خبرگزاری رویترز بهنقل از سه منبع آگاه گزارش داد که ارزیابیهای اطلاعاتی ایالات متحده نشان میدهد مدت زمانی که جمهوری اسلامی برای ساخت یک سلاح هستهای نیاز دارد، از تابستان گذشته تغییری نکرده است.
در آن هنگام و پس از جنگ ۱۲ روزه تحلیلگران برآورد کرده بودند حمله آمریکا و اسرائیل این جدول زمانی را تا حدود یک سال به عقب رانده است.
بهگفته این منابع، ارزیابیها از برنامه هستهای تهران حتی پس از دو ماه جنگی که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، تا حدی با هدف جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به بمب هستهای آغاز کرد، در مجموع بدون تغییر باقی مانده است.
حملات اخیر آمریکا و اسرائیل که از ۹ اسفند آغاز شد، عمدتا بر اهداف نظامی متعارف متمرکز بوده، هرچند اسرائیل شماری از تاسیسات مهم هستهای را هدف قرار داده است.
ثابت ماندن این جدول زمانی نشان میدهد که برای ایجاد اختلال جدی در برنامه هستهای تهران، احتمالا لازم است ذخایر باقیمانده اورانیوم با غنای بالا، نابود یا از ایران خارج شود.
این جنگ پس از آنکه آمریکا و جمهوری اسلامی در ۷ آوریل بر سر آتشبس برای پیگیری صلح توافق کردند، متوقف شده است. با این حال، تنشها همچنان بالاست، زیرا دو طرف بهشدت دچار اختلاف هستند و تهران نیز با ایجاد اختلال در تردد در تنگه هرمز، راه انتقال ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت را مسدود کرده و به بحران جهانی انرژی دامن زده است.
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، بهطور علنی گفته است هدف واشینگتن این است که از طریق مذاکرات جاری با تهران، اطمینان حاصل کند ایران به سلاح هستهای دست پیدا نمیکند.
دو منبع آگاه که خواستند نامشان فاش نشود، به رویترز گفتند نهادهای اطلاعاتی آمریکا پیش از جنگ ۱۲روزه ماه ژوئن به این نتیجه رسیده بودند که تهران احتمالا میتواند در حدود سه تا شش ماه اورانیوم با غنای تسلیحاتی کافی برای ساخت یک بمب تولید کند و یک سلاح هستهای بسازد.
پس از جنگ ۱۲ روزه که در جریان آن آمریکا مجتمعهای هستهای نطنز، فردو و اصفهان را هدف قرار داد، برآوردهای اطلاعاتی آمریکا این بازه زمانی را به حدود ۹ ماه تا یک سال افزایش داد.
این حملات به سه تاسیسات غنیسازی شناختهشده فعال در آن زمان بهشدت آسیب رساند یا آنها را نابود کرد با این حال، آژانس بینالمللی انرژی اتمی نتوانسته محل نگهداری حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد را تایید کند. این نهاد معتقد است حدود نیمی از این مواد در یک مجموعه تونلی زیرزمینی در مرکز تحقیقات هستهای اصفهان ذخیره شده، اما از زمان تعلیق بازرسیها نتوانسته این موضوع را تأیید کند.
این آژانس برآورد میکند کل ذخایر اورانیوم غنیشده ایران در صورت غنیسازی بیشتر برای ساخت ۱۰ بمب کافی خواهد بود.
اولیویا ولز، سخنگوی کاخ سفید، به رویترز گفت: «در حالی که عملیات چکش نیمهشب تاسیسات هستهای ایران را نابود کرد، عملیات خشم حماسی با از کار انداختن پایگاههای صنعتی-دفاعی ایران، که پیشتر از آنها بهعنوان سپری محافظ برای برنامه هستهای آن استفاده میشد، این موفقیت را تکمیل کرد.»
او افزود: «رییسجمهوری ترامپ مدتهاست روشن کرده که ایران هرگز نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند. او بلوف نمیزند.»
دفتر مدیر اطلاعات ملی آمریکا به درخواست رویترز برای اظهار نظر پاسخ نداد.
متوقف کردن برنامه هستهای تهران، هدف کلیدی آمریکا
مقامات آمریکایی، از جمله ترامپ، بارها تاکید کردهاند که نابودی برنامه هستهای ایران یکی از اهداف اصلی جنگ است.
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، دوم مارس در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «هرگز نباید اجازه داد ایران به سلاح هستهای دست یابد. این هدف این عملیات است.»
به گفته منابع، ثابت ماندن برآوردها تا حدی بهدلیل تمرکز کارزار نظامی اخیر آمریکا و اسرائیل است.
در حالی که اسرائیل اهداف مرتبط با برنامه هستهای—از جمله یک تاسیسات فرآوری اورانیوم را در اواخر ماه مارس هدف قرار داد، حملات آمریکا بیشتر بر توانمندیهای نظامی متعارف، رهبری جمهوری اسلامی و زیرساختهای صنعتی-نظامی آن متمرکز بوده است.
برخی تحلیلگران میگویند نبود اهداف هستهای عمده که بتوان آنها را بهراحتی و با اطمینان نابود کرد، نیز میتواند دلیل ثابت ماندن این ارزیابیها باشد.
اریک بروئر، تحلیلگر ارشد پیشین اطلاعاتی آمریکا که ارزیابی برنامه هستهای ایران را هدایت کرده بود، به رویترز گفت تعجبآور نیست که این برآوردها تغییر نکرده، زیرا حملات اخیر آمریکا بر اهداف هستهای متمرکز نبوده است.
او گفت: «تا جایی که میدانیم، ایران هنوز تمام مواد هستهای خود را در اختیار دارد. این مواد احتمالا در سایتهای عمیق زیرزمینی قرار دارند که مهمات آمریکا قادر به نفوذ به آنها نیست.»
در هفتههای اخیر، مقامات آمریکایی گزینههای پرخطری را بررسی کردهاند که میتواند بهطور قابلتوجهی برنامه هستهای ایران را مختل کند؛ از جمله عملیات زمینی برای بازیابی ذخایر اورانیوم غنیشده که گمان میرود در مجموعه تونلی اصفهان نگهداری میشود.
جمهوری اسلامی بارها تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای را رد کرده است. نهادهای اطلاعاتی آمریکا و آژانس بینالمللی انرژی اتمی میگویند تهران در سال ۲۰۰۳ برنامه توسعه کلاهک هستهای را متوقف کرده، هرچند برخی کارشناسان و اسرائیل معتقدند بخشهایی از این برنامه بهطور مخفیانه حفظ شده است.
تاثیر احتمالی ترور دانشمندان
کارشناسان میگویند ارزیابی دقیق توان هستهای ایران، حتی برای پیشرفتهترین سرویسهای اطلاعاتی جهان دشوار است.
چند نهاد اطلاعاتی آمریکا بهطور مستقل برنامه هستهای ایران را بررسی کردهاند و اگرچه درباره توانایی تهران برای ساخت سلاح هستهای اجماع نسبی وجود دارد، ارزیابیهای متفاوتی نیز مطرح میشود.
ممکن است برنامه هستهای ایران بیش از آنچه این برآوردها نشان میدهد عقب افتاده باشد.
برخی مقامات، از جمله مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، استدلال کردهاند که حملات آمریکا به سامانههای پدافند هوایی ایران تهدید هستهای را کاهش داده، زیرا توان دفاعی ایران برای محافظت از تاسیسات هستهای در صورت حرکت سریع بهسوی تسلیحاتی شدن تضعیف شده است.
همچنین ترور دانشمندان هستهای برجسته ایران از سوی اسرائیل نیز تاثیرگذار بوده است.
دیوید آلبرایت، بازرس پیشین هستهای سازمان ملل و مدیر موسسه علوم و امنیت بینالمللی، به رویترز گفت این ترورها عدمقطعیت قابلتوجهی به توان ایران برای ساخت یک بمب کارآمد اضافه کرده است.
او گفت: «همه موافقاند که دانش را نمیتوان بمباران کرد، اما مهارت عملی را میتوان از بین برد.»
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
