سفر ولادیمیر پوتین به جمهوری آذربایجان، بار دیگر مساله دالان «زنگزور» را در مرکز توجه کارشناسان قرار داد. گذرگاهی که ایران با احداث آن صراحتا مخالفت کرده است اما در موردی نادر، روسیه و آمریکا درباره احداث آن همنظر هستند. حالا مسکو میگوید با «شفافسازی» ایران را راضی خواهد کرد.
از نظر جغرافیایی، جمهوری آذربایجان شرایط خاصی دارد. نخجوان، بخشی از خاک این کشور، با بخشی از خاک ارمنستان از آن جدا شده است. دو کشور سالهاست بر سر مسایل مرزی، از جمله مساله با هم در نزاع هستند. در این نزاع، جمهوری اسلامی به دلیل هم مرز بودن با دو کشور و منطقه نخجوان، طبیعتا درگیر است.
در چالش موجود، جمهوری اسلامی همواره ترجیح داده است همراه با ارمنستان باشد و با احداث دالان زنگزور که نخجوان و سایر مناطق جمهوری آذربایجان را به هم پیوند میدهد، مخالفت کند.
احداث این دالان برای جمهوری آذربایجان دسترسی دائمی به نخجوان، بدون پستهای بازرسی ارمنی را فراهم خواهد کرد اما از سوی دیگر، مرز مشترک ایران و ارمنستان را قطع میکند و مرزهای ارمنستان را محدودتر خواهد کرد.
به این ترتیب جمهوری آذربایجان موافق احداث آن است و آمریکا هم از آن پشتیبانی میکند.
ارمنستان مخالف احداث این دالان است و در این مخالفت، از حمایت جمهوری اسلامی برخوردار است.
اکنون آنچه وزن این رویارویی را عوض کرده، تغییر موضع روسها درباره این دالان است. آنها که در گذشته، همراه با تهران و ایروان با احداث آن مخالف بودند، حالا به طرز بیسابقهای موافق آن شدهاند.
دو دیدار در سه ماه
در یک دوره سه ماهه و از زمان مرگ ابراهیم رئیسی تاکنون، نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، دو بار با علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی دیدار کرده است.
نهم مرداد ۱۴۰۳، در دومین دیدار، خامنهای بر حفظ تمامیت ارضی ارمنستان تاکید کرد و گفت: «جمهوری اسلامی ایران مسیر زنگزور را به ضرر ارمنستان میداند و همچنان بر این موضع خود ایستادگی دارد.»
رهبر جمهوری اسلامی با اشاره به اینکه «بیگانگان» نباید برای روابط کشورها با همسایگان خود محدودیت ایجاد کنند، افزود: «آن چیزی که امنیت و صلاح کشورها را تامین میکند، اتکا به خود و نزدیکان خود است و اقدامات برخیها که از راه دور میآیند و در امور دیگر کشورها دخالت میکنند، به ضرر آنها تمام میشود.»
علاوه بر موضوع احداث گذرگاه، در ماجرای مرگ رئیسی، برخی تحلیلگران جمهوری اسلامی، تلویحا جمهوری آذربایجان را به دست داشتن در ساقط شدن بالگرد رئیسی متهم کردند.
این کشور با اسرائیل روابط گستردهای دارد که جمهوری اسلامی از آن خشنود نیست.
بین جمهوری اسلامی و آذربایجان، در ماجرای حمله زمستان ۱۴۰۱ به سفارت این کشور در تهران نیز تنشهایی ایجاد شد.
سفر صمیمانه پوتین و شفافسازی برای پذیرش ایران
پوتین، اواخر مرداد ۱۴۰۳ به باکو، پایتخت آذربایجان سفر کرد.
در این سفر کمسابقه، الهام علیاف در خانه شخصی خود از پوتین پذیرایی کرد.
هر چند شخص پوتین در این سفر اظهارات مشخصی درباره تاسیس دالان زنگزور نداشت، اما پس از این سفر، سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه در روز هفتم شهریور، صراحتا به این موضوع پرداخت.
ماریا زاخارووا با اشاره به گفتوگوهای صلح سهجانبه، گفت: «ما نگرانی طرف ایرانی را در مورد کریدور زنگزور دیدهایم که باید برای شفافسازی با تهران تماس بگیریم اما موضع مسکو در این مورد کاملا قطعی است. ما بر اساس این واقعیت پیش میرویم که راه حل باید برای ارمنستان، آذربایجان و همسایگان منطقه قابل قبول باشد.»
سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه تاکید کرد: «برای ایران شفافسازی میکنیم تا آن را بپذیرد.»
وبسایت اصلاحطلب خبرآنلاین به تازگی تحلیلی درباره این شرایط نوشته است.
در این تحلیل، نکته قابل تامل در فهم سیاستورزی مسکو و واشینگتن در برابر جمهوری اسلامی -که تصمیمسازان در ایران را غافلگیر میکند- فهم شبکهای منافع سیاسی و ژئوپلتیکی دانسته شده است. به این ترتیب که نمیتوان مساله زنگزور را جدا از چالش غرب با روسیه بر سر اوکراین ارزیابی کرد، همان گونه که نمیتوان آن را بیارتباط با نظر روسیه در شورای امنیت بر سر مساله جنگ غزه دانست.
بر پایه این دیدگاه، در چنین شرایط پیچیدهای در صورتی که فهم سیاستگذاران ایرانی، «فهمی سنتی و صرفا مبتنی بر رویکرد واقعگرایی کلاسیک و نه مبتنی بر رویکرد سازهانگارانه باشد»، آنان قادر به تحلیل شرایط بازی نخواهند بود.
به گزارش آسوشیتدپرس، بارانهای موسمی شدیدی که از روز سهشنبه در یمن آغاز شد، باعث جاری شدن سیل و رانش سنگ در منطقه ملحان در استان المحویت شد.
علی الزیکم، دبیر شورای محلی استان المحویت، شامگاه چهارشنبه در فیسبوک نوشت که سیل باعث کشته شدن ۳۳ نفر، تخریب ۲۸ خانه و ایجاد شکاف در ۲۰۰ خانه دیگر شده است.
او افزود سیل همچنین پنج خودرو را با خود برد و چندین نفر مفقود شدند.
هلال احمر یمن اعلام کرد که در جستوجوی ۳۸ فرد مفقود شده است.
این نهاد امدادی تاکید کرد: «میزان فاجعه در المحویت قابل توجه است.»
مردم یمن که در یک دهه گذشته پیامدهای یک جنگ داخلی ویرانگر را تحمل کردهاند، با مشکلاتی چون کمبود شدید مواد غذایی مواجه هستند.
در سال ۲۰۱۴، زمانی که حوثیهای تحت حمایت جمهوری اسلامی کنترل پایتخت صنعا و بخشهایی از شمال این کشور را به دست گرفتند، با دولت قانونی یمن که از سوی جامعه بینالمللی و عربستان سعودی به رسمیت شناخته میشود، وارد جنگ شدند.
در پی توافق عادیسازی روابط میان عربستان سعودی و جمهوری اسلامی با میانجیگری چین در اسفند ۱۴۰۱، راه برای گفتوگوها میان عربستان سعودی و حوثیها نیز هموار شد.
بسیاری از مردم یمن که فقیرترین مردم در میان کشورهای حاشیه خلیج فارس هستند، بر اثر این جنگ مجبور به ترک خانههای خود شدند.
از زمان شروع فصل بارانهای موسمی در یمن از یک ماه و نیم پیش، بیش از ۳۳ هزار خانواده در سراسر این کشور تحت تاثیر جاری شدن سیل قرار گرفتهاند.
روز چهارشنبه، حوثیها در بیانیهای اعلام کردند ۸۶ نفر بر اثر سیل در استانهای جنوب این کشور جان خود را از دست دادند.
صندوق جمعیت سازمان ملل نیز اعلام کرد بر اثر سیل اخیر، هزار و ۲۰ خانواده آسیب دیده و دهها خانه ویران شدهاند.
پیشبینی میشود در ماههای آینده در مرکز و غرب یمن، بارندگیهای شدید بیشتری رخ دهد.
سازمان بهداشت جهانی روز دوشنبه هشدار داد: «انتظار میرود ارتفاعات مرکزی، مناطق ساحلی دریای سرخ و بخشهایی از ارتفاعات جنوبی، تحت تاثیر بارش بیسابقه قرار گیرند.»
سازمان ملل در اوایل این ماه اعلام کرد برای تقویت واکنش اضطراری به شرایط جوی شدید در کشور جنگزده یمن، به حدود پنج میلیون دلار نیاز است.
کوههای غرب یمن همواره در معرض بارانهای فصلی شدید بودهاند اما تغییرات اقلیمی باعث افزایش فراوانی و شدت بارانهای فصلی در مناطق کوهستانی است.
بیشتر این مناطق در کنترل حوثیها هستند.
مقامهای حوثی که صنعا و بخشهای وسیعی از این منطقه را کنترل میکنند، روز چهارشنبه از تشکیل کمیتهای برای مدیریت بحران خبر دادند و گفتند که تامین غذا و سرپناه را برای خانوادههای آسیبدیده، آغاز کردهاند.
برتون که انبوهی شاهکار در دهه ۸۰ و ۹۰ میلادی در کارنامهاش به ثبت رسانده (از «ادوارد دست قیچی» تا «بازگشت بتمن»)، در نزدیک به سه دهه اخیر به نوعی مغلوب استودیوها و هالیوود شده بود اما «بیتلجوس، بیتلجوس» که در واقع ادامه یکی از فیلمهای تحسین شده دهه هشتادش است («بیتلجوس» محصول ۱۹۸۸)، فیلمی کاملا شخصی است که با دنیا و سبک و سیاق خاص برتون -و بدون توجه به الگوهای هالیوودی و استودیویی- ساخته شده و شاید به همین دلیل بهترین فیلم سازندهاش در سه دهه اخیر را رقم میزند.
برتون در این فیلم به تماشاگرش باج نمیدهد. دنیایی دیوانهوار بنا میکند که ربطی به هیچ فیلمساز دیگری ندارد و به طور مستقیم بیانگر جهان تلخ و پیچیده خودش است که از دوران کودکی (از تنهاییهای ممتد و پناه بردنش به تخیل در شهر کوچک بربنک کالیفرنیا، جایی که کودکی سختی را پشت سر گذاشت) شکل گرفته و تا امروز ادامه داشته است؛ با انبوهی موجودات عجیب و غریب و ترسناک، باور به ماوراء الطبیعه، انسانهای بدون سر، دست و پای جدا شده و در نهایت جهان تکاندهندهای که به شکل ویژهای با دنیای کمدی میآمیزد و ترکیب غریبی خلق میکند که در آن تماشاگر هم میترسد، هم میخندد و هم همراه میشود با روایتی که به شکل عادی غیر قابل باور به نظر میرسد.
اما هنر برتون در توانایی خارقالعادهاش در خلق بصری جهان ذهنیاش نمود مییابد. جهان ذهنیای که روی کاغذ و مجسمههایش هم دیده میشود (از جمله در نمایشگاه کاملی از آثار او در پراگ که هنوز برپاست) و حالا به شکلی قویتر و جذابتر شاهد ترجمان سینمایی آن هستیم.
به این دلیل عجیب نیست که معشوقش، مونیکا بلوچی، از دل تاریخ با لباسی سیاه بیرون میآید با صحنهای فراموش نشدنی: تکههای مختلف بدن او که هر کدام در یک جعبه جداگانه هستند، به راه میافتند و به هم میرسند و او خودش تکههای مختلف بدنش را به هم منگنه میکند!
اما برتون برخلاف غالب داستانهای جن و پری، مفهوم خیر و شر مطلق را زیر سوال میکشد و به هر کدام از شخصیتها -از جمله آنها که به جهان دیگری تعلق دارند- جلوههایی از خوبی و بدی در کنار جذابیت و حماقت میبخشد و به نتیجه حیرتانگیزی میرسد.
فیلم در دو جهان در جریان است: جهان واقعی ما و جهان پس از مرگ که رفتهرفته این دو جهان با هم یکی میشود.
«بیتلجوس، بیتلجوس» با تمسخر کردن باور به جهانی دیگر آغاز میشود اما آسترید، دختر نوجوانی که مهمترین مخالف باورهای مادرش (لیدیا) است، ناخواسته به جهان پس از مرگ سفر میکند.
از این رو فیلم اسطورههای یونانی را به کمک میگیرد و داستان سفر به جهان پس از مرگ (مثلا اورفه) را با فانتزی جهان کودکانه آسترید/یعنی خود برتون میآمیزد و دست تماشاگرش را میگیرد تا همراه او به جهان پس از مرگ سفر کند.
در نتیجه اهمیتی ندارد که تماشاگر اصلا و اساسا به جهان پس از مرگ و ارواح اعتقادی دارد یا نه. برتون این قدرت را دارد که از تخیلیترین شخصیتها و اتفاقات، واقعیترینهایشان را شکل دهد و تماشاگر خواهناخواه در دو ساعت تماشای فیلم همه این اتفاقات ماوراءالطبیعه را باور میکند و با آن همراه میشود.
فیلم از گزافهگویی پرهیز دارد و هیچ نما و سکانس اضافهای ندارد. همه چیز به غایت حسابشده و درست پیش میرود و حرکت از جهان واقعی به جهان پس از مرگ به قدری ملموس و لطیف رخ میدهد که به نظر میرسد شخصیتها گریز و گزیری از آن ندارند.
در عین حال که فیلم هجویهای بر سینمای وحشت است (و اصلا درباره سینماست که یکی از مهمترین مایههای آثار برتون را شکل میدهد)، به شدت پایبند است به واقعیت. به یک معنی فیلم در جهان خودش داستان بسیار واقعیای را روایت میکند و از ما میخواهد که باورش کنیم. این داستان که در جهان خارج از فیلم ممکن است غیرقابل باورترین داستان جهان به نظر برسد، با تمهیدات ویژه برتون و توانایی فیلمسازیاش، داستانی «رئالیستی» به نظر میرسد در حالی که با وقایعی به غایت سوررئال طرف هستیم که نسبتی با واقعیت ندارد.
نقطه قوت فیلم از همین جا نشأت میگیرد؛ این که برتون در نقبی به درون دنیای ذهنی پیچیدهاش -که گاه تلخ و سیاه هم به نظر میرسد- راهکاری برای گریز از آن مییابد: جایی که میتواند تمام نقطههای سیاه ذهنش -از کودکی تا به امروز- را با زبانی شاد و سرزنده (تا آنجا که همه در کنار قطار یک طرفه مرگ در حال رقص و شادی هستند) با مخاطبش قسمت کند و ابایی نداشته باشد که برای برخی تلخ یا نامفهوم به نظر برسد؛ چیزی که برتون را برای دههها از دنیای شخصیاش دور کرده بود و چه حیف.
