یک مقام ارشد جمهوری اسلامی در گفتوگو با پرس تیوی، اظهارات اخیر استیو ویتکاف، نماینده دونالد ترامپ در امور خاورمیانه، درباره برچیدن تاسیسات غنیسازی در ایران را نشانهای از «اعتیاد آمریکا به سیاست شکستخورده فشار حداکثری» دانست و گفت که توپ در زمین آمریکاست.
این مقام در آستانه دور چهارم مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در مسقط گفت: «اکنون توپ در زمین آمریکاست. ایران سلاح هستهای نساخته و نخواهد ساخت. این آمریکا است که باید تصمیم بگیرد بهدنبال توافق است یا اسیر نقشههای جنگطلبانه نئوکانها و نتانیاهو.»
او در مصاحبه با شبکه انگلیسیزبان صداوسیمای جمهوری اسلامی افزود: «چنین موضعگیریهایی نه تنها حکایت از اعوجاج و دمدمیمزاجی تصمیمگیران آمریکایی دارد، بلکه این شائبه را تقویت میکند که طرف آمریکایی تحت نفوذ و وسوسه نئوکانها و نتانیاهو است.»
این مقام هشدار داد که اگر نتیجه گفتوگوها، «نقض حقوق ایران تحت معاهده منع اشاعه و قوانین بینالمللی باشد،» توافق هرگز محقق نخواهد شد.
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، یک روز پیش از برگزاری دور چهارم مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا که پیشتر به تعویق افتاده بود، با اتخاذی رویکردی خنثی نسبت به مسائل مربوط به مذاکرات، راجع به مسائل غزه و سوریه سخنرانی کرد.
خامنهای، شنبه ۲۰ اردیبهشتماه، آمریکا را به حمایت از اسرائیل در جریان جنگ غزه متهم کرد و وعده داد که فلسطینیان در این درگیریها پیروز خواهند شد.
او گفت مردم فلسطین و غزه نه تنها با اسرائیل، بلکه با آمریکا و بریتانیا روبهرو هستند و آنان بهجای جلوگیری از «جنایات و قتل و کشتار»، اسرائیل را که او «جنایتکار » نامید، تقویت میکنند.
اشاره خامنهای به بریتانیا در حالی است که در یک هفته اخیر، یگان مبارزه با تروریسم در بریتانیا، چندین ایرانی را به ظن دست داشتن در اقدام برای انجام عملیات خرابکارانه که گفته شده هدف آن حمله به سفارت اسرائیل بوده، بازداشت کرده است.
اخباری هم از عضویت بازداشتشدگان در یگان ۸۴۰ سپاه پاسداران منتشر شده است.
در جریان سخنرانی امروز خامنهای، زمانی که او راجع به پشتیبانی آمریکا از اسرائیل در جنگ غزه سخن گفت، حضار شعار «مرگ بر آمریکا» سر دادند که خامنهای آن را تایید کرد.
اردیبهشت ۱۴۰۳: نظام اسلامی و غیرت اسلامی محال است که تسلیم زورگویی آنها شوند
خامنهای هر سال در اردیبهشت با عدهای که رسانههای داخلی آنان را «شماری از کارگران» معرفی میکنند، دیدار میکند.
در سالهای گذشته، دیدار با کارگران معمولا محلی برای ابراز انتقادات تند خامنهای علیه آمریکا بوده است.
او پارسال در این دیدار که پنجم اردیبهشت برگزار شد، با اشاره به ابراز تمایل برای مذاکره با آمریکا گفت: «برخی -انشاالله خیرخواهانه- دائم توصیه میکنند که یک خواسته آمریکا را قبول کنید تا مشکل حل شود؛ در حالی که توقعات آمریکاییها تمامی ندارند.»
خامنهای زمانی که هنوز جو بایدن، رییسجمهوری سابق آمریکا بر سر کار بود، درباره هدف آمریکاییها از مذاکره، گفت: «آمریکاییها مشخص کنند که به چه حدی از عقبنشینی ایران در مسئله هستهای قانع خواهند شد ... آنان هرگز حاضر نیستند این حد را مشخص کنند چرا که میخواهند با پیشروی قدم به قدم، در نهایت تجهیزات هستهای کشور را مانند آن کشور شمال آفریقا جمعآوری و صنعت هستهای ایران را تعطیل کنند.»
اشاره او به لیبی بود.
رهبر جمهوری اسلامی در ادامه همان دیدار تاکید کرد: «نظام اسلامی و غیرت اسلامی و ملت بزرگ و ریشهدار ایران محال است که تسلیم زورگویی آنان شوند.»
در همین رابطه بخوانید: ۳۶ سال وحشت از آمریکاییها و مذاکره در ضمیر رهبر ۸۶ ساله جمهوری اسلامی
سکوت در برابر برچیدن کامل برنامه هستهای
اظهارات خامنهای، به موضوع توافق با لیبی در زمان معمر قذافی اشاره داشت. از زمان اعلام ارسال نامه دونالد ترامپ به خامنهای در اسفندماه ۱۴۰۳، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، بارها تاکید کرده است توافق مورد نظر اسرائیل در برنامه هستهای ایران، چیزی مشابه توافق با لیبی است.
با اینکه اخباری مبنی بر مذاکره راجع به سطح غنیسازی جمهوری اسلامی مطرح شده، ترامپ ۱۴ اردیبهشت برای نخستین بار پس از آغاز مذاکرات با حکومت ایران آشکارا تاکید کرد برنامه هستهای تهران باید بهطور کامل برچیده شود.
همچنین ۱۸ اردیبهشت، لیندزی گراهام و تام کاتن، دو سناتور ارشد جمهوریخواه، هشدار دادند سنا توافق هستهای احتمالی با جمهوری اسلامی را تنها در صورتی تصویب خواهد کرد که این توافق به «برچیدن کامل» برنامه هستهای تهران منجر شود.
اکنون مشخص شده است خواست آمریکا در مذاکرات، سطح غنیسازی نیست بلکه کنار گذاشته شدن برنامه هستهای جمهوری اسلامی است. حتی علاوه بر آن، آنطور که مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، ۱۲ اردیبهشت گفت، واشینگتن خواستار بازرسی بازرسان آمریکایی از سایتهای نظامی جمهوری اسلامی نیز هست.
جمعه ۱۹ اردیبهشت نیز پس از حدود یک هفته تعلیق و تعویق دور چهارم مذاکرات، استیو ویتکاف، مذاکرهکننده ارشد آمریکا در گفتوگوهای هستهای با جمهوری اسلامی، هشدار داد اگر دور چهارم مذاکرات با تهران ثمربخش نباشد، واشینگتن «مسیر متفاوتی» را در پیش خواهد گرفت.
رهبر جمهوری اسلامی که یک سال پیش در دیدار با کارگران شدیدا به حامیان مذاکره با دولت آمریکا در زمان ریاستجمهوری بایدن حمله کرد، اکنون در آستانه مذاکراتی که در آن کاخ سفید صراحتا هدفش را برچیدن کامل برنامه هستهای جمهوری اسلامی عنوان کرده، ترجیح داد بر خلاف رویه قبل، راجع به مسائل سوریه و فلسطین و حمایت آمریکا از اسرائیل صحبت کند.
مانند سالهای اخیر، امسال هم روسیه از مقامهای جمهوری اسلامی برای حضور در مراسم «روز پیروزی» دعوت نکرد. مراسمی که در آن از رهبران چین و ونزوئلا گرفته تا فلسطین و بورکینافاسو حضور داشتند. جمهوری اسلامی حتی در سطح میهمانان نظامی هم در این مراسم حضور نداشت.
با پایان یافتن مراسم سالانه موسوم به «روز پیروزی» در روسیه که هر سال نهم ماه میلادی می (امسال برابر با ۱۹ اردیبهشتماه) برگزار میشود، عدم دعوت و حضور مقامات سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی در این مراسم، مورد توجه رسانههای داخلی قرار گرفته است.
روزنامه جمهوری اسلامی، متعلق به جریان منتقد طیف تندروی اصولگرا در ایران، در ستون «جهت اطلاع» خود، به شدت به این موضوع واکنش نشان داد.
این روزنامه نوشت با اینکه ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، «لاف دوستی» نسبت به جمهوری اسلامی میزند، در مراسم روز پیروزی که کشورهای زیادی از جمله چین، کره، مصر و دیگران در آن نماینده داشتند، جمهوری اسلامی غایب بود.
این روزنامه همچنین با طعنه نوشت که در این مراسم، پوتین از نظامیان کره شمالی به دلیل همراهی کردن با روسیه در جنگ علیه اوکراین قدردانی کرد.
بیشتر بخوانید: روسیه «پهپاد شاهد» جمهوری اسلامی را برای نخستینبار در رژه نظامی به نمایش گذاشت
بررسی دورههای قبلی برگزاری این مراسم نشان میدهد در سالهای اخیر نیز با وجود روابط عمیق جمهوری اسلامی با روسیه، این کشور از مقامات ایرانی برای حضور در یکی از مهمترین مناسبتهای ملی خود، دعوت نمیکند.
در مراسم رژه سال ۱۴۰۴ روز پیروزی، طبق فهرستی که از میهمانان کاخ کرملین منتشر شده است، نظامیانی از ۱۳ کشور جهان و دستکم ۲۹ رهبر سیاسی در میدان سرخ مسکو حضور داشتند.
بر این اساس نظامیان کشورهای آذربایجان، ازبکستان، بلاروس، تاجیکستان، ترکمنستان، چین، قرقیزستان، قزاقستان، لائوس، مصر، مغولستان، میانمار و ویتنام در این مراسم حضور داشتند.
در همین رابطه بخوانید: دالان زنگزور؛ «شفافسازی» روسها با هدف راضی کردن خامنهای
همچنین رهبران سیاسی ارمنستان، اتیوپی، اسلواکی، ازبکستان، برزیل، بلاروس، بورکینافاسو، بوسنی و هرزگوین، تاجیکستان، ترکمنستان، چین، زیمبابوه، صربستان، فلسطین، قرقیزستان، قزاقستان، کنگو، کوبا، گینه استوایی، گینه بیسائو، لائوس، مصر، مغولستان، میانمار، ونزوئلا و ویتنام به مراسم دعوت و در آن حضور داشتند.
نارندرا مودی، نخستوزیر هند به این مراسم دعوت شده بود اما آن را رد کرد. همچنین الهام علیاف، رییسجمهوری آذربایجان، با وجود پذیرش دعوت، در آخرین لحظات سفر خود را لغو کرد.
علاوه بر این، نمایندگانی از کره شمالی و مناطق تحت کنترل روسیه در گرجستان شامل آبخازیا و اوستیای جنوبی و نیز وزیران دفاع ۳۱ کشور دیگر، در این مراسم حضور داشتند.
جمهوری اسلامی به دلیل همراهی با روسیه در تهاجم نظامی علیه اوکراین، با تحریمهای بینالمللی، از جمله از سوی آمریکا، اتحادیه اروپا، آلمان، فرانسه، بریتانیا و نیوزلند مواجه شده است.
والاستریت ژورنال در گزارشی خبر داد استیو ویتکاف، نماینده ویژه رییسجمهوری آمریکا در امور خاورمیانه، به جمهوری اسلامی پیشنهاد کرده که آمریکا در صورت موافقت تهران با برچیدن برنامه هستهای خود و خرید اورانیوم غنیشده از آمریکا، تحریمها را لغو و گزینه اقدام نظامی را کنار بگذارد.
وال استریت ژورنال جمعه شب، ۱۹ اردیبهشت، این خبر را در گزارشی درباره عملی نشدن وعدههای دونالد ترامپ در دوران مبارزات انتخاباتی مبنی بر پایان دادن سریع به جنگ روسیه در اوکراین، جنگ اسرائیل و حماس در غزه و حل مناقشه هستهای با جمهوری اسلامی اعلام کرده است.
این روزنامه در گزارش خود، پس از بررسی مفصل دو بحران جنگ روسیه در اوکراین و جنگ اسرائیل و حماس در غزه، به مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا پرداخته و سیاست دولت ترامپ در این حوزه را «آمیخته و محل بحثهای فراوان در داخل آمریکا» خوانده است.
بهنوشته والاستریت ژورنال، ترامپ میگوید مذاکرات هستهای با ایران خوب پیش میرود. ویتکاف تاکنون سه بار بهطور غیرمستقیم با طرفهای ایرانی درباره مهار توسعه هستهای تهران گفتوگو کرده و قرار است این آخر هفته چهارمین دیدار را در عمان برگزار کند.
والاستریت ژورنال نوشته است: «تاکنون، ایران خواسته سانتریفیوژهای خود را حفظ کند و هیچ نشانهای از برچیدن فعالیتهای هستهای خود نشان نداده است. موضع مشخصی هم از سوی آمریکا درباره اینکه «برچیدن» دقیقا چه معنایی دارد ارائه نشده است.»
بهنوشته این روزنامه، ترامپ چهارشنبه ۱۷ اردیبهشت به خبرنگاران گفت: «ما هنوز در این باره تصمیم نگرفتهایم»، در حالی که چند روز پیش به شبکه انبیسی گفته بود که فقط «برچیدن کامل» را میپذیرد. مقامهای دولت ترامپ از حجم انتقادهای جمهوریخواهان درباره این موضوع غافلگیر شدهاند.
ترامپ جمهوری اسلامی را تهدید کرده که اگر به محدودیتهای سختگیرانه درباره فعالیتهای هستهای خود تن ندهد، اقدام نظامی خواهد کرد، اما هنوز موفق به جلب نظر اکثر متحدانش نشده است.
ژان-نوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه، در مصاحبهای گفت فرانسه و دیگر کشورها به اقدامات سختگیرانهتری علیه تهران نیاز دارند تا توافق هستهای ۲۰۱۵ که ترامپ از آن خارج شد، اما گزینه نظامی را رد کرد.
او گفت: «ما معتقدیم که هیچ راهی جز مسیر دیپلماتیک برای حل مسئله ایران وجود ندارد.»
جنگی که خواب از چشم ترامپ ربوده است
والاستریت ژورنال در این گزارش همچنین خبر داده است که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، هفته گذشته در باشگاهش در فلوریدا، در دیداری با جمعی از حامیان مالی ارشد، پایان دادن به جنگ روسیه در اوکراین را به عنوان دغدغهای رو به افزایش توصیف کرد که شبها خواب را از چشمانش ربوده است.
بهنوشته این روزنامه، ترامپ که در کارزار انتخاباتی خود بارها گفته بود پس از بازگشت به کاخ سفید بهسرعت به جنگ روسیه در اوکراین، جنگ اسرائیل و حماس در غزه و مناقشه هستهای با جمهوری اسلامی پایان میدهد، به حامیان مالی خود گفته حل این مناقشات سختتر از آن چیزی است که تصور میکرد.
والاستریت ژورنال، بهنقل از افرادی که در این جلسه حضور داشتند، نوشت دونالد ترامپ گفته ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، مذاکرهکنندهای سختگیر است و «همه چیز» را میخواهد. اشاره او به اوکراین بود. این سخنان در پاسخ به پرسشی از سوی یکی از حامیان مالی درباره بزرگترین نگرانیهای سیاست خارجی ترامپ مطرح شد.
ترامپ همچنین درباره جنگ در غزه گفت که یافتن راهحلی برای آن بسیار دشوار است چون «آنها هزار سال است که میجنگند.»
والاستریت ژورنال یادآوری کرده که ترامپ همواره گفته است که اگر او در کاخ سفید بود هیچیک از این درگیریها آغاز نمیشد. او حتی قول داده بود جنگ اوکراین را «در همان روز اول» تمام کند.
این روزنامه سپس افزوده: «اما حالا که بیش از ۱۰۰ روز از آغاز دور دوم ریاستجمهوریاش میگذرد، بدون آنکه هیچیک از این مناقشات به پایان نزدیکتر شده باشد، مذاکرات برای توقف برنامه هستهای ایران متوقف شده و یک جنگ تجاری نیز روابط با متحدان را تحت فشار قرار داده است، ترامپ دریافته حل مشکلات جهان بسیار پیچیدهتر از آن چیزی است که تصور میکرد.»
دن بائر، سفیر پیشین در دولت اوباما که اکنون در بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی فعالیت میکند، به والاستریت ژورنال گفت: «هیاهو و نمایش جای خود را در مانورهای دیپلماتیک دارند، اما جزییات و کار سخت هم لازماند.»
ترامپ بعدها گفت که درباره پایان دادن سریع به جنگ اوکراین شوخی کرده و هوادارانش میدانند که او اغراق کرده است.
کایل هاینز، استاد سیاست خارجی آمریکا در دانشگاه پردو، نیز به والاستریت ژورنال گفت: «اگر او بارها و بارها در کارزار انتخاباتی چنین وعدههایی نداده بود، انتقاد از او برای عمل نکردن به آنها بیانصافی بود. اما او چنین وعدههایی داده است.»
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، به والاستریت ژورنال گفت ترامپ و تیمش «با تمرکزی ویژه در حال تلاش برای برقرار کردن صلح در جهان و متوقف کردن اقدامات زیانآور بازیگران بد علیه آمریکا و متحدانمان» هستند.
او افزود: «رویکرد آنها موفق بوده است. حوثیها با آتشبس موافقت کردند، ۴۷ آمریکایی بازداشتشده در خارج به خانه بازگشتند، کشورهای ناتو هزینههای دفاعی خود را افزایش دادهاند، چین بازدارنده شده و ما از همیشه به صلح در جنگ روسیه- اوکراین نزدیکتر هستیم.»
مطالبات بیش از حد
در هفتههای اخیر، ترامپ در محافل خصوصی گلایه کرده که پوتین علاقهای به پایان دادن به جنگ ندارد و هر دو طرف از مصالحه سر باز میزنند. او همچنین از مشاوران خود پرسیده که آیا به نظرشان پوتین از زمان دور قبلی ریاستجمهوری ترامپ تغییر کرده است یا نه، و از برخی اقدامات نظامی روسیه، از جمله بمباران مناطقی با حضور کودکان، ابراز شگفتی کرده است.
بهنوشته والاستریت ژورنال، ترامپ اوایل امسال گفته بود که قانع کردن کییف سختتر از روسیه خواهد بود، مگر اینکه شرایط توافق مطابق میل اوکراین باشد و این موضوع به برخوردی تند در دفتر بیضی با ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، منجر شد که بهطور زنده از تلویزیون پخش شد.
اخیرا نیز مقامهای ارشد دولت ترامپ اذعان کردند که روسیه همچنان بزرگترین مانع است و حاضر نیست با آتشبس بیقید و شرط ۳۰ روزه که کییف از آن حمایت کرده، موافقت کند و همچنان خواستار امتیازات بیشتری از اوکراین است.
جی دی ونس، معاون رییسجمهوری گفت: «من نمیگویم که روسها به پایان دادن به این درگیری بیعلاقهاند. ما فکر میکنیم خواستههایشان زیادی است.»
برنامههای اولیه ترامپ برای این مناقشه هم ظرف چند هفته تغییر کرد. روسیه از اولین فرستاده ترامپ به اوکراین، ژنرال بازنشسته کیت کلگ، به دلیل حمایت دخترش از کییف، شکایت داشت.
ترامپ سپس به کلگ گفت فقط با اوکراینیها صحبت کند و استیو ویتکاف، دوست دیرینهاش را وارد ماجرا کرد که همزمان فرستاده ویژه او در امور خاورمیانه است. تیم کلگ معتقد است که این دیپلمات توانسته تا حد زیادی کییف را به فرآیند صلح ترامپ متعهد کند.
ویتکاف بارها تلاش کرده هر دو طرف را وادار کند برخی شرایط ناخوشایند را بپذیرند. اکنون او به دیگران گفته هدفش فقط این است که دو طرف را پای میز مذاکره بیاورد؛ کاری که هنوز موفق به انجامش نشده است.
مقامهای آمریکایی دیگر نیز گفتهاند ممکن است ترامپ رسیدن روسیه و اوکراین به مذاکرات جدی مستقیم را به عنوان پایان ماموریت خود در نظر بگیرد و بقیه ماجرا را به خودشان واگذار کند تا آمریکا بتواند بر اولویتهای دیگر متمرکز شود.
چراغ سبز به اسرائیل
در موضوع غزه نیز، دولت ترامپ به دنبال آن است که جنگ اسرائیل و حماس با مذاکره به پایان برسد.
بهنوشته والاسریت ژورنال، ویتکاف در ژانویه، درست پیش از آغاز دوره ریاستجمهوری ترامپ، به دولت بایدن کمک کرد تا طرح آتشبس خود را اجرا کند. اما این توافق در مارس از هم فروپاشید و اکنون جنگ از سر گرفته شده است. اسرائیل تمام کمکهای بشردوستانه به فلسطینیهای آسیبپذیر در غزه را متوقف کرده و بحران انسانی عمیقتری رقم زده است.
این هفته، کابینه اسرائیل طرحی را تصویب کرد که در صورت ادامه جنگ از سوی حماس و نگه داشتن گروگانها، این کشور کل غزه را به تصرف خود درآورد. دولت اسرائیل به حماس تا پایان سفر خاورمیانهای ترامپ در هفته آینده فرصت داده تا گروگانها را آزاد کند.
بهنوشته وال استریت ژورنال، برخی مقامهای دولت آمریکا از حملات تازه اسرائیل ناراضیاند. اما ترامپ همچنان درباره بازسازی منطقه صحبت میکند و عملا به اسرائیل چراغ سبز داده تا عملیات نظامی خود را تا زمانی که حماس تغییر موضع دهد، ادامه دهد.
در همین حال، ویتکاف دایره مشاوران خود را برای آماده شدن برای دوران پس از جنگ در غزه گسترش داده و طبق گزارشها با تونی بلر، نخستوزیر پیشین بریتانیا، و آلن درشوویتز، وکیل سرشناس، دیدار داشته است.
درشوویتز به والاستریت ژورنال گفت: «اینکه آیا آنها موفق خواهند شد یا نه هنوز مشخص نیست، اما تمام تلاششان را میکنند. به نظرم این ماجرا سختتر از آن چیزی است که انتظار داشتند.»
والاستریت ژورنال در گزارشی نوشت استیو ویتكاف، فرستاده ترامپ در مذاکرات هستهای با جمهوری اسلامی، پیشنهاد کرده است که آمریکا در صورت موافقت تهران با برچیدن برنامه هستهای خود و خرید اورانیوم غنیشده از ایالات متحده، تحریمهای ایران را لغو کند و گزینه اقدام نظامی را کنار بگذارد.
این گزارش به نقل از مقامهای دولت ترامپ نوشت موضع دولت ترامپ در ارتباط با برنامه هستهای جمهوری اسلامی متناقض بوده و باعث بحثهای داخلی قابل توجهی شده است.
ویتکاف جمعه گفت که هیچ برنامه غنیسازی در ایران نباید باقی بماند و نطنز، فردو و اصفهان باید بهطور کامل تعطیل شوند.
او همچنین در پستی در شبکه ایکس نوشت آمریکا هیچوقت توافقی را نخواهد پذیرفت که تعهدات در آن تاریخ انقضا داشته باشند.
خبرگزاری رویترز به نقل از دو مقام امنیتی غربی و یک مقام منطقهای که نامشان را اعلام نکرد، خبر داد که جمهوری اسلامی در حال آماده شدن برای ارسال پرتابگرهای موشکهای کوتاهبرد به روسیه است. بر اساس این گزارش پیشبینی شده که حملات روسیه به خاک اوکراین شدت خواهد گرفت.
این پرتابگرها برای موشکهای کوتاهبُردی استفاده میشود که به گفته ایالات متحده در سال گذشته از سوی جمهوری اسلامی برای استفاده در جنگ اوکراین به روسیه ارسال شده بود.
بهنوشته رویترز، تحلیلگران میگویند که موشکهای فتح ۳۶۰ با برد ۱۲۰ کیلومتر سلاح جدیدی در اختیار نیروهای روسی میگذارد تا نیروهای اوکراین در خطوط مقدم و همینطور اهداف نظامی و غیر نظامی نزدیک به مرز روسیه را هدف قرار دهند.
ارسال مجدد این پرتابگرها در صورت تحقق به معنای تایید روابط امنیتی رو به گسترش مسکو و تهران خواهد بود.
ایالات متحده پاییز گذشته اعلام کرد که جمهوری اسلامی این موشکها را با ۹ کشتی به روسیه منتقل کرده است. این کشتیها که حامل پرچم روسیه بودند، پس از آن تحریم شدند. همان زمان، سه منبع به رویترز گفته بودند این محموله حاوی پرتابگر نبود.
مقامات امنیتی غربی و مقام منطقهای که به دلیل حساسیت موضوع نخواستند نامشان فاش شود، گفتند که ارسال پرتابگرهای فتح ۳۶۰ بهزودی انجام میشود، اما جزییات بیشتری از این انتقال احتمالی ارائه نکردند و درباره اینکه چرا پرتابگرها همراه با موشکها ارسال نشده بودند هم توضیح ندادند.
فتح ۳۶۰ یا موشک فتح نوعی از موشکهای بالستیک کوتاهبرد است که با هدف استفاده در عملیات تاکتیکی و با دقت بالا در فاصلههای کمتر از ۲۰۰ کیلومتر ساخته شده است. جمهوری اسلامی این موشک را در مرداد ۱۳۹۹ رونمایی و ادعا کرد که این موشک مجهز به هوش مصنوعی است.
وزارت دفاع روسیه و هیئت نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل به درخواست رویترز برای اظهار نظر در این زمینه پاسخی ندادند.
شورای امنیت ملی ایالات متحده تحقیقات در این زمینه را به وزارت امور خارجه ارجاع داده است. این وزارتخانه و سازمان سیا هم از اظهار نظر در خودداری کردند.
چرا ارسال سلاح از جمهوری اسلامی به روسیه برای غرب مهم است؟
موشکهای کوتاهبرد فتح به آمادهسازی چندانی برای پرتاب نیاز ندارند، مدت پروازشان بسیار کوتاه است و افرادی با آموزش بهنسبت کم هم میتوانند آن را هدایت و شلیک کنند.
به گفته تحلیلگران، روسیه با استفاده از موشکهای فتح میتواند حملههایی بسیار سریعتر ترتیب دهد و موشکهای پیشرفتهتر خود را برای حملههای دوربُرد نگه دارد تا هم زیرساختهای حیاتی اوکراین از جمله شبکه برق را تحت فشار بیشتر بگذارد و هم سیستم ارزشمند دفاع موشکی اوکراین را فرسوده کند.
فابیان هینز، پژوهشگر موسسه بینالمللی مطالعات استراتژیک در پاسخ به این پرسش رویترز که چرا روسیه موشکهای بیکیفیت ایرانی را میخرد؟ پاسخ داد: «تنها دلیلی که به ذهنم میرسد این است که روسها نمیتوانند به تعداد کافی موشک تولید کنند. به همین دلیل با وجود اینکه موشکهای ایران خیلی دقیق نیستند و بار زیادی را حمل نمیکنند، میتوانند اوکراین را به دردسر بیشتری بیندازند.»
ارسال سلاح به روسیه و مذاکره با آمریکا
بهنوشته رویترز استفاده روسیه از این موشکها بر تلاشهای دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا برای گشودن دریچهای جدید بهسوی آتشبس میان اوکراین و روسیه و همچنین بر مذاکره او با جمهوری اسلامی برای رسیدن به توافقی درباره مهار برنامه هستهای این حکومت سایه انداخته است و میتواند این مذاکرات را با پیچیدگیهایی روبهرو کند.
منابع رویترز گفتهاند که مذاکرات غیرمستقیم هستهای میان آمریکا و جمهوری اسلامی با میانجیگری عمان از جمله «دلایل متعدد» تاخیر در تحویل پرتابگرهاست.
جَک واتلینگ، پژوهشگر ارشد اندیشکده رویال یونایتد سرویسز در بریتانیا گفته است که مقامات جمهوری اسلامی موضوع ارسال سلاح به روسیه را چیزی جدا از مذاکرات هستهای جاری میدانند و تلقی آنها این است که آنچه ممکن است با روسها انجام دهند مرتبط با این مذاکرات نیست.
تهران تاکنون زیر بار تایید همکاری تسلیحاتی با روسیه نرفته است
ارسال سلاح از جمهوری اسلامی به روسیه با هدف تقویت این کشور در جنگ با اوکراین از نخستین ماههای آغاز این جنگ مطرح بود و نیمه شهریور ۱۴۰۳ با انتشار گزارشهایی درباره تحویل محمولهای از دستکم ۲۰۰ موشک بالستیک کوتاهبرد شدت گرفت. همان زمان به نقل از یک مقام ارشد اروپایی اعلام شد که ارسال این محموله «پایان کار نیست» و حکومت ایران همچنان صادرات تسلیحات به روسیه را ادامه خواهد داد.
پیش از آن نیز گزارشهایی مبنی بر ارسال پهپادهای انتحاری شاهد ۱۳۱ و شاهد ۱۳۶ از سوی ایران به روسیه منتشر شده بود.
واکنش رسمی مقامهای جمهوری اسلامی تکذیب هرگونه ارسال تجهیزات نظامی به روسیه بوده است.
مسعود پزشکیان، روز ۲۶ شهریور در نخستین نشست خبری پس از انتخابش به عنوان رییس جدید دولت در جمهوری اسلامی، بر تداوم «همکاری و دوستی» با روسیه تاکید کرد و درباره ارسال موشک به این کشور گفت: «با قاطعیت میگویم از وقتی ما آمدیم چیزی به آنها ندادیم. ممکن است قبلا [در دولت ابراهیم رئیسی] چیزی داده باشند، چون منعی نداشته است.»
در همان دوره احمد بخشایش اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی ارسال موشکهای ساخت ایران به روسیه را تایید کرده و در گفتوگو با وبسایت خبری دیدهبان ایران گفته بود: «ما برای تامین نیاز خود، از جمله در واردات سویا و گندم باید تهاتر کنیم. یک بخش از تهاتر شامل ارسال موشک و بخش دیگر، ارسال پهپادهای نظامی به روسیه است.»
ارسال محموله یادشده به روسیه تحریمهای جدیدی علیه جمهوری اسلامی به دنبال داشت. این سری از تحریمها بر صنایع هوایی ایران از جمله شرکت هواپیمایی ملی ایران، ایرانایر متمرکز بود.