دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، همزمان با انتشار گزارشهایی از تلاش قطر برای ازسرگیری مذاکرات و برقراری آتشبس، بار دیگر بر پایان آتشبس با حکومت ایران تاکید کرد و در عین حال گفت واشینگتن به درخواست تهران، به مذاکرات ادامه خواهد داد.
ترامپ جمعه ۱۹ تیر در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت: «جمهوری اسلامی ایران از ما خواسته است که به گفتوگوها ادامه دهیم.»
او افزود: «با این درخواست موافقت کردهایم، اما ایالات متحده بدون هیچ ابهامی به آنها اعلام کرده که آتشبس پایان یافته است.»
هرچند تهران و واشینگتن ۲۵ خرداد بر سر خاتمه جنگ به تفاهم دست یافتند، اما تنشها در منطقه همچنان ادامه دارد.
۱۷ تیر، ترامپ در حاشیه اجلاس سران ناتو در آنکارا، مقامهای جمهوری اسلامی را «متقلب»، «دروغگو» و «بیمار» خواند و از پایان آتشبس با تهران خبر داد.
تلاش قطر برای مهار تنشها
روزنامه نیویورکتایمز جمعه ۱۹ تیر به نقل از دو منبع آگاه گزارش داد میانجیهای منطقهای تلاشهای خود را برای جلوگیری از آغاز مجدد درگیریها میان آمریکا و جمهوری اسلامی شدت بخشیدهاند و قطر در این میان نقشی محوری ایفا میکند.
این منابع گفتند دوحه که ماه گذشته در جریان مذاکرات تهران و واشینگتن برای پایان جنگ نقش میانجی را بر عهده داشت، اکنون نیز با هر دو طرف در تماس است تا مانع از تشدید تنشها شود.
این مقامها بهدلیل حساسیت موضوع خواستند نامشان فاش نشود.
خبرگزاری رویترز نیز ۱۹ تیر گزارش داد مذاکرهکنندگان قطری برای دیدار با مقامهای جمهوری اسلامی به ایران سفر کردهاند تا زمینه را برای «گفتوگوهای گستردهتر» فراهم آورند.
به گزارش رویترز، این مذاکرات بر نحوه اجرای تفاهمنامه تهران و واشینگتن و همچنین موضوعاتی که به درگیریهای اخیر انجامیده، از جمله اختلاف بر سر تردد کشتیها در تنگه هرمز، متمرکز است.
یک منبع آگاه نیز به سیبیاس نیوز گفت جیدی ونس، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، اعضای هیات مذاکرهکننده آمریکا، هفته جاری بهدنبال تشدید تنشها میان تهران و واشینگتن، با مقامهای قطری در تماس بودهاند.
در سوی دیگر، خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، سفر مذاکرهکنندگان قطری به ایران را تایید کرد و نوشت: «با توجه به حضور عباس عراقچی در مشهد، به نظر میرسد هیات قطری که در سطح یکی از مشاورین وزیر امور خارجه این کشور است، به مشهد سفر کرده باشد.»
شبکه سیانان ۱۹ تیر به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد همزمان با ادامه تلاشهای دیپلماتیک برای کاهش تنش با جمهوری اسلامی، واشینگتن در صورت لزوم آماده حمله نظامی است.
آیا چرخه تکرار تنشها متوقف میشود؟
نیویورکتایمز در ادامه نوشت حملات اخیر عملا تفاهم آتشبس را در هم شکست و بار دیگر الگوی آشنای تنشهای منطقهای را تکرار کرد؛ حمله به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز، حملات تلافیجویانه آمریکا، پاسخ جمهوری اسلامی و در نهایت، «بازگشت به بنبستی شکننده».
این روزنامه افزود اگرچه در حال حاضر از شدت درگیریها کاسته شده، هنوز مشخص نیست تلاشهای تازه برای میانجیگری بتواند از تکرار این چرخه جلوگیری کند.
بر اساس این گزارش، شرایط کنونی به آزمونی برای اراده دو طرف تبدیل شده است؛ هر یک میکوشد نشان دهد توان تحمل حملات و پاسخگویی قاطعانه را دارد، بیآنکه تنشها بار دیگر به جنگی تمامعیار منجر شود.
ارتش آمریکا ۱۸ تیر اعلام کرد طی ۴۸ ساعت گذشته، بیش از ۱۷۰ موضع جمهوری اسلامی را هدف قرار داده است؛ رقمی که بهنوشته نیویورکتایمز، نسبت به درگیریهای پیشین در دوره آتشبس افزایش چشمگیری داشته است.
ارتش آمریکا تاکید کرد این حملات بر اهداف نظامی در سواحل جنوبی ایران متمرکز بوده و با هدف تضعیف توان جمهوری اسلامی برای تهدید کشتیرانی در تنگه هرمز انجام گرفته است.
در سوی دیگر، مقامهای حکومت ایران خبر دادند این حملات دستکم ۱۴ کشته و ۷۸ زخمی بر جای گذاشته است.
ابهام در متن تفاهمنامه
نیویورکتایمز در ادامه نوشت تنگه هرمز همچنان کانون اصلی بحران به شمار میرود و جمهوری اسلامی اصرار دارد شناورهای تجاری باید از مسیر تعیینشده در آبهای سرزمینی ایران عبور کنند.
بر پایه این گزارش، بخشی از اختلاف دو طرف به ابهام در متن تفاهمنامه بازمیگردد.
طبق بند پنجم این یادداشت تفاهم، جمهوری اسلامی متعهد شده است با بهکارگیری تمام تلاش خود، به مدت ۶۰ روز زمینه را برای عبور ایمن کشتیهای تجاری میان خلیج فارس و دریای عمان بدون دریافت هرگونه عوارض فراهم کند.
نیویورکتایمز افزود با این حال، نحوه اجرای این تعهد بهطور دقیق در تفاهمنامه مشخص نشده است.
در هفتههای اخیر، اقدام عمان در اعلام مسیر جایگزین برای تردد کشتیها در تنگه هرمز واکنش مقامهای حکومت ایران را در پی داشته است.
تنگه هرمز گذرگاه باریکی میان ایران و عمان است که حدود یکپنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکند.
روزنامه اورشلیمپست ۱۸ تیر گزارش داد ارزیابی نهادهای امنیتی اسرائیل نشان میدهد نه جمهوری اسلامی و نه مقامهای ارشد آمریکا در شرایط کنونی تمایلی به ازسرگیری جنگ تمامعیار ندارند، هرچند تنشها همچنان در سطح بالایی ادامه دارد.
طبق این گزارش، حکومت ایران قصد ندارد به درگیری نظامی بازگردد و در عوض میکوشد با طولانی کردن روند مذاکرات با واشینگتن، زمان بخرد.
به نوشته نشریه اماراتی گلفنیوز، جمهوری اسلامی با هدف قرار دادن سه نفتکش غیرنظامی در حالی که آزادی کشتیرانی طبق آتشبس ۶۰ روزه تضمین شده بود، از خطی عبور کرده که میتواند بزرگترین اشتباه راهبردی تهران در سالهای اخیر باشد.
این یادداشت میگوید این حملات به ازسرگیری حملات نظامی آمریکا علیه اهداف و زیرساختهای نظامی ایران، اعمال تحریمهای تازه و تشدید تلاشهای بینالمللی برای تضمین آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز منجر شده است.
به نوشته گلفنیوز، تنگه هرمز طی دهههای گذشته مهمترین ابزار ژئوپولیتیکی جمهوری اسلامی بوده است. تهران همواره این پیام را منتقل کرده که اگر نتواند نفت خود را صادر کند، دیگران نیز نباید چنین امکانی داشته باشند. به اعتقاد نویسنده، همین تهدید در بسیاری از مواقع برای ایجاد تلاطم در بازارهای جهانی انرژی کافی بوده است.
در این یادداشت تاکید شده است که مهمترین دارایی راهبردی جمهوری اسلامی نه موشکها و نه حتی برنامه هستهای آن، بلکه «ابهام» بوده است؛ یعنی این تصور که [حکومت] ایران هر زمان بخواهد میتواند یکی از مهمترین گذرگاههای انتقال انرژی جهان را مختل کند، بیآنکه الزاماً این تهدید را عملی کند.
گلفنیوز مینویسد همین ابهام باعث شده بود تنگه هرمز به «سلاح طلایی» [حکومت] ایران تبدیل شود، زیرا صرف احتمال اختلال در عبور نفتکشها، هزینههای اقتصادی قابل توجهی به اقتصاد جهانی تحمیل میکرد.
اما به باور نویسنده، حمله مستقیم به کشتیهای تجاری، بهویژه در دوره آتشبس، این اهرم را به یک نقطهضعف تبدیل کرده است. چنین اقدامی به آمریکا و متحدانش توجیه سیاسی و حقوقی لازم را برای اقدام نظامی و جلب حمایت گستردهتر بینالمللی داده است.
این یادداشت در ادامه این پرسش را مطرح میکند که آیا تهران با این حملات مرتکب یک خطای راهبردی مرگبار شده است یا خیر. به نوشته گلفنیوز، ممکن است مقامهای جمهوری اسلامی تصور کرده باشند که با افزایش هزینههای اقتصادی جنگ و نشان دادن آمادگی برای حمله به کشتیرانی تجاری، واشینگتن را وادار خواهند کرد از موضعی ضعیفتر به مذاکرات بازگردد.
نویسنده در این زمینه به ارزیابی «موسسه مطالعه جنگ» (ISW) اشاره میکند که بر اساس آن، تهران اختلال در کشتیرانی تنگه هرمز را یکی از مهمترین ابزارهای چانهزنی پس از جنگ و عاملی برای بازدارندگی در برابر حملات بیشتر آمریکا و اسرائیل میداند.
با این حال، گلفنیوز معتقد است نتیجه حملات اخیر کاملا معکوس بوده است. این حملات نه تنها به امتیازگیری تهران منجر نشده، بلکه حملات نظامی آمریکا را از سر گرفته، استدلال برای گسترش عملیات دریایی با هدف حفاظت از کشتیرانی تجاری را تقویت کرده و کشورهای عرب خلیج فارس و متحدان غربی را به کاهش وابستگی به آبراههای تحت نفوذ [حکومت] ایران ترغیب کرده است.
این یادداشت همچنین میگوید پس از حملات، شرکتهای بیمه حق بیمه جنگ را افزایش دادهاند، تردد کشتیها از تنگه هرمز بهشدت کاهش یافته و بسیاری از شرکتهای کشتیرانی سفرهای خود را به تعویق انداخته یا مسیرهای جایگزین را انتخاب کردهاند.
گلفنیوز با استناد به تحلیلهای «موسسه واشنگتن» مینویسد قدرت واقعی جمهوری اسلامی در بستن فیزیکی تنگه هرمز نیست، بلکه در حفظ فضای دائمی نااطمینانی درباره امنیت این آبراه است. از دید این موسسه، زمانی که کشتیهای تجاری مستقیما هدف حمله قرار میگیرند، این ابهام راهبردی از میان میرود و [حکومت] ایران از یک بازیگر منطقهای دارای اهرم فشار به تهدیدی علیه منافع مشترک جهانی تبدیل میشود.
به نوشته گلفنیوز، چنین وضعیتی به آمریکا و شرکایش امکان میدهد اقدامات هماهنگ نظامی، اقتصادی و دیپلماتیک علیه جمهوری اسلامی را با سهولت بیشتری توجیه کنند.
با این حال، نویسنده به دیدگاه متفاوت «موسسه بینالمللی مطالعات راهبردی» (IISS) نیز اشاره میکند. این موسسه معتقد است حتی حملات پراکنده با موشک، پهپاد، مین یا قایقهای تندرو نیز میتواند فضای نااطمینانی را حفظ کند، زیرا صنعت کشتیرانی نسبت به ریسک بسیار حساس است و از این رو تهران همچنان بخشی از اهرم فشار خود را حفظ کرده است.
گلفنیوز در ادامه این پرسش را مطرح میکند که آیا حملات اخیر قدرت چانهزنی جمهوری اسلامی را افزایش داده یا صرفا روند تضعیف این اهرم را سرعت بخشیده است. نویسنده میگوید آنچه تاکنون مشاهده شده، افزایش همگرایی منتقدان تهران و کاهش اعتماد کشورهایی است که به صادرات بدون وقفه انرژی از خلیج فارس وابستهاند.
این یادداشت در عین حال تاکید میکند که نباید تصور کرد جمهوری اسلامی در آستانه فروپاشی قرار گرفته است. به نوشته گلفنیوز، حکومت ایران همچنان از توان موشکی قابل توجه و شبکهای از نیروهای نیابتی در منطقه برخوردار است و پیشبینیهای گذشته درباره سقوط نظام نیز تاکنون محقق نشدهاند.
در بخش دیگری از این یادداشت آمده است که گزارشها درباره کشته شدن علی خامنهای در نخستین روز جنگ، نظام سیاسی ایران را وارد مرحلهای از گذار کرده است. نویسنده میافزاید اگرچه بر اساس قانون اساسی، رهبر عالیترین مقام کشور است، اما در شرایط کنونی سپاه پاسداران نقش پررنگتری در تصمیمگیریهای نظامی و امنیتی یافته و نحوه تقسیم واقعی قدرت در ساختار حاکمیت همچنان روشن نیست.
گلفنیوز در پایان نتیجه میگیرد که تجربه تاریخی نشان میدهد اهرمهای ژئوپولیتیکی زمانی بیشترین ارزش را دارند که در حد یک تهدید معتبر باقی بمانند، نه اینکه به اقدام عملی تبدیل شوند. به نوشته این روزنامه، جمهوری اسلامی با حمله به کشتیهای تجاری در دوران آتشبس، ممکن است مهمترین برگ برنده خود را به توجیهی برای افزایش فشارهای نظامی و دیپلماتیک علیه خود تبدیل کرده باشد؛ موضوعی که میتواند نشان دهد کنترل تنگه هرمز دیگر بهتنهایی همان مزیت راهبردی گذشته را برای تهران ایجاد نمیکند.
نیویورکتایمز در گزارشی نوشت مقامهای نظامی آمریکا اعلام کردهاند که نیروهای این کشور در حملات روزهای سهشنبه و چهارشنبه حدود ۱۷۰ هدف را در ایران هدف قرار دادهاند؛ رقمی که ۱۵ برابر بیشتر از دور قبلی حملات در اواخر ژوئن است.
به نوشته این روزنامه، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) اعلام کرده است اهداف این حملات شامل سامانههای پدافند هوایی، انبارهای پهپاد و موشک و زیرساختهای لجستیکی در امتداد سواحل ایران بوده است. مقامهای آمریکایی هدف از این عملیات را کاهش توان جمهوری اسلامی برای تهدید کشتیرانی در تنگه هرمز عنوان کردهاند.
دور جدید حملات آمریکا زمانی آغاز شد که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در ابتدای هفته به چندین کشتی تجاری که از مسیر جنوبی تنگه هرمز در حرکت بودند حمله کردند. جمهوری اسلامی تاکید دارد که تردد کشتیها در تنگه هرمز تنها از مسیری باید انجام شود که سپاه تعیین کرده و همه کشتیها باید مجوز عبور دریافت کنند. موضوعی که آمریکا و دیگر کشورهای منطقه حاضر به پذیرش آن نیستند.
وزارت بهداشت ایران نیز اعلام کرده است حملات آمریکا طی دو روز گذشته دستکم ۱۴ کشته و ۷۸ زخمی در پنج استان بر جای گذاشته است.
به گزارش نیویورکتایمز، جمهوری اسلامی در پاسخ، پایگاههای نظامی آمریکا در قطر، بحرین و کویت را هدف حملات موشکی و پهپادی قرار داده است. اردن نیز اعلام کرده بخشی از حملات حکومت ایران را رهگیری کرده است.
این روزنامه مینویسد تداوم حملات متقابل منطقه را وارد چرخهای از جنگهای پراکنده کرده و احتمال بازگشت به جنگ گستردهای را افزایش داده است که از اواخر فوریه [اوایل اسفند] با حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد.
نیویورکتایمز همچنین به اظهارات ئسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، اشاره کرده که گفته است ارتش این کشور برای ازسرگیری عملیات نظامی علیه ایران در صورت لزوم آماده است و میتواند بار دیگر برای به دست آوردن برتری هوایی، حملات خود را آغاز کند.
این گزارش یادآوری میکند که تنها یک روز پس از آنکه دونالد ترامپ اعلام کرد آتشبسی که سه هفته پیش با [حکومت] ایران امضا کرده بود «به پایان رسیده است»، مقامهای جمهوری اسلامی تهدید کردند دامنه حملات خود را به دیگر پایگاههای آمریکا در منطقه گسترش خواهند داد.
به نوشته نیویورکتایمز، حملات روز چهارشنبه [۱۷ تیر] آمریکا نقاط مختلف ایران را هدف قرار داد. تصاویر و ویدئوهای بررسیشده توسط این روزنامه نشان میدهد برج کنترل دریایی بندر چابهار بهشدت آسیب دیده است. در ایرانشهر نیز ساختمانهای فرودگاه هدف حمله قرار گرفته و در بوشهر، یک اسکله و محدوده پیرامونی نیروگاه هستهای آسیب دیده است.
این روزنامه همچنین با استناد به ویدئوهای راستیآزماییشده گزارش داد در نزدیکی شهر آققلا در شمالشرق ایران، پل راهآهن آقتکهخان هدف حمله قرار گرفته است. این پل در مسیر راهآهن تهران-ترکمنستان قرار دارد و بیش از ۷۰۰ مایل [برابر با ۱۱۲۶٫۵۴ کیلومتر] با تنگه هرمز فاصله دارد.
نیویورکتایمز به نقل از خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، نوشت پس از آنکه آمریکا در ماه آوریل [فروردین] محاصره دریایی کشتیهای ورودی و خروجی بنادر ایران را آغاز کرد، حجم تردد ریلی چین در این مسیر سه برابر شده است.
به گزارش این روزنامه، حملات [حکومت] ایران در این هفته کشورهای خلیج فارس میزبان نیروهای آمریکایی را هدف قرار داد. کویت اعلام کرد سه موشک بالستیک، یک موشک کروز و ۱۰ پهپاد را رهگیری کرده و سقوط بقایای آنها یک نفر را زخمی کرده است. بحرین نیز از رهگیری و انهدام چند موشک و پهپاد خبر داد.
جمهوری اسلامی همچنین اعلام کرد قطر را نیز هدف حمله قرار داده است. هرچند مقامهای قطری وقوع این حملات را تایید نکردند، اما هشدار امنیتی عمومی صادر کردند. قطر از میانجیهای اصلی مذاکرات میان تهران و واشینگتن به شمار میرود.
نیویورکتایمز مینویسد تشدید درگیریها باعث افزایش بهای نفت شده است. نفت برنت روز پنجشنبه [۱۸ تیر] حدود ۷۶ دلار در هر بشکه معامله شد؛ رقمی پایینتر از اوج ۱۱۸ دلاری در جریان جنگ، اما همچنان بالاتر از قیمت پیش از آغاز درگیریها.
به نوشته این روزنامه، همزمان تلاشهای دیپلماتیک نیز ادامه دارد. نخستوزیر قطر با وزیران خارجه عربستان سعودی، عمان، امارات متحده عربی و ترکیه گفتوگو کرده و همچنین در تماس با وزیر خارجه جمهوری اسلامی، حملات جمهوری اسلامی ایران به کشتیها در تنگه هرمز را محکوم کرده است. در همین حال، رییس امارات متحده عربی نیز در سفری کمسابقه به کویت با امیر این کشور درباره تقویت همکاریهای دوجانبه و تحولات منطقه رایزنی کرده است.
به گزارش سیانان، یکی از منابع آگاه گفته است هشدار اسرائیل در هفته جاری به مقامهای آمریکایی منتقل شده است. منبع دیگری نیز گفته نهادهای اطلاعاتی آمریکا در هفتههای اخیر بهطور مداوم اطلاعاتی درباره احتمال تلاش برای ترور ترامپ دریافت کرده بودند، اما اطلاعات ارائهشده از سوی اسرائیل جدید بوده و به یک طرح مشخص مربوط میشده است.
سیانان نوشت جزئیات این طرح هنوز روشن نیست و همچنین مشخص نشده که آیا دستگاههای اطلاعاتی آمریکا نیز بهطور مستقل این طرح را شناسایی کرده بودند یا تنها از طریق هشدار اسرائیل از آن مطلع شدهاند.
کاخ سفید در پاسخ به درخواست این شبکه برای اظهار نظر درباره این گزارش، که نخستین بار روزنامه والاستریت ژورنال منتشر کرده بود، به اظهارات اخیر دونالد ترامپ اشاره کرد.
ترامپ روز چهارشنبه ۱۷ تیر به خبرنگاران گفت: «آنها میخواهند رهبر آمریکا، یعنی من، را از میان بردارند. من در همه فهرستهای آنها هستم. امروز صبح دیدم که در تکتک فهرستهایشان قرار دارم. تا اینجا کمی خوششانس بودهام، اما شاید این خوششانسی خیلی دوام نیاورد. اینها آدمهای شرور و بیماری هستند و باید این سرطان را ریشهکن کنیم. سرطان را باید از همان ابتدا از بدن خارج کرد.»
سیانان همچنین گزارش داد تنشها میان آمریکا و جمهوری اسلامی در روزهای اخیر، همزمان با فروپاشی آتشبس ۶۰ روزه، افزایش یافته و دو طرف تهدیدها و حملات متقابلی را علیه یکدیگر انجام دادهاند. با این حال، به گفته یک مقام آمریکایی، تلاشهای دیپلماتیک همچنان پشت پرده ادامه دارد.
به گفته چند مقام آمریکایی، برای انجام حملات احتمالی در شامگاه پنجشنبه آمادهسازیهایی انجام شده بود، اما مقامهای آمریکایی در نهایت ترجیح دادند فعلاً به جای اقدام نظامی، مسیر دیپلماسی را دنبال کنند.
سیانان نوشت پیش از آن، در ناو هواپیمابر «یواساس آبراهام لینکلن»، خدمه جنگندهها را به تسلیحات مجهز کردند و خلبانان نیز تمرینهای لازم را برای اجرای احتمالی حملات انجام دادند. دن کیلر، فرمانده این ناو، به هزاران خدمه حاضر گفت که شرایط در حال بحرانیتر شدن است.
این شبکه افزود همزمان با این آمادهباش، جنگندههای آمریکایی همچنان ماموریتهای معمول دفاعی خود را ادامه دادند و پروازهای عملیاتی در طول روز و شب برقرار بود.
در این مقاله که پنجشنبه ۱۸ تیر منتشر شد، آمده است با گذشت ۲۰ روز از مهلت ۶۰ روزه تفاهم اخیر تهران و واشینگتن، مذاکرات هستهای عملا هنوز آغاز نشده و در مقابل، جمهوری اسلامی به اقدامات خود در تنگه هرمز ادامه داده و همزمان میلیاردها دلار نفت صادر کرده است.
بهنوشته والاستریت ژورنال، تصاویر ماهوارهای تازه نشان میدهد جمهوری اسلامی ساختوساز در سایت زیرزمینی کلنگ گزلا را ادامه داده است؛ اقدامی که با تعهد تهران در تفاهمنامه مبنی بر «حفظ وضعیت موجود» برنامه هستهای مغایرت دارد.
۱۷ تیر، ترامپ در حاشیه اجلاس سران ناتو در آنکارا، مقامهای جمهوری اسلامی را «متقلب»، «دروغگو» و «بیمار» خواند و از پایان آتشبس با تهران خبر داد.
ترامپ با اشاره به کشتار گسترده معترضان در جریان اعتراضات دیماه افزود عملکرد جمهوری اسلامی نشان داده نمیتوان به وعدههای آن اعتماد کرد.
با این حال، شورای سردبیری والاستریت ژورنال نوشت با توجه به تغییرات مکرر مواضع ترامپ، روشن نیست اعلام او درباره پایان آتشبس، موضعی نهایی باشد یا نه.
بر اساس این مقاله، کاهش تحریمهای جمهوری اسلامی در ابتدای مذاکرات، بدون آنکه درآمدهای نفتی تهران در یک حساب امانی نگهداری شود، اقدامی «اشتباه» بود.
هرچند تهران و واشینگتن ۲۵ خرداد بر سر پایان جنگ به تفاهم دست یافتند، اما تنشها در منطقه همچنان ادامه دارد.
وزارت خزانهداری آمریکا ۱۶ تیر در واکنش به حملات اخیر جمهوری اسلامی در تنگه هرمز، مجوز موقت فروش نفت ایران را لغو کرد و برای خاتمه معاملات پیشین، مهلتی ۱۰ روزه در نظر گرفت.
اقدام نظامی احتمالی باید در چارچوب راهبردی مشخص انجام شود
ترامپ پیشتر مقامهای کنونی جمهوری اسلامی را «افرادی بسیار منطقی» خوانده و گفته بود تعامل با آنها «خوشایند» است.
همچنین جیدی ونس، معاون ترامپ و مذاکرهکننده ارشد واشینگتن، بر این باور بود که فرماندهان ارشد سپاه پاسداران خواهان «فصل تازهای» در روابط با آمریکا هستند.
شورای سردبیری والاستریت ژورنال در ادامه سرمقاله خود نوشت خوشبینی مقامهای کاخ سفید در این زمینه تنها سه هفته دوام آورد.
ترامپ ۱۷ تیر در پاسخ به این پرسش که چه چیزی نگاهش را نسبت به رهبران جمهوری اسلامی تغییر داده، گفت: «آنها را شناختم... مطمئن نیستم دیگر بخواهم توافقی انجام دهم. بهتر است فقط کار را تمام کنیم.»
بر اساس سرمقاله والاستریت ژورنال، تحقق چنین هدفی با مذاکرات مقطعی یا حملات تلافیجویانه امکانپذیر نیست و هرگونه اقدام نظامی آمریکا باید در چارچوب یک راهبرد مشخص انجام شود.
در ادامه مطلب آمده است تفاهم اخیر تنها فرصت تنفسی برای هر دو طرف فراهم آورد، اما گزینههای پیشروی ترامپ تغییری نکرده است.
آمریکا یا باید کنترل تنگه هرمز را به تهران واگذار کند یا با استفاده از نیروی نظامی مسیر کشتیرانی را باز نگه دارد.
همچنین واشینگتن میتواند سیاست فشار حداکثری و محاصره بنادر ایران را از سر بگیرد یا زیرساختهای نفتی و ذخایر اورانیوم جمهوری اسلامی را هدف قرار دهد.
والاستریت ژورنال تاکید کرد بازگشایی تنگه هرمز مستلزم اقدام تهاجمی برای از بین بردن تهدیدهای مستقر در نزدیکی تنگه هرمز است، نه صرفا رهگیری پهپادها و موشکها.
روزنامه اورشلیمپست ۱۸ تیر گزارش داد ارزیابی نهادهای امنیتی اسرائیل نشان میدهد نه جمهوری اسلامی و نه مقامهای ارشد آمریکا در شرایط کنونی تمایلی به ازسرگیری جنگ تمامعیار ندارند، هرچند تنشها همچنان در سطح بالایی ادامه دارد.
طبق این گزارش، حکومت ایران قصد ندارد به درگیری نظامی بازگردد و در عوض میکوشد با طولانی کردن روند مذاکرات با واشینگتن زمان بخرد.
ترامپ در برابر تهران چه گزینههایی دارد؟
شورای سردبیری والاستریت ژورنال در پایان تاکید کرد اگر ترامپ نشان دهد جمهوری اسلامی قادر به مختل کردن جریان انتقال انرژی نیست و آمریکا در صورت لزوم میتواند بنادر ایران را محاصره کند، واشینگتن به یک پیروزی راهبردی و اهرم فشار دست خواهد یافت.
نابودی ذخایر اورانیوم غنیشده و تاسیسات کلنگ گزلا نیز میتواند به همان اندازه یک دستاورد مهم باشد.
والاستریت ژورنال نتیجه گرفت هدف نهایی باید پایان دادن به وابستگی آمریکا و کشورهای منطقه به همکاری حکومت ایران برای حفظ امنیت و ثبات باشد
از نگاه شورای سردبیری این روزنامه، واشینگتن بهتر است یا تنگه هرمز را خود بازگشایی کند یا برنامه هستهای جمهوری اسلامی را از میان ببرد و سپس اجازه دهد حکومت ایران در شرایطی که در ضعیفترین حالت خود قرار دارد، زیر فشار به حیات خود ادامه دهد.
به نوشته اکسیوس به نقل از مقامهای آمریکایی، جنگی که در ابتدا با هدف تضعیف توان موشکی جمهوری اسلامی و نابودی آنچه از برنامه هستهای ایران باقی مانده بود آغاز شد، اکنون به نبردی بدون چشمانداز مشخص بر سر تنگه هرمز تبدیل شده است.
یکی از مقامهای آمریکایی به اکسیوس گفت مدت و شدت مرحله جدید درگیری کاملا به اقدامات بعدی جمهوری اسلامی بستگی دارد. او گفت اگر تهران به حملات خود علیه کشتیهای تجاری در تنگه هرمز ادامه دهد، این رویارویی ممکن است یک یا دو روز، یک هفته یا حتی یک ماه ادامه پیدا کند.
این مقام افزود: «قرار است ضربهای به آنها بزنیم تا بفهمند شوخی نداریم.»
به گزارش اکسیوس، همزمان با متوقف شدن روند دیپلماسی، فشار نظامی بار دیگر به محور اصلی راهبرد دونالد ترامپ تبدیل شده است.
ترامپ روز چهارشنبه ۱۷ تیر ماه اعلام کرد آتشبس ۶۰ روزهای که در یادداشت تفاهم میان دو طرف پیشبینی شده بود، پس از تبادل حملات ناشی از حمله جمهوری اسلامی به کشتیهای تجاری، «پایان یافته است.»
پس از آن، آمریکا دومین دور حملات خود را در نزدیکی تنگه هرمز آغاز کرد؛ حملاتی که برای نخستین بار طی چند ماه گذشته، زیرساختهایی در داخل ایران را نیز هدف قرار داد.
جمهوری اسلامی نیز در پاسخ، پایگاههای نظامی آمریکا در کویت و بحرین را هدف حملات موشکی قرار داد و همزمان تاکید کرد از مطالبه خود درباره کنترل تنگه هرمز عقبنشینی نخواهد کرد.
با این حال، ترامپ ساعاتی بعد نشانههایی از تمایل به کاهش تنش نشان داد و در گفتوگو با خبرنگاران در هواپیمای ریاستجمهوری گفت مقامهای ایرانی «مدتی پیش تماس گرفتهاند» و «میخواهند توافق کنند.»
او در عین حال افزود مشخص نیست تهران به هیچ توافقی پایبند بماند. ترامپ گفت: «نمیدانم ارزش توافق کردن را دارند یا نه. راستش را بخواهید، تا حدی غیرقابل پیشبینی هستند.»
مقامهای ایرانی تاکنون وجود چنین تماس مستقیمی را تایید نکردهاند.
در مقابل، محمدباقر قالیباف، رییس مجلس و رییس هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، آمریکا را به «زورگویی و بدعهدی» متهم کرد و هشدار داد تنگه هرمز تنها با «ترتیبات ایرانی» باز خواهد شد.
او در شبکه ایکس نوشت: «اگر حمله کنید، پاسخ خواهید گرفت. تنگه هرمز فقط با ترتیبات ایرانی باز میشود، نه با تهدیدهای آمریکا.»
به نوشته اکسیوس، بازگشایی تنگه هرمز و تضمین آزادی عبور کشتیهای تجاری اکنون به یکی از اهداف اصلی دولت ترامپ تبدیل شده است، زیرا واشینگتن آن را برای ثبات بازارهای جهانی انرژی ضروری میداند.
در مقابل، جمهوری اسلامی حفظ نقش خود در کنترل تنگه هرمز را به یکی از مهمترین اهدافش در هر توافق احتمالی برای پایان جنگ تبدیل کرده است.
این گزارش میافزاید اختلاف دو طرف بر سر نحوه اجرای بندهای مربوط به تنگه هرمز در یادداشت تفاهم، اکنون به یکی از عوامل اصلی فروپاشی توافق تبدیل شده است.
بر اساس این یادداشت تفاهم، جمهوری اسلامی باید عبور امن کشتیها از تنگه هرمز را تضمین میکرد، اما مقامهای ایرانی پس از امضای نفاهمنامه، آمریکا را متهم کردند بدون هماهنگی با تهران، کشتیها را از مسیر جنوبی نزدیک سواحل عمان عبور داده و توافق را نقض کرده است.
اکسیوس به نقل از مقامهای آمریکایی نوشت کاخ سفید اکنون معتقد است فضای بیشتری برای تشدید فشار نظامی در اختیار دارد، زیرا طی هفتههای گذشته صدها نفتکش توانستهاند از مسیر جنوبی تنگه هرمز عبور کنند. به گفته این مقامها، همین مساله نگرانی دولت آمریکا درباره جهش فوری قیمت جهانی نفت را کاهش داده است.
یک مقام آمریکایی همچنین گفت تشدید دوباره تنشها ناشی از نارضایتی جناحهای تندرو در ساختار قدرت جمهوری اسلامی است که معتقدند یادداشت تفاهم دستاورد ملموسی برای تهران نداشته است.
به گفته او، جمهوری اسلامی با وجود معافیتهای تحریمی، همچنان در فروش نفت با مشکلات جدی روبهرو بوده، زیرا بانکها تراکنشهای مالی را تایید نمیکردند و بسیاری از کشورها نیز حاضر نبودند بر معافیتهای موقت آمریکا تکیه کنند.
این مقام افزود هیچیک از داراییهای مسدودشده ایران نیز آزاد نشده است، زیرا تهران هنوز اقدامات هستهای پیشبینیشده در توافق را انجام نداده است. او همچنین گفت توافقی که آمریکا میان اسرائیل و لبنان میانجیگری کرد، بخش مربوط به لبنان در یادداشت تفاهم را در عمل بیاثر کرده است.
به گفته این مقام، بخشی از رهبران جمهوری اسلامی از این روند ناراضی بودند و به همین دلیل حملات جدید را آغاز کردند. او افزود: «ما هم تصمیم گرفتیم پاسخ سختی بدهیم. این یک روند است؛ صبر داریم، اما اگر به توافقی که میخواهیم نرسیم، آن را اجرا نخواهیم کرد.»
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، نیز تاکید کرد موضع واشینگتن تغییری نکرده است. او گفت تنگه هرمز باید باز بماند و اگر جمهوری اسلامی تلاش کند آن را ببندد، ارتش آمریکا پاسخ خواهد داد.
ونس افزود: «یا این موضوع را میپذیرند، یا همان اتفاقی که دیشب برایشان افتاد، دوباره تکرار خواهد شد. این روند تا زمانی ادامه مییابد که مسیر کشتیرانی را باز کنند و دست از حمله به کشتیها بردارند.»
