مهدی طبایی، دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد رشته شیمی تجزیه دانشگاه یزد، بهدلیل پارهکردن پوستر «طوفانالاقصی» که در حمایت از حمله هفتم اکتبر حماس در این مرکز آموزشی نصب شده بود، از دانشگاه اخراج شد.
خبرنامه دانشجویی امیرکبیر یکشنبه ۱۸ آبان گزارش داد طبایی قرار بود در ترم جاری از پایاننامه خود دفاع کند، اما بهدلیل اجرای حکم پیشین محرومیت از تحصیل و امتناع دانشگاه از تمدید سنوات، از ادامه تحصیل بازمانده و عملا اخراج شده است.
بر اساس این گزارش، طبایی پیشتر بهدلیل مواضع و فعالیتهای انتقادی، با احکام انضباطی متعددی روبهرو شده و دو ترم از تحصیل تعلیق شده بود.
به گفته منابع دانشجویی، یکی از این ترمهای تعلیق بدون تشکیل کمیته انضباطی و حتی بدون تفهیم اتهام، صرفا با تماس تلفنی رییس دانشگاه اعمال شد؛ اقدامی که دانشجویان از آن بهعنوان «تعلیق غیرقانونی و خودسرانه» یاد میکنند.
اخراج و محرومیت از تحصیل این دانشجو در حالی صورت گرفته که مقامهای جمهوری اسلامی در ماههای گذشته اعلام کردند «هیچ دانشجویی محروم نیست» و «همه به دانشگاه بازگشتهاند».
آبان و آذر ۱۴۰۳ نیز دولت با اعلام «بازگشت دهها دانشجوی محروم از تحصیل» و ابلاغ یک بخشنامه به دانشگاهها، همین ادعا را مطرح کرد.
با این حال، پرونده دانشجویان ستارهدار، محرومان از تحصیل و دهها دانشجوی زندانی نشان میدهد که شکاف میان حرف تا واقعیت همچنان عمیق و پابرجاست.
دلایل صدور حکم
طبق گزارش خبرنامه امیرکبیر، یکی از دلایل صدور حکم تعلیق برای طبایی پاره کردن پوستر «طوفانالاقصی» بوده است؛ پوستری که از سوی بسیج دانشجویی دانشگاه یزد در حمایت از حمله حماس به اسرائیل نصب شده بود.
شورای انضباطی دانشگاه یزد در آن زمان این اقدام را بر اساس ماده ۴۲ آییننامه انضباطی دانشجویان «تخلف» دانست و با استناد به ماده ۹ همان آییننامه، حکم محرومیت موقت از تحصیل با احتساب در سنوات را برای طبایی صادر کرد.
در متن ابلاغیه رسمی آمده بود دانشجو ظرف ۱۰ روز کاری فرصت تجدیدنظرخواهی دارد. با این حال، شکایت و اعتراض او بینتیجه ماند و در نهایت با انقضای سنوات، از ثبتنام و دفاع از پایاننامه طبایی ممانعت به عمل آمد.
تصویر این حکم پیشتر در فضای مجازی منتشر شد و واکنشهای گستردهای در میان فعالان دانشگاهی و مدنی برانگیخت.
زهرا رحیمی، فعال دانشجویی در یزد، در واکنش به این تصمیم نوشت: «وقتی ملیگرایی، حقوق شهروندی و دانشجوی ایرانی اولویت آخر یک سیستم میشود، چنین نتایجی به بار میآورد. آیندگان به شما لعنت میفرستند که دانشجوی ایرانی را در کشور خودش بهخاطر حماس و ماجراجوییهایش محروم کردید.»
او افزود: «خائن برای ایران و برادر برای فلسطین! هیچ حکومتی در طول هزاران سال به این اندازه هویت ایرانی را تحقیر نکرده است.»
اکنون با وجود وعدههای مکرر دولت مسعود پزشکیان مبنی بر «بازگشت همه دانشجویان محروم از تحصیل»، گزارشها از دانشگاههای ایران نشان میدهد که روند برخوردهای انضباطی با دانشجویان منتقد همچنان ادامه دارد.
پرونده طبایی نمونهای از فضای محدود و امنیتی حاکم بر دانشگاههاست؛ جایی که حتی مخالفت با تبلیغات سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتیاش میتواند به قیمت حذف کامل از تحصیل تمام شود.
این تجمع یکشنبه ۱۸ آبان در مقابل در ورودی زندان اوین شکل گرفت و اطلاعات رسیده حاکی از آن است که ماموران امنیتی جمهوری اسلامی کوشیدند از برگزاری تجمع جلوگیری و تحصنکنندگان را پراکنده کنند.
تصاویر ارسالشده به ایراناینترنشنال نشان میدهد حاضران در این تجمع، پلاکاردهایی را با شعارهایی از جمله «زندانی سیاسی آزاد باید گردد»، «طاهر نقوی را آزاد کنید» و «ودود اسدی را آزاد کنید» در دست گرفتند.
ماموران امنیتی در جریان تجمع، سهیلا صدقیانی، وکیل و همسر نقوی، را بازداشت کردند. او پس از حدود یک ساعت آزاد شد.
نقوی پنجم آبان در اعتراض به رد درخواست مرخصی درمانی و آزادی مشروط برای پیگیری وضعیت وخیم جسمانیاش دست به اعتصاب غذا زد.
اسدی نیز ششم آبان همراه با چند زندانی سیاسی دیگر از جمله محمود اوجاقلو، مرتضی پروینجدا، آیاز سیفخواه، سالار طاهرافشار و عبدالعزیز عظیمیقدیم، اعتصاب غذای خود را در حمایت از نقوی و در اعتراض به رفتارهای تبعیضآمیز و محرومیت زندانیان از درمان آغاز کردند.
پس از آن در ۱۰ آبان، نقوی، اسدی، اوجاقلو، پروینجدا، سیفخواه، طاهرافشار و عظیمیقدیم، در اقدامی تنبیهی از سوی جمهوری اسلامی به سلولهای انفرادی بند ۲۴۰ زندان اوین منتقل شدند.
در ایران بسیاری از زندانیان سیاسی ناچارند از اعتصاب غذا بهعنوان آخرین ابزار برای رساندن صدای خود و جلب توجه افکار عمومی استفاده کنند.
آنها اغلب در اعتراض به برآورده نشدن مطالبات خود، از جمله تاخیر در رسیدگی به پرونده و مراعات نشدن حقوقشان بهعنوان زندانی، دست به اعتصاب میزنند.
ادامه اعتصاب غذا
کانال خبری «تحکیم ملت» ۱۸ آبان گزارش داد نقوی و اسدی پس از روزها تحمل زندان انفرادی، به بند عمومی منتقل شدند، اما تاکید کردند که اعتصاب غذای خود را نشکستهاند و همچنان بر ادامه آن تا زمان رسیدگی به مطالباتشان پافشاری میکنند.
خانوادهها و همراهان این دو زندانی اعلام کردند دوشنبه ۱۹ آبان با حضور گستردهتر در مقابل زندان اوین، بر پیگیری حقوقی و انسانی این پرونده تاکید خواهند کرد.
در همین حال، عباس لسانی، فعال سیاسی شناختهشده ترک، ۱۸ آبان در پیامی اعلام کرد: «اگر تا فردا شب به خواستههای زندانیان و خانوادههایشان رسیدگی نشود و اعتصاب غذای آنان شکسته نشود، پسفردا به جمع خانوادههای تحصنکننده در مقابل زندان اوین خواهم پیوست.»
پیشتر در ۲۷ شهریور، محمد نجفی و محمدرضا فقیهی، دو وکیل زندانی در اوین، در نامهای خواستار پیگیری جدی موضوع درمان نقوی و اعزام فوری او به مراکز درمانی شدند.
آنها با یادآوری اینکه نقوی از ۱۷ بهمن ۱۴۰۲ در زندان اوین محبوس است، تاکید کردند با وجود «مکاتبات و مراجعات متعدد» به مراجع قضایی و مسئولان زندان، اقدام موثری برای درمان او انجام نشده است.
سازمان دیدهبان حقوق بشر فروردینماه در بیانیهای هشدار داد جمهوری اسلامی از دیرباز سیاست محرومسازی زندانیان از درمان، بهویژه در خصوص زندانیان سیاسی، را در پیش گرفته تا آنها را «مجازات و مجبور به سکوت» کند.
نیویورکتایمز یکشنبه ۱۸ آبان گزارش داد مقامهای منطقهای و تحلیلگران درباره نابودی برنامه غنیسازی جمهوری اسلامی در حملات آمریکا تردید دارند و هشدار میدهند که در بروز جنگی دوباره میان اسرائیل و ایران تنها مساله زمان مطرح است.
منابع منطقهای میگویند بنبست خطرناکی شکل گرفته که نه مذاکرهای در جریان است، نه اطمینانی درباره ذخایر اورانیوم غنیشده جمهوری اسلامی وجود دارد و نه نظارت مستقلی انجام میگیرد.
بسیاری از کشورهای حاشیه خلیج فارس بر این باورند که وضعیت کنونی حمله مجدد اسرائیل به ایران را تقریبا اجتنابناپذیر میکند؛ بهویژه با توجه به موضع دیرینه مقامهای اسرائیلی که برنامه هستهای جمهوری اسلامی را تهدیدی موجودیتی میدانند.
به گزارش نیویورکتایمز، ایران اکنون بیش از هر زمان دیگری در دهههای اخیر به انزوا کشیده شده است.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ۱۶ آبان اعلام کرد با وجود حملات اسرائیل و آمریکا به تاسیسات هستهای در ایران، جمهوری اسلامی همچنان بهاندازه کافی اورانیوم غنیشده با درصد بالا و دانش فنی لازم برای ساخت سلاح هستهای را در اختیار دارد.
کشورهای عربی در پی حفظ روابط خود با آمریکا و ایران هستند
نیویورکتایمز در ادامه گزارش خود نوشت کشورهای عربی منطقه، از جمله عربستان سعودی، مصر و امارات متحده عربی، نفوذ خود بر واشینگتن و شخص دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، را افزایش دادهاند.
صنم وکیلی، مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در اندیشکده چتمهاوس، گفت کشورهای عربی همچنین میکوشند روابط خود با تهران را حفظ کنند.
او افزود کشورهای عربی خواهان جنگی تازه در منطقه نیستند و علیرغم تضعیف جمهوری اسلامی، همچنان از توانایی تهران در ایجاد بیثباتی به شکل مستقیم یا از طریق گروههای نیابتیاش در لبنان، عراق، یمن و سایر مناطق بیم دارند.
سوزان مالونی، مدیر برنامه سیاست خارجی در موسسه بروکینگز، در همین رابطه گفت: «ایران در ضعیفترین موقعیت خود از زمان حمله آمریکا به عراق قرار دارد، اما در آن حد ضعیف نیست که بیاهمیت تلقی شود.»
به گفته او، ایرانِ تضعیفشده برای کشورهای خلیج فارس هدفی آسانتر برای تعامل و مهار است، اما همین ضعف میتواند آن را در شرایط ناامیدی به بازیگری خطرناکتر بدل کند.
اچ.اِی.هلیر، پژوهشگر ارشد مرکز پیشرفت آمریکا و موسسه خدمات سلطنتی بریتانیا، نیز گفت: «اسرائیل میخواهد مطمئن شود برنامه هستهای ایران مهار شده، و چون از راه مذاکره به آن نمیرسد، احتمالا قصد دارد دوباره حمله کند.»
او افزود جمهوری اسلامی در حال بازسازی توان خود است، اما اگر از حدی مشخص فراتر رود، اسرائیل مجددا دست به عملیات نظامی خواهد زد.
کشورهای عربی همچنین تمایل دارند با همکاری دولت ترامپ محدودیتهایی برای اسرائیل ایجاد کنند، چرا که اسرائیل پس از ویرانی گسترده در غزه و حملاتش علیه حماس، حزبالله و حکومت ایران، در پی تثبیت جایگاه خود بهعنوان قدرت برتر منطقه است.
مقامهای عربی میگویند هرچند حامی از سرگیری مذاکرات هستهای میان تهران و واشینگتن هستند، اما در حال حاضر امید چندانی به تحقق آن ندارند.
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، ۱۲ آبان اعلام کرد تا زمانی که آمریکا از اسرائیل حمایت میکند و در منطقه پایگاههای نظامی دارد، همکاری تهران و واشینگتن «امکانپذیر نیست».
این اظهارات پس از آن مطرح شد که ترامپ در مصاحبهای، توافق با جبمهوری اسلامی را «کلید صلح در خاورمیانه» خواند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، ۱۲ آبان بار دیگر تاکید کرد تهران با دولت ترامپ درباره غنیسازی صفر و توان موشکی مذاکره نخواهد کرد.
