تسنیم، رسانه وابسته به سپاه: در حمله پهپادی آمریکا به جزیره لارک دو نفر کشته شدند


خبرگزاری تسنیم، رسانه وابسته به سپاه، گزارش داد که ساعتی پیش حمله پهپادی به جزیره لارک در استان هرمزگان انجام شد.
تسنیم نوشت که برخی گزارشهای اولیه غیررسمی حاکی است که بر اثر حمله آمریکا تاکنون ۲ تن کشته و ۲ نفر نیز مجروح شدهاند.






بانکهای مرکزی مصر و امارات متحده عربی اعلام کردند در پی پیشنهاد آمریکا برای قطع دسترسی شعب بانک مصر در امارات به تراکنشهای دلاری، در حال هماهنگیاند. دو نهاد افزودند بانک مصر برای ادامه عادی فعالیتهای خود همه اقدامات لازم را انجام خواهد داد.
این دو بانک یکشنبه هشتم شهریور در بیانیهای مشترک همکاریشان را اعلام کردند. این نخستین بار است که بانک مرکزی مصر بهطور رسمی از هماهنگی با نهاد ناظر مالی امارات درباره پرونده بانک مصر خبر میدهد.
وزارت خزانهداری آمریکا ششم شهریور پیشنهاد کرد همه شعبههای بانک مصر در امارات از انجام تراکنشهای دلاری محروم شوند. انتظار میرود این محدودیت پس از پایان دوره دریافت نظرهای عمومی، در کمتر از ۳۰ روز اجرایی شود.
این اقدام هنوز نهایی نشده و با تحریم همه فعالیتهای بانک مصر یکسان نیست. محدودیت پیشنهادی تنها پنج شعبه این بانک در امارات را دربر میگیرد و شامل دفتر مرکزی بانک در قاهره یا شعب آن در کشورهای دیگر نمیشود.
خبرگزاری رویترز در گزارشی نوشت انتظار میرود پیشنهادی دولت آمریکا پس از پایان دوره دریافت نظرهای عمومی، در کمتر از ۳۰ روز اجرایی شود. در صورت نهایی شدن این اقدام، تنها شعب بانک مصر در امارات از انجام تراکنشهای دلاری محروم خواهند شد و دفتر مرکزی و شعب این بانک در مصر یا کشورهای دیگر مشمول آن نخواهند بود.
بانک مصر، دومین بانک بزرگ مصر، شنبه هفتم شهریور اعلام کرده بود اطلاعیه وزارت خزانهداری آمریکا را بررسی میکند. این بانک افزود شعب آن در امارات در چارچوب قوانین و رویههای جاری به ارائه خدمات بانکی به مشتریان ادامه میدهند.
قطع دسترسی به دلار، نه تحریم کامل بانک
وزارت خزانهداری آمریکا ششم شهریور اعلام کرد فعالیت شعب بانک مصر در امارات نگرانیهای جدی درباره پولشویی ایجاد کرده است و پیشنهاد داد دسترسی این شعب به حسابهای کارگزاری در موسسات مالی آمریکا قطع شود.
این اقدام هنوز یک پیشنهاد مقرراتی است و با تحریم مستقیم بانک مصر یا مسدود شدن داراییهای آن تفاوت دارد. وزارت خزانهداری شدیدترین گزینه پیشبینیشده در ماده ۳۱۱، موسوم به «تدبیر ویژه پنجم»، را پیشنهاد کرده است. با اجرای آن، بانکهای آمریکایی نمیتوانند برای شعب بانک مصر در امارات حساب کارگزاری افتتاح کنند یا حسابهای موجود را نگه دارند.
بانکهای آمریکایی همچنین از پردازش تراکنشهایی منع میشوند که بانکهای خارجی واسط برای شعب بانک مصر در امارات انجام میدهند. این موسسات باید حسابهای کارگزاری خارجی خود را نیز با دقت بیشتری بررسی کنند تا تراکنشهای غیرمستقیم این شعب شناسایی شود. به بیان ساده، نهتنها مسیر مستقیم، بلکه راههای غیرمستقیم دسترسی این شعب به دلار نیز بسته خواهد شد.
بر اساس متن مقررات پیشنهادی، شعب بانک مصر در امارات اکنون از طریق ۳ رابطه کارگزاری مستقیم با موسسات مالی آمریکایی به دلار دسترسی دارند. در صورت اجرایی شدن مقررات، این حسابها بسته خواهند شد. محدودیت پیشنهادی ۵ شعبه در دیره و بیزنسبی دبی، ابوظبی، شارجه و رأسالخیمه را شامل میشود.
اتهام ارتباط با شبکه بانکداری سایه جمهوری اسلامی
شبکه مقابله با جرائم مالی وزارت خزانهداری آمریکا، فینسن، اعلام کرد شعب بانک مصر در امارات از ژانویه ۲۰۲۴ تا ژوئن ۲۰۲۶ (دی ۱۴۰۲ تا خرداد ۱۴۰۵) حدود یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون دلار تراکنش برای ۱۰۳ شرکت پردازش کردهاند که ممکن است بخشی از شبکه «بانکداری سایه» جمهوری اسلامی باشند. حدود ۵۲۰ میلیون دلار از این تراکنشها در ۱۲ ماه منتهی به ژوئن ۲۰۲۶ انجام شده است.
به گفته وزارت خزانهداری، شماری از مشتریان این شعبهها شرکتهای پوششی مرتبط با وزارت دفاع جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران بودهاند و برای دور زدن تحریمها و جابهجایی پول فعالیت میکردهاند. این وزارتخانه همچنین گفت از برخی شرکتهای مشتری بانک برای پولشویی به نفع مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، استفاده شده است.
فینسن در بیانیه خود بهروشنی به سه مشتری بانک مصر اشاره کرد: شرکت اماراتی «آلپا تریدینگ» با بیش از ۳۲ میلیون دلار تراکنش که به ارزیابی این نهاد برای خرید کالا به نمایندگی از وزارت دفاع جمهوری اسلامی و سپاه فعالیت کرده است؛ شرکت «نبا الزکی» با بیش از ۲۹ میلیون دلار تراکنش، یک شرکت پوششی «صرافی خاندان» معرفی شد و شرکت «میداس اویل» با بیش از یک میلیون دلار تراکنش که در گزارشهای رسانهای یکی از مجراهای پولشویی برای مجتبی خامنهای معرفی شده است.
بانک مرکزی امارات پس از انتشار اطلاعیه وزارت خزانهداری آمریکا از آغاز بررسی فوری و ویژه فعالیت شعب بانک مصر خبر داد. این تحقیقات شامل بازبینی عمیق و قضایی تراکنشهای انجامشده در دوره مورد اشاره مقامهای آمریکایی است. بانک مرکزی امارات تاکید کرد بانکهای دارای مجوز نباید نظام مالی این کشور را در معرض خطرهای اعتباری قرار دهند یا از زیرساختهای مالی امارات سوءاستفاده کنند.
اقدام علیه شعب بانک مصر بخشی از کارزار «طرد اقتصادی» است که اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، دوم شهریور آغاز آن را اعلام کرد. واشینگتن میگوید هدف این کارزار افزایش فشار بر شبکههایی است که حکومت ایران از طریق آنها نفت میفروشد، درآمدهای خود را جابهجا میکند و تحریمهای بینالمللی را دور میزند.
وبسایت حقوق بشری کردپا گزارش داد دادگاه تجدیدنظر ارومیه حکم سه ماه حبس یا پرداخت ۲۰ میلیون تومان جریمه برای ۲۹ شهروند اهل پیرانشهر را در پروندهای مرتبط با رقص کردی در یک مراسم عروسی تایید کرد.
کردپا یکشنبه هشتم شهریور نوشت این حکم شنبه هفتم شهریور بدون تغییر تایید شد. اتهام مطرحشده علیه این افراد «تبلیغ علیه نظام از طریق رقص کردی و نمادگرایی با پوشش خاکی و جامانه» اعلام شده است.
یک منبع آگاه به کردپا گفت محکومان باید هر یک ۲۰ میلیون تومان جریمه بپردازند و در صورت نپرداختن آن، سه ماه زندانی شوند. این منبع افزود محکومان قصد دارند به رای تاییدشده نیز اعتراض کنند.
این پرونده پس از انتشار گسترده ویدیوهای رقص و پایکوبی حاضران در یک مراسم عروسی در سال ۱۴۰۳ تشکیل شد. کردپا دی همان سال گزارش داده بود مجتبی محمودی، دادستان پیرانشهر، دستور احضار ۵۸ شهروند حاضر در این مراسم را صادر کرد و پرونده آنان با اتهام «تبلیغ علیه نظام از طریق رقص و نمادگرایی» به یکی از شعبههای بازپرسی دادگاه انقلاب پیرانشهر فرستاده شد.
بر اساس این گزارش، دادگاه بدوی در شهریور ۱۴۰۴ نیمی از متهمان را به حبس یا جریمه محکوم و ۲۹ نفر دیگر را تبرئه کرد، اما از افراد تبرئهشده تعهد گرفت.
کردپا نام هر ۵۸ شهروند احضارشده را منتشر کرده است، اما در گزارش تازه مشخص نشده است که کدامیک از این افراد محکوم شدهاند. مقامهای قضایی جمهوری اسلامی تاکنون درباره این پرونده و تایید حکم توضیحی ندادهاند.
موج تازه صدور احکام اعدام و زندان
تایید این احکام در حالی است که طی یک هفته گذشته، خبرهای متعددی از صدور احکام سنگین علیه معترضان و شهروندان منتشر شده است. جمعبندی این گزارشها نشان میدهد در فاصله سوم تا هشتم شهریور، خبر صدور حکم اعدام برای دستکم ۱۳ نفر منتشر شد؛ ۱۰ معترض خیزش دیماه در اصفهان، لیلا ابوالحسنی، مادر دو دختر نوجوان، حسین نظری، معترض ۲۵ ساله و امیرمحمد مجلل چوبری، معترض ۲۲ ساله.
در پرونده موسوم به «میدان شهدای اصفهان»، دادگاه برای ۱۰ نفر از ۱۶ متهم حکم اعدام و برای شش متهم دیگر حبسهایی از پنج تا ۲۵ سال صادر کرد. کانال «خبرانهها» از محدودیت دسترسی وکلا به پرونده و شکنجه متهمان برای گرفتن اعتراف خبر داد.
لیلا ابوالحسنی هنگام فیلمبرداری از آتشسوزی یک فروشگاه در اعتراضات شاهینشهر بازداشت شد، اما دادگاه او را به مشارکت در آتش زدن فروشگاه متهم و به اعدام محکوم کرد. پرونده او پس از اعتراض به حکم به دیوان عالی کشور فرستاده شد. حسین نظری و امیرمحمد مجلل چوبری نیز در پروندههایی جداگانه و با اتهامهای امنیتی حکم اعدام گرفتند.
در همین دوره، میلاد هاشمپور به پنج سال و یک ماه حبس و ۷۴ ضربه شلاق، آرزو کشوری به ۱۲ سال حبس، محمد ابراهیمی به ۱۵ سال زندان و آرمان رحیمآبادی به پنج سال حبس محکوم شدند.
منابع مطلع به ایراناینترنشنال گفتند هاشمپور و کشوری در دوران بازداشت شکنجه شدند. دادگاه تجدیدنظر حکم ابراهیمی را از ۲۰ سال به ۱۵ سال کاهش داد و حکم پنج سال حبس رحیمآبادی را تایید کرد. رحیمآبادی بهدلیل پارگی تاندون دست به درمان در خارج از زندان نیاز دارد.
دادگاه انقلاب ساری نیز ۱۲ شهروند بهائی را در یک پرونده مشترک به حبس و محرومیتهای چندساله از حقوق اجتماعی محکوم کرد. اتهام این شهروندان فعالیتهای آموزشی و تبلیغی در ارتباط با آیین بهائی عنوان شده است.
راکوئل عطائیان در این پرونده به چهار سال زندان و ۱۰ سال محرومیت از حقوق اجتماعی محکوم شد. دادگاه برای هر یک از ۱۱ متهم دیگر نیز دو سال و ۱۵ روز حبس و شش سال محرومیت اجتماعی در نظر گرفت.
بررسیهای ایراناینترنشنال نشان میدهد از آغاز سال ۱۴۰۵ حدود ۶۰ زندانی سیاسی اعدام شدهاند و دهها نفر دیگر نیز با اتهامهای سیاسی حکم اعدام گرفتهاند.
دادستانی منطقه حیفا دو نوجوان ۱۴ و ۱۶ ساله را به انجام ماموریتهای پولی برای یک عامل مرتبط با جمهوری اسلامی، از جمله عکسبرداری از مراکز خرید، جمعآوری اطلاعات امنیتی و تلاش برای جذب افراد دیگر، متهم کرد.
رسانه اسرائيلی واینت، یکشنبه هشتم شهریور، گزارش داد دادستانی کیفرخواست این دو نوجوان اهل کریات موتزْکین، در شمال اسرائیل، را به دادگاه اطفال ارائه کرده است. حکم دادگاه انتشار هرگونه اطلاعاتی را که بتواند به شناسایی این دو نوجوان منجر شود، ممنوع کرده است.
بر اساس کیفرخواست، هر دو نوجوان به تخریب اموال متهم شدهاند. یکی از آنها با اتهام ارتباط با عامل خارجی و سه فقره ارائه اطلاعات به نفع دشمن روبهروست و دیگری به معاونت در ارتباط با عامل خارجی متهم شده است.
جروزالم پست نیز به نقل از پلیس اسرائیل نوشت این نوجوانان در ماه ژوئن از طریق تلگرام جذب شدند و در ازای انجام ماموریتهایی برای فردی ناشناس، به آنها پیشنهاد پول داده شد.
طبق گزارش واینت، تحقیقات پس از آن آغاز شد که یکی از متهمان هنگام بازگشت به اسرائیل در فرودگاه بنگوریون بازداشت شد. بازرسان دریافتند او هنگام جستوجوی کار در تلگرام با یک عامل خارجی مرتبط با جمهوری اسلامی در تماس بوده است.
در کیفرخواست آمده است این نوجوان در ژوئن ۲۰۲۶ با مردی تماس گرفت که خود را «دانیل» معرفی میکرد و پیشنهاد داد در ازای انجام ماموریتهایی به او پول بپردازد. او سپس دوستش را نیز وارد این فعالیت کرد.
دادستانها گفتند این دو نوجوان سرانجام به ارتباط آن مرد با جمهوری اسلامی مشکوک شدند و موضوع را بهطور مستقیم از او پرسیدند. این فرد ارتباط خود با حکومت ایران را تایید کرد، اما نوجوانان پس از آن نیز به انجام ماموریتهای محولشده از سوی او ادامه دادند.
عکسبرداری از مراکز خرید و جمعآوری اطلاعات امنیتی
یکی از متهمان به عکسبرداری از چند مکان در اسرائیل، از جمله مراکز خرید در مناطق هرتزلیا و تلآویو، متهم شده است. او در یکی از ماموریتها اطلاعاتی درباره تعداد ورودیها و خروجیهای یک مرکز خرید و شمار نگهبانان امنیتی آن فرستاد.
بر اساس کیفرخواست، این نوجوان بعدتر از بیم آنکه گرداننده از تصاویر برای تسهیل یک حمله تروریستی استفاده کند، ویدیوهای یکی از ماموریتها را حذف کرد؛ با این حال، تصاویر پیشتر ارسال شده بود.
این دو نوجوان همچنین به دیوارنویسی در کریات موتزکین و فرستادن تصاویر آن برای گرداننده متهم شدهاند. یکی از آنها با استفاده از حساب تلگرام دوستش، خود را سرباز یگان اطلاعاتی ۸۲۰۰ ارتش اسرائیل جا زد تا ماموریتهای بیشتری دریافت کند.
یکی از متهمان نیز پس از درخواست عامل خارجی برای جذب افراد بیشتر، راهاندازی یک کانال تلگرامی جدید را آغاز کرد. دادستانها گفتند این نوجوانان در مجموع صدها شِکِل دریافت کردند و بخشی از پول نیز با رمزارز پرداخت شد.
مجله نیویورکر دوم شهریور گزارش داد جمهوری اسلامی برای اجرای عملیات برونمرزی علیه مخالفان و روزنامهنگاران، از شبکههای تبهکاری و حتی نوجوانانی سوءاستفاده میکند که اغلب از ماهیت واقعی ماموریت خود بیخبرند.
بهنوشته نیویورکر، نهادهای اطلاعاتی غربی در سال ۲۰۲۴ دریافتند باندهای اسکاندیناوی، نوجوانان محلی را در تلگرام و اسنپچت با وعده پول آسان جذب و اجرای دستورهای حکومت ایران را به آنها واگذار میکنند. این نوجوانان گاه بدون شناخت هدف یا انگیزه اصلی عملیات و با روایتهای ساختگی به همکاری کشانده میشوند.
یک مامور اطلاعاتی سوئد این شیوه را استفاده از «واسطه یک واسطه» توصیف کرد؛ روشی که با ایجاد چندین لایه میان آمران و مجریان، اثبات نقش تهران را دشوارتر و امکان انکار دخالت را برای جمهوری اسلامی فراهم میکند.
الگوی جذب نوجوانان پیش از این در اسرائیل نیز مشاهده شده بود. ارتش و شینبت ۱۸ اردیبهشت اعلام کردند سه سرباز پیش از اعزام به خدمت و زمانی که هنوز به سن قانونی نرسیده بودند، با ماموران جمهوری اسلامی ارتباط برقرار کرده و ماموریتهای جاسوسی انجام داده بودند. این افراد بعدتر در یک مدرسه فنی وابسته به نیروی هوایی آموزش دیدند و به عکسبرداری از تاسیسات نظامی متهم شدند.
همچنین، بررسی کیفرخواست ۷۲ شهروند اسرائیلی متهم به همکاری اطلاعاتی با جمهوری اسلامی از سوی هاآرتص نشان داد ۴۴ نفر از آنها بین ۱۸ تا ۲۷ سال داشتند و دو نفر زیر سن قانونی بودند. بیشتر متهمان جاسوس حرفهای نبودند و انگیزه ایدئولوژیک نداشتند، بلکه با وعده درآمدزایی آسان جذب شده بودند.
در پروندهای دیگر، یک زوج جوان متهم شدند در ازای دریافت رمزارز از خانه افراد موردنظر، خروجیهای اضطراری یک مرکز خرید، بندر ایلات و نقاط حساس دیگر فیلم گرفتند.
واشینگتنپست گزارش داد فرماندهان ارشد ارتش آمریکا به پیت هگست، وزیر جنگ، هشدار داند ادامه عملیات گسترده علیه جمهوری اسلامی پایدار نیست و توان این کشور برای مقابله با تهدیدها در دیگر نقاط جهان، از جمله تهدیدهای احتمالی به خاک آمریکا، را تضعیف میکند.
این روزنامه در گزارشی که یکشنبه هشتم شهریور منتشر شد، به نقل از افراد آگاه از یک ارزیابی طبقهبندیشده نوشت فرماندهان ارشد نیروی زمینی، دریایی و هوایی و فرماندهان چهارستاره مسئول عملیات آمریکا در اروپا، آسیا و آمریکای لاتین، نگرانیهای خود را در «دفترچه دستورهای وزارت دفاع» که ۲۳ مرداد در اختیار هگست قرار گرفت، مطرح کردند.
دفترچه دستورهای وزارت دفاع مشهور به اِسدیاُبی، یک سند داخلی و طبقهبندیشده پنتاگون است که معمولا ماهانه دو بار تهیه میشود. این سند وضعیت کشتیهای جنگی، هواپیماها، نیروها و سامانههای تسلیحاتی آمریکا را در سراسر جهان مشخص میکند و مبنای تصمیمهای پنتاگون برای تخصیص نیرو و تجهیزات قرار میگیرد.
مخالفت فرماندهان سه منطقه
بر اساس ارزیابی تازه، فرماندهان فرماندهی اروپایی، فرماندهی هند و اقیانوس آرام و فرماندهی جنوبی آمریکا، در کنار فرمانده ارشد نیروی دریایی، با تمدید ماموریت نیروهایشان مخالفت کردند، اما گفتند دستور هگست را اجرا خواهند کرد.
کشتیها، هواپیماها و دیگر تجهیزات این سه فرماندهی برای پشتیبانی از جنگ ایران به خاورمیانه منتقل شدهاند. فرماندهان هشدار دادند این جابهجایی توانشان را برای اجرای ماموریتها، آموزش نیروها و عمل به تعهدات مربوط به دفاع از خاک آمریکا کاهش داده است.
به نوشته واشینگتنپست، دریاسالار داریل کادل، رییس عملیات نیروی دریایی، تیرهترین ارزیابی را ارائه کرد. او گفت نیروی دریایی به دلیل نامشخصبودن زمان پایان جنگ نمیتواند سطح کنونی پشتیبانی را ادامه دهد. تنها کمی بیش از یکچهارم ناوشکنهای این نیرو آماده اعزاماند؛ رقمی که در مقایسه با سطح پیش از جنگ بهشدت کاهش یافته است.
این گزارش همچنین تاکید میکند نیروی دریایی دهها شناور را برای شرکت در حمله آمریکا، مقابله با ضدحملات ایران و اجرای محاصره دریایی بنادر ایران اعزام کرده است. ماموریت برخی کشتیها و خدمه آنها نیز چند ماه تمدید شده و ادامه این وضعیت، تعمیر و نگهداری ناوگان و آمادگی آن برای جنگ احتمالی دیگری را به خطر میاندازد.
فرماندهان نیروی زمینی و هوایی با تمدید ماموریت نیروهایشان موافقت کردند، اما درباره خطرهای آن هشدار دادند. لشکر ۸۲ هوابرد و یگانهای پاتریوت دستکم تا پایان سپتامبر در خاورمیانه میمانند و بسیاری از یگانهای نیروی هوایی نیز قرار است تا سال ۲۰۲۷ در منطقه بمانند.
فشار جنگ بر زرادخانه آمریکا
واشینگتنپست در این گزارش نوشت کاهش موشکهای رهگیر پاتریوت در نتیجه جنگ و کمکهای پیشین آمریکا به اوکراین، توان دولت ترامپ را برای تشدید دوباره درگیری محدود کرده است. جنگ ذخایر رهگیرهای سامانه تاد و موشکهای دوربرد تاماهاوک را نیز کاهش داده است.
حدود ۲۵ درصد ناوگان پهپادهای ریپر پنتاگون از بین رفته و پایگاههای آمریکا در خاورمیانه میلیاردها دلار خسارت دیدهاند. با این حال، دولت ترامپ گزارشها درباره کمبود مهمات را رد کرده است.
به گزارش واشینگتنپست، متحدان آمریکا در اقیانوس آرام نیز هشدار دادهاند کاهش ذخایر موشکها و رهگیرهای پدافندی، آسیبپذیری آنها در برابر چین را افزایش میدهد. تنها ناو هواپیمابر آمریکا که به این منطقه اختصاص داشت، برای جایگزینی ناوی که بیش از ۳۰۰ روز در ماموریت بود، به خاورمیانه فرستاده شد.
شان پارنل، سخنگوی وزیر دفاع آمریکا، گفت تصمیمها درباره تخصیص نیرو بر اساس ارزیابی تهدیدها، اولویتهای رییسجمهوری و توصیه فرماندهان گرفته میشود. او افزود پنتاگون درباره فرایندهای عملیاتی داخلی، مخالفت فرماندهان یا ارزیابیهای محرمانه خطر اظهارنظر نمیکند.
یکی از افراد آگاه گفت برداشت کلی فرماندهان این است که عملیات ایران، پس از گذشت شش ماه، «هم بیش از حد گسترده و هم بیش از اندازه طولانی شده است». دن کین، رییس ستاد مشترک نیروهای مسلح، نیز پیش از آغاز جنگ به کاخ سفید هشدار داده بود آمریکا مهمات کافی و حمایت لازم متحدان را برای یک عملیات گسترده و طولانی در اختیار ندارد.
جنگ آمریکا و جمهوری اسلامی پس از گذشت شش ماه، بدون دستیابی به توافقی سیاسی یا پایان رسمی درگیریها، وارد مرحلهای شده است که فشار اقتصادی گسترده با تهدید نظامی پشتیبانی میشود.
دولت دونالد ترامپ دوم شهریور کارزار «طرد اقتصادی» را آغاز کرد که هدف آن قطع ارتباطات مالی جمهوری اسلامی در سراسر جهان و بستن شریانهای درآمدی حکومت است. این کارزار داراییهای دیجیتال، فناوری، طلا، هوانوردی و کشتیرانی را هدف قرار داده و با تحریم ۷۸ فرد، شرکت، نهاد و کشتی آغاز شده است.
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، پس از اعلام کارزار طرد اقتصادی از سوی وزارت خزانهداری آمریکا گفت واشینگتن در مقطع کنونی فشار اقتصادی را موثرترین ابزار علیه تهران میداند، اما گزینه حملات نظامی را کنار نگذاشته است.
آمریکا در کنار اجرای محاصره دریایی و نگهداشتن بیش از ۵۰ هزار نیروی نظامی در حالت آمادهباش، میکوشد جمهوری اسلامی را به بازگشایی تنگه هرمز و پذیرش شروط واشینگتن وادار کند.
ناسا تازهترین تلسکوپ فضایی بزرگ خود به نام «نانسی گریس رومن» را به فضا پرتاب کرد. این تلسکوپ با آینهای هماندازه تلسکوپ فضایی هابل و میدان دیدی نزدیک به ۱۰۰ برابر وسیعتر، قرار است به دنبال سیارههای ناشناخته و سرنخهایی از ماده تاریک و انرژی تاریک بگردد.
این رصدخانه که به افتخار نخستین مدیر ستارهشناسی ناسا، مشهور به «مادر هابل» نام گرفته است، پس از پرتاب، راهی منطقهای در فضا شده که حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار کیلومتر با زمین فاصله دارد. تلسکوپ فضایی جیمز وب نیز در همین منطقه مستقر است و از آنجا اعماق کیهان را رصد میکند.
رومن یکشنبه ساعت ۷:۲۶ صبح به وقت محلی، سوار بر موشک فالکون هوی اسپیس ایکس از مرکز فضایی کندی در فلوریدا به فضا پرتاب شد. این ماموریت ۴.۳ میلیارد دلاری برخلاف بسیاری از پروژههای بزرگ فضایی، در همان محدوده بودجه پیشبینیشده تکمیل شد و حتی زودتر از برنامه اولیه به مرحله پرتاب رسید. ناسا اوایل بهار ۱۴۰۶ را برای آغاز این ماموریت در نظر گرفته بود.
نانسی گریس رومن، نخستین اخترشناس ارشد رصدهای فضایی ناسا، نقشی اساسی در پایهگذاری برنامه رصدخانههای فضایی این سازمان داشت. او سالها برای ساخت تلسکوپی بزرگ در خارج از جو زمین تلاش کرد. این تلاشها سرانجام زمینهساز شکلگیری تلسکوپ فضایی هابل شد. به همین دلیل، از او با عنوان «مادر هابل» یاد میشود.
داستان شکل گیری تلسکوپ رومن مسیر معمولی نداشته است. بخشی از سامانه اپتیکی که پایه طراحی این رصدخانه شد، در اصل از تجهیزاتی بود که اداره ملی شناسایی آمریکا، سازمان مسئول ماهوارههای اطلاعاتی این کشور، در اختیار ناسا گذاشت. تجهیزاتی که برای نگاه کردن به زمین ساخته شده بودند، سرانجام بازطراحی شدند تا به جای سطح زمین، اعماق کیهان را زیر نظر بگیرند.
با این حال، رومن را نباید نسخه تازهای از هابل یا جیمز وب دانست. ناسا از ابتدا آن را برای نوع دیگری از نگاه کردن به فضا ساخت. هابل و جیمز وب میتوانند روی بخش کوچکی از آسمان متمرکز شوند و جزئیات زیادی از اجرام دور را شناسایی کنند، اما رومن قرار است در هر بار رصد بخش بسیار بزرگتری از آسمان را ببیند. همین تفاوت، اساس تقریبا تمام ماموریت علمی آن را شکل میدهد.
آینهای مثل هابل، اما با زاویه دیدی بسیار عریضتر
قطر آینه اصلی رومن ۲.۴ متر و تقریبا با آینه اصلی هابل یکسان است. اما تفاوت اساسی این دو تلسکوپ را نباید در بزرگی آینه جست، بلکه باید دید هر کدام چه مقدار از آسمان را در یک تصویر ثبت می کنند.
هابل را می توان به دوربینی با یک لنز زوم قدرتمند تشبیه کرد که بخش کوچکی از یک منظره را انتخاب و جزییات زیادی از همان بخش را ثبت میکند. در مقابل، رومن بیشتر به یک لنز واید شباهت دارد که همچنان تصویر دقیقی ثبت می کند، اما بخش بسیار وسیعتری از منظره را در همان قاب جای میدهد.
اگر آسمان را به یک جنگل تشبیه کنیم، هابل ابزاری فوقالعاده برای بررسی دقیق یک درخت است، اما رومن قرار است بخش وسیعتری از جنگل را ببیند تا دانشمندان بتوانند علاوه بر خود درختها، نحوه پراکندگی آنها و الگویی را که در کل جنگل وجود دارد هم بررسی کنند.
اگر آسمان را به یک جنگل تشبیه کنیم، هابل تصویر بسیار دقیقی از یک درخت ارائه میدهد، اما رومن بخش بزرگی از جنگل را در یک قاب به تصویر میکشد. میدان دید گسترده رومن به دانشمندان امکان میدهد علاوه بر بررسی تکتک درختها، نحوه پراکندگی آنها و الگوهای بزرگمقیاس جنگل را نیز مطالعه کنند.
این میدان دید وسیع را ابزار اصلی رومن، موسوم به «ابزار میدان گسترده» (Wide Field Instrument یا WFI)، فراهم میکند. این دوربین از ۱۸ آشکارساز تشکیل شده و وضوح آن به حدود ۲۸۸ مگاپیکسل میرسد.
با این حال، ویژگی مهمتر آن وسعت بخشی از آسمان است که در هر بار رصد ثبت میکند. میدان دید رومن نزدیک به صد برابر هابل است. این تفاوت به معنای بزرگنمایی صدبرابری اجرام نیست؛ رومن در هر بار رصد میتواند نزدیک به صد برابر مساحت بیشتری از آسمان را پوشش دهد.
مقیاس این تفاوت زمانی روشنتر میشود که بدانیم رومن با دو تصویر، همان بخشی از آسمان را پوشش میدهد که هابل برای ثبت آن به ۴۳۲ تصویر جداگانه نیاز دارد. این یعنی کاری که رومن می تواند در یک ماه انجام دهد، برای هابل نزدیک به یک قرن زمان میبرد.
ناسا انتظار دارد رومن تنها در پنج سال نخست فعالیت خود، بیش از ۵۰ برابر مساحتی را پوشش دهد که هابل طی سه دهه از آن تصویربرداری کرده است.
همین تفاوت است که رومن را برای پاسخ دادن به پرسشهایی مناسب می کند که با دیدن یک یا دو کهکشان نمیتوان به آنها پاسخ داد.
وقتی یک کهکشان برای پاسخ کافی نیست
اگر هدف دانشمندان بررسی دقیق یک کهکشان خاص باشد، هابل یا جیمز وب میتوانند اطلاعات بسیار ارزشمندی فراهم کنند. اما اگر بخواهیم بفهمیم کهکشانها در سراسر جهان چگونه پراکنده شدهاند، در طول میلیاردها سال چگونه تغییر کردهاند یا چه الگوهایی در میان میلیونها کهکشان تکرار میشوند، به تعداد بسیار بیشتری نمونه نیاز داریم.
ماجرا کمی شبیه به یک نظرسنجی بزرگ است. شناخت دقیق نظر یک نفر هر اندازه هم مفید باشد، چیزی درباره رفتار یک جامعه بزرگ به ما نمیگوید و برای پیدا کردن یک الگو باید تعداد زیادی نمونه بررسی شود.
ماده تاریک، چیزی که گرانشش از وجودش خبر می دهد
تمام چیزهایی که در زندگی روزمره میشناسیم، از زمین و خورشید گرفته تا ستارهها، سیارهها و بدن خود ما، از چیزی ساخته شدهاند که دانشمندان آن را ماده معمولی مینامند. اما براساس برآورد ناسا، تمام این ماده فقط حدود پنج درصد محتویات جهان را تشکیل می دهد.
حدود ۲۷ درصد جهان را ماده تاریک و نزدیک به ۶۸ درصد دیگر را انرژی تاریک تشکیل میدهد. به این ترتیب نزدیک به ۹۵ درصد جهان از دو چیزی ساخته شده است که دانشمندان هنوز ماهیت واقعی آنها را نمی شناسند.
ماده تاریک را نمی توان به شکل مستقیم دید، چون مانند یک ستاره نور تولید نمیکند و مثل یک سیاره هم نور را بازتاب نمیدهد. با این حال، جرم دارد و در نتیجه، گرانش ایجاد میکند. دانشمندان از همین اثر گرانشی به وجود آن پی بردهاند.
برای درک سادهتر ماده تاریک، میتوان آن را به باد تشبیه کرد. باد دیده نمیشود، اما حرکت شاخههای درخت از وجود آن خبر میدهد. ماده تاریک نیز دیده نمیشود، اما اثری که بر حرکت ستارهها و کهکشانها و مسیر نور میگذارد، وجود آن را آشکار میکند.
یکی از روشهایی که دانشمندان برای ردیابی این ماده نامرئی به کار می برند، بررسی پدیده همگرایی گرانشی است.هنگامی که توده بزرگی از ماده میان زمین و کهکشانی دوردست قرار میگیرد، نیروی گرانش آن مسیر نور کهکشان را خم میکند. این توده مانند یک عدسی طبیعی عمل میکند، اما به جای شیشه، گرانش آن توده است که مسیر نور را تغییر میدهد.
میزان و الگوی خم شدن نور نشان میدهد در مسیر آن چه مقدار جرم وجود دارد و این جرم چگونه پراکنده شده است. از آنجا که ماده تاریک نیز نیروی گرانش دارد، دانشمندان میتوانند از این راه محل و میزان ماده تاریک را تخمین بزنند، هرچند خود ماده تاریک دیده نمیشود.
پیشبینی میشود رومن بیش از ۱۶۰ هزار سامانه عدسی گرانشی شناسایی کند. بررسی بخشی از این سامانهها به دانشمندان کمک خواهد کرد نقشه دقیقتری از توزیع ماده تاریک تهیه کنند.
اما ماده تاریک تنها بخش ناشناخته این تصویر نیست. سهم بزرگ تری از جهان به معمای دیگری مربوط می شود که این بار نه به جرم پنهان، بلکه به نحوه بزرگ شدن خود جهان ارتباط دارد.
انرژی تاریک و جهانی که هر روز سریع تر بزرگ می شود
ماده تاریک و انرژی تاریک با وجود شباهت نامشان، دو مفهوم متفاوت هستند. انرژی تاریک نامی است که دانشمندان برای عامل ناشناخته مرتبط با شتاب گرفتن انبساط جهان به کار میبرند.
مدت هاست میدانیم جهان در حال انبساط است و کهکشانها در مقیاسهای بسیار بزرگ از یکدیگر دور میشوند. پیشتر دانشمندان انتظار داشتند گرانش ماده موجود در جهان بهمرور این انبساط جهان هستی را آهسته کند، اما مشاهدات دو دهه گذشته نشان داده، سرعت انبساط جهان در حال افزایش است.
برای درک سادهتر این وضعیت، بادکنکی را تصور کنید که چند نقطه روی سطح آن کشیده شده است. با بزرگشدن بادکنک، فاصله میان نقطهها افزایش مییابد. اگر بادکنک هر لحظه سریعتر از قبل بزرگ شود، نقطهها نیز با سرعت بیشتری از یکدیگر دور میشوند. در این تشبیه، نقطهها مانند کهکشانها هستند و بزرگشدن شتابدار بادکنک، گسترش روزافزون فضای میان آنها را نشان میدهد.
دانشمندان هنوز نمیدانند چه عاملی باعث شتاب گرفتن انبساط جهان میشود و این عامل ناشناخته را «انرژی تاریک» نامیدهاند. رومن قرار نیست بهتنهایی این معما را حل کند، اما میتواند حجم بسیار بزرگی از دادهها را در اختیار دانشمندان بگذارد تا بررسی کنند سرعت انبساط جهان در دورههای مختلف تاریخ کیهان چگونه تغییر کرده است.
شکار سیاره با کمک گرانش
«یکی از روشهای اصلی رومن برای یافتن سیارههای فراخورشیدی، استفاده از پدیده «ریزهمگرایی گرانشی» است. در این پدیده، گرانش مانند یک ذرهبین طبیعی عمل میکند.
برای درک بهتر این پدیده فرض کنید دو ستاره تقریبا در یک خط و در امتداد نگاه ما قرار دارند؛ یکی نزدیکتر و دیگری بسیار دورتر. گرانش ستاره نزدیکتر نور ستاره دورتر را کمی خم میکند و برای مدت کوتاهی آن را روشن تر نشان میدهد، گویی یک ذرهبین نامرئی میان ما و آن ستاره دورتر قرار گرفته باشد.
اگر یک سیاره هم به دور ستاره نزدیکتر بچرخد، گرانش آن سیاره نیز عامل ایجاد یک تغییر کوچک و کوتاه در همین افزایش نور خواهد بود. رومن با اندازهگیری همین تغییر ظریف میتواند به وجود سیاره پی ببرد، حتی اگر خود آن سیاره بهطور مستقیم در زاویه دیدش نباشد.
رومن قرار است میلیونها ستاره را در مناطق شلوغ نزدیک به مرکز کهکشان راه شیری بارها زیر نظر بگیرد. ناسا انتظار دارد تنها از طریق این روش بیش از هزاران سیاره فراخورشیدی جدید را کشف کند.
رومن از روش دیگری هم برای پیدا کردن سیارههای فراخورشیدی استفاده می کند. وقتی سیارهای از مقابل ستاره خود عبور می کند، برای مدت کوتاهی بخشی از نور ستاره کم میشود. دانشمندان با اندازهگیری همین افت کوچک نور میتوانند به وجود سیاره پی ببرند. این روش را «گذر» مینامند.
برای انجام چنین رصدهای دقیقی، رومن باید در محیطی آرامتر و پایدارتر از اطراف زمین فعالیت کند. به همین دلیل مقصد آن بسیار دورتر از مدار هابل انتخاب شده است.
هابل، جیمز وب و رومن؛ سه نگاه متفاوت به یک جهان
سه تلسکوپ فضایی هابل، جیمز وب و رومن برای نوع متفاوتی از رصد طراحی شدهاند.
هابل همچنان تواناییهای مهمی در رصد نور مرئی و فرابنفش دارد و بخشی از نور فروسرخ نزدیک را نیز رصد میکند. جیمز وب با آینه ۶.۵ متری خود و تمرکز بر نور فروسرخ، میتواند نور بسیار بیشتری جمع کند و اجرام بسیار کمنور و دوردست را با حساسیت و جزییات بالا بررسی کند. رومن، در مقابل، برای رصد شمار بسیار بیشتری از اجرام در بخش وسیعتری از آسمان طراحی شده است
به همین دلیل بیشترین توان این رصدخانهها شاید زمانی آشکار شود که دادههای آنها در کنار یکدیگر قرار بگیرمد. رومن میتواند بخشهای بزرگی از آسمان را بررسی و اجرام جالب یا رویدادهای نادر را پیدا کند، سپس هابل یا جیمز وب میتوانند روی بعضی از همان اهداف متمرکز شوند و آنها را با دقت بیشتری بررسی کنند.
اگر رومن را به هواپیمایی تشبیه کنیم که از بالا منطقه بسیار بزرگی را نقشهبرداری و نقاط مهم را روی نقشه مشخص می کند، جیمز وب بیشتر شبیه گروهی خواهد بود که بعد به یکی از همان نقاط می رود و آن را از نزدیک و با جزییات بررسی می کند.
ماموریت اصلی رومن برای پنج سال طراحی شده است و ناسا امیدوار است اگر وضعیت رصدخانه مناسب باقی بماند، فعالیت آن را تا نزدیک به ۱۰ سال تمدید کند. در این مدت مهمترین میراث رومن ممکن است نه یک تصویر مشهور یا حتی یک کشف منفرد، بلکه مجموعه عظیمی از دادهها باشد که میلیاردها کهکشان، هزاران سیاره و شمار زیادی از پدیدههای نادر را در یک تصویر بزرگ تر کنار هم قرار می دهد.
هابل و جیمز وب به دانشمندان نشان دادهاند که یک گوشه کوچک از کیهان وقتی با دقت بسیار زیاد دیده شود، چه حجم بزرگی از اطلاعات در خود پنهان کرده است. رومن حالا قرار است همان جهان را از زاویهای متفاوت ببیند و بخش بسیار بزرگتری از تصویر را پیش چشم دانشمندان قرار دهد تا شاید چیزهایی آشکار شوند که تا امروز حتی نمی دانستیم باید به دنبالشان بگردیم.