکار کرد اما تحت فشار مدارک و اعتراضات بینالمللی، سرانجام مسئولیت حادثه را پذیرفت.
دلیل این حادثه «خطای انسانی در تشخیص شیء پرنده» اعلام شد. با این حال، فایل صوتی منتشر شده از محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه وقت نشان داد که مقامهای سپاه پاسداران بلافاصله پس از واقعه از اصابت موشک به هواپیما اطلاع داشتند.
مسعود ابراهیم، پدر نیلوفر ابراهیم، جانباخته در سرنگونی هواپیمای اوکراینی، صبح سهشنبه ۱۸ دی ۱۴۰۳ در پنجمین سالگرد شلیک موشکهای سپاه به این هواپیما، گفت که تصمیم سرنگونی هواپیما در بیت علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، گرفته شد.
بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، دستورالعملی به هیئت مذاکرهکننده جمهوری اسلامی ابلاغ شده که طبق آن، اعضای تیم ایرانی موظف شدهاند درباره هر پیشنهادی که به توقف غنیسازی و به صفر رساندن این فرایند منجر شود، مذاکره نکنند.
بر اساس این اطلاعات، گفتوگوی تلویزیونی عباس عراقچی که پیش از آغاز پنجمین دور مذاکرات انجام شد، در همین چارچوب و با هدف اعلام مواضع قطعی تهران و اتمام حجت با طرف آمریکایی صورت گرفته است.
به گفته منابع مطلع، این گفتوگو با هماهنگی دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی و کمیته مذاکرات تنظیم شده و در کنار ارسال پیام مستقیم به طرف آمریکایی درباره عدم عقبنشینی جمهوری اسلامی از موضوع غنیسازی، اهداف داخلی نیز داشته است؛ از جمله مدیریت افکار عمومی، کنترل فضای رسانهای، و کاهش انتظارات جامعه در صورت شکست احتمالی مذاکرات رم.
مقصر جلوه دادن طرف آمریکایی در صورت شکست مذاکرات، از دیگر اهداف گفتوگوی تلویزیونی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی بوده است.
مذاکرهکنندگان ایرانی و آمریکایی جمعه در رم دور جدیدی از گفتوگوها را برای حل مناقشه چند دههای بر سر بلندپروازیهای هستهای تهران از سر گرفتند. این در حالی است که رهبر جمهوری اسلامی هشدار داده رسیدن به توافقی جدید ممکن است به دلیل خطوط قرمز متضاد، غیرقابل دستیابی باشد.
مذاکرات تهران و واشینگتن که دور پنجم آن دوم خرداد ماه در رم انجام میشود، برای هر دو طرف از اهمیت بالایی برخوردار است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، خواهان مهار توان بالقوه تهران برای تولید سلاح هستهای است. تواناییای که میتواند به رقابت تسلیحاتی اتمی در منطقه دامن بزند.
در مقابل، ایران بهدنبال رهایی از تحریمهای فلجکنندهای است که اقتصاد نفتپایه این کشور را درهم شکسته است.
خبرگزاری رویترز نوشت که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی و استیو ویتکاف، فرستاده ترامپ در امور خاورمیانه، دور پنجم گفتوگوها را با میانجیگری عمان برگزار خواهند کرد و این در حالی است که هم تهران و هم واشینگتن در اظهارات علنی خود مواضع سختی را در قبال برنامه غنیسازی اورانیوم ایران اتخاذ کردهاند.
گرچه ایران اصرار دارد مذاکرات بهصورت غیرمستقیم انجام میشود، مقامهای آمریکایی گفتهاند که گفتوگوها - از جمله دور پیشین در عمان - «هم مستقیم و هم غیرمستقیم» بودهاند.
تهران و واشینگتن هر دو اعلام کردهاند ترجیح میدهند مناقشه هستهای را از راه دیپلماسی حلوفصل کنند اما آنها بر سر چندین خط قرمز اساسی بهشدت اختلاف دارند که مذاکرهکنندگان باید برای رسیدن به توافقی جدید و جلوگیری از اقدامات نظامی آتی، از آنها عبور کنند.
مخالفت رهبر جمهوری اسلامی با خواسته آمریکا برای توقف غنیسازی
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، سهشنبه گفت که واشینگتن در تلاش برای دستیابی به توافقی است تا به ایران اجازه دهد برنامهای برای انرژی هستهای غیرنظامی داشته باشد اما اجازه غنیسازی اورانیوم به آن ندهد.
او اذعان کرد رسیدن به چنین توافقی، «کار آسانی نخواهد بود».
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی که آخرین تصمیمگیرنده در امور کلان کشور است، خواسته واشینگتن را مبنی بر توقف غنیسازی اورانیوم، «زیادهخواهانه و گستاخانه» توصیف کرده و هشدار داده است احتمال دستیابی به نتیجه از این مذاکرات اندک است.
بیشتر بخوانید: خامنهای: گمان نمیکنیم مذاکرات با آمریکا به نتیجه برسد
از جمله موانع باقیمانده در مسیر توافق ایران و آمریکا، امتناع تهران از ارسال همه ذخایر اورانیوم با غنای بالا به خارج از کشور و خودداری از ورود به مذاکرات درباره برنامه موشکهای بالستیکش است.
ایران اعلام کرده آماده است برخی محدودیتها را در برنامه غنیسازی خود بپذیرد اما خواهان تضمینهایی «محکم و قابل اعتماد» از سوی واشینگتن است که آمریکا از توافق هستهای آینده عقبنشینی نخواهد کرد.
سابقه خروج ایالات متحده از برجام و هشدارهای امنیتی تازه
دولت ترامپ که از ماه فوریه کارزار «فشار حداکثری» علیه تهران را احیا کرده، در سال ۲۰۱۸ طی نخستین دوره ریاستجمهوری او، از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ میان ایران و شش قدرت جهانی خارج شد و تحریمهای گستردهای را علیه ایران اعمال کرد. تحریمهایی که به اقتصاد ایران به شدت آسیب زده است.
تهران نیز در واکنش، سطح غنیسازی خود را بهمراتب فراتر از محدودیتهای توافق ۲۰۱۵ افزایش داده است.
به گزارش رویترز، شکست مذاکرات میتواند هزینهای سنگین در پی داشته باشد. در حالی که حکومت ایران میگوید برنامه هستهایاش صرفا اهداف صلحآمیز دارد، اسرائیل بارها تاکید کرده اجازه نخواهد داد جمهوری اسلامی به سلاح هستهای دست یابد.
عراقچی پنجشنبه هشدار داد که در صورت وقوع حمله اسرائیل به تاسیسات هستهای ایران، ایالات متحده از نظر حقوقی مسئول خواهد بود.
این هشدار پس از گزارش شبکه خبری سیانان مطرح شد که در آن گفته شده اسرائیل برای حملاتی علیه ایران آماده میشود.
در حالی که تنشها میان تهران و واشینگتن بر سر غنیسازی اورانیوم روند مذاکرات هستهای را تهدید میکند، سه منبع ایرانی سهشنبه گفتند که رهبری ایران در صورت شکست تلاشها برای پایان دادن به این بنبست، برنامه جایگزین مشخصی ندارد.
بیشتر بخوانید: رویترز به نقل از سه مقام جمهوری اسلامی: در صورت شکست مذاکرات، نظام طرح جایگزینی ندارد
نشریه نیوزویک با استناد به تصویری که یک شرکت تجاری چینی فعال در حوزه ماهوارههای سنجش از دور منتشر کرده، گزارش داد که آمریکا جنگندههای اف- ۱۵ جدیدی را در پایگاه دیهگو گارسیا مستقر کرده است.
این اقدام در بحبوحه افزایش تنشها میان واشینگتن و تهران بر سر مذاکرات هستهای صورت گرفته است.
مجله نیوزویک اعلام کرده که برای دریافت نظر رسمی، با فرماندهی ایندوپاسیفیک نیروهای مسلح ایالات متحده (INDOPACOM) تماس گرفته است.
بهنوشته نیوزویک، تصاویر ماهوارهای جدید، استقرار جنگندههای اف-۱۵ نیروی هوایی ایالات متحده در پایگاه دیهگو گارسیا و افزایش شمار بمبافکنهای حاضر در این پایگاه واقع در اقیانوس هند افزایش تایید کرده است.
این پایگاه، که در فاصلهای حدود دو هزار مایلی از ایران قرار دارد، در صورت تشدید تنشها و شکست دیپلماسی هستهای، میتواند به عنوان سکوی عملیات نظامی ایالات متحده مورد استفاده قرار گیرد.
آمریکا پیشتر در اوایل ماه مه بمبافکنهای استراتژیک بی-۵۲ را در دیهگو گارسیا مستقر کرده بود. پیش از آن نیز دستکم شش فروند بمبافکن رادارگریز بی-۲ در این جزیره مستقر شده بودند.
بهنوشته نیوزویک، تصاویر ثبتشده از جتهای جنگی آمریکا در پایگاه دیهگو گارسیا، از سوی سامانه ایر اسپیس (Airspace) متعلق به شرکت چینی میزار ویژن (MizarVision) ثبت شدهاست. این شرکت خود را بهعنوان ارائهدهنده هوش تجاری ژئو- مکانی مبتنی بر هوش مصنوعی معرفی میکند.
تصویر جنگندههای اف-۱۵ نخستینبار در حساب کاربری GEOINT در شبکه اجتماعی ایکس که در زمینه اطلاعات با منبع باز فعالیت دارد، منتشر شد.
استقرار جنگندههای جدید در دیهگو گارسیا در حالی انجام گرفته که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اعلام کرده که اگر ایران توافق جدید هستهای را نپذیرد، گزینه نظامی روی میز خواهد بود. او پیشتر در دوره اول ریاستجمهوریاش، بهطور یکجانبه از توافق هستهای ۲۰۱۵ خارج شده بود.
یکی از اصلیترین موانع پیشرفت مذاکرات میان دو کشور، اختلاف نظر درباره سطح غنیسازی اورانیوم است. ایالات متحده خواستار برچیده شدن کلی غنیسازی در خاک ایران است، در حالی که جمهوری اسلامی میگوید در هر شرایطی به غنیسازی اورانیوم ادامه خواهد داد.
استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، گفته است: «ما حتی یک درصد توان غنیسازی را هم نمیتوانیم بپذیریم. از نگاه ما، هرگونه توافق باید شامل برچیده شدن غنیسازی باشد.»
در مقابل، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز گفته است: « غنیسازی اورانیوم در ایران ادامه خواهد داشت؛ چه با توافق و چه بیتوافق.»
این دو قرار است جمعه دوم خرداد، در رم دور پنجم مذاکرات واشینگتن و تهران را برگزار کنند.
وزارت امور خارجه چین نیز در بیانیهای در ماه آوریل اعلام کرد:«چین قدردان پایبندی ایران به عدم تولید سلاح هستهای است، حق ایران برای استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای را محترم میشمارد و از تلاش تهران برای گفتوگو با تمامی طرفها، از جمله ایالات متحده، و دفاع از حقوق مشروع خود از طریق مذاکره حمایت میکند.»
نیوزویک در گزارش خود افزوده است که وضوح و کیفیت بالای تصاویر ماهوارهای تجاری چینی، به گفته کارشناسان، نشاندهنده افزایش توان پکن در رصد فعالیتهای نظامی ایالات متحده در سطح جهانی و تقریبا بهصورت لحظهای است. این مسئله در حالی اهمیت مییابد که چین در برابر فشارهای غرب، در حال ارزیابی سطح حمایت خود از برنامه هستهای جمهوری اسلامی است.