آمریکا در اقدامی که از بیاثر شدن تفاهم اخیر میان تهران و واشینگتن حکایت دارد، تحریمهای تازهای علیه جمهوری اسلامی و شبکه مالی آن وضع کرد. در فهرست تحریمهای جدید نام علی انصاری، از چهرههای نزدیک به مجتبی خامنهای و متهم به فساد اقتصادی، دیده میشود.
وزارت خزانهداری آمریکا جمعه ۱۹ تیر اعلام کرد این تحریمها در واکنش به حملات جمهوری اسلامی به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز اعمال شده است.
این وزارتخانه علی انصاری را «تسهیلگر مالی» جمهوری اسلامی معرفی کرد و نوشت او بر شبکهای گسترده از داراییهای جهانی به سود مجتبی خامنهای و دیگر مقامهای حکومت نظارت دارد.
بر اساس بیانیه وزارت خزانهداری، انصاری با نهادینه کردن اختلاس در ساختار جمهوری اسلامی و انتقال ثروتهای عمومی به مجموعهای از املاک و داراییهای تجاری در خارج از کشور، خود، مقامهای حکومت و مسئولان ارشد دفتر رهبر جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران را ثروتمند کرده است.
وزارت خزانهداری آمریکا همچنین شماری از صرافیهای کلیدی وابسته به حکومت ایران را تحریم کرد؛ نهادهایی که سالانه میلیاردها دلار را به نمایندگی از بانکهای تحریمشده ایران جابهجا میکنند و با استفاده از شبکهای از شرکتهای پوششی، فعالیتهای مالی حکومت را پنهان میسازند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، پس از وضع تحریمهای جدید گفت مجتبی خامنهای «در حالی در انزوا پنهان شده که حکومتش در حال فروپاشی است».
او ادامه داد: «وزارت خزانهداری همچنان از همه ابزارهای خود برای جدا کردن او و دیگر مقامهای ارشد حکومت از نظام مالی جهانی بهره خواهد گرفت. ما این داراییها را برای مردم ایران حفظ خواهیم کرد.»
هرچند تهران و واشینگتن ۲۵ خرداد بر سر خاتمه جنگ به تفاهم دست یافتند، اما تنشها در منطقه همچنان ادامه دارد.
۱۷ تیر، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در حاشیه اجلاس سران ناتو در آنکارا، مقامهای جمهوری اسلامی را «متقلب»، «دروغگو» و «بیمار» خواند و با اشاره به حملات سپاه پاسداران به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز، از پایان آتشبس با تهران خبر داد.
در بند ۹ یادداشت تفاهم آمده بود جمهوری اسلامی وضعیت فعلی برنامه هستهای خود را حفظ خواهد کرد و ایالات متحده آمریکا نیز تحریم جدیدی اعمال نخواهد کرد.
با این حال، تحریمهای تازه آمریکا نشان میدهد ادامه مذاکرات دو طرف برای دستیابی به توافقی جامع با چالشهای جدی روبهرو شده است.
جزییات فساد علی انصاری
وزارت خزانهداری آمریکا در ادامه بیانیه خود نوشت انصاری که ساکن دبی است، با بهرهگیری از روابط نزدیک خود با مقامهای جمهوری اسلامی، شبکهای جهانی از سرمایهگذاری در املاک و داراییهای مالی ایجاد کرده و هم به نمایندگی از مجتبی خامنهای و هم برای منافع شخصی خود به ثروتاندوزی پرداخته است.
بر اساس این بیانیه، انصاری از جایگاه خود بهعنوان مالک و مدیر بانک آینده برای اعطای وامهای کلان و اختلاس میلیاردها دلار از داراییهای مردم ایران استفاده کرده است.
وزارت خزانهداری افزود اعطای وام به شرکتها و پروژههای تجاری متعلق به انصاری که با پشتوانه بانک مرکزی ایران تامین مالی شده بودند، میلیاردها دلار بدهی انباشته ایجاد کرده و خسارتهای گستردهای به اقتصاد ایران و نرخ تورم وارد آورده است.
آبان ۱۴۰۴، بانک مرکزی جمهوری اسلامی با استناد به زیان انباشته ۵۵۰ هزار میلیارد تومانی و کفایت سرمایه منفی ۶۰۰ درصدی بانک آینده، از انحلال آن خبر داد.
انصاری بهدلیل تامین مالی سپاه پاسداران در فهرست تحریمهای بریتانیا نیز قرار دارد.
شبکه مالی انصاری در خارج از کشور
وزارت خزانهداری آمریکا در ادامه بیانیه خود اعلام کرد انصاری با استفاده از شرکتهای صوری و حسابهای بانکی متعدد، میلیونها دلار دارایی را تحت مالکیت شرکت «اسمارت گلوبال لیمیتد»، مستقر در سنت کیتس و نویس، انباشته است.
این شرکت در سال ۲۰۱۱ با نام «زیبا لژر لیمیتد» تاسیس شده بود.
بر اساس این بیانیه، انصاری از طریق این شرکت سرمایههای مردم ایران را در املاک و داراییهای تجاری در آلمان، لوکزامبورگ، اسپانیا، بریتانیا، قبرس، امارات متحده عربی و دیگر کشورها سرمایهگذاری کرده است.
وزارت خزانهداری آمریکا افزود اگرچه این داراییها به نام انصاری ثبت شدهاند، اما در نهایت به سود مجتبی خامنهای، اعضای خانواده او، دیگر مقامهای جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران نگهداری میشوند.
۲۸ خرداد، پایگاه خبری بلومبرگ گزارش داد وزارت دادگستری آمریکا در حال بررسی نقش احتمالی بانکهای والاستریت در شکلگیری «امپراتوری مالی» مجتبی خامنهای است.
بر اساس این گزارش، مجتبی خامنهای پیش از رسیدن به رهبری، روابط نزدیکی با انصاری داشته است.
تحریم صرافیهای وابسته به حکومت
وزارت خزانهداری آمریکا در بخش دیگری از بیانیه خود اعلام کرد بخش عمده فعالیتهای بانکی بینالمللی جمهوری اسلامی به صرافیهای مستقر در ایران متکی است که معمولا بهصورت شرکتهای تضامنی خانوادگی اداره میشوند.
در فهرست تحریمهای جدید آمریکا، اسامی محمد دربانی، شکوفه رستمآبادی و زهرا سرشاری، شرکای اصلی صرافی «محمد دربانی و شرکا»، احمد نوایی لواسانی و امیر نوایی لواسانی، شرکای اصلی صرافی «لواسانی و شرکا»، و محسن خندان و علیاصغر خندان، شرکای اصلی صرافی «محسن خندان و شرکا»، دیده میشوند.
وزارت خزانهداری آمریکا همچنین اعلام کرد شرکت «سیدیام تریدینگ لیمیتد» مستقر در هنگکنگ، یک شرکت پوششی است که چندین صرافی ایرانی، از جمله صرافی «محسن خندان و شرکا»، از آن برای انجام تراکنشهای مالی استفاده کردهاند.
همچنین شرکت «نبا الزکی» مستقر در امارات از سوی صرافی «محسن خندان و شرکا» بهعنوان بخشی از شبکه مالی جمهوری اسلامی مورد بهرهبرداری قرار گرفته است.
نام این دو شرکت نیز به فهرست تحریمهای ایالات متحده افزوده شده است.
شورای امنیت سازمان ملل متحد جمعه ۱۹ تیر برای بررسی پرونده هستهای حکومت ایران و روند اجرای قطعنامه ۲۲۳۱ تشکیل جلسه داد.
در آغاز نشست، چین و روسیه به برگزاری جلسه رای مخالف دادند، سومالی و پاکستان رای ممتنع دادند و ۱۱ عضو دیگر از برگزاری آن حمایت کردند.
از آنجا که این رایگیری درباره یک موضوع آییننامهای بود، امکان استفاده از حق وتو وجود نداشت و نشست برگزار شد.
قطعنامه ۲۲۳۱ در سال ۲۰۱۵ توافق برجام را مورد تایید قرار داد و چارچوب لغو تحریمهای هستهای تهران و سازوکار بازگشت احتمالی آنها را تعیین کرد.
ششم شهریور ۱۴۰۴، آلمان، فرانسه و بریتانیا، موسوم به تروئیکای اروپایی، در واکنش به نقض تعهدات هستهای از سوی حکومت ایران، فرآیند فعالسازی مکانیسم ماشه را آغاز کردند.
در نهایت، تمامی تحریمهای سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی که در چارچوب برجام معلق شده بودند، از ششم مهر سال گذشته مجددا اعمال شدند. با این حال، چین و روسیه مشروعیت این تحریمها را زیر سوال بردهاند.
آژانس از برنامه هستهای تهران «آگاهی مستمر» ندارد
رزمری دیکارلو، معاون دبیرکل سازمان ملل در سیاست و برقراری صلح، در آغاز نشست به گزارش ۲۹ خرداد دبیرکل سازمان ملل درباره اجرای قطعنامه ۲۲۳۱ پرداخت.
دیکارلو گفت آژانس بینالمللی انرژی اتمی پس از جنگ اخیر، بخش مهم دیگری از نظارت و اشراف خود بر برنامه هستهای ایران را از دست داده است.
او افزود آژانس اکنون دیگر از وضعیت همه تاسیسات هستهای اعلامشده جمهوری اسلامی، از جمله روند تولید و موجودی سانتریفیوژها، آگاهی مستمر ندارد.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، پنجم تیر هشدار داده بود برای برنامه هستهای ایران به یک نظام راستیآزمایی بسیار قوی نیاز است.
نماینده آمریکا: به تهدیدات حکومت ایران پاسخ میدهیم
تامی بروس، نماینده ایالات متحده، با اشاره به تفاهم اخیر میان تهران و واشینگتن گفت: «رهبران ایران اکنون یک فرصت تاریخی برای دگرگون کردن کشور خود در اختیار دارند.»
بروس افزود «در دیپلماسی همچنان باز است و این مسیر، گزینه ترجیحی ماست.»
او در عین حال هشدار داد آمریکا حکومت ایران را بهدلیل نقض صلح و امنیت بینالمللی پاسخگو خواهد کرد.
نماینده آمریکا خطاب به مقامهای جمهوری اسلامی افزود: «اگر به اهداف غیرنظامی یا کشتیها شلیک کنید، ما پاسخ خواهیم داد.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، ۱۹ تیر با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی تروثسوشال، بار دیگر بر پایان آتشبس با حکومت ایران تاکید کرد و در عین حال گفت واشینگتن به درخواست تهران، به مذاکرات ادامه خواهد داد.
فرانسه و آلمان: لغو تحریمها به اقدامات قابل راستیآزمایی تهران بستگی دارد
ژروم بونافون، نماینده فرانسه، ریشه بحران کنونی را در «شیوه رفتار تهران» دانست و گفت تهران بهطور مستمر تعهدات خود در چارچوب برجام را نقض کرده و مفاد تفاهم اخیر با آمریکا را نیز زیر پا گذاشته است.
او تفاهم تهران و واشینگتن را «نخستین گام مثبت» خواند و اضافه کرد دستیابی به توافق هستهای تا پایان مهلت ۶۰ روزه تفاهم، پیششرط اساسی لغو تحریمهاست.
بونافون تاکید کرد پاریس همچنان متعهد است مانع دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای شود.
ریکلف بوتین، نماینده آلمان، نیز گفت دستیابی به توافقی «قابل راستیآزمایی» که نگرانیهای فوری درباره فعالیتهای هستهای حکومت ایران را برطرف کند، ضروری است.
او افزود برلین آماده حمایت از لغو تحریمهای هستهای است، اما تنها در صورتی که تهران اقداماتی «ملموس و قابل راستیآزمایی» انجام دهد و اجرای کامل تعهدات خود ذیل پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) را از سر بگیرد.
هرچند تهران و واشینگتن ۲۵ خرداد بر سر خاتمه جنگ به تفاهم دست یافتند، اما تنشها در منطقه همچنان ادامه دارد.
وزارت خزانهداری آمریکا ۱۶ تیر در واکنش به حملات اخیر جمهوری اسلامی در تنگه هرمز، مجوز موقت فروش نفت ایران را لغو کرد و برای خاتمه معاملات پیشین، مهلتی ۱۰ روزه در نظر گرفت.
ایالات متحده پیشتر با صدور یک معافیت ۶۰ روزه، صادرات نفت و فرآوردههای پتروشیمی ایران را تا ۳۰ مرداد از تحریمها مستثنا کرده بود.
بحرین: تهران از دیپلماسی برای خرید زمان استفاده میکند
جمال فارس الرویعی، نماینده بحرین، گفت منطقه بهدلیل اقدامات جمهوری اسلامی «یکی از خطرناکترین دورههای تشدید تنش در تاریخ معاصر» خود را تجربه کرده است.
او افزود تهران به تعهدات خود ذیل قطعنامه ۲۲۳۱ و تفاهم اخیر با ایالات متحده پایبند نبوده است.
الرویعی هشدار داد: «برای ایران، دیپلماسی نه راهی برای حل اختلافات، بلکه ابزاری برای مدیریت بحران و خرید زمان است.»
او تاکید کرد اعتمادسازی مستلزم همکاری کامل جمهوری اسلامی با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، توقف حملات منطقهای و پایان دادن به تهدیدات علیه کشتیرانی بینالمللی است.
شورای سردبیری روزنامه والاستریت ژورنال ۱۸ تیر در سرمقالهای نوشت حکومت ایران در اتلاف وقت «بهترین» است و از گفتوگوها برای پیشبرد اهداف خود استفاده میکند.
در این مقاله آمده است با گذشت ۲۰ روز از مهلت ۶۰ روزه تفاهم اخیر تهران و واشینگتن، مذاکرات هستهای عملا هنوز آغاز نشده و در مقابل، جمهوری اسلامی به اقدامات خود در تنگه هرمز ادامه داده و همزمان میلیاردها دلار نفت صادر کرده است.
انتقاد روسیه و چین از برگزاری نشست شورای امنیت
آنا اوستیگنیوا، نماینده روسیه، برگزاری این نشست را زیر سوال برد و گفت شورای امنیت صلاحیتی برای بررسی این موضوع ندارد.
او برخی اعضای شورای امنیت را متهم کرد که با «انگیزههای سیاسی» و «برخلاف مقررات»، خواستار بررسی دستورکارهایی شدهاند که « اساسا دیگر وجود ندارند».
او همچنین اعتبار قطعنامه ۲۲۳۱ را رد کرد، خروج آمریکا از برجام را عامل اصلی تضعیف برجام دانست و افزود بریتانیا، فرانسه و آلمان نیز با حمایت از حملات آمریکا به جمهوری اسلامی، به وخامت اوضاع دامن زدهاند.
سون لی، نماینده چین، نیز با یادآوری مخالفت پکن با برگزاری نشست شورای امنیت، از تهران و واشینگتن خواست مذاکرات را از سر بگیرند، «عوامل مزاحم» را کنار بگذارند و به «نگرانیهای مشروع» یکدیگر بپردازند.
او گفت جمهوری اسلامی باید به تعهدات خود در چارچوب پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای برای خودداری از دستیابی به سلاح اتمی پایبند بماند، اما در عین حال از حق استفاده «صلحآمیز» از انرژی هستهای برخوردار است.
عاصم افتخار احمد، نماینده پاکستان، نیز تفاهم اخیر تهران و واشینگتن را «نقشه راهی قابل اتکا» برای حل اختلافات از مسیر دیپلماسی توصیف کرد و هشدار داد هرگونه وقفه در این روند، وضعیت را پیچیدهتر خواهد کرد.
شبکه سیانان ۱۹ تیر به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد همزمان با ادامه تلاشهای دیپلماتیک برای کاهش تنش با جمهوری اسلامی، واشینگتن در صورت لزوم آماده حمله نظامی است.
ترامپ جمعه ۱۹ تیر در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت: «جمهوری اسلامی ایران از ما خواسته است که به گفتوگوها ادامه دهیم.»
او افزود: «با این درخواست موافقت کردهایم، اما ایالات متحده بدون هیچ ابهامی به آنها اعلام کرده که آتشبس پایان یافته است.»
هرچند تهران و واشینگتن ۲۵ خرداد بر سر خاتمه جنگ به تفاهم دست یافتند، اما تنشها در منطقه همچنان ادامه دارد.
۱۷ تیر، ترامپ در حاشیه اجلاس سران ناتو در آنکارا، مقامهای جمهوری اسلامی را «متقلب»، «دروغگو» و «بیمار» خواند و از پایان آتشبس با تهران خبر داد.
تلاش قطر برای مهار تنشها
روزنامه نیویورکتایمز جمعه ۱۹ تیر به نقل از دو منبع آگاه گزارش داد میانجیهای منطقهای تلاشهای خود را برای جلوگیری از آغاز مجدد درگیریها میان آمریکا و جمهوری اسلامی شدت بخشیدهاند و قطر در این میان نقشی محوری ایفا میکند.
این منابع گفتند دوحه که ماه گذشته در جریان مذاکرات تهران و واشینگتن برای پایان جنگ نقش میانجی را بر عهده داشت، اکنون نیز با هر دو طرف در تماس است تا مانع از تشدید تنشها شود.
این مقامها بهدلیل حساسیت موضوع خواستند نامشان فاش نشود.
خبرگزاری رویترز نیز ۱۹ تیر گزارش داد مذاکرهکنندگان قطری برای دیدار با مقامهای جمهوری اسلامی به ایران سفر کردهاند تا زمینه را برای «گفتوگوهای گستردهتر» فراهم آورند.
به گزارش رویترز، این مذاکرات بر نحوه اجرای تفاهمنامه تهران و واشینگتن و همچنین موضوعاتی که به درگیریهای اخیر انجامیده، از جمله اختلاف بر سر تردد کشتیها در تنگه هرمز، متمرکز است.
یک منبع آگاه نیز به سیبیاس نیوز گفت جیدی ونس، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، اعضای هیات مذاکرهکننده آمریکا، هفته جاری بهدنبال تشدید تنشها میان تهران و واشینگتن، با مقامهای قطری در تماس بودهاند.
در سوی دیگر، خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، سفر مذاکرهکنندگان قطری به ایران را تایید کرد و نوشت: «با توجه به حضور عباس عراقچی در مشهد، به نظر میرسد هیات قطری که در سطح یکی از مشاورین وزیر امور خارجه این کشور است، به مشهد سفر کرده باشد.»
شبکه سیانان ۱۹ تیر به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد همزمان با ادامه تلاشهای دیپلماتیک برای کاهش تنش با جمهوری اسلامی، واشینگتن در صورت لزوم آماده حمله نظامی است.
آیا چرخه تکرار تنشها متوقف میشود؟
نیویورکتایمز در ادامه نوشت حملات اخیر عملا تفاهم آتشبس را در هم شکست و بار دیگر الگوی آشنای تنشهای منطقهای را تکرار کرد؛ حمله به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز، حملات تلافیجویانه آمریکا، پاسخ جمهوری اسلامی و در نهایت، «بازگشت به بنبستی شکننده».
این روزنامه افزود اگرچه در حال حاضر از شدت درگیریها کاسته شده، هنوز مشخص نیست تلاشهای تازه برای میانجیگری بتواند از تکرار این چرخه جلوگیری کند.
بر اساس این گزارش، شرایط کنونی به آزمونی برای اراده دو طرف تبدیل شده است؛ هر یک میکوشد نشان دهد توان تحمل حملات و پاسخگویی قاطعانه را دارد، بیآنکه تنشها بار دیگر به جنگی تمامعیار منجر شود.
ارتش آمریکا ۱۸ تیر اعلام کرد طی ۴۸ ساعت گذشته، بیش از ۱۷۰ موضع جمهوری اسلامی را هدف قرار داده است؛ رقمی که بهنوشته نیویورکتایمز، نسبت به درگیریهای پیشین در دوره آتشبس افزایش چشمگیری داشته است.
ارتش آمریکا تاکید کرد این حملات بر اهداف نظامی در سواحل جنوبی ایران متمرکز بوده و با هدف تضعیف توان جمهوری اسلامی برای تهدید کشتیرانی در تنگه هرمز انجام گرفته است.
در سوی دیگر، مقامهای حکومت ایران خبر دادند این حملات دستکم ۱۴ کشته و ۷۸ زخمی بر جای گذاشته است.
ابهام در متن تفاهمنامه
نیویورکتایمز در ادامه نوشت تنگه هرمز همچنان کانون اصلی بحران به شمار میرود و جمهوری اسلامی اصرار دارد شناورهای تجاری باید از مسیر تعیینشده در آبهای سرزمینی ایران عبور کنند.
بر پایه این گزارش، بخشی از اختلاف دو طرف به ابهام در متن تفاهمنامه بازمیگردد.
طبق بند پنجم این یادداشت تفاهم، جمهوری اسلامی متعهد شده است با بهکارگیری تمام تلاش خود، به مدت ۶۰ روز زمینه را برای عبور ایمن کشتیهای تجاری میان خلیج فارس و دریای عمان بدون دریافت هرگونه عوارض فراهم کند.
نیویورکتایمز افزود با این حال، نحوه اجرای این تعهد بهطور دقیق در تفاهمنامه مشخص نشده است.
در هفتههای اخیر، اقدام عمان در اعلام مسیر جایگزین برای تردد کشتیها در تنگه هرمز واکنش مقامهای حکومت ایران را در پی داشته است.
تنگه هرمز گذرگاه باریکی میان ایران و عمان است که حدود یکپنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکند.
روزنامه اورشلیمپست ۱۸ تیر گزارش داد ارزیابی نهادهای امنیتی اسرائیل نشان میدهد نه جمهوری اسلامی و نه مقامهای ارشد آمریکا در شرایط کنونی تمایلی به ازسرگیری جنگ تمامعیار ندارند، هرچند تنشها همچنان در سطح بالایی ادامه دارد.
طبق این گزارش، حکومت ایران قصد ندارد به درگیری نظامی بازگردد و در عوض میکوشد با طولانی کردن روند مذاکرات با واشینگتن، زمان بخرد.
به نوشته نشریه اماراتی گلفنیوز، جمهوری اسلامی با هدف قرار دادن سه نفتکش غیرنظامی در حالی که آزادی کشتیرانی طبق آتشبس ۶۰ روزه تضمین شده بود، از خطی عبور کرده که میتواند بزرگترین اشتباه راهبردی تهران در سالهای اخیر باشد.
این یادداشت میگوید این حملات به ازسرگیری حملات نظامی آمریکا علیه اهداف و زیرساختهای نظامی ایران، اعمال تحریمهای تازه و تشدید تلاشهای بینالمللی برای تضمین آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز منجر شده است.
به نوشته گلفنیوز، تنگه هرمز طی دهههای گذشته مهمترین ابزار ژئوپولیتیکی جمهوری اسلامی بوده است. تهران همواره این پیام را منتقل کرده که اگر نتواند نفت خود را صادر کند، دیگران نیز نباید چنین امکانی داشته باشند. به اعتقاد نویسنده، همین تهدید در بسیاری از مواقع برای ایجاد تلاطم در بازارهای جهانی انرژی کافی بوده است.
در این یادداشت تاکید شده است که مهمترین دارایی راهبردی جمهوری اسلامی نه موشکها و نه حتی برنامه هستهای آن، بلکه «ابهام» بوده است؛ یعنی این تصور که [حکومت] ایران هر زمان بخواهد میتواند یکی از مهمترین گذرگاههای انتقال انرژی جهان را مختل کند، بیآنکه الزاماً این تهدید را عملی کند.
گلفنیوز مینویسد همین ابهام باعث شده بود تنگه هرمز به «سلاح طلایی» [حکومت] ایران تبدیل شود، زیرا صرف احتمال اختلال در عبور نفتکشها، هزینههای اقتصادی قابل توجهی به اقتصاد جهانی تحمیل میکرد.
اما به باور نویسنده، حمله مستقیم به کشتیهای تجاری، بهویژه در دوره آتشبس، این اهرم را به یک نقطهضعف تبدیل کرده است. چنین اقدامی به آمریکا و متحدانش توجیه سیاسی و حقوقی لازم را برای اقدام نظامی و جلب حمایت گستردهتر بینالمللی داده است.
این یادداشت در ادامه این پرسش را مطرح میکند که آیا تهران با این حملات مرتکب یک خطای راهبردی مرگبار شده است یا خیر. به نوشته گلفنیوز، ممکن است مقامهای جمهوری اسلامی تصور کرده باشند که با افزایش هزینههای اقتصادی جنگ و نشان دادن آمادگی برای حمله به کشتیرانی تجاری، واشینگتن را وادار خواهند کرد از موضعی ضعیفتر به مذاکرات بازگردد.
نویسنده در این زمینه به ارزیابی «موسسه مطالعه جنگ» (ISW) اشاره میکند که بر اساس آن، تهران اختلال در کشتیرانی تنگه هرمز را یکی از مهمترین ابزارهای چانهزنی پس از جنگ و عاملی برای بازدارندگی در برابر حملات بیشتر آمریکا و اسرائیل میداند.
با این حال، گلفنیوز معتقد است نتیجه حملات اخیر کاملا معکوس بوده است. این حملات نه تنها به امتیازگیری تهران منجر نشده، بلکه حملات نظامی آمریکا را از سر گرفته، استدلال برای گسترش عملیات دریایی با هدف حفاظت از کشتیرانی تجاری را تقویت کرده و کشورهای عرب خلیج فارس و متحدان غربی را به کاهش وابستگی به آبراههای تحت نفوذ [حکومت] ایران ترغیب کرده است.
این یادداشت همچنین میگوید پس از حملات، شرکتهای بیمه حق بیمه جنگ را افزایش دادهاند، تردد کشتیها از تنگه هرمز بهشدت کاهش یافته و بسیاری از شرکتهای کشتیرانی سفرهای خود را به تعویق انداخته یا مسیرهای جایگزین را انتخاب کردهاند.
گلفنیوز با استناد به تحلیلهای «موسسه واشنگتن» مینویسد قدرت واقعی جمهوری اسلامی در بستن فیزیکی تنگه هرمز نیست، بلکه در حفظ فضای دائمی نااطمینانی درباره امنیت این آبراه است. از دید این موسسه، زمانی که کشتیهای تجاری مستقیما هدف حمله قرار میگیرند، این ابهام راهبردی از میان میرود و [حکومت] ایران از یک بازیگر منطقهای دارای اهرم فشار به تهدیدی علیه منافع مشترک جهانی تبدیل میشود.
به نوشته گلفنیوز، چنین وضعیتی به آمریکا و شرکایش امکان میدهد اقدامات هماهنگ نظامی، اقتصادی و دیپلماتیک علیه جمهوری اسلامی را با سهولت بیشتری توجیه کنند.
با این حال، نویسنده به دیدگاه متفاوت «موسسه بینالمللی مطالعات راهبردی» (IISS) نیز اشاره میکند. این موسسه معتقد است حتی حملات پراکنده با موشک، پهپاد، مین یا قایقهای تندرو نیز میتواند فضای نااطمینانی را حفظ کند، زیرا صنعت کشتیرانی نسبت به ریسک بسیار حساس است و از این رو تهران همچنان بخشی از اهرم فشار خود را حفظ کرده است.
گلفنیوز در ادامه این پرسش را مطرح میکند که آیا حملات اخیر قدرت چانهزنی جمهوری اسلامی را افزایش داده یا صرفا روند تضعیف این اهرم را سرعت بخشیده است. نویسنده میگوید آنچه تاکنون مشاهده شده، افزایش همگرایی منتقدان تهران و کاهش اعتماد کشورهایی است که به صادرات بدون وقفه انرژی از خلیج فارس وابستهاند.
این یادداشت در عین حال تاکید میکند که نباید تصور کرد جمهوری اسلامی در آستانه فروپاشی قرار گرفته است. به نوشته گلفنیوز، حکومت ایران همچنان از توان موشکی قابل توجه و شبکهای از نیروهای نیابتی در منطقه برخوردار است و پیشبینیهای گذشته درباره سقوط نظام نیز تاکنون محقق نشدهاند.
در بخش دیگری از این یادداشت آمده است که گزارشها درباره کشته شدن علی خامنهای در نخستین روز جنگ، نظام سیاسی ایران را وارد مرحلهای از گذار کرده است. نویسنده میافزاید اگرچه بر اساس قانون اساسی، رهبر عالیترین مقام کشور است، اما در شرایط کنونی سپاه پاسداران نقش پررنگتری در تصمیمگیریهای نظامی و امنیتی یافته و نحوه تقسیم واقعی قدرت در ساختار حاکمیت همچنان روشن نیست.
گلفنیوز در پایان نتیجه میگیرد که تجربه تاریخی نشان میدهد اهرمهای ژئوپولیتیکی زمانی بیشترین ارزش را دارند که در حد یک تهدید معتبر باقی بمانند، نه اینکه به اقدام عملی تبدیل شوند. به نوشته این روزنامه، جمهوری اسلامی با حمله به کشتیهای تجاری در دوران آتشبس، ممکن است مهمترین برگ برنده خود را به توجیهی برای افزایش فشارهای نظامی و دیپلماتیک علیه خود تبدیل کرده باشد؛ موضوعی که میتواند نشان دهد کنترل تنگه هرمز دیگر بهتنهایی همان مزیت راهبردی گذشته را برای تهران ایجاد نمیکند.
نیویورکتایمز در گزارشی نوشت مقامهای نظامی آمریکا اعلام کردهاند که نیروهای این کشور در حملات روزهای سهشنبه و چهارشنبه حدود ۱۷۰ هدف را در ایران هدف قرار دادهاند؛ رقمی که ۱۵ برابر بیشتر از دور قبلی حملات در اواخر ژوئن است.
به نوشته این روزنامه، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) اعلام کرده است اهداف این حملات شامل سامانههای پدافند هوایی، انبارهای پهپاد و موشک و زیرساختهای لجستیکی در امتداد سواحل ایران بوده است. مقامهای آمریکایی هدف از این عملیات را کاهش توان جمهوری اسلامی برای تهدید کشتیرانی در تنگه هرمز عنوان کردهاند.
دور جدید حملات آمریکا زمانی آغاز شد که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در ابتدای هفته به چندین کشتی تجاری که از مسیر جنوبی تنگه هرمز در حرکت بودند حمله کردند. جمهوری اسلامی تاکید دارد که تردد کشتیها در تنگه هرمز تنها از مسیری باید انجام شود که سپاه تعیین کرده و همه کشتیها باید مجوز عبور دریافت کنند. موضوعی که آمریکا و دیگر کشورهای منطقه حاضر به پذیرش آن نیستند.
وزارت بهداشت ایران نیز اعلام کرده است حملات آمریکا طی دو روز گذشته دستکم ۱۴ کشته و ۷۸ زخمی در پنج استان بر جای گذاشته است.
به گزارش نیویورکتایمز، جمهوری اسلامی در پاسخ، پایگاههای نظامی آمریکا در قطر، بحرین و کویت را هدف حملات موشکی و پهپادی قرار داده است. اردن نیز اعلام کرده بخشی از حملات حکومت ایران را رهگیری کرده است.
این روزنامه مینویسد تداوم حملات متقابل منطقه را وارد چرخهای از جنگهای پراکنده کرده و احتمال بازگشت به جنگ گستردهای را افزایش داده است که از اواخر فوریه [اوایل اسفند] با حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد.
نیویورکتایمز همچنین به اظهارات ئسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، اشاره کرده که گفته است ارتش این کشور برای ازسرگیری عملیات نظامی علیه ایران در صورت لزوم آماده است و میتواند بار دیگر برای به دست آوردن برتری هوایی، حملات خود را آغاز کند.
این گزارش یادآوری میکند که تنها یک روز پس از آنکه دونالد ترامپ اعلام کرد آتشبسی که سه هفته پیش با [حکومت] ایران امضا کرده بود «به پایان رسیده است»، مقامهای جمهوری اسلامی تهدید کردند دامنه حملات خود را به دیگر پایگاههای آمریکا در منطقه گسترش خواهند داد.
به نوشته نیویورکتایمز، حملات روز چهارشنبه [۱۷ تیر] آمریکا نقاط مختلف ایران را هدف قرار داد. تصاویر و ویدئوهای بررسیشده توسط این روزنامه نشان میدهد برج کنترل دریایی بندر چابهار بهشدت آسیب دیده است. در ایرانشهر نیز ساختمانهای فرودگاه هدف حمله قرار گرفته و در بوشهر، یک اسکله و محدوده پیرامونی نیروگاه هستهای آسیب دیده است.
این روزنامه همچنین با استناد به ویدئوهای راستیآزماییشده گزارش داد در نزدیکی شهر آققلا در شمالشرق ایران، پل راهآهن آقتکهخان هدف حمله قرار گرفته است. این پل در مسیر راهآهن تهران-ترکمنستان قرار دارد و بیش از ۷۰۰ مایل [برابر با ۱۱۲۶٫۵۴ کیلومتر] با تنگه هرمز فاصله دارد.
نیویورکتایمز به نقل از خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، نوشت پس از آنکه آمریکا در ماه آوریل [فروردین] محاصره دریایی کشتیهای ورودی و خروجی بنادر ایران را آغاز کرد، حجم تردد ریلی چین در این مسیر سه برابر شده است.
به گزارش این روزنامه، حملات [حکومت] ایران در این هفته کشورهای خلیج فارس میزبان نیروهای آمریکایی را هدف قرار داد. کویت اعلام کرد سه موشک بالستیک، یک موشک کروز و ۱۰ پهپاد را رهگیری کرده و سقوط بقایای آنها یک نفر را زخمی کرده است. بحرین نیز از رهگیری و انهدام چند موشک و پهپاد خبر داد.
جمهوری اسلامی همچنین اعلام کرد قطر را نیز هدف حمله قرار داده است. هرچند مقامهای قطری وقوع این حملات را تایید نکردند، اما هشدار امنیتی عمومی صادر کردند. قطر از میانجیهای اصلی مذاکرات میان تهران و واشینگتن به شمار میرود.
نیویورکتایمز مینویسد تشدید درگیریها باعث افزایش بهای نفت شده است. نفت برنت روز پنجشنبه [۱۸ تیر] حدود ۷۶ دلار در هر بشکه معامله شد؛ رقمی پایینتر از اوج ۱۱۸ دلاری در جریان جنگ، اما همچنان بالاتر از قیمت پیش از آغاز درگیریها.
به نوشته این روزنامه، همزمان تلاشهای دیپلماتیک نیز ادامه دارد. نخستوزیر قطر با وزیران خارجه عربستان سعودی، عمان، امارات متحده عربی و ترکیه گفتوگو کرده و همچنین در تماس با وزیر خارجه جمهوری اسلامی، حملات جمهوری اسلامی ایران به کشتیها در تنگه هرمز را محکوم کرده است. در همین حال، رییس امارات متحده عربی نیز در سفری کمسابقه به کویت با امیر این کشور درباره تقویت همکاریهای دوجانبه و تحولات منطقه رایزنی کرده است.
به گزارش سیانان، یکی از منابع آگاه گفته است هشدار اسرائیل در هفته جاری به مقامهای آمریکایی منتقل شده است. منبع دیگری نیز گفته نهادهای اطلاعاتی آمریکا در هفتههای اخیر بهطور مداوم اطلاعاتی درباره احتمال تلاش برای ترور ترامپ دریافت کرده بودند، اما اطلاعات ارائهشده از سوی اسرائیل جدید بوده و به یک طرح مشخص مربوط میشده است.
سیانان نوشت جزئیات این طرح هنوز روشن نیست و همچنین مشخص نشده که آیا دستگاههای اطلاعاتی آمریکا نیز بهطور مستقل این طرح را شناسایی کرده بودند یا تنها از طریق هشدار اسرائیل از آن مطلع شدهاند.
کاخ سفید در پاسخ به درخواست این شبکه برای اظهار نظر درباره این گزارش، که نخستین بار روزنامه والاستریت ژورنال منتشر کرده بود، به اظهارات اخیر دونالد ترامپ اشاره کرد.
ترامپ روز چهارشنبه ۱۷ تیر به خبرنگاران گفت: «آنها میخواهند رهبر آمریکا، یعنی من، را از میان بردارند. من در همه فهرستهای آنها هستم. امروز صبح دیدم که در تکتک فهرستهایشان قرار دارم. تا اینجا کمی خوششانس بودهام، اما شاید این خوششانسی خیلی دوام نیاورد. اینها آدمهای شرور و بیماری هستند و باید این سرطان را ریشهکن کنیم. سرطان را باید از همان ابتدا از بدن خارج کرد.»
سیانان همچنین گزارش داد تنشها میان آمریکا و جمهوری اسلامی در روزهای اخیر، همزمان با فروپاشی آتشبس ۶۰ روزه، افزایش یافته و دو طرف تهدیدها و حملات متقابلی را علیه یکدیگر انجام دادهاند. با این حال، به گفته یک مقام آمریکایی، تلاشهای دیپلماتیک همچنان پشت پرده ادامه دارد.
به گفته چند مقام آمریکایی، برای انجام حملات احتمالی در شامگاه پنجشنبه آمادهسازیهایی انجام شده بود، اما مقامهای آمریکایی در نهایت ترجیح دادند فعلاً به جای اقدام نظامی، مسیر دیپلماسی را دنبال کنند.
سیانان نوشت پیش از آن، در ناو هواپیمابر «یواساس آبراهام لینکلن»، خدمه جنگندهها را به تسلیحات مجهز کردند و خلبانان نیز تمرینهای لازم را برای اجرای احتمالی حملات انجام دادند. دن کیلر، فرمانده این ناو، به هزاران خدمه حاضر گفت که شرایط در حال بحرانیتر شدن است.
این شبکه افزود همزمان با این آمادهباش، جنگندههای آمریکایی همچنان ماموریتهای معمول دفاعی خود را ادامه دادند و پروازهای عملیاتی در طول روز و شب برقرار بود.
