علیرضا نامور حقیقی، تحلیلگر سیاسی، درباره تفاوت تفاهم احتمالی تهران و واشینگتن با برجام به ایران اینترنشنال گفت: «ترامپ هم امتیازهای بیشتری از ایران گرفته و هم امتیازهای بیشتری داده است، زیرا مذاکرات فعلی صرفا درباره برنامه هستهای نیست، بلکه مذاکراتی جامع درباره کل خاورمیانه است.»
او افزود: «بنابراین ایران باید سیاست نابودی آمریکا و اسرائیل و همچنین تحریک، سازماندهی و مسلح کردن نیروهای نیابتی خود را کنار بگذارد.»
خبرگزاری رویترز در تحلیلی نوشت که ترامپ با پذیرش یادداشت تفاهم میان تهران و واشینگتن، به مهمترین پیشرفت دیپلماتیک از زمان آغاز جنگ دست یافته است. این توافق شامل تعهد [حکومت] ایران به بازگشایی تنگه هرمز است؛ اقدامی که میتواند به کاهش قیمت انرژی و سوخت، بهویژه در آمریکا، کمک کند.
با این حال، رویترز مینویسد توافقی که با میانجیگری پاکستان حاصل شده، ظاهراً با برخی امتیازدهیهای آمریکا همراه است. از جمله اینکه مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران، که ترامپ آن را هدف اصلی جنگ معرفی کرده بود، به مذاکرات بعدی و یک دوره ۶۰ روزه موکول شده است.
فشارهای داخلی برای پایان جنگ
به نوشته رویترز، ترامپ در ماههای اخیر تحت فشار فزایندهای برای پایان دادن به جنگ قرار داشت؛ جنگی که هزاران کشته برجای گذاشته، هزینههای اقتصادی سنگینی به همراه داشته و همزمان محبوبیت رییسجمهوری آمریکا را در آستانه انتخابات میاندورهای کنگره کاهش داده است.
جمهوریخواهان نیز در شرایطی قرار دارند که حفظ اکثریت خود در کنگره با چالش مواجه شده و همین مساله تلاش ترامپ برای یافتن راه خروج از جنگ را تشدید کرده است.
با این حال، تلاشهای او برای توافق با حکومت ایران با انتقاد بخشی از جمهوریخواهان و جریانهایی در واشینگتن روبهرو شده است؛ گروههایی که معتقدند کاخ سفید در حال واگذاری امتیازهای بیش از حد به تهران است.
ترامپ روز یکشنبه اعلام کرد «توافق با جمهوری اسلامی ایران اکنون کامل شده است»، اما رویترز تاکید میکند که متن توافق هنوز به طور رسمی امضا نشده و بسیاری از مسائل کلیدی همچنان حلنشده باقی ماندهاند.
تفسیرهای متفاوت از یک توافق
رویترز مینویسد واشینگتن و تهران در روزهای اخیر روایتهای متفاوتی از مفاد تفاهمنامه ارائه کردهاند.
بر اساس این چارچوب، آتشبس فعلی برای ۶۰ روز تمدید میشود تا دو طرف فرصت داشته باشند درباره پایان دائمی جنگ مذاکره کنند. اما تحلیلگران هشدار میدهند اختلاف در برداشتها و انتظارات دو طرف میتواند مذاکرات بعدی را با شکست مواجه کند.
اهدافی که ترامپ به آنها نرسید
این تحلیل یادآور میشود که بسیاری از اهداف اولیه ترامپ در جنگ هنوز محقق نشدهاند. ترامپ در آغاز جنگ از «تسلیم بیقید و شرط» جمهوری اسلامی سخن گفته و حتی از مردم ایران خواسته بود حکومت را سرنگون کنند. اما حکومت همچنان بر سر قدرت است و به گفته تحلیلگران، جانشینان مقامهای کشتهشده در حملات آمریکا و اسرائیل حتی مواضع سختگیرانهتری نسبت به گذشته دارند.
همچنین خواستههای پیشین واشینگتن درباره برچیدن برنامه موشکهای بالستیک ایران و پایان حمایت جمهوری اسلامی از گروههای همپیمان منطقهای نیز در توافق کنونی جایی ندارد.
رویترز همچنین به ابهام درباره سرنوشت ذخایر اورانیوم با غنای بالا اشاره میکند. ترامپ گفته است آمریکا این مواد را جمعآوری، رقیق و نابود خواهد کرد، اما زمانبندی و سازوکار اجرای این طرح مشخص نیست. در مقابل، مقامهای ایرانی تنها از «رقیقسازی» ذخایر اورانیوم سخن گفتهاند.
آیا توافقی بهتر از برجام خواهد بود؟
رویترز به نقل از ویکتوریا تیلور، معاون پیشین دستیار وزیر خارجه آمریکا و پژوهشگر کنونی شورای آتلانتیک، نوشت: «این توافق احتمالاً بهترین گزینه برای جلوگیری از ادامه جنگ است، اما بهتر از نتیجهای نیست که میتوانست از مسیر دیپلماسی و بدون جنگ به دست آید.»
این خبرگزاری همچنین این پرسش را مطرح میکند که آیا توافق نهایی احتمالی از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ میان حکومت ایران و دولت باراک اوباما بهتر خواهد بود یا نه؛ توافقی که ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود از آن خارج شد.
جمهوری اسلامی همچنان اهرم فشار خود را حفظ کرده است
رویترز مینویسد اگرچه حملات آمریکا و اسرائیل خسارتهای سنگینی به توان نظامی جمهوری اسلامی وارد کرده، اما تهران نشان داده که همچنان قادر است بر یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی جهان تاثیر بگذارد.
در حالی که تفاهمنامه خواستار بازگشایی تنگه هرمز و رفع محاصره دریایی ایران است، مقامهای جمهوری اسلامی تاکید کردهاند که در آینده باید در مدیریت این آبراه راهبردی نقش داشته باشند.
جان آلترمن، پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی، به رویترز گفت: «ایران نشان داده است که حتی در شرایط ضعف شدید نیز میتواند هر زمان که بخواهد تنگه هرمز را ببندد. این واقعیت از بین نخواهد رفت.»
رویترز نتیجه میگیرد که حتی بازگشایی کامل تنگه هرمز نیز صرفاً بازگشت به وضعیت پیش از جنگ خواهد بود و تهدید بالقوه [حکومت] ایران علیه این مسیر حیاتی همچنان باقی میماند.
هزینههای سنگین جنگ برای آمریکا
به نوشته رویترز، جنگی که از اواخر فوریه [اسفند سال گذشته] آغاز شد، هزاران کشته برجای گذاشته که بیشتر آنها در ایران و لبنان بودهاند. درگیریهای میان اسرائیل و حزبالله نیز دوباره شعلهور شده و دامنه بحران را گسترش داده است.
این جنگ همچنین به کشته شدن ۱۳ نظامی آمریکایی منجر شده و دهها میلیارد دلار هزینه برای ارتش آمریکا در پی داشته است. ذخایر مهمات آمریکا نیز در این مدت کاهش یافته است.
رویترز همچنین از افزایش شکاف میان آمریکا و متحدان اروپاییاش خبر میدهد؛ کشورهایی که به گفته این گزارش، پیش از آغاز جنگ در جریان تصمیم ترامپ قرار نگرفته بودند.
نتانیاهو و کشورهای عربی؛ دو چالش دیگر
تحلیل رویترز در پایان به دو چالش مهم دیگر برای ترامپ اشاره میکند.
نخست، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، که اگرچه در طول جنگ متحد نزدیک ترامپ بود، اما اعلام کرده اسرائیل بخشی از یادداشت تفاهم با حکومت ایران نخواهد بود. دو طرف حتی روز یکشنبه بر سر ادامه عملیات نظامی اسرائیل در لبنان با یکدیگر اختلاف پیدا کردند.
دوم، نگرانی کشورهای عربی خلیج فارس است که در طول جنگ هدف حملات موشکی و پهپادی حکومت ایران قرار گرفتند. این کشورها از پایان درگیری استقبال کردهاند، اما اکنون با همسایهای روبهرو هستند که اگرچه آسیب دیده، اما همچنان توانایی تهدید آنها با بخشی از ظرفیت نظامی باقیمانده خود را حفظ کرده است.
رویترز نتیجه میگیرد که توافق اولیه ممکن است راه خروج ترامپ از جنگ را فراهم کرده باشد، اما بسیاری از اهداف اعلامشده آمریکا محقق نشده و خطرهای راهبردی ناشی از بحران ایران همچنان پابرجاست.
