هم‌زمان با ادامه گمانه‌زنی‌ها درباره چشم‌انداز مذاکرات تهران و واشینگتن، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، پاسخ آمریکا به خواسته‌های حکومت ایران را «قانع‌کننده» ندانست و بازگشایی تنگه هرمز را به تحقق شروط هفتگانه تهران منوط کرد.
رضایی سه‌شنبه ۱۲ آبان در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «پاسخ آمریکا به حقوق و مطالبات ایران قانع‌کننده نبود و آنها باید کامل و صریح هفت شرط ایران را پاسخ داده و به آن عمل کنند.»
این اظهارات در حالی مطرح می‌شوند که حملات سپاه پاسداران به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز طی روزهای اخیر افزایش یافته است و آمریکا نیز شامگاه دوشنبه ۱۱ آبان حمله‌ای که محدود خوانده‌شده به جزیره قشم انجام داد.
تنگه هرمز آبراهی باریک میان ایران و عمان است که پیش از آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، حدود یک‌پنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور می‌کرد.
قیمت نفت ۱۲ آبان حدود ۱.۳ درصد بالا رفت؛ در حالی که یک روز پیش از آن، امیدواری به پیشرفت مذاکرات به افت بیش از هفت درصدی آن انجامیده بود.
جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهوری آمریکا، هفته گذشته در نامه‌ای به رضایی، موضوع مذاکرات دو طرف را مطرح کرده بود.
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس، ۱۲ آبان گفت جمهوری اسلامی پاسخی «مقتدرانه و عقلانی» به طرف آمریکایی داده و اکنون توپ در زمین واشینگتن است تا از وقوع جنگ جلوگیری کند.
فاصله زیاد تهران و واشینگتن تا دستیابی به توافق
خبرگزاری رویترز ۱۲ آبان به‌نقل از یک مقام ارشد جمهوری اسلامی گزارش داد تهران و واشینگتن همچنان تا دستیابی به توافقی برای پایان دادن به جنگ فاصله زیادی دارند.
این مقام گفت تهران «خواسته‌های زیاده‌خواهانه» واشینگتن را نمی‌پذیرد و آغاز مذاکرات هسته‌ای تنها پس از برآورده شدن شروط حکومت ایران امکان‌پذیر خواهد بود.
او با تکرار لفاظی‌های تهدیدآمیز مقام‌های جمهوری اسلامی طی روزهای اخیر افزود تهران به حملات آمریکا در منطقه و فراتر از آن، با قدرت پاسخ خواهد داد.
رویترز نوشت هم‌زمان با تحولات اخیر، قطر تلاش‌های میانجی‌گرانه خود را برای جلوگیری از شعله‌ور شدن مجدد آتش درگیری‌ها افزایش داده است.
ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت امور خارجه قطر، ۱۲ آبان گفت واشینگتن و تهران در حال بررسی پیشنهادهای میانجی‌ها هستند و با وجود بازگشت هیات قطری از تهران به دوحه، گفت‌وگوها ادامه دارد.
این هیات شامگاه دوشنبه ۱۱ آبان برای مذاکره به تهران سفر کرده بود.
الانصاری اضافه کرد: «اگر هیچ روزنه امیدی وجود نداشت، مذاکره‌ای هم در کار نبود... ما به‌عنوان میانجی نمی‌توانیم امیدمان را از دست بدهیم.»
این تلاش‌ها با شدت گرفتن گمانه‌زنی‌ها درباره حمله احتمالی آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره هم‌زمان شده است.
ترامپ ۱۱ آبان اعلام کرد برای ازسرگیری کارزار نظامی علیه حکومت ایران عجله‌ای ندارد.
رسانه اکسیوس ۱۱ آبان از اختلاف‌نظر مشاوران ترامپ بر سر چشم‌انداز جنگ با جمهوری اسلامی خبر داد.
اکسیوس به‌نقل از یک منبع آگاه نوشت جان رتکلیف، رییس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، خواهان حفظ وضعیت «نه جنگ، نه توافق» از سوی ترامپ است تا تهران زیر فشار اقتصادی به دادن امتیازهای بیشتر تن دهد.
رایزنی‌های منطقه‌ای در سایه حملات حوثی‌ها به عربستان
به‌گزارش رویترز، در کنار تبادل پیام‌ها میان تهران و واشینگتن، قدرت‌های منطقه‌ای نیز برای جلوگیری از تشدید مناقشه خاورمیانه رایزنی می‌کنند.
این درگیری‌ها طی هفته‌های اخیر با حملات حوثی‌های مورد حمایت جمهوری اسلامی به عربستان سعودی، دامنه گسترده‌تری یافته است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، ۱۲ آبان از ادامه رایزنی‌های تهران و ریاض خبر داد و گفت: «هدف ما دستیابی به ترتیبات امنیتی جدید در منطقه به دور از حضور نظامی نیروهای خارجی است.»
هفته گذشته، مقام‌های ارشد عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان برای نخستین بار از ماه اوت، در تهران با همتایان ایرانی خود دیدار کردند.
ابراهیم حیدان، وزیر کشور یمن، نیز ۱۲ آبان اعلام کرد ۲۱ کارشناس وابسته به سپاه پاسداران و حزب‌الله لبنان در مناطق تحت کنترل حوثی‌ها فعالیت می‌کنند و در هدایت عملیات نظامی، توسعه توان تسلیحاتی و برنامه‌ریزی حملات دریایی این گروه نقش دارند.
روزنامه‌های کیهان و همشهری از احتمال هدف قرار گرفتن پایگاه‌های آمریکا و ناتو در اروپا در پاسخ به حملات احتمالی نوشتند. هم‌زمان، دو نماینده مجلس و حمزه رحیم صفوی، پسر فرمانده اسبق سپاه پاسداران، درباره برد موشک‌ها و توان هسته‌ای جمهوری اسلامی، تهدیدها و اظهاراتی مطرح کردند.
یک نماینده مجلس خبرگان نیز سه‌شنبه ۱۲ آبان به خبرگزاری رسا، رسانه حوزه علمیه، گفت: «پاسخ جمهوری اسلامی به اقدام نظامی دشمن محدود به مرزهای جغرافیای خاصی نخواهد بود و از نظر مکانی، امکان دارد پاسخ در پایگاه‌های دشمن، در اسرائیل و حتی در خاک آمریکا صورت بگیرد.»
محسن حیدری گفت توانمندی‌های تسلیحاتی جمهوری اسلامی به سطحی رسیده که «واشینگتن نیز می‌تواند در محدوده اهداف مورد نظر قرار گیرد».
این عضو مجلس خبرگان اضافه کرد: «هرگاه احتمال تهدید احراز و مشخص شود که دشمن قصد حمله دارد، نیروهای مسلح باید پیش از اقدام دشمن، واکنشی فوری، اثرگذار و بدون محدودیت مرزهای جغرافیایی نشان دهند.»
روزنامه کیهان ۱۲ آبان در تهدید تازه‌اش گفت ممکن است منافع و تاسیسات آمریکا و ناتو در اروپا، از جمله در ایتالیا، بریتانیا، رومانی، قبرس و یونان، در صورت ازسرگیری جنگ با جمهوری اسلامی، هدف موشک‌های حکومت ایران قرار گیرند.
نقشه‌ای از اهداف احتمالی در اروپا
کیهان با اشاره به دستور مجتبی خامنه‌ای، رهبر دیده نشده جمهوری اسلامی، برای پاسخ نظامی «بدون محدودیت جغرافیایی» نوشت دامنه اهداف احتمالی می‌تواند تا «قلب اروپا» گسترش یابد.
این روزنامه مدعی شد موشک‌های جمهوری اسلامی قادرند پایگاه‌های ناتو را در فاصله چهار تا پنج هزار کیلومتری هدف بگیرند.
همشهری نیز در نقشه‌ای پایگاه‌ها و زیرساخت‌های نظامی آمریکا در اروپا را به‌عنوان اهداف احتمالی نشان داد.
در مطلب دیگری که همشهری‌آنلاین منتشر کرد و منبع آن را روزنامه جوان اعلام کرد، از پایگاه‌هایی در قبرس و یونان نام برده شد.
منوچهر متکی، نماینده مجلس، هم از آلمان، ایتالیا، بریتانیا و پرتغال نام برد و گفت موشک‌های ایران به اروپا می‌رسند.
برد اعلام‌شده موشک‌های ایران حدود دو هزار کیلومتر است. بردی که بخش‌هایی از جنوب و جنوب شرق اروپا را در محدوده تهدید قرار می‌دهد.
ادعاهای تازه درباره موشک‌های قاره‌پیما و برد چهار تا پنج هزار کیلومتری، به‌طور مستقل تایید نشده‌اند.
پس از بازگشت تحریم‌های سازمان ملل در مهر ۱۴۰۴، محدودیت‌های تسلیحاتی و موشکی نیز دوباره برقرار شد.
آمریکا هم در ماه‌های اخیر شبکه‌های تامین تجهیزات نظامی مرتبط با جمهوری اسلامی را هدف تحریم قرار داده است.
از تهدید موشکی تا ادعای توان هسته‌ای
کامران غضنفری، نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی، ۱۲ آبان گفت که می‌توان حدس زد جمهوری اسلامی «همین حالا» هم به توانایی ساخت سلاح هسته‌ای دست یافته باشد.
او همچنین مدعی شد جمهوری اسلامی موشک‌های قاره‌پیما ساخته که می‌توانند به اروپا و آمریکا برسند.
غضنفری گفت تهران در صورت حمله آمریکا، در خاک اروپا و آمریکا پاسخ خواهد داد.
هم‌میهن نیز به نقل از حمزه رحیم صفوی، تحلیلگر سیاسی و فرزند یحیی رحیم صفوی، فرمانده اسبق سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نوشت که جمهوری اسلامی توانایی «غیر قابل سکونت کردن اسرائیل با بمب‌های کثیف یا شیمیایی» را دارد و ذخایر اورانیوم غنی شده کشور فراتر از ارقام اعلام شده است.
این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شوند که برخی نمایندگان مجلس شورای اسلامی پیشتر نیز خواستار دستیابی حکومت ایران به سلاح هسته‌ای شده بودند.
ادعاها درباره توانایی تهران، بدون شواهد مستقل
غضنفری ادعا کرد موشک‌های قاره‌پیما «مدت‌هاست» ساخته شده‌اند.
پیشتر نیز محسن زنگنه، نماینده مجلس، مدعی شده بود جمهوری اسلامی چنین موشکی را آزمایش کرده است؛ اما اظهارات نمایندگان یا رسانه‌های حکومتی نمی‌تواند به تنهایی ثابت یا تایید کننده آزمایش موفق یا برخورداری از توان عملیاتی این موشک‌ها باشد.
در مطالب منتشرشده درباره گفته‌های رحیم صفوی نیز شواهد مستقلی برای اثبات توانایی استفاده از بمب‌های کثیف یا شیمیایی و نیز میزان ذخایر اورانیوم غنی شده در ایران ارائه نشده است.
هم‌زمان با بالا گرفتن تهدیدها، دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، دوشنبه ۱۱ آبان گفت برای ازسرگیری جنگ عجله ندارد، اما در صورت شکست مذاکرات، گزینه نظامی همچنان مطرح است.
شامگاه دوشنبه، پس از شنیده شدن انفجارهایی در قشم، یک مقام آمریکایی گفت سپاه پاسداران از جزیره موشک شلیک کرد و یک جنگنده آمریکا در واکنش، پرتابگر موشک زمین‌به‌هوای سپاه پاسداران را منهدم کرد.
واشینگتن این حمله را محدود و دفاعی توصیف کرد و گفت آن را نشانه آغاز دوباره جنگ گسترده نمی‌داند.
وال‌استریت ژورنال به نقل از مقام‌های آمریکایی گزارش داد که آمریکا در تازه‌ترین حمله از مجموعه حملات محدود و پنهانی خود به ایران، جزیره قشم را هدف گرفت. این حمله در حالی صورت گرفت که دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، از احتمال توافق با تهران سخن می‌گفت.
پس از آنکه وال‌استریت ژورنال به نقل از مقام‌های آمریکایی از حمله شامگاه دوشنبه ۱۱ آبان آمریکا به جزیره قشم خبر داد، خبرنگاران اکسیوس و فاکس‌نیوز نوشتند این حمله در پاسخ به شلیک ایران به سوی یک هواپیمای آمریکایی بود.
باراک راوید، خبرنگار اکسیوس، به نقل از یک مقام آمریکایی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت سپاه پاسداران شامگاه دوشنبه از جزیره قشم به سوی یک هواپیمای آمریکایی در تنگه هرمز موشک شلیک کرد و جنگنده آمریکایی در پاسخ، پرتابگر را منهدم کرد.
جنیفر گریفین، گزارشگر فاکس نیوز، نیز در ایکس به نقل از یک مقام ارشد نوشت آمریکا در واکنش به شلیک ایران به سوی هواپیمای آمریکایی دست به این حمله زد.
وال‌استریت ژورنال در گزارشی که بامداد سه‌شنبه ۱۲ آبان منتشر شد، به نقل از مقام‌های آمریکایی گزارش داد که آمریکا در تازه‌ترین حمله از مجموعه حملات محدود و پنهانی خود به ایران، جزیره قشم را هدف گرفت. این حمله در حالی صورت گرفت که دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، از احتمال توافق با تهران سخن می‌گفت.
پیام‌های مردمی در نخستین دقایق روز سه‌شنبه از شنیده شدن صدای انفجارهای شدید در جزیره قشم حکایت داشت.
ترامپ دوشنبه در گفت‌وگو با خبرنگاران احتمال ازسرگیری جنگ پس از انتخابات را کم دانست و گفت: «با ایران جنگیدیم. پیروز شدیم. نمی‌دانم اصلا می‌شود اسمش را جنگ گذاشت یا نه، چون ماه‌هاست که نجنگیده‌ایم.»
با این حال، مقام‌های آمریکایی به وال‌استریت ژورنال گفتند حملات محدود آمریکا به ایران از چند هفته پیش ادامه داشته است. برخی از این مقام‌ها حملات را دفاعی توصیف کردند و گفتند هدف این بوده که ایران نتواند آزادانه به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز حمله کند.
به گفته یکی از این مقام‌ها، واشینگتن برخلاف مراحل پیشین جنگ، این حملات را علنی نکرد تا این برداشت شکل نگیرد که آمریکا قصد دارد عملیات نظامی گسترده را از سر بگیرد.
وال‌استریت ژورنال نوشت وزارت دفاع آمریکا پرسش‌ها درباره حمله به قشم را به فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) ارجاع داد. سنتکام تا زمان انتشار گزارش پاسخی نداد.
جزیره قشم در دهانه تنگه هرمز قرار دارد و میزبان یک پایگاه بزرگ موشکی زیرزمینی، یک پایگاه دریایی و یک آب‌شیرین‌کن بزرگ است. آمریکا در دورهای پیشین درگیری نیز قشم را هدف گرفته بود. به نوشته وال‌استریت ژورنال، مقام‌های آمریکایی پیشتر درباره تصرف جزیره گفت‌وگو کرده‌اند.
آمادگی برای حملات گسترده‌تر
ترامپ در هفته‌های منتهی به انتخابات چند بار از احتمال ازسرگیری جنگ تمام‌عیار با جمهوری اسلامی سخن گفت.
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) در هفته‌های گذشته برای آمادگی در برابر احتمال گسترش حملات به ایران، سامانه‌های پدافند موشکی و مهمات بیشتری به منطقه فرستاده است. دریاسالار برد کوپر، فرمانده سنتکام، نیز هفته گذشته در کاخ سفید ترامپ را در جریان تحولات جنگ گذاشت.
گزارش‌ها همچنین از این حکایت دارند که واشینگتن از کشورهای حاشیه خلیج فارس خواسته است برای عملیاتی کوتاه و شدید در فاصله اندکی پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آماده باشند.
اکسیوس بامداد سه‌شنبه ۱۲ آبان به وقت ایران، ساعاتی پیش از انتشار گزارش وال‌استریت ژورنال درباره حمله به قشم، از اختلاف‌نظر در دولت ترامپ بر سر نحوه برخورد با تهران خبر داد.
به نوشته اکسیوس، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، مانند بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، خواهان ازسرگیری حملات است. نتانیاهو در تماس تلفنی ۹ آبان از ترامپ خواسته بود بلافاصله پس از انتخابات میان‌دوره‌ای، حملات به ایران را از سر بگیرد.
در مقابل، جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهوری آمریکا، و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه کاخ سفید، ترامپ را به توافق با تهران ترغیب می‌کنند.
ونس دوشنبه گفت او و ترامپ به چشم‌انداز توافق خوش‌بین‌اند و واشینگتن برای ازسرگیری حملات مهلتی تعیین نکرده است. به گفته او، برای رسیدن به توافق، تهران باید تعهدی محکم و قابل راستی‌آزمایی بدهد که برنامه هسته‌ای خود را بازسازی نخواهد کرد.
به گفته منابع اکسیوس، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، و جان رتکلیف، رییس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، خواهان ادامه فشار اقتصادی بر تهران و حفظ وضعیت «نه جنگ، نه توافق» هستند.
منبعی که از گفت‌وگوی رتکلیف با ترامپ اطلاع مستقیم داشت، به اکسیوس گفت رییس سیا دو پیامد احتمالی برای ادامه این فشار برشمرده است. به ارزیابی رتکلیف، فشار اقتصادی ممکن است تهران را به دادن امتیازهای بیشتر وادارد یا در ایران چنان بی‌ثباتی به بار آورد که مردم دست به شورش بزنند. سیا در این باره اظهارنظر نکرد.
ترامپ که در هفته‌های پیش از انتخابات بارها از احتمال ازسرگیری جنگ تمام‌عیار با ایران سخن گفته بود، در گفت‌وگوی تلفنی با اکسیوس گفت برای تصمیم‌گیری درباره ازسرگیری حملات عجله‌ای ندارد.
در تهران، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی، دوشنبه درباره احتمال توافق برای پایان دادن به جنگ گفت: «توپ در زمین آمریکاست.» دیگر مقام‌های جمهوری اسلامی، از جمله مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، پیشتر گفته بودند اگر آمریکا جنگ را از سر بگیرد، ایران در خاورمیانه و فراتر از آن دست به اقدام تلافی‌جویانه خواهد زد.
وب‌سایت آمریکایی اکسیوس در گزارشی از اختلاف نظر مشاوران ترامپ درباره سرنوشت جنگ با جمهوری اسلامی خبر داد و به نقل از یک منبع آگاه نوشت جان رتکلیف، رییس سیا، به ترامپ توصیه می‌کند وضعیت «نه جنگ، نه توافق» را حفظ کند تا ادامه فشار اقتصادی تهران را به دادن امتیازهای بیشتر وادار کند.
این وب‌سایت خبری-تحلیلی در گزارشی که بامداد سه‌شنبه ۱۲ آبان به وقت ایران منتشر کرد، نوشت جی‌دی ونس و استیو ویتکاف، دونالد ترامپ را به توافق با جمهوری اسلامی ترغیب می‌کنند، اما پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، هم‌سو با نخست‌وزیر اسرائيل، خواهان ازسرگیری حملات است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه، نیز هم‌سو با وزیر خزانه‌داری و رییس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا، به ترامپ توصیه کرده است فشار اقتصادی بر تهران را ادامه دهد، بی‌آنکه جنگ را از سر بگیرد یا توافقی با جمهوری اسلامی امضا کند.
اکسیوس به نقل از منبعی که از گفت‌وگوی جان رتکلیف با دونالد ترامپ اطلاع مستقیم داشت، نوشت رییس سیا در این گفت‌وگو دو پیامد احتمالی برای تداوم فشار اقتصادی بر ایران برشمرد؛ اینکه تداوم فشار یا تهران را به دادن امتیازهای بیشتر وادار می‌کند یا در ایران چنان بی‌ثباتی به بار می‌آورد که مردم دست به شورش می‌زنند.سیا در این باره اظهارنظر نکرد.
منابع اکسیوس گفتند رتکلیف، روبیو و اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، هر سه خواستار حفظ وضعیت «نه جنگ، نه توافق» هستند.
ترامپ نیز در مصاحبه تلفنی با اکسیوس گفت برای تصمیم‌گیری درباره ازسرگیری حملات عجله‌ای ندارد. او مدعی شد آمریکا جمهوری اسلامی را از نظر مالی فلج کرده و مردم ایران از این وضعیت خسته شده‌اند.
هگست خواهان ازسرگیری حملات است، ونس به توافق امیدوار است
به نوشته اکسیوس، هگست مانند بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، معتقد است نمی‌توان به جمهوری اسلامی برای رسیدن به توافق اعتماد کرد، چه رسد به اینکه تهران به آن پایبند بماند. از نظر آنها، ترامپ باید از راه نظامی به جنگ پایان دهد. نتانیاهو در تماس تلفنی ۹ آبان نیز از ترامپ خواسته بود بلافاصله پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا، حملات علیه جمهوری اسلامی را از سر بگیرد.
در مقابل، ونس، معاون رییس‌جمهوری آمریکا، و ویتکاف، فرستاده ویژه کاخ سفید، معتقدند دور دیگری از جنگ ممکن است وضعیت را بهتر نکند. به گفته منابع اکسیوس، بیشتر کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز به ترامپ اطلاع داده‌اند که از تلاش برای دستیابی به توافق حمایت می‌کنند.
ونس دوشنبه به خبرنگاران گفت او و ترامپ به چشم‌انداز توافق خوش‌بین‌اند و واشینگتن برای ازسرگیری حملات مهلتی تعیین نکرده است. به گفته ونس، دستیابی به توافق مستلزم آن است که تهران تعهدی محکم و قابل راستی‌آزمایی بدهد که برنامه هسته‌ای خود را بازسازی نخواهد کرد.
پیش‌نویس قطر برای ازسرگیری مذاکرات مستقیم
منابع منطقه‌ای به اکسیوس گفتند میانجی‌های قطری پیش‌نویسی تهیه کرده‌اند که بر اساس آن، تهران و واشینگتن طی سه روز اقداماتی برای اعتمادسازی انجام می‌دهند تا زمینه ازسرگیری مذاکرات مستقیم فراهم شود.
یک دیپلمات مطلع گفت علی الثوادی، میانجی قطری، دوشنبه برای گفت‌وگو درباره این پیش‌نویس به تهران رفت و میانجی‌ها منتظر پاسخ دو طرف بودند.
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، گزارش داد هواپیمای قطری که گفته می‌شود شماری از مقام‌های این کشور را به تهران برده بود، بامداد سه‌شنبه ۱۲ آبان تهران را ترک کرد. در خبر فارس به نتیجه رایزنی‌ها اشاره‌ای نشد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، دوشنبه گفت تهران شرایط و پیشنهاد خود را به میانجی‌ها ارائه کرده است. او ازسرگیری مذاکرات را به پذیرش شرایط جمهوری اسلامی برای بازگشایی تنگه هرمز از سوی واشینگتن مشروط کرد.
کشورهای خلیج فارس برای حملات تلافی‌جویانه احتمالی آماده می‌شوند
وال‌استریت ژورنال نیز دوشنبه ۱۱ آبان گزارش داد کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس خود را برای این احتمال آماده می‌کنند که آمریکا در هفته جاری حملات به ایران را از سر بگیرد و جمهوری اسلامی در پاسخ، زیرساخت‌های غیرنظامی و اقتصادی آنها را هدف قرار دهد.
به گزارش این روزنامه، قطر و امارات متحده عربی رزمایش‌های امنیتی، از جمله در فرودگاه‌ها، برگزار کرده‌اند. شماری از شرکت‌کنندگان در یک کنفرانس انرژی در ابوظبی نیز به توصیه دولت‌های خود سفرشان را کوتاه کرده‌اند. در ریاض، پایتخت عربستان سعودی، قرار است مدارس به‌دلیل حملات حوثی‌های مورد حمایت جمهوری اسلامی، این هفته کلاس‌ها را مجازی برگزار کنند.
میانجی‌ها به وال‌استریت ژورنال گفتند برخی کشورهای عربی به تهران هشدار داده‌اند اگر جمهوری اسلامی به زیرساخت‌های آنها حمله کند، ممکن است هر کشور جداگانه یا چند کشور با هم پاسخ دهند. انور قرقاش، مشاور ارشد سیاست خارجی رییس امارات، نیز در پایان هفته گذشته گفت کشورش به موفقیت تلاش‌های دیپلماتیک امیدوار است، اما «برای بدترین شرایط آماده است».
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، دوشنبه ۱۱ آبان اعلام کرد برای ازسرگیری جنگ ایران عجله ندارد و با ادامه فشار اقتصادی، تهران را وادار به پذیرش توافق می‌کند. او گفت اجازه دستیابی تهران به سلاح هسته‌ای را نخواهد داد و در صورت شکست مذاکرات، گزینه نظامی همچنان روی میز خواهد بود.
سخنان ترامپ در روز دوشنبه پاسخ این پرسش را همچنان در هاله‌ای از ابهام نگه داشت که آیا ادامه فشار اقتصادی و مذاکرات با میانجیگری قطر می‌تواند فاصله میان خواسته‌های تهران و واشینگتن را کاهش دهد، یا پایان انتخابات آمریکا زمینه تصمیم تازه‌ای درباره ازسرگیری عملیات نظامی را فراهم خواهد کرد.
ترامپ در گفت‌وگو با شبکه ۱۲ اسرائیل گفت: «برای هیچ اقدامی عجله ندارم. ما اقتصاد آنها را فلج می‌کنیم.»
او با اشاره به ادامه مذاکرات گفت که گفت‌وگوها به‌خوبی پیش می‌رود، اما واشینگتن هنوز اطمینان ندارد چه کسی در جمهوری اسلامی تصمیم نهایی را می‌گیرد و نمی‌خواهد بار دیگر در مذاکرات معطل شود.
رییس‌جمهوری آمریکا گفت رهبران جمهوری اسلامی برخلاف انتظار او، برای دستیابی به توافق احساس فوریت نمی‌کنند، هرچند به‌گفته او اکنون بیش از هر زمان دیگری از آغاز جنگ خواهان توافق هستند.
ترامپ همچنین در گفت‌وگوی دیگری که دوشنبه ۱۱ آبان در نیویورک‌پست منتشر شد، تاکید کرد که نمی‌خواهد جنگ ایران به درگیری طولانی‌مدتی مانند جنگ ویتنام تبدیل شود.
او با اشاره به کشته شدن ۱۸ نظامی آمریکایی طی ماه‌های گذشته گفت نیروهای آمریکا ضربات سنگینی به جمهوری اسلامی وارد کرده‌اند، اما در بخش قابل توجهی از این مدت درگیری مستقیمی نداشته‌اند.
ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره تغییر حکومت در ایران نیز گفت که آمریکا عملا دو حکومت جمهوری اسلامی را از میان برده است و در عین حال هشدار داد که اگر مذاکرات نتیجه ندهد، ممکن است واشینگتن ناچار شود «کار را تمام کند».
بر اساس گزارش شبکه ۱۲ اسرائیل، مشاوران ترامپ درباره چگونگی ادامه سیاست آمریکا در قبال حکومت ایران به سه گروه تقسیم شده‌اند.
گروه نخست معتقد است واشینگتن باید برای دستیابی به توافق تلاش کند، زیرا حمله نظامی تازه لزوما نتایجی متفاوت از حملات گذشته نخواهد داشت. گروه دوم از ازسرگیری جنگ برای «تمام کردن کار» حمایت می‌کند و گروه سوم خواستار ادامه محاصره دریایی و فشار اقتصادی بدون ورود فوری به دور تازه جنگ است.
به گزارش این شبکه، بیشتر رهبران کشورهای حاشیه خلیج فارس با رویکرد دیپلماتیک موافق‌اند. چین و روسیه نیز بر ضرورت ادامه تلاش‌ها برای حل و فصل بحران از طریق گفت‌وگو و دیپلماسی تاکید کرده‌اند.
اختلاف بر سر این گزینه‌ها در گفت‌وگوی تلفنی روز شنبه، ۹ آبان، ترامپ و بنیامین نتانیاهو نیز آشکار شده است. به‌گزارش اکسیوس و شبکه ۱۲ اسرائیل، نتانیاهو از ترامپ خواسته است بلافاصله پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا در سوم نوامبر، حملات علیه جمهوری اسلامی از سر گرفته شود.
دو منبع آمریکایی و اسرائیلی این گفت‌وگو را «مستقیم و صریح» توصیف کرده‌اند. به گفته آنها، نتانیاهو نگران است که توافق احتمالی واشینگتن و تهران به کاهش فشار بر جمهوری اسلامی منجر شود، اما ترامپ ترجیح می‌دهد فعلا به مذاکرات فرصت بیشتری بدهد و اسرائیل نیز در این روند دخالت نکند.
کاخ سفید و دفتر نخست‌وزیری اسرائیل درباره جزییات این گزارش اظهارنظر نکرده‌اند.
هم‌زمان با این تحولات آمریکا برای احتمال ازسرگیری عملیات نظامی نیز آماده می‌شود و تحرکات نظامی ارتش ایالات متحده در منطقه شتاب بیشتری گرفته است. وال‌استریت ژورنال و آسوشیتدپرس نیز در روزهای اخیر گزارش دادند که مقام‌های آمریکایی به شماری از متحدان منطقه‌ای خود درباره احتمال حملات جدید پس از انتخابات و واکنش تلافی‌جویانه جمهوری اسلامی هشدار داده‌اند.
مذاکرات دوحه؛ ادامه تماس‌ها بدون دستیابی به نتیجه‌ای مشخص
در سوی دیگر، تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ ادامه دارد. مذاکرات مقام‌های جمهوری اسلامی با میانجیگران قطری پس از سه روز گفت‌وگو، یک‌شنبه بدون دستیابی به توافق نهایی یا حتی نتیجه‌ای مشخص پایان یافت. با این حال دو طرف بر ادامه تبادل پیام‌ها تاکید کرده‌اند.
خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام مطلع از مذاکرات، گزارش داد که میانجیگران قطری اواخر دوشنبه ۱۱ آبان برای گفت‌وگو با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، درباره توافق احتمالی میان آمریکا و جمهوری اسلامی به تهران سفر می‌کنند.
به‌گفته این مقام، یکی از موضوعات مورد بحث میان میانجیگران قطری و مقام‌های جمهوری اسلامی، «نسخه‌ای از پیش‌نویس توافق احتمالی تهران و واشینگتن است» که مذاکرات درباره آن از هشت روز پیش ادامه دارد.
به گزارش اکسیوس، میانجیگران قطری در این مدت با جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهوری آمریکا، استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ، و جرد کوشنر در تماس بوده‌اند. کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز برای پیشبرد این گفت‌وگوها به دوحه سفر کرده بود.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، دوشنبه گفت تهران پیشنهادهای خود را ارائه کرده و اکنون «توپ در زمین آمریکا است».
به‌گفته او، مبنای مذاکرات همچنان طرح هفت‌مرحله‌ای جمهوری اسلامی است که زمان اجرای آن از هفت روز به دو روز کاهش یافته است. این طرح از جمله شامل پایان محاصره دریایی آمریکا، بازگشایی تنگه هرمز، کاهش محدودیت‌های صادرات نفت ایران و لغو تحریم‌های جدید است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز اعلام کرده که رایزنی‌ها از طریق میانجیگران با شدت ادامه دارد، اما دستیابی به نتیجه به تصمیم واشینگتن بستگی دارد.
تاکید دوباره تهران بر مواضع هسته‌ای
با وجود اصرار واشینگتن برای گرفتن امتیازی هسته‌ای، تهران همچنان تاکید می‌کند که تنها پس از اجرای تعهدات آمریکا و راستی‌آزمایی آنها، امکان ورود به مذاکرات هسته‌ای وجود خواهد داشت.
بقایی در نشست خبری روز دوشنبه هرگونه گفت‌وگو درباره انتقال ذخایر اورانیوم غنی‌شده ۶۰ درصدی جمهوری اسلامی به خارج از کشور را رد کرد. او همچنین بر ماهیت صلح‌آمیز برنامه هسته‌ای ایران تاکید کرد و گفت تهران همچنان عضو پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای است و به تعهدات خود در این چارچوب پایبند خواهد ماند.
سخنگوی وزارت امور خارجه در عین حال با اشاره به کشته شدن علی خامنه‌ای در حملات آمریکا و اسرائیل گفت بحث درباره تغییر دکترین هسته‌ای جمهوری اسلامی موضوعی واقعی است و نباید صرفاً یک بحث داخلی تلقی شود.
این موضع‌گیری‌ها در شرایطی مطرح می‌شود که واشینگتن خواستار محدودیت‌های اساسی بر ظرفیت غنی‌سازی جمهوری اسلامی است و ترامپ بار دیگر دستیابی تهران به سلاح هسته‌ای را خط قرمز آمریکا اعلام کرده است.
ابهام درباره ساختار تصمیم‌گیری در تهران
موضوع دیگری که بر مذاکرات سایه انداخته، ابهام درباره ساختار تصمیم‌گیری در جمهوری اسلامی است. ترامپ در مصاحبه‌های دوشنبه خود با شبکه ۱۲ اسرائیل و نیویورک‌پست بار دیگر به این ابهام اشاره کرد.
اظهارنظرهای مقام‌های جمهوری اسلامی نیز بر این ابهامات افزوده است.
در حالی که جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهوری آمریکا، با ارسال نامه‌ای به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، عملا او را به‌عنوان فرد تصمیم‌گیر یا کسی به‌رسمیت شناخته که قادر به ایجاد اجماع در سطح رهبری جمهوری اسلامی است.
اظهارنظرهای اخیر محسن رضایی و گفت‌وگوی تلفنی او با ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهوری روسیه نیز این گمان را تقویت کرده است که در حال حاضر، و به‌ویژه در غیاب مجتبی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی، او دست بالا را در ساختار قدرت در تهران پیدا کرده است.
اسماعیل بقایی دوشنبه درباره نامه اخیر جی‌دی ونس به محسن رضایی، گفت درباره اینکه جواب این نامه به چه شکلی باشد خود دبیر شورای عالی امنیت ملی تصمیم می‌گیرد.
با وجود این او تاکید کرد که ترکیب هیات مذاکره‌کننده جمهوری اسلامی تغییر نکرده و محمدباقر قالیباف همچنان مذاکره‌کننده تهران است.
هم‌زمان مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، نیز از نقش و اختیارات دولت خود برای تصمیم‌گیری و پیشبرد مذاکرات سخن گفت.
پزشکیان دوشنبه ۱۱ آبان اعلام کرد که مجتبی خامنه‌ای اختیاراتی در زمینه گفت‌وگوها به دولت داده است. او درباره جزییات این اختیارات و نقش خود در این زمینه توضیحی نداد.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی‌امنیت ملی جمهوری اسلامی دوشنبه ۱۱ آبان تلفنی با ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهوری روسیه، گفت‌وگو کرد و هم‌زمان علی باقری کنی، معاون او، در پکن با وزیر امور خارجه چین دیدار کرد. هم‌زمان با سفر باقری کنی، مشاور امنیت ملی عربستان سعودی نیز به پکن رفته است.
در حالی که گزارش‌ها از به‌نتیجه نرسیدن مذاکرات تهران و دوحه خبر می‌دهند، مقام‌های جمهوری اسلامی بر ادامه گفت‌وگوها و دیپلماسی در عین آمادگی برای جنگ تاکید کرده‌اند.
شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی دوشنبه بدون ارایه جزییات اعلام کرد که در گفت‌وگوی تلفنی رضایی با پوتین، دو طرف درباره تحولات منطقه‌ای و جهانی، به‌ویژه وضعیت غرب آسیا، رایزنی و بر ادامه همکاری‌های راهبردی جمهوری اسلامی و روسیه «در چارچوب نقشه راه تعیین‌شده از سوی رهبران دو کشور» تاکید کردند.
ساعتی پیش از انتشار خبر این گفت‌وگوی تلفنی، وزارت امور خارجه روسیه اعلام کرد گزارش‌ها درباره احتمال حمله جدید به ایران موجب «نگرانی شدید» است.
این وزارتخانه افزود مسکو خواستار افزایش تلاش‌های دیپلماتیک برای عادی‌سازی اوضاع در منطقه شده است.
دیدار وزیر امور خارجه چین با نمایندگانی از تهران و ریاض
در همین حال، وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، دوشنبه ۱۱ آبان در دیدار علی باقری کنی، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی در پکن، گفت طرف‌های درگیر در مناقشه خاورمیانه باید به جای توسل دوباره به سلاح، بر راه‌حل‌های سیاسی تمرکز کنند.
به گزارش شینهوا، وانگ گفت گفت‌وگو و مذاکره راه حل مناقشات خاورمیانه است و چین از ایران در حفاظت از حاکمیت و امنیت خود حمایت می‌کند.
به‌گزارش رسانه‌های حکومتی در ایران، علی باقری کنی در این دیدار چین را قدرتی مسئول در جامعه بین‌المللی، شریک راهبردی جمهوری اسلامی و بازیگری کلیدی در برقراری صلح و ثبات منطقه دانست و گفت: «ما از تلاش‌های جمهوری خلق چین و به‌ویژه ابتکار شی جین‌پینگ برای ایجاد ساختار امنیتی جدید در منطقه استقبال می‌کنیم.»
پیشتر الحدث گزارش داده بود پیشنهادی که میانجیگران در حال بررسی آن هستند، خواستار تلاش برای جلب موافقت جمهوری اسلامی با برگزاری دوری از مذاکرات مستقیم با آمریکا و بررسی ایجاد سازوکاری بین‌المللی برای تضمین اجرای تعهدات است؛ سازوکاری که می‌تواند شامل ایفای نقش چین به عنوان کشور تضمین‌کننده باشد.
وزیر امور خارجه چین دوشنبه همچنین با مساعد العیبان، مشاور امنیت ملی عربستان سعودی، در پکن دیدار و گفت‌وگو کرد.
به‌گزارش وزارت امور خارجه چین، وانگ یی در این دیدار نیز تاکید کرد همه طرف بتوانند از طریق مذاکره به درگیری‌ها در منطقه پایان دهند.
او هشدار داد که منطقه خلیج فارس بار دیگر در «مقطعی حساس میان جنگ و صلح» قرار گرفته است.
وزیر امور خارجه چین در عین حال تاکید کرد که همه طرف‌ها باید برای حفاظت از امنیت انرژی و مسیرهای کشتیرانی منطقه تلاش کنند.
مشاور امنیت ملی عربستان سعودی در این دیدار پیام ویژه محمد بن سلمان، ولیعهد این کشور به شی جینگ‌پین، رییس‌جمهوری چین را به وانگ یی تحویل داد.
به‌گزارش خبرگزاری رسمی عربستان سعودی پیام محمد بن سلمان بر روابط دوجانبه، راه‌های توسعه این روابط و موضوعات مورد علاقه مشترک دو کشور متمرکز است.
خبرگزاری شینهوا هم گزارش داد که وزیر خارجه چین در دیدار با مشاور امنیت ملی عربستان اعلام کرد که پکن آماده است با همکاری ریاض، پیشرفت‌های تازه‌ای در روابط دوجانبه دو کشور به دست آورد.
جمهوری اسلامی و عربستان سعودی، در اسفند ۱۴۰۱ با میانجیگری چین توافق کردند روابط دیپلماتیک خود را پس از هفت سال قطع ارتباط، در سطح سفیر از سر بگیرند.
کاهش مراحل پیشنهادی تهران از هفت روز به دو روز
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، دوشنبه ۱۱ آبان در گفت‌وگو با ایرنا اعلام کرد که جمهوری اسلامی برای هر دو سناریو دیپلماسی و اقدام نظامی بیش از گذشته آمادگی دارد. او هشدار داد که اگر آمریکا بار دیگر دست به اقدام نظامی بزند، با نتیجه‌ای بدتر از گذشته روبه‌رو خواهد شد.
عراقچی با اشاره به مذاکرات غیرمستقیم تهران و واشینگتن افزود که با توجه به حساسیت شرایط کنونی، رایزنی‌ها فشرده‌تر شده و قطر و پاکستان به‌عنوان میانجی نقش فعالی در این مذاکرات ایفا می‌کنند.
او گفت بازگشایی تنگه هرمز به پذیرش شروط جمهوری اسلامی بستگی دارد و در صورت پذیرش این شروط، تنگه باز خواهد شد و مذاکرات از سر گرفته می‌شود.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی نیز دوشنبه در نشستی خبری گفت گفت‌وگوها ادامه دارد و موضوعات بسیار پیچیده است. گذر زمان بر پیچیدگی‌ها افزوده و تبادل پیام‌ها کماکان ادامه دارد.
او افزود: «تهران ابتکار هفت روزه را مطرح کرده است و دیدگاه‌های طرف مقابل را شنیده، ملاحظات رد و بدل شده و کماکان پیشنهاد ما درباره این روند دیپلماتیک وجود دارد، توپ در زمین آمریکاست و مطالبات ما شفاف بیان شده است.»
دونالد ترامپ این طرح را که ۳۱ شهریور از سوی عباس عراقچی در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد و دیدار با میانجیگران قطری ارایه شد، رد کرده است.
بقایی درباره طرح دو روزه و مذاکرات جمهوری اسلامی و میانجیگران قطری در روزهای اخیر گفت :« مبنای مذاکرات همان طرح هفت روزه ایران است و فشرده شده و امکان آن طی دو روز وجود دارد. این نشان دهنده حسن نیت تهران است و همه اینها به آمریکا بستگی دارد.»
سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی همچنین درباره پاسخ به نامه جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهوری آمریکا به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، گفت درباره اینکه جواب این نامه به چه شکلی باشد خود دبیر شورای عالی امنیت ملی تصمیم می‌گیرد.
بقایی همچنین درباره ترکیب هیات مذاکره‌کننده جمهوری اسلامی گفت که هیچ تغییری در این زمینه رخ نداده است و مذاکره‌کننده ارشد جمهوری اسلامی همچنان محمدباقر قالیباف است.
هم‌زمان مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، دوشنبه ۱۱ آبان اعلام کرد که مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، اختیاراتی در زمینه گفت‌وگوها به دولت داده است. او درباره جزییات این اختیارات و نقش خود در این زمینه توضیحی نداد.
دونالد ترامپ نیز دوشنبه ۱۱ آبان در گفت‌وگو با پادکست «فورس وان» گفت: «ما دو حکومت آنها را از بین برده‌ایم. بنابراین به نوعی آن را تغییر داده‌ایم اما هنوز باید کسی باشد که با او صحبت کنید.»
او درباره مذاکرات نیز گفت: «ما با آنها مدارا کرده‌ایم، چون کارشان را تمام نکرده‌ایم، می‌خواهند مذاکره کنند اما مدام حرف می‌زنند و نهایتا در مقطعی مجبور می‌شویم تکلیف را روشن کنیم.»
ترامپ در عین حال بار دیگر تاکید کرد که جمهوری اسلامی رو به افول است و تهران نباید به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند.
