سازمان عفو بینالملل گزارش داد صالح بهرامزهی، نوجوان ۱۶ ساله بلوچ، از تاریخ ۲۴ اردیبهشتماه و پس از بازداشت به دست نیروهای سپاه پاسداران در استان سیستان و بلوچستان، قربانی ناپدیدسازی قهری شده است.
این سازمان جمعه دوم خرداد در بیانیهای اعلام کرد مقامهای جمهوری اسلامی، پس از تایید اولیه بازداشت این نوجوان، اکنون از ارائه هرگونه اطلاعات درباره محل نگهداری و سرنوشت او به خانوادهاش خودداری میکنند.
عفو بینالملل هشدار داد بازداشت بهرامزهی بهصورت خودسرانه و به دلیل «ارتباطات خانوادگی» صورت گرفته و او اکنون در معرض «خطر جدی شکنجه و بدرفتاری» قرار دارد.
این نهاد حقوق بشری از مقامهای جمهوری اسلامی خواست تا بیدرنگ مکان و وضعیت بهرامزهی را مشخص کنند و زمینه آزادی فوری او را فراهم آورند.
ناپدیدسازی قهری
«ناپدیدسازی قهری» در حقوق بینالملل به وضعیتی گفته میشود که در آن، فردی به دست ماموران دولتی یا گروههای وابسته به حکومت بازداشت یا ربوده میشود، اما مقامهای مسئول از ارائه اطلاعات درباره سرنوشت یا محل نگهداری او سرباز میزنند.
در این وضعیت، فرد قربانی از حقوق اولیه خود از جمله دسترسی به وکیل، تماس با خانواده یا پیگیری قضایی محروم میشود و خانواده او نیز در بیخبری مطلق بهسر میبرد.
بر اساس «کنوانسیون بینالمللی حمایت از تمامی افراد در برابر ناپدیدسازی قهری»، این اقدام نقض جدی حقوق بشر و مصداق یک جنایت بینالمللی محسوب میشود.
ناپدیدسازی قهری نهتنها جان و سلامت قربانی را در معرض خطر جدی قرار میدهد، بلکه خانواده او را دچار فشار روانی شدید میکند و نقضی آشکار از حقوق بنیادین انسانی به شمار میرود که اثرات آن دامنگیر کل جامعه میشود.
بیشتر بخوانید: دستکم ۲۶ شهروند در پی یورش نیروهای نظامی و امنیتی در سیستان و بلوچستان بازداشت شدند
چگونگی بازداشت بهرامزهی
کانون حقوق بشر ایران پیشتر گزارش داد بهرامزهی در حالی که مشغول بازی با دوستانش بود، به دست نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی با خشونت بازداشت و با چشمان بسته به صندوق عقب یک خودرو منتقل شد.
خانواده بهرامزهی میگویند وعده مسئولان برای آزادی او در تاریخ ۲۷ اردیبهشت هرگز عملی نشد و از آن زمان تاکنون هیچ تماسی با فرزندشان نداشتهاند.
صالح فرزند مولوی حبیبالرحمن، روحانی شناختهشده اهل سنت در منطقه است. این خانواده پیشتر نیز هدف سرکوبهای امنیتی حکومت قرار گرفته بودند.
برادر بزرگتر او، قاسم بهرامزهی، آبانماه ۱۴۰۳ بهدست نیروهای امنیتی کشته شد و تنها به شرط سکوت رسانهای، پیکرش به خانواده تحویل داده شد. همچنین، ایوب بهرامزهی، عموی صالح، یکی از ۱۶ زندانی اهل سنت بود که در سال ۱۳۹۲ اعدام شدند.
فعالان حقوق کودک بازداشت بهرامزهی را نقض صریح ماده ۳۷ کنوانسیون حقوق کودک میدانند؛ کنوانسیونی که ایران نیز از امضاکنندگان آن است و تصریح دارد بازداشت کودکان باید بهعنوان «آخرین راهحل و برای کوتاهترین زمان ممکن» صورت گیرد و کودکان باید فورا از حقوق خود، از جمله دسترسی به وکیل و ارتباط با خانواده، برخوردار باشند.
خانواده بهرامزهی تاکید کردهاند صالح هیچگونه فعالیت سیاسی یا امنیتی نداشته و تنها بهدلیل نام خانوادگی و پیشینه بستگانش هدف قرار گرفته است.
آنها خواستار آزادی فوری این نوجوان و شفافسازی درباره دلیل بازداشت، محل نگهداری و وضعیت جسمی او شدهاند.
اسماعیلیون که عضو هیات مدیره انجمن خانوادههای جانباختگان هواپیمای اوکراینی است، جمعه دوم خرداد با اشاره به سالروز تولد دخترش ریرا که در پرواز پیاس۷۵۲ جان باخت، نوشت: «۱۵ سال پیش در چنین روزی، دوم خرداد ۱۳۸۹، در بیمارستان پارس تهران برای اولین بار در آغوشت گرفتم و هرگز نمیدانستم آرزوهای کوچکت توسط سپاه پاسداران و جمهوری اسلامی خاکستر خواهد شد.»
اسماعیلیون در ادامه نوشت: «بیصبرانه منتظرم تا در چند هفته آینده تاریخ جلسات اولیه دادگاه در دیوان بینالمللی دادگستری در لاهه اعلام شود و آنگاه که در روزهای موعود وکلای جنایتکاران سخن میگویند، بدانم جز تکرار ملغمهای از جنایت و رذالت و دروغ چه در چنته دارند.»
او همچنین تاکید کرد: «تا زندهام دست از این راه برنمیدارم و خاطره زیبایت را به هرجا میروم خواهم برد. دوستت دارم. نه فراموش میکنم و نه میبخشم.»
پرواز پیاس ۷۵۲ در دیوان بینالمللی دادگستری
کانادا، سوئد، اوکراین و بریتانیا بهعنوان چهار کشور متضرر از سرنگونی هواپیمای مسافربری اوکراینی، ۱۴ تیر ۱۴۰۳ بهطور رسمی از جمهوری اسلامی بهدلیل سرنگون کردن عمدی این هواپیما به دیوان بینالمللی دادگستری شکایت کردند.
دیوان بینالمللی دادگستری، بازوی قضایی سازمان ملل متحد که بهدلیل استقرار در لاهه هلند از آن به عنوان دادگاه لاهه نیز یاد میشود، اعلام کرد کشورهایی که شکایت خود را مطرح کردهاند گفتهاند جمهوری اسلامی نه تنها هیچ اقدام مؤثری برای جلوگیری از سرنگونی این هواپیما انجام نداده، بلکه در پیگیری و بررسی این حادثه نیز کوتاهی کرده است.
بریتانیا، کانادا، سوئد و اوکراین در شکایت خود از دیوان بینالمللی دادگستری خواستهاند حکم دهد که جمهوری اسلامی «به صورت غیرقانونی هواپیمای اوکراینی را سرنگون کرده و باید عذرخواهی کند».
این چهار کشور در شکایت خود همچنین خواستار پرداخت غرامت به خانواده قربانیان هواپیمای اوکراینی شدهاند.
جمهوری اسلامی در واکنش به این شکایت، ۱۹ تیر ۱۴۰۳ با انتشار بیانیهای بدون اشاره به شلیک موشک از سوی سپاه پاسداران، این کشورها را به «غرضورزی سیاسی» متهم کرد.
پرونده پرواز پیاس۷۵۲ در ایکائو
شورای سازمان جهانی هوانوردی غیرنظامی ۲۷ اسفند ۱۴۰۳ با رد اعتراض اولیه جمهوری اسلامی در پرونده سرنگون کردن هواپیمای مسافربری اوکراینی بر فراز تهران، صلاحیت خود را برای رسیدگی به این پرونده تایید کرد.
یک سخنگوی دولت بریتانیا با انتشار بیانیهای اعلام کرد کشورهای کانادا، سوئد، اوکراین و بریتانیا با استقبال از تصمیم سازمان جهانی هوانوردی غیرنظامی، آن را گامی مهم در مسیر پاسخگو کردن جمهوری اسلامی بابت سرنگون کردن غیرقانونی پرواز پیاس۷۵۲ در دی ماه ۱۳۹۸ دانستند.
پیش از این نیز دادگاه عالی اونتاریو شلیک سپاه پاسداران به این هواپیما را عامدانه و تروریستی اعلام کرده بود.
پرواز پیاس ۷۵۲
صبح ۱۸ دی ۱۳۹۸، پرواز شماره ۷۵۲ هواپیمایی بینالمللی اوکراین پس از برخاستن از فرودگاه خمینی تهران با شلیک دو موشک پدافند سپاه پاسداران ساقط شد و همه ۱۷۶ سرنشین آن همراه با یک جنین جان باختند.
جمهوری اسلامی سه روز شلیک موشک را انکار کرد اما تحت فشار مدارک و اعتراضات بینالمللی، سرانجام مسئولیت حادثه را پذیرفت.
دلیل این حادثه «خطای انسانی در تشخیص شیء پرنده» اعلام شد. با این حال، فایل صوتی منتشر شده از محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه وقت نشان داد که مقامهای سپاه پاسداران بلافاصله پس از واقعه از اصابت موشک به هواپیما اطلاع داشتند.
مسعود ابراهیم، پدر نیلوفر ابراهیم، جانباخته در سرنگونی هواپیمای اوکراینی، صبح سهشنبه ۱۸ دی ۱۴۰۳ در پنجمین سالگرد شلیک موشکهای سپاه به این هواپیما، گفت که تصمیم سرنگونی هواپیما در بیت علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، گرفته شد.
مذاکرات تهران و واشینگتن که دور پنجم آن دوم خرداد ماه در رم انجام میشود، برای هر دو طرف از اهمیت بالایی برخوردار است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، خواهان مهار توان بالقوه تهران برای تولید سلاح هستهای است. تواناییای که میتواند به رقابت تسلیحاتی اتمی در منطقه دامن بزند.
در مقابل، ایران بهدنبال رهایی از تحریمهای فلجکنندهای است که اقتصاد نفتپایه این کشور را درهم شکسته است.
خبرگزاری رویترز نوشت که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی و استیو ویتکاف، فرستاده ترامپ در امور خاورمیانه، دور پنجم گفتوگوها را با میانجیگری عمان برگزار خواهند کرد و این در حالی است که هم تهران و هم واشینگتن در اظهارات علنی خود مواضع سختی را در قبال برنامه غنیسازی اورانیوم ایران اتخاذ کردهاند.
گرچه ایران اصرار دارد مذاکرات بهصورت غیرمستقیم انجام میشود، مقامهای آمریکایی گفتهاند که گفتوگوها - از جمله دور پیشین در عمان - «هم مستقیم و هم غیرمستقیم» بودهاند.
تهران و واشینگتن هر دو اعلام کردهاند ترجیح میدهند مناقشه هستهای را از راه دیپلماسی حلوفصل کنند اما آنها بر سر چندین خط قرمز اساسی بهشدت اختلاف دارند که مذاکرهکنندگان باید برای رسیدن به توافقی جدید و جلوگیری از اقدامات نظامی آتی، از آنها عبور کنند.
مخالفت رهبر جمهوری اسلامی با خواسته آمریکا برای توقف غنیسازی
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، سهشنبه گفت که واشینگتن در تلاش برای دستیابی به توافقی است تا به ایران اجازه دهد برنامهای برای انرژی هستهای غیرنظامی داشته باشد اما اجازه غنیسازی اورانیوم به آن ندهد.
او اذعان کرد رسیدن به چنین توافقی، «کار آسانی نخواهد بود».
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی که آخرین تصمیمگیرنده در امور کلان کشور است، خواسته واشینگتن را مبنی بر توقف غنیسازی اورانیوم، «زیادهخواهانه و گستاخانه» توصیف کرده و هشدار داده است احتمال دستیابی به نتیجه از این مذاکرات اندک است.
بیشتر بخوانید: خامنهای: گمان نمیکنیم مذاکرات با آمریکا به نتیجه برسد
از جمله موانع باقیمانده در مسیر توافق ایران و آمریکا، امتناع تهران از ارسال همه ذخایر اورانیوم با غنای بالا به خارج از کشور و خودداری از ورود به مذاکرات درباره برنامه موشکهای بالستیکش است.
ایران اعلام کرده آماده است برخی محدودیتها را در برنامه غنیسازی خود بپذیرد اما خواهان تضمینهایی «محکم و قابل اعتماد» از سوی واشینگتن است که آمریکا از توافق هستهای آینده عقبنشینی نخواهد کرد.
سابقه خروج ایالات متحده از برجام و هشدارهای امنیتی تازه
دولت ترامپ که از ماه فوریه کارزار «فشار حداکثری» علیه تهران را احیا کرده، در سال ۲۰۱۸ طی نخستین دوره ریاستجمهوری او، از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ میان ایران و شش قدرت جهانی خارج شد و تحریمهای گستردهای را علیه ایران اعمال کرد. تحریمهایی که به اقتصاد ایران به شدت آسیب زده است.
تهران نیز در واکنش، سطح غنیسازی خود را بهمراتب فراتر از محدودیتهای توافق ۲۰۱۵ افزایش داده است.
به گزارش رویترز، شکست مذاکرات میتواند هزینهای سنگین در پی داشته باشد. در حالی که حکومت ایران میگوید برنامه هستهایاش صرفا اهداف صلحآمیز دارد، اسرائیل بارها تاکید کرده اجازه نخواهد داد جمهوری اسلامی به سلاح هستهای دست یابد.
عراقچی پنجشنبه هشدار داد که در صورت وقوع حمله اسرائیل به تاسیسات هستهای ایران، ایالات متحده از نظر حقوقی مسئول خواهد بود.
این هشدار پس از گزارش شبکه خبری سیانان مطرح شد که در آن گفته شده اسرائیل برای حملاتی علیه ایران آماده میشود.
در حالی که تنشها میان تهران و واشینگتن بر سر غنیسازی اورانیوم روند مذاکرات هستهای را تهدید میکند، سه منبع ایرانی سهشنبه گفتند که رهبری ایران در صورت شکست تلاشها برای پایان دادن به این بنبست، برنامه جایگزین مشخصی ندارد.
بیشتر بخوانید: رویترز به نقل از سه مقام جمهوری اسلامی: در صورت شکست مذاکرات، نظام طرح جایگزینی ندارد