مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، با اشاره به نقض گسترده حقوق بشر از سوی جمهوری اسلامی تاکید کرد مردم ایران خواستار ایجاد تغییرات بنیادین و برخورداری از حق تعیین سرنوشت هستند و این موضوع باید محور هر راهحلی برای بحران ایران باشد.
ساتو دوشنبه ۲۵ اسفند در نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در ژنو اعلام کرد از زمان آغاز ماموریت او بهعنوان گزارشگر ویژه در اوت ۲۰۲۴، روند نقض حقوق بشر از سوی جمهوری اسلامی تشدید شده است.
او با اشاره به سرکوب معترضان در جریان اعتراضات سراسری دیماه گفت دهها هزار نفر، از جمله اعضای کادر درمان و وکلا، بازداشت شدند و از برخی بازداشتشدگان اعترافات اجباری گرفته شد.
ساتو رویه رایج حکومت در «تروریست» خواندن معترضان و متهم کردن اقلیتهای دینی به «جاسوسی» برای کشورهای خارجی را مورد انتقاد قرار داد و گفت بر اساس گزارشها، شماری از کودکان در ارتباط با این اعتراضات به اعدام محکوم شدهاند.
سارا حسین، رییس کمیته حقیقتیاب شورای حقوق بشر سازمان ملل، نیز در این نشست گفت حکومت ایران برای سرکوب اعتراضات دیماه، از سلاحهای جنگی از جمله مسلسل علیه شهروندان استفاده کرده است.
شورای سردبیری ایراناینترنشنال پیشتر در بیانیهای اعلام کرد بیش از ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در جریان سرکوب هدفمند انقلاب ملی ایرانیان به دستور علی خامنهای کشته شدند.
۲۳ بهمن، پارلمان اروپا در قطعنامهای ضمن محکوم کردن سرکوب خشونتبار مردم ایران هشدار داد کشتار معترضان از سوی جمهوری اسلامی میتواند مصداق «جنایت علیه بشریت» باشد.
«مجروحان بیش از خود جراحت، از مراجعه برای درمان هراس داشتند»
گزارشگر ویژه سازمان ملل در ادامه به تلاش جمهوری اسلامی برای «نقض بیطرفی پزشکی» در جریان سرکوب اعتراضات سراسری پرداخت و گفت ماموران حکومت با یورش به بیمارستانها، مجروحان و اعضای کادر درمان را دستگیر کردند.
او افزود نهادهای حکومتی از مراکز درمانی خواسته بودند اطلاعات مجروحان را در اختیار آنان قرار دهند و به همین دلیل، «بسیاری از مجروحان بیش از خود جراحت، از مراجعه برای درمان هراس داشتند».
سازمان عفو بینالملل ۱۰ بهمن اعلام کرد سرکوب خونین اعتراضات در ایران با حمله نیروهای امنیتی به بیمارستانها، ممانعت از درمان، دستگیری مجروحان و موارد نقض گسترده حقوق بشر علیه کادر درمان همراه بوده است.
بر اساس اطلاعات اختصاصی رسیده به ایراناینترنشنال، دو پرستار بیمارستان رجایی قلب تهران که ۱۸ دیماه بهدلیل تلاش برای مداوای معترضان بازداشت شدند، به شدیدترین شکل ممکن مورد شکنجه و تجاوز جنسی قرار گرفتهاند.
آوارگی سه میلیون نفر در داخل ایران بهدنبال جنگ
ساتو در بخش دیگری از سخنان خود، کارزار نظامی آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی را «غیرقانونی» خواند و آن را محکوم کرد.
او اقدام مجدد حکومت ایران در قطع اینترنت، آوارگی حدود سه میلیون نفر در داخل کشور، وخامت وضعیت بازداشتشدگان، کمبود غذا و خدمات پزشکی برای زندانیان و نبود پناهگاه کافی برای مردم را از جمله مشکلات موجود در زمان جنگ عنوان کرد.
ساتو خواهان مذاکره طرفهای درگیر شد و در عین حال تاکید کرد جامعه جهانی نباید مطالبات مردم ایران را نادیده بگیرد، زیرا آنان خواهان آیندهای متفاوت و ایجاد تغییرات بنیادین هستند.
او افزود مردم ایران خواهان برخورداری از حق تعیین سرنوشتاند و این موضوع باید محور اصلی هر راهحلی برای بحران ایران باشد.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
