اکسیوس از اختلاف مشاوران ترامپ بر سر توافق، جنگ یا ادامه فشار اقتصادی بر ایران خبر داد
وبسایت آمریکایی اکسیوس در گزارشی از اختلاف نظر مشاوران ترامپ درباره سرنوشت جنگ با جمهوری اسلامی خبر داد و به نقل از یک منبع آگاه نوشت جان رتکلیف، رییس سیا، به ترامپ توصیه میکند وضعیت «نه جنگ، نه توافق» را حفظ کند تا ادامه فشار اقتصادی تهران را به دادن امتیازهای بیشتر وادار کند.
این وبسایت خبری-تحلیلی در گزارشی که بامداد سهشنبه ۱۲ آبان به وقت ایران منتشر کرد، نوشت جیدی ونس و استیو ویتکاف، دونالد ترامپ را به توافق با جمهوری اسلامی ترغیب میکنند، اما پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، همسو با نخستوزیر اسرائيل، خواهان ازسرگیری حملات است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه، نیز همسو با وزیر خزانهداری و رییس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا، به ترامپ توصیه کرده است فشار اقتصادی بر تهران را ادامه دهد، بیآنکه جنگ را از سر بگیرد یا توافقی با جمهوری اسلامی امضا کند.
اکسیوس به نقل از منبعی که از گفتوگوی جان رتکلیف با دونالد ترامپ اطلاع مستقیم داشت، نوشت رییس سیا در این گفتوگو دو پیامد احتمالی برای تداوم فشار اقتصادی بر ایران برشمرد؛ اینکه تداوم فشار یا تهران را به دادن امتیازهای بیشتر وادار میکند یا در ایران چنان بیثباتی به بار میآورد که مردم دست به شورش میزنند.سیا در این باره اظهارنظر نکرد.
منابع اکسیوس گفتند رتکلیف، روبیو و اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، هر سه خواستار حفظ وضعیت «نه جنگ، نه توافق» هستند.
ترامپ نیز در مصاحبه تلفنی با اکسیوس گفت برای تصمیمگیری درباره ازسرگیری حملات عجلهای ندارد. او مدعی شد آمریکا جمهوری اسلامی را از نظر مالی فلج کرده و مردم ایران از این وضعیت خسته شدهاند.
هگست خواهان ازسرگیری حملات است، ونس به توافق امیدوار است
به نوشته اکسیوس، هگست مانند بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، معتقد است نمیتوان به جمهوری اسلامی برای رسیدن به توافق اعتماد کرد، چه رسد به اینکه تهران به آن پایبند بماند. از نظر آنها، ترامپ باید از راه نظامی به جنگ پایان دهد. نتانیاهو در تماس تلفنی ۹ آبان نیز از ترامپ خواسته بود بلافاصله پس از انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا، حملات علیه جمهوری اسلامی را از سر بگیرد.
در مقابل، ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، و ویتکاف، فرستاده ویژه کاخ سفید، معتقدند دور دیگری از جنگ ممکن است وضعیت را بهتر نکند. به گفته منابع اکسیوس، بیشتر کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز به ترامپ اطلاع دادهاند که از تلاش برای دستیابی به توافق حمایت میکنند.
ونس دوشنبه به خبرنگاران گفت او و ترامپ به چشمانداز توافق خوشبیناند و واشینگتن برای ازسرگیری حملات مهلتی تعیین نکرده است. به گفته ونس، دستیابی به توافق مستلزم آن است که تهران تعهدی محکم و قابل راستیآزمایی بدهد که برنامه هستهای خود را بازسازی نخواهد کرد.
پیشنویس قطر برای ازسرگیری مذاکرات مستقیم
منابع منطقهای به اکسیوس گفتند میانجیهای قطری پیشنویسی تهیه کردهاند که بر اساس آن، تهران و واشینگتن طی سه روز اقداماتی برای اعتمادسازی انجام میدهند تا زمینه ازسرگیری مذاکرات مستقیم فراهم شود.
یک دیپلمات مطلع گفت علی الثوادی، میانجی قطری، دوشنبه برای گفتوگو درباره این پیشنویس به تهران رفت و میانجیها منتظر پاسخ دو طرف بودند.
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، گزارش داد هواپیمای قطری که گفته میشود شماری از مقامهای این کشور را به تهران برده بود، بامداد سهشنبه ۱۲ آبان تهران را ترک کرد. در خبر فارس به نتیجه رایزنیها اشارهای نشد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، دوشنبه گفت تهران شرایط و پیشنهاد خود را به میانجیها ارائه کرده است. او ازسرگیری مذاکرات را به پذیرش شرایط جمهوری اسلامی برای بازگشایی تنگه هرمز از سوی واشینگتن مشروط کرد.
کشورهای خلیج فارس برای حملات تلافیجویانه احتمالی آماده میشوند
والاستریت ژورنال نیز دوشنبه ۱۱ آبان گزارش داد کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس خود را برای این احتمال آماده میکنند که آمریکا در هفته جاری حملات به ایران را از سر بگیرد و جمهوری اسلامی در پاسخ، زیرساختهای غیرنظامی و اقتصادی آنها را هدف قرار دهد.
به گزارش این روزنامه، قطر و امارات متحده عربی رزمایشهای امنیتی، از جمله در فرودگاهها، برگزار کردهاند. شماری از شرکتکنندگان در یک کنفرانس انرژی در ابوظبی نیز به توصیه دولتهای خود سفرشان را کوتاه کردهاند. در ریاض، پایتخت عربستان سعودی، قرار است مدارس بهدلیل حملات حوثیهای مورد حمایت جمهوری اسلامی، این هفته کلاسها را مجازی برگزار کنند.
میانجیها به والاستریت ژورنال گفتند برخی کشورهای عربی به تهران هشدار دادهاند اگر جمهوری اسلامی به زیرساختهای آنها حمله کند، ممکن است هر کشور جداگانه یا چند کشور با هم پاسخ دهند. انور قرقاش، مشاور ارشد سیاست خارجی رییس امارات، نیز در پایان هفته گذشته گفت کشورش به موفقیت تلاشهای دیپلماتیک امیدوار است، اما «برای بدترین شرایط آماده است».
دیوان عالی آمریکا در آستانه انتخابات میاندورهای، درخواست دولت دونالد ترامپ برای توقف موقت شمارش آرای پستی بیش از ۲۰ هزار رایدهنده ثبتنامشده در کالیفرنیا را رد کرد. مقامهای فدرال میگویند این افراد ممکن است شهروند آمریکا نباشند.
به گزارش رویترز، دیوان عالی دوشنبه ۱۱ آبان، تنها چند ساعت پس از دریافت درخواست اضطراری وزارت دادگستری، آن را در حکمی یکجملهای رد کرد. دیوان دلیلی برای تصمیم خود ذکر نکرد و هیچیک از قضات آشکارا با آن مخالفت نکردند.
اختلاف بر سر فهرستی بود که وزارت امنیت داخلی آمریکا برای مقامهای ایالت کالیفرنیا و شهر لسآنجلس فرستاده بود. وزارت دادگستری میخواست مقامهای انتخاباتی برگههای رای پستی کسانی را که نامشان در این فهرست بود، جدا نگه دارند و تا زمان تایید تابعیت آمریکایی هر فرد، رای او را نشمارند. استدلال وزارتخانه این بود که پس از آمیختن این برگهها با دیگر آرا، جدا کردنشان دیگر ممکن نیست.
دولت ترامپ در شکایتی که ۲۳ مهر به دادگاه فدرال برد، گفت کالیفرنیا مانع اجرای قانونی میشود که رای دادن افراد فاقد تابعیت آمریکا در انتخابات فدرال را جرم میداند.
در مقابل، مقامهای کالیفرنیا در پاسخ به دادگاه گفتند روش دولت برای شناسایی این افراد خطاپذیر است و کنار گذاشتن آرا بر اساس چنین فهرستی میتواند شهروندان واجد شرایط را از حق رای محروم کند.
دیوید کارتر، قاضی فدرال در لسآنجلس، ششم آبان درخواست دولت را رد کرد. او در حکم خود به تجربه ایالتهای دیگر اشاره کرد که در آنها مقامهای فدرال بارها کسانی را فاقد تابعیت آمریکا تشخیص داده بودند که پیشتر تابعیت این کشور را گرفته بودند. کارتر هشدار داد که کنار گذاشتن آرا بر پایه ادعاهای اثباتنشده، در حالی که انتخابات در جریان است، دموکراسی را به خطر میاندازد.
دادگاه تجدیدنظر حوزه نهم آمریکا نیز هشتم آبان درخواست دولت را رد کرد. این دادگاه با اشاره به اختیار ایالتها در برگزاری انتخابات گفت کالیفرنیا برای بررسی صلاحیت رایدهندگان ساز و کار مشخصی دارد و اگر روشن شود کسی واجد شرایط نیست، مقامهای ایالتی میتوانند ثبتنام او را باطل کنند.
ترامپ بارها از تقلب گسترده در انتخابات آمریکا سخن گفته است، از جمله پس از شکست مقابل جو بایدن در انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۰. به گزارش رویترز، پژوهشها و بررسیهای ایالتی نشان میدهند رای دادن افراد فاقد تابعیت آمریکا در انتخابات این کشور بهندرت رخ میدهد.
کالیفرنیا با ۵۲ کرسی، بیش از هر ایالت دیگری در مجلس نمایندگان آمریکا نماینده دارد. در انتخابات میاندورهای ۱۲ آبان، دموکراتها برای گرفتن اکثریت از جمهوریخواهان باید در مجموع چهار کرسی به شمار کرسیهای خود در این مجلس اضافه کنند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، دوشنبه ۱۱ آبان اعلام کرد برای ازسرگیری جنگ ایران عجله ندارد و با ادامه فشار اقتصادی، تهران را وادار به پذیرش توافق میکند. او گفت اجازه دستیابی تهران به سلاح هستهای را نخواهد داد و در صورت شکست مذاکرات، گزینه نظامی همچنان روی میز خواهد بود.
سخنان ترامپ در روز دوشنبه پاسخ این پرسش را همچنان در هالهای از ابهام نگه داشت که آیا ادامه فشار اقتصادی و مذاکرات با میانجیگری قطر میتواند فاصله میان خواستههای تهران و واشینگتن را کاهش دهد، یا پایان انتخابات آمریکا زمینه تصمیم تازهای درباره ازسرگیری عملیات نظامی را فراهم خواهد کرد.
ترامپ در گفتوگو با شبکه ۱۲ اسرائیل گفت: «برای هیچ اقدامی عجله ندارم. ما اقتصاد آنها را فلج میکنیم.»
او با اشاره به ادامه مذاکرات گفت که گفتوگوها بهخوبی پیش میرود، اما واشینگتن هنوز اطمینان ندارد چه کسی در جمهوری اسلامی تصمیم نهایی را میگیرد و نمیخواهد بار دیگر در مذاکرات معطل شود.
رییسجمهوری آمریکا گفت رهبران جمهوری اسلامی برخلاف انتظار او، برای دستیابی به توافق احساس فوریت نمیکنند، هرچند بهگفته او اکنون بیش از هر زمان دیگری از آغاز جنگ خواهان توافق هستند.
ترامپ همچنین در گفتوگوی دیگری که دوشنبه ۱۱ آبان در نیویورکپست منتشر شد، تاکید کرد که نمیخواهد جنگ ایران به درگیری طولانیمدتی مانند جنگ ویتنام تبدیل شود.
او با اشاره به کشته شدن ۱۸ نظامی آمریکایی طی ماههای گذشته گفت نیروهای آمریکا ضربات سنگینی به جمهوری اسلامی وارد کردهاند، اما در بخش قابل توجهی از این مدت درگیری مستقیمی نداشتهاند.
ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره تغییر حکومت در ایران نیز گفت که آمریکا عملا دو حکومت جمهوری اسلامی را از میان برده است و در عین حال هشدار داد که اگر مذاکرات نتیجه ندهد، ممکن است واشینگتن ناچار شود «کار را تمام کند».
بر اساس گزارش شبکه ۱۲ اسرائیل، مشاوران ترامپ درباره چگونگی ادامه سیاست آمریکا در قبال حکومت ایران به سه گروه تقسیم شدهاند.
گروه نخست معتقد است واشینگتن باید برای دستیابی به توافق تلاش کند، زیرا حمله نظامی تازه لزوما نتایجی متفاوت از حملات گذشته نخواهد داشت. گروه دوم از ازسرگیری جنگ برای «تمام کردن کار» حمایت میکند و گروه سوم خواستار ادامه محاصره دریایی و فشار اقتصادی بدون ورود فوری به دور تازه جنگ است.
به گزارش این شبکه، بیشتر رهبران کشورهای حاشیه خلیج فارس با رویکرد دیپلماتیک موافقاند. چین و روسیه نیز بر ضرورت ادامه تلاشها برای حل و فصل بحران از طریق گفتوگو و دیپلماسی تاکید کردهاند.
اختلاف بر سر این گزینهها در گفتوگوی تلفنی روز شنبه، ۹ آبان، ترامپ و بنیامین نتانیاهو نیز آشکار شده است. بهگزارش اکسیوس و شبکه ۱۲ اسرائیل، نتانیاهو از ترامپ خواسته است بلافاصله پس از انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا در سوم نوامبر، حملات علیه جمهوری اسلامی از سر گرفته شود.
دو منبع آمریکایی و اسرائیلی این گفتوگو را «مستقیم و صریح» توصیف کردهاند. به گفته آنها، نتانیاهو نگران است که توافق احتمالی واشینگتن و تهران به کاهش فشار بر جمهوری اسلامی منجر شود، اما ترامپ ترجیح میدهد فعلا به مذاکرات فرصت بیشتری بدهد و اسرائیل نیز در این روند دخالت نکند.
کاخ سفید و دفتر نخستوزیری اسرائیل درباره جزییات این گزارش اظهارنظر نکردهاند.
همزمان با این تحولات آمریکا برای احتمال ازسرگیری عملیات نظامی نیز آماده میشود و تحرکات نظامی ارتش ایالات متحده در منطقه شتاب بیشتری گرفته است. والاستریت ژورنال و آسوشیتدپرس نیز در روزهای اخیر گزارش دادند که مقامهای آمریکایی به شماری از متحدان منطقهای خود درباره احتمال حملات جدید پس از انتخابات و واکنش تلافیجویانه جمهوری اسلامی هشدار دادهاند.
مذاکرات دوحه؛ ادامه تماسها بدون دستیابی به نتیجهای مشخص
در سوی دیگر، تلاشهای دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ ادامه دارد. مذاکرات مقامهای جمهوری اسلامی با میانجیگران قطری پس از سه روز گفتوگو، یکشنبه بدون دستیابی به توافق نهایی یا حتی نتیجهای مشخص پایان یافت. با این حال دو طرف بر ادامه تبادل پیامها تاکید کردهاند.
خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام مطلع از مذاکرات، گزارش داد که میانجیگران قطری اواخر دوشنبه ۱۱ آبان برای گفتوگو با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، درباره توافق احتمالی میان آمریکا و جمهوری اسلامی به تهران سفر میکنند.
بهگفته این مقام، یکی از موضوعات مورد بحث میان میانجیگران قطری و مقامهای جمهوری اسلامی، «نسخهای از پیشنویس توافق احتمالی تهران و واشینگتن است» که مذاکرات درباره آن از هشت روز پیش ادامه دارد.
به گزارش اکسیوس، میانجیگران قطری در این مدت با جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ، و جرد کوشنر در تماس بودهاند. کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز برای پیشبرد این گفتوگوها به دوحه سفر کرده بود.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، دوشنبه گفت تهران پیشنهادهای خود را ارائه کرده و اکنون «توپ در زمین آمریکا است».
بهگفته او، مبنای مذاکرات همچنان طرح هفتمرحلهای جمهوری اسلامی است که زمان اجرای آن از هفت روز به دو روز کاهش یافته است. این طرح از جمله شامل پایان محاصره دریایی آمریکا، بازگشایی تنگه هرمز، کاهش محدودیتهای صادرات نفت ایران و لغو تحریمهای جدید است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز اعلام کرده که رایزنیها از طریق میانجیگران با شدت ادامه دارد، اما دستیابی به نتیجه به تصمیم واشینگتن بستگی دارد.
با وجود اصرار واشینگتن برای گرفتن امتیازی هستهای، تهران همچنان تاکید میکند که تنها پس از اجرای تعهدات آمریکا و راستیآزمایی آنها، امکان ورود به مذاکرات هستهای وجود خواهد داشت.
بقایی در نشست خبری روز دوشنبه هرگونه گفتوگو درباره انتقال ذخایر اورانیوم غنیشده ۶۰ درصدی جمهوری اسلامی به خارج از کشور را رد کرد. او همچنین بر ماهیت صلحآمیز برنامه هستهای ایران تاکید کرد و گفت تهران همچنان عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای است و به تعهدات خود در این چارچوب پایبند خواهد ماند.
سخنگوی وزارت امور خارجه در عین حال با اشاره به کشته شدن علی خامنهای در حملات آمریکا و اسرائیل گفت بحث درباره تغییر دکترین هستهای جمهوری اسلامی موضوعی واقعی است و نباید صرفاً یک بحث داخلی تلقی شود.
این موضعگیریها در شرایطی مطرح میشود که واشینگتن خواستار محدودیتهای اساسی بر ظرفیت غنیسازی جمهوری اسلامی است و ترامپ بار دیگر دستیابی تهران به سلاح هستهای را خط قرمز آمریکا اعلام کرده است.
ابهام درباره ساختار تصمیمگیری در تهران
موضوع دیگری که بر مذاکرات سایه انداخته، ابهام درباره ساختار تصمیمگیری در جمهوری اسلامی است. ترامپ در مصاحبههای دوشنبه خود با شبکه ۱۲ اسرائیل و نیویورکپست بار دیگر به این ابهام اشاره کرد.
اظهارنظرهای مقامهای جمهوری اسلامی نیز بر این ابهامات افزوده است.
در حالی که جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، با ارسال نامهای به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، عملا او را بهعنوان فرد تصمیمگیر یا کسی بهرسمیت شناخته که قادر به ایجاد اجماع در سطح رهبری جمهوری اسلامی است.
اظهارنظرهای اخیر محسن رضایی و گفتوگوی تلفنی او با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه نیز این گمان را تقویت کرده است که در حال حاضر، و بهویژه در غیاب مجتبی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی، او دست بالا را در ساختار قدرت در تهران پیدا کرده است.
اسماعیل بقایی دوشنبه درباره نامه اخیر جیدی ونس به محسن رضایی، گفت درباره اینکه جواب این نامه به چه شکلی باشد خود دبیر شورای عالی امنیت ملی تصمیم میگیرد.
با وجود این او تاکید کرد که ترکیب هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی تغییر نکرده و محمدباقر قالیباف همچنان مذاکرهکننده تهران است.
همزمان مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، نیز از نقش و اختیارات دولت خود برای تصمیمگیری و پیشبرد مذاکرات سخن گفت.
پزشکیان دوشنبه ۱۱ آبان اعلام کرد که مجتبی خامنهای اختیاراتی در زمینه گفتوگوها به دولت داده است. او درباره جزییات این اختیارات و نقش خود در این زمینه توضیحی نداد.
محسن رضایی، دبیر شورای عالیامنیت ملی جمهوری اسلامی دوشنبه ۱۱ آبان تلفنی با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، گفتوگو کرد و همزمان علی باقری کنی، معاون او، در پکن با وزیر امور خارجه چین دیدار کرد. همزمان با سفر باقری کنی، مشاور امنیت ملی عربستان سعودی نیز به پکن رفته است.
در حالی که گزارشها از بهنتیجه نرسیدن مذاکرات تهران و دوحه خبر میدهند، مقامهای جمهوری اسلامی بر ادامه گفتوگوها و دیپلماسی در عین آمادگی برای جنگ تاکید کردهاند.
شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی دوشنبه بدون ارایه جزییات اعلام کرد که در گفتوگوی تلفنی رضایی با پوتین، دو طرف درباره تحولات منطقهای و جهانی، بهویژه وضعیت غرب آسیا، رایزنی و بر ادامه همکاریهای راهبردی جمهوری اسلامی و روسیه «در چارچوب نقشه راه تعیینشده از سوی رهبران دو کشور» تاکید کردند.
ساعتی پیش از انتشار خبر این گفتوگوی تلفنی، وزارت امور خارجه روسیه اعلام کرد گزارشها درباره احتمال حمله جدید به ایران موجب «نگرانی شدید» است.
این وزارتخانه افزود مسکو خواستار افزایش تلاشهای دیپلماتیک برای عادیسازی اوضاع در منطقه شده است.
دیدار وزیر امور خارجه چین با نمایندگانی از تهران و ریاض
در همین حال، وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، دوشنبه ۱۱ آبان در دیدار علی باقری کنی، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی در پکن، گفت طرفهای درگیر در مناقشه خاورمیانه باید به جای توسل دوباره به سلاح، بر راهحلهای سیاسی تمرکز کنند.
به گزارش شینهوا، وانگ گفت گفتوگو و مذاکره راه حل مناقشات خاورمیانه است و چین از ایران در حفاظت از حاکمیت و امنیت خود حمایت میکند.
بهگزارش رسانههای حکومتی در ایران، علی باقری کنی در این دیدار چین را قدرتی مسئول در جامعه بینالمللی، شریک راهبردی جمهوری اسلامی و بازیگری کلیدی در برقراری صلح و ثبات منطقه دانست و گفت: «ما از تلاشهای جمهوری خلق چین و بهویژه ابتکار شی جینپینگ برای ایجاد ساختار امنیتی جدید در منطقه استقبال میکنیم.»
پیشتر الحدث گزارش داده بود پیشنهادی که میانجیگران در حال بررسی آن هستند، خواستار تلاش برای جلب موافقت جمهوری اسلامی با برگزاری دوری از مذاکرات مستقیم با آمریکا و بررسی ایجاد سازوکاری بینالمللی برای تضمین اجرای تعهدات است؛ سازوکاری که میتواند شامل ایفای نقش چین به عنوان کشور تضمینکننده باشد.
وزیر امور خارجه چین دوشنبه همچنین با مساعد العیبان، مشاور امنیت ملی عربستان سعودی، در پکن دیدار و گفتوگو کرد.
بهگزارش وزارت امور خارجه چین، وانگ یی در این دیدار نیز تاکید کرد همه طرف بتوانند از طریق مذاکره به درگیریها در منطقه پایان دهند.
او هشدار داد که منطقه خلیج فارس بار دیگر در «مقطعی حساس میان جنگ و صلح» قرار گرفته است.
وزیر امور خارجه چین در عین حال تاکید کرد که همه طرفها باید برای حفاظت از امنیت انرژی و مسیرهای کشتیرانی منطقه تلاش کنند.
مشاور امنیت ملی عربستان سعودی در این دیدار پیام ویژه محمد بن سلمان، ولیعهد این کشور به شی جینگپین، رییسجمهوری چین را به وانگ یی تحویل داد.
بهگزارش خبرگزاری رسمی عربستان سعودی پیام محمد بن سلمان بر روابط دوجانبه، راههای توسعه این روابط و موضوعات مورد علاقه مشترک دو کشور متمرکز است.
خبرگزاری شینهوا هم گزارش داد که وزیر خارجه چین در دیدار با مشاور امنیت ملی عربستان اعلام کرد که پکن آماده است با همکاری ریاض، پیشرفتهای تازهای در روابط دوجانبه دو کشور به دست آورد.
جمهوری اسلامی و عربستان سعودی، در اسفند ۱۴۰۱ با میانجیگری چین توافق کردند روابط دیپلماتیک خود را پس از هفت سال قطع ارتباط، در سطح سفیر از سر بگیرند.
کاهش مراحل پیشنهادی تهران از هفت روز به دو روز
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، دوشنبه ۱۱ آبان در گفتوگو با ایرنا اعلام کرد که جمهوری اسلامی برای هر دو سناریو دیپلماسی و اقدام نظامی بیش از گذشته آمادگی دارد. او هشدار داد که اگر آمریکا بار دیگر دست به اقدام نظامی بزند، با نتیجهای بدتر از گذشته روبهرو خواهد شد.
عراقچی با اشاره به مذاکرات غیرمستقیم تهران و واشینگتن افزود که با توجه به حساسیت شرایط کنونی، رایزنیها فشردهتر شده و قطر و پاکستان بهعنوان میانجی نقش فعالی در این مذاکرات ایفا میکنند.
او گفت بازگشایی تنگه هرمز به پذیرش شروط جمهوری اسلامی بستگی دارد و در صورت پذیرش این شروط، تنگه باز خواهد شد و مذاکرات از سر گرفته میشود.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی نیز دوشنبه در نشستی خبری گفت گفتوگوها ادامه دارد و موضوعات بسیار پیچیده است. گذر زمان بر پیچیدگیها افزوده و تبادل پیامها کماکان ادامه دارد.
او افزود: «تهران ابتکار هفت روزه را مطرح کرده است و دیدگاههای طرف مقابل را شنیده، ملاحظات رد و بدل شده و کماکان پیشنهاد ما درباره این روند دیپلماتیک وجود دارد، توپ در زمین آمریکاست و مطالبات ما شفاف بیان شده است.»
دونالد ترامپ این طرح را که ۳۱ شهریور از سوی عباس عراقچی در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد و دیدار با میانجیگران قطری ارایه شد، رد کرده است.
بقایی درباره طرح دو روزه و مذاکرات جمهوری اسلامی و میانجیگران قطری در روزهای اخیر گفت :« مبنای مذاکرات همان طرح هفت روزه ایران است و فشرده شده و امکان آن طی دو روز وجود دارد. این نشان دهنده حسن نیت تهران است و همه اینها به آمریکا بستگی دارد.»
سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی همچنین درباره پاسخ به نامه جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، گفت درباره اینکه جواب این نامه به چه شکلی باشد خود دبیر شورای عالی امنیت ملی تصمیم میگیرد.
بقایی همچنین درباره ترکیب هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی گفت که هیچ تغییری در این زمینه رخ نداده است و مذاکرهکننده ارشد جمهوری اسلامی همچنان محمدباقر قالیباف است.
همزمان مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، دوشنبه ۱۱ آبان اعلام کرد که مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، اختیاراتی در زمینه گفتوگوها به دولت داده است. او درباره جزییات این اختیارات و نقش خود در این زمینه توضیحی نداد.
دونالد ترامپ نیز دوشنبه ۱۱ آبان در گفتوگو با پادکست «فورس وان» گفت: «ما دو حکومت آنها را از بین بردهایم. بنابراین به نوعی آن را تغییر دادهایم اما هنوز باید کسی باشد که با او صحبت کنید.»
او درباره مذاکرات نیز گفت: «ما با آنها مدارا کردهایم، چون کارشان را تمام نکردهایم، میخواهند مذاکره کنند اما مدام حرف میزنند و نهایتا در مقطعی مجبور میشویم تکلیف را روشن کنیم.»
ترامپ در عین حال بار دیگر تاکید کرد که جمهوری اسلامی رو به افول است و تهران نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند.
تاسیسات تولید گاز طبیعی مایع (الانجی) قطرانرژی در شهر صنعتی راسلفان قطر
قطر همزمان با میانجیگری میان تهران و واشینگتن، برای خرید گاز طبیعی مایع از آمریکا قراردادهای بلندمدت میبندد تا در صورت اختلال دوباره در تنگه هرمز، بخشی از درآمد صادراتی خود را حفظ کند.
وابستگی قطر به تنگه هرمز، صنعت گاز این کشور را در برابر اختلال طولانیمدت در کشتیرانی آسیبپذیر کرده است. برای شرکت دولتی قطرانرژی، خرید گاز تولیدشده در بیرون از خلیج فارس راهی است تا در صورت توقف صادرات قطر، از محل فروش محمولههای دیگر درآمد کسب کند.
قراردادهای تازه از سال ۱۴۰۸ یا پس از آن اجرا میشوند. این قراردادها میتوانند از زیانهای آینده بکاهند، اما نه تاسیسات آسیبدیده قطر را به مدار تولید بازمیگردانند و نه مسیر صادراتی آن را باز میکنند.
آسیبپذیری قطر جمعه هشتم آبان آشکارتر شد؛ روزی که یک کشتی حامل گاز طبیعی مایع قطر در خلیج فارس هدف «اجسام ناشناس» قرار گرفت و میانجیهای قطری در تهران برای دستیابی به توافقی میان جمهوری اسلامی و آمریکا مذاکره میکردند.
شرکت ناقلات، مالک کشتی «المعیده»، اعلام کرد این شناور شامگاه جمعه هدف قرار گرفت. خدمه آسیب ندیدند، آلودگی زیستمحیطی گزارش نشد و کشتی همچنان عملیاتی بود.
دوحه حمله را «اقدامی خطرناک علیه کشتیرانی و عرضه جهانی انرژی» خواند و گفت تحقیق برای شناسایی عاملان ادامه دارد.
قطر بهویژه در برابر اختلال در تنگه هرمز آسیبپذیر است. گاز طبیعی مایع نیمی از درآمد ارزی صادراتی این کشور را تامین میکند و محمولههایی که از خلیج فارس خارج میشوند باید از این آبراه عبور کنند.
برخلاف برخی صادرکنندگان نفت منطقه، قطر خط لولهای ندارد که بتواند جای مسیر دریایی صادرات گاز را بگیرد.
صادرات نفت این کشور در سال گذشته روزانه تنها ۵۳۰ هزار بشکه بود؛ بنابراین درآمد ارزی قطر بهشدت به گاز وابسته است.
بر اساس آمار رسمی دولت قطر، این کشور سال گذشته ۷۹ میلیون تن گاز طبیعی مایع صادر کرد؛ حجمی معادل ۱۷ درصد مصرف جهانی.
افزون بر آن، ۲۰ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی، معادل حدود ۱۵ میلیون تن، از طریق خط لوله دلفین به امارات متحده عربی و عمان رسید.
گاز طبیعی مایع نزدیک به ۸۴ درصد کل صادرات گاز قطر را تشکیل میداد.
این کشور از اسفند ۱۴۰۴ برای نزدیک به سه ماه صادرات گاز طبیعی مایع را تقریبا متوقف کرد و انتقال محمولهها از خرداد ۱۴۰۵ به تدریج از سر گرفته شدند. با این حال، دادههای شرکت کپلر نشان میدهد قطر در سه ماهه سوم سال فقط ۴.۵۸ میلیون تن صادر کرد؛ کمتر از یکچهارم حجم صادرات در دوره مشابه سال پیش.
صادرات در شهریور به ۱.۶ میلیون تن رسید؛ بیشترین رقم ماهانه از آغاز جنگ ایران، اما همچنان کمتر از یکچهارم میانگین پیش از جنگ.
حدود یکسوم این محمولهها به کویت رفت و در خلیج فارس ماند.
آسیب به زیرساختها نیز چشمگیر بوده است.
حملههای موشکی جمهوری اسلامی در اسفند ۱۴۰۴ واحدهای مایعسازی گاز، موسوم به «قطار» (شماره ۴ و ۶) را در راسلفان هدف گرفت. در پی این حملهها، ظرفیت سالانه تولید ۱۲.۸ میلیون تن گاز از مدار خارج شد؛ حدود ۱۷ درصد ظرفیت قطر پیش از جنگ.
سعد الکعبی، وزیر انرژی قطر و مدیرعامل قطرانرژی، ابتدا زمان تعمیر این واحدها را سه تا پنج سال برآورد کرد.
او در مصاحبهای با خبرگزاری رویترز در هفتم آبان، گفت تعمیرات حدود سه سال طول میکشد.
شرکت ایتالیایی ادیسون اعلام کرد قطرانرژی اجرای بند فورس ماژور درباره تحویل محمولهها را تا پایان آذر تمدید کرده است.
قطر به دلایل تجاری و فنی، احداث خط لولهای برای دور زدن تنگه هرمز را منتفی دانسته است.
الکعبی در شهریور گفت انتقال گاز به ساحلی دیگر مستلزم ساخت تاسیسات تازه مایعسازی است و زیرساختهایی را تکرار میکند که قطر همین حالا در حال ساخت آنهاست.
او همچنین هشدار داد خطوط لوله و تاسیسات وابسته به آنها نیز ممکن است هدف حمله قرار گیرند.
خرید گاز آمریکا راهی برای جبران درآمد از دست رفته
سرمایهگذاری قطر در خارج از کشور پیش از جنگ آغاز شده بود؛ اما قراردادهای تازه خرید گاز بخشی از برنامه این کشور برای حفظ درآمد در برابر اختلالهای احتمالی آینده در کشتیرانی است.
نخستین منبع عمده گاز قطر در خارج از خلیج فارس، پروژه گلدنپس در تگزاس است. قطرانرژی ۷۰ درصد این پروژه را در اختیار دارد و سهم باقیمانده متعلق به اکسونموبیل است. تولید گاز مایع در این پروژه از ۱۰ فروردین ۱۴۰۵ آغاز شد.
ظرفیت نهایی گلدنپس سالانه ۱۸ میلیون تن است. پس از راهاندازی کامل، سهم قطرانرژی معادل ۱۲.۶ میلیون تن در سال خواهد بود. ظرفیت قطار نخست این پروژه حدود شش میلیون تن در سال است که ۴.۲ میلیون تن آن به سهم قطرانرژی تعلق میگیرد.
بخش دوم برنامه، خرید بلندمدت از تولیدکنندگان آمریکایی است. قطرانرژی در ۳۰ مهر دو قرارداد با شرکت چنیر انرژی امضا کرد تا سالانه مجموعا چهار میلیون تن گاز بخرد؛ نیمی از پایانه سابینپس در لوئیزیانا و نیم دیگر از پایانه کورپوسکریستی در تگزاس.
تحویل محمولهها از اوایل دهه ۱۴۱۰ آغاز میشود و تا حدود سال ۱۴۳۳ ادامه خواهد داشت. خرید یک میلیون تن از سهم سالانه پایانه سابینپس به تصمیم نهایی سرمایهگذاری برای توسعه آن پایانه بستگی دارد.
یک هفته بعد، قطرانرژی قراردادی ۲۰ ساله برای خرید حداکثر سه میلیون تن گاز در سال از پروژه گاز طبیعی مایع لوئیزیانای شرکت وودساید امضا کرد.
قطرانرژی انتظار دارد تحویل محمولهها از سال ۱۴۰۸ یا پس از آن آغاز شود و با راهاندازی واحدهای تولیدی تازه افزایش یابد.
این دو قرارداد روی هم امکان خرید سالانه حداکثر هفت میلیون تن گاز را برای قطرانرژی فراهم میکنند.
قیمت خرید از چنیر به شاخص هنریهاب آمریکا، بهعلاوه هزینهای ثابت، وابسته است.
طبق قراردادهای هر دو شرکت، تحویل محمولهها در مبدا انجام میشود و قطرانرژی مسئولیت حملونقل را بر عهده میگیرد.
قیمت پایینتر گاز آمریکا میتواند امکان فروش سودآور در اروپا و آسیا را فراهم کند؛ هرچند میزان سود به هزینه مایعسازی، حملونقل و قیمت بازار مقصد بستگی دارد.
الکعبی به رویترز گفت هدف از این خریدها، کسب درآمد در زمان اختلال احتمالی آینده در تنگه هرمز است.
او هشدار داد محمولههای آمریکا نمیتوانند به آسانی جای قراردادهای بلندمدت کنونی را بگیرند؛ قراردادهایی که پایانه صادراتی و مقصد تحویل مشخص دارند.
قطر همچنین با شرکت ونتیجِر گلوبال مذاکره میکند.
الکعبی گفته است انتظار دارد قطرانرژی تا پایان سال ۱۴۰۵ قراردادهای دیگری با دورههای ۲۰ تا ۲۵ ساله با تولیدکنندگان آمریکایی و دیگر کشورها امضا کند.
صنعت گاز ایران نیز تحت فشار است، اما این کشور برای جبران خسارتها از راه سرمایهگذاری خارجی و پروژههای برونمرزی، گزینههای بسیار کمتری دارد.
شرکت ملی گاز ایران اعلام کرده است حملههای اسفند ۱۴۰۴ در چهار پالایشگاه گاز، روزانه حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید را از مدار خارج کرد. از آن زمان تاکنون، حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت بازگشته است. در نتیجه، روزانه حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب ظرفیت تولید همچنان از دسترس خارج است؛ رقمی معادل حدود ۱۶ درصد تولید روزانه سال گذشته.
ایران پیش از جنگ نیز در ماههای سرد با کمبود گاز روبهرو بود. شرکت ملی گاز هشدار داده است که زمستان امسال ممکن است حدود ۱۱ استان با مشکل تامین گاز مواجه شوند.
بهدنبال آسیب دیدن ظرفیت پالایش گاز، شرکت ملی گاز زمان بازسازی پالایشگاههای آسیبدیده را دستکم دو سال برآورد کرده است.
توان مالی تهران برای بازسازی زیرساختهای آسیبدیده محدود است و امکان حضور شرکتهای خارجی در پروژههای انرژی ایران تقریبا وجود ندارد. این در حالی است که قطر منابع مالی بیشتری برای تعمیر واحدهای آسیبدیده گاز مایع و سرمایهگذاری در خارج کشور دارد.
این تفاوتها نشان نمیدهند تهران تا چه زمانی میتواند اختلال در کشتیرانی را ادامه دهد؛ اما قطر گزینههای تجاری بیشتری برای مدیریت پیامدهای آن دارد.
سهم قطرانرژی از پروژه گلدنپس پس از راهاندازی هر سه قطار، ظرفیت سالانه ۱۲.۶ میلیون تن خواهد بود. قراردادهای چنیر و وودساید نیز امکان خرید سالانه حداکثر هفت میلیون تن دیگر را فراهم میکنند.
این حجم به تدریج در دسترس قرار میگیرد و در مقایسه با ظرفیت سالانه ۷۷ میلیون تنی قطر پیش از جنگ و برنامه این کشور برای افزایش ظرفیت به ۱۴۲ میلیون تن تا سال ۱۴۰۸ یا ۱۴۰۹، همچنان محدود است.
فروش گاز خریداریشده از خارج میتواند بخشی از زیان مالی ناشی از اختلال را جبران کند، اما بازسازی تاسیسات تولیدی قطر و باز ماندن مسیر عبور از تنگه هرمز همچنان برای از سرگیری صادرات خود این کشور ضروری است.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، اعلام کرد انتقال ذخایر اورانیوم با غنای ۶۰ درصد ایران به کشور ثالث در مذاکرات دوحه مطرح نشده است و تهران حتی در صورت طرح این موضوع، با آن موافقت نخواهد کرد.
بقایی دوشنبه ۱۱ آبان در نشست خبری خود گفت مذاکرات دوحه هنوز به پرونده هستهای نرسیده است، زیرا تا زمانی که «مطالبات» جمهوری اسلامی محقق نشود، «از لحاظ عقلی» امکان ورود به موضوعات دیگر وجود ندارد.
بقایی در واکنش به سخنان اخیر رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، بار دیگر او را به تهیه «گزارشهای دوپهلو» متهم کرد و گفت این گزارشها به «فضاسازی برای جنایات علیه ایران» انجامیده است.
شورای امنیت سازمان ملل متحد پنجم آبان در نشستی به بررسی پرونده هستهای حکومت ایران پرداخت. گروسی در این نشست هشدار داد تا زمانی که بازرسان آژانس به تاسیسات هستهای و ذخایر اورانیوم ایران دسترسی نداشته باشند، دستیابی به یک راهحل دیپلماتیک پایدار امکانپذیر نخواهد بود.
اظهارات بقایی در شرایطی مطرح میشود که گمانهزنیها درباره چشمانداز مذاکرات تهران و واشینگتن افزایش یافته است.
حسین شریعتمداری، مدیرمسئول روزنامه کیهان، ۱۱ آبان نوشت آمریکا در مذاکرات اخیر از طریق میانجی قطری «اصرار» کرده است که موضوع هستهای نیز در گفتوگوها مطرح شود.
او اضافه کرد: «بیشترین تاکید آمریکا روی رقیق کردن ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصد در ایران و یا در یک کشور ثالث و اجازه بازرسی از تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی است.»
به گفته شریعتمداری، مقامهای حکومت ایران بر اساس دیدگاههای مجتبی خامنهای، این «طرح فریبکارانه» را «با قاطعیت» رد کردهاند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۹ آبان اعلام کرد با وجود از بین رفتن توان هستهای جمهوری اسلامی، هنوز «یک یا دو سایت» باقی مانده است که باید به آنها رسیدگی شود.
موضع تهران درباره تاثیر انتخابات آمریکا بر مذاکرات
سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی در پاسخ به پرسشی درباره تاثیر انتخابات میاندورهای کنگره ایالات متحده بر مذاکرات تهران و واشینگتن گفت: «ما میدانیم که قرار نیست با یک انتخابات، آمریکای جدیدی متولد شود.»
بقایی افزود: «زمان، شکل و نحوه مذاکرات را صرفا بر اساس مصالح خودمان تعیین میکنیم، نه تحولات آمریکا.»
او برقراری امنیت در خلیج فارس و تنگه هرمز را مستلزم پذیرش شروط حکومت ایران، مانند لغو محاصره اقتصادی، از سوی آمریکا دانست و تاکید کرد مذاکرات کنونی باید در چارچوب تفاهمنامه اسلامآباد بررسی شود.
بقایی ادامه داد: «آمریکا در تفاهم اسلامآباد مطالباتی را پذیرفت و بعد نقض کرد. اکنون باید اول همه تحریمهای پس از نقض را لغو کند. آزادسازی اموال و داراییهای ایران نیز از جمله تعهدات پذیرفتهشده آمریکاست.»
ترامپ ۱۷ تیر در واکنش به حملات سپاه پاسداران به کشتیها در تنگه هرمز، از پایان آتشبس با حکومت ایران خبر داد و تاکید کرد باید «سرطان» را از میان برداشت.
آمریکا از آن زمان با محاصره دریایی و وضع بستههای تحریمی متعدد کوشیده است راههای تامین منابع مالی جمهوری اسلامی را محدود کند.
در روزهای اخیر، برخی گزارشها از احتمال آغاز مجدد کارزار نظامی آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی پس از انتخابات میاندورهای حکایت دارند. این انتخابات سهشنبه ۱۲ آبان برگزار میشود.
وبسایت اکسیوس ۱۱ آبان گزارش داد بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، برای حمله به حکومت ایران بلافاصله پس از انتخابات میاندورهای به ترامپ فشار میآورد، هرچند رییسجمهوری آمریکا در حال حاضر ترجیح میدهد فرصت بیشتری به مذاکرات بدهد.
قالیباف مسئول مذاکرات است، اما رضایی به نامه ونس پاسخ میدهد
بقایی در بخش دیگری از نشست خبری خود اعلام کرد مذاکرات با واشینگتن ادامه دارد و کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه، به نمایندگی از جمهوری اسلامی و با هدف «تسهیل تبادل پیامها با آمریکا» در دوحه حضور داشته است.
به گفته او، ترکیب تیم مذاکرهکننده تغییر نکرده است و محمدباقر قالیباف و عباس عراقچی همچنان مذاکرهکنندگان ارشد جمهوری اسلامی هستند. بقایی افزود مسئولیت مذاکرات بر عهده قالیباف است.
سخنگوی وزارت خارجه همچنین درباره نامه اخیر جیدی ونس، معاون ترامپ، به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، گفت رضایی بر اساس «مصالح عالی کشور» درباره «نحوه و کیفیت» پاسخ تصمیم خواهد گرفت.
در ماههای گذشته، گزارشهای متعددی درباره اختلافنظر میان مقامهای جمهوری اسلامی بر سر نحوه اداره کشور، مدیریت شرایط جنگی و مذاکرات با آمریکا منتشر شده است.
خبرگزاری میزان، رسانه قوه قضاییه جمهوری اسلامی، ۱۱ آبان از بازداشت یک زن به اتهام «تلاش برای منحرف کردن مطالبات مردم» در تجمعات حکومتی خبر داد.
میزان نوشت یکی از محورهای فعالیت این فرد، «تلاش در جهتدهی به شعارهای تجمعات با هدف دور کردن از دشمن و سمتوسو دادن تقصیر و قصور به داخل کشور با هدف ایجاد انشقاق و فتنه» بود.
فداحسین مالکی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، نیز ۱۱ آبان هدف از نامه ونس به رضایی را «ایجاد اختلاف و دوقطبی» در جامعه خواند و گفت: «من بوی نامطلوبی از این نامه احساس میکنم.»