همزمان با تشدید تنش‌ها در خاورمیانه و چشم‌انداز مبهم روابط تهران با کشورهای عربی منطقه، علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، قرار است برای دیدار با احمد الشرع، رییس‌جمهوری سوریه، به دمشق سفر کند.
رسانه‌های عراقی گزارش دادند این سفر چهارشنبه ششم آبان با همراهی هیاتی بلندپایه از مقام‌های دولت عراق انجام می‌شود و تقویت روابط دوجانبه، امنیت مرزی و همکاری‌های اقتصادی از محورهای اصلی آن خواهد بود.
پایگاه خبری کردستان۲۴ گزارش داد دو طرف درباره تشدید کنترل بر مرز مشترک، جلوگیری از نفوذ غیرقانونی و حفظ ثبات در مناطق مرزی گفت‌وگو خواهند کرد.
رسانه شفق‌نیوز نیز به نقل از یک منبع آگاه نوشت احیای خط لوله نفت کرکوک-بانیاس و گسترش گردشگری مذهبی از دیگر موضوعات مورد بحث خواهد بود.
الشرع از برقراری امنیت کامل در مرزهای دو کشور خبر داد
الشرع پنجم آبان در گفت‌وگو با شبکه تلویزیونی دجله عراق اعلام کرد مرزهای مشترک دو کشور «کاملا امن هستند» و بغداد و دمشق در زمینه مسائل امنیتی هماهنگی نزدیکی دارند.
او با استقبال از سفر الزیدی تاکید کرد روابط سوریه و عراق بر ملاحظات فرقه‌ای یا قومی استوار نیست، بلکه بر تاریخ مشترک و پیوندهای عمیق اقتصادی تکیه دارد.
الشرع افزود بازدید از محل دفن زینب، خواهر امام سوم شیعیان، در نزدیکی دمشق با رعایت تدابیر امنیتی امکان‌پذیر است و افرادی که قصد داشتند از این موضوع برای دامن زدن به اختلافات فرقه‌ای سوءاستفاده کنند، بازداشت شده‌اند.
روابط بغداد و دمشق پس از سرنگونی حکومت بشار اسد در آذر ۱۴۰۳ به سوی عادی‌سازی پیش رفته است. الزیدی و الشرع پیش‌تر در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک دیدار کرده بودند.
سفر نخست‌وزیر عراق به دمشق در ادامه سفرهای منطقه‌ای اخیر او انجام می‌شود. الزیدی ۲۲ مهر به عربستان سعودی و چهارم آبان به اردن سفر کرده بود.
روابط بغداد و دمشق در سایه کاهش نفوذ تهران
تلاش برای گسترش روابط عراق و سوریه در شرایطی صورت می‌گیرد که مناسبات جمهوری اسلامی با هر دو کشور با چالش‌هایی روبه‌رو شده است.
حکومت ایران از حامیان اصلی بشار اسد به شمار می‌رفت و با اعزام نیروهای سپاه پاسداران به‌طور مستقیم در جنگ داخلی مرگبار سوریه دخالت داشت.
الشرع پس از سرنگونی اسد اعلام کرد مخالفان سوری با براندازی حکومت او، پروژه جمهوری اسلامی در منطقه را ۴۰ سال به عقب راندند.
سقوط اسد ضربه‌ای بزرگ به نفوذ منطقه‌ای تهران وارد آورد و مسیر اصلی انتقال تسلیحات جمهوری اسلامی به حزب‌الله لبنان از خاک سوریه را مختل کرد.
مقام‌های جدید سوریه بارها از کشف محموله‌های تسلیحاتی در مسیرهای مرزی خبر داده‌اند. آن‌ها ۲۵ تیر اعلام کردند تلاش برای قاچاق سلاح‌های پیشرفته و موشک از مرز عراق را خنثی کرده‌اند. به گزارش خبرگزاری دولتی سانا، این محموله برای حزب‌الله در نظر گرفته شده بود.
پیش‌تر در شهریور ۱۴۰۴، روزنامه الشرق الاوسط گزارش داد حکومت ایران از یک مقام بلندپایه عراقی خواسته بود برای انتقال محموله‌های مالی کلان به حزب‌الله از مسیر سوریه، تسهیلاتی در یکی از گذرگاه‌های مرزی فراهم کند، اما این درخواست رد شد.
افزایش اختلافات تهران و بغداد بر سر تحریم‌ها و مناسبات مرزی
مناسبات عراق با جمهوری اسلامی تحت تاثیر فشارهای واشینگتن و نگرانی‌های امنیتی قرار گرفته است.
الزیدی که پس از مخالفت کاخ سفید با نخست‌وزیری نوری المالکی، متحد دیرینه جمهوری اسلامی، به قدرت رسید، در هفته‌های اخیر در اجرای بخشی از تحریم‌های تهران با دولت دونالد ترامپ همراهی کرده است.
دولت عراق در پی تحریم‌های آمریکا، پرواز شرکت‌های هواپیمایی ایرانی را متوقف کرد، اما ۱۰ مهر پس از دریافت معافیت از واشینگتن، به شرکت‌های هواپیمایی ایران، به‌استثنای ماهان‌ایر، اجازه داد روزانه ۴۰ پرواز به مقصد و از مبدا فرودگاه نجف انجام دهند.
مناقشه بر سر گذرگاه‌های زمینی نیز به اختلاف‌ها میان تهران و بغداد دامن زده است. دولت عراق ۲۹ مهر گذرگاه مرزی چذابه را به روی مسافران و حمل‌ونقل کالا بست.
عبدالامیر طعیبان، مشاور نخست‌وزیر عراق، پیش‌تر با دفاع از این تصمیم اعلام کرد حکومت ایران «عامدانه امنیت عراق را تضعیف کرده است».
به گفته او، افراد مرتبط با جمهوری اسلامی بدون مجوز وارد خاک عراق می‌شوند و در مناطق مرزی «هرج‌ومرج» ایجاد می‌کنند.
در هفته‌های اخیر، افزایش فعالیت گروه‌های نیابتی جمهوری اسلامی در عراق به نگرانی‌ها درباره گسترش دامنه درگیری‌های منطقه‌ای به این کشور دامن زده است.
روزنامه العربی الجدید ششم مهر به نقل از سه مقام عراقی گزارش داد حمله شهریورماه به خط لوله نفتی شرق‌ـ‌غرب عربستان سعودی به دست گروهی مرتبط با سپاه پاسداران و حوثی‌های یمن انجام گرفت که اعضای آن به‌صورت غیرقانونی از ایران وارد عراق شده بودند.
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، گفت با سفر فلاویو بولسونارو، سناتور برزیلی، به ایالات متحده موافق است. یک مقام ارشد در وزارت خارجه آمریکا گفته است برای بولسونارو و خانواده‌اش ویزا صادر می‌شود.
ترامپ چهارشنبه ششم آبان، هنگام بازگشت از سفر انتخاباتی به تگزاس، در پاسخ به پرسشی درباره بولسونارو گفت: «بله، موافقم.»
به این ترتیب او با سفر و حضور بولسونارو در آمریکا ابراز موافقت کرد.
ترامپ افزود شنیده است این سناتور اکنون در آرژانتین است.
خبرگزاری رویترز پنجم آبان گزارش داده بود که بولسونارو پس از شکست در انتخابات، برزیل را ترک کرده و راهی آمریکا شده است.
بولسونارو هنوز شکست در برابر لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا، رییس‌جمهوری چپ‌گرای برزیل، را نپذیرفته است.
او پس از خودداری از اجرای حکم دیوان عالی برای تحویل گذرنامه‌هایش از برزیل خارج شد.
حزب لیبرال او، نتیجه انتخابات را به رسمیت شناخته است.
ترامپ گفت هر دو سیاستمدار را می‌شناسد: لولا را شخصا می‌شناسد، فلاویو را کمی و پدر او، ژائیر بولسونارو، را به‌خوبی.
ژائیر بولسونارو، پدر فلاویو، نیز پس از انتخابات سال ۲۰۲۲، بدون پذیرش شکست مقابل لولا، به آمریکا رفت. این سفر در دوره ریاست‌جمهوری جو بایدن انجام شد.
او سرانجام به برزیل بازگشت، اما بعدتر در پرونده توطئه کودتا و در پی یورش هوادارانش به ساختمان‌های حکومتی در برازیلیا، به ۲۷ سال زندان محکوم شد.
ادواردو بولسونارو، برادر کوچک‌تر فلاویو که در آمریکا زندگی می‌کند، پیش از رای‌گیری از خروج برادرش در صورت شکست حمایت کرده بود.
او در ماه اکتبر به استیون کراودر، میزبان پادکست، گفت: «اگر برادرم پیروز نشود، من موافقم که کشور را ترک کند.»
ترامپ انتخابات برزیل را «بسیار عجیب» خواند و گفت از وضعیت بازار این کشور انتقادهایی شنیده است، اما تاکید کرد از هیچ یک از نامزدها حمایت نکرده است.
ترامپ پیش‌تر گفته بود ژائیر بولسونارو هدف آزار قضایی قرار گرفته است.
اظهارنظر درباره اوکراین، چین و اسرائیل
ترامپ گفت امیدوار است به‌زودی با ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهوری روسیه، و ولودیمیر زلنسکی، رییس‌جمهوری اوکراین، دیدار کند.
به گفته او، برای پایان یافتن جنگ پیشرفت زیادی حاصل شده است.
پوتین گفته روسیه آماده است مذاکرات با میانجی‌گری آمریکا را ماه آینده از سر بگیرد و خواستار تضمین‌های امنیتی برای دو کشور و تدوین چارچوبی کلی برای امنیت اروپا شده است.
ترامپ همچنین از برنامه دیدار با شی جین‌پینگ، رییس‌جمهوری چین، درباره خلع سلاح هسته‌ای خبر داد و گفت قرار است نوامبر به مانیل برود تا در نشست آسه‌آن شرکت کند.
در پاسخ به پرسشی درباره کاهش کرسی‌های حزب بنیامین نتانیاهو در انتخابات اسرائیل، ترامپ گفت شنیده است نتانیاهو عملکرد خوبی داشته و نتیجه نزدیک بوده است.
او افزود با حمایت علنی‌اش به نتانیاهو کمک کرده است.
ترامپ هفته آینده انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا را پیش رو دارد.
نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند دموکرات‌ها ممکن است کنترل یک یا هر دو مجلس کنگره را از جمهوری‌خواهان پس بگیرند.
هرچند نتایج اولیه انتخابات اسرائیل نشان می‌دهد هیچ‌یک از دو اردوگاه اصلی به حدنصاب تشکیل دولت نرسیده‌اند، رهبران هر دو جریان نتایج انتخابات را نشانه موفقیت خود می‌دانند و بنیامین نتانیاهو از «فرصتی تاریخی» برای رفع تهدید جمهوری اسلامی «یک بار برای همیشه» سخن گفته است.
بر اساس نتایج اولیه منتشرشده از سوی کمیته مرکزی انتخابات اسرائیل، تا ساعت ۱۴:۳۰ چهارشنبه ششم آبان به وقت محلی و با شمارش ۸۵.۶ درصد آرا، ائتلاف حامی نتانیاهو ۵۳ کرسی و اردوگاه مخالف او ۴۸ کرسی به دست آورده‌اند.
به این ترتیب، هیچ‌یک از دو اردوگاه به اکثریت ۶۱ کرسی در کنست ۱۲۰ نفره اسرائیل دست نیافته‌اند.
حزب لیکود به رهبری نتانیاهو با ۲۶ کرسی در صدر قرار گرفته و حزب یاشار به رهبری گادی آیزنکوت با ۲۱ کرسی در جایگاه دوم ایستاده است.
دو جریان سیاسی عرب نیز در مجموع ۱۹ کرسی کسب کرده‌اند. فهرست مشترک احزاب عرب با ۱۲ کرسی به سومین نیروی بزرگ کنست تبدیل شده و حزب رعام هفت کرسی به دست آورده است.
بر اساس اعلام کمیته مرکزی انتخابات، میزان مشارکت رای‌دهندگان به ۷۷.۷ درصد رسیده که بالاترین رقم در بیش از دو دهه گذشته و حدود هفت واحد درصد بیشتر از انتخابات سال ۲۰۲۲ است.
نتانیاهو: جمهوری اسلامی ضعیف‌تر از هر زمان دیگری است
نتانیاهو بامداد ششم آبان در ستاد انتخاباتی حزب لیکود در اورشلیم، بار دیگر به دستاوردهای دولت خود در رویارویی با جمهوری اسلامی اشاره کرد و گفت: «ایران ضعیف‌تر از هر زمان دیگری است و اسرائیل قدرتمندتر از همیشه.»
او افزود: «اسرائیل در کنار دوستمان، رییس‌جمهور ترامپ، فرصتی تاریخی و تکرارنشدنی دارد تا تهدید ایران را یک بار برای همیشه از میان بردارد.»
نخست‌وزیر اسرائیل با اشاره به پیشتازی حزب خود، لیکود را بزرگ‌ترین حزب کشور خواند و از رسانه‌هایی انتقاد کرد که عملکرد ضعیفی را برای این حزب در انتخابات پیش‌بینی کرده بودند.
او ادامه داد: «بلوک راست‌گرا در میان افکار عمومی صهیونیست‌ها، جامعه یهودیان و همه کسانی که از کشور حمایت می‌کنند، اکثریتی روشن و قاطع دارد.»
نتانیاهو با تاکید بر ضرورت تشکیل «دولتی راست‌گرا، ملی و قدرتمند»، همکاری احتمالی برخی جریان‌های سیاسی با احزاب عرب را «شرم‌آور» توصیف کرد.
او هشدار داد: «غیرقابل تصور است که امنیت اسرائیل را به خطر بیندازیم و دولتی تشکیل دهیم که به احزاب عرب ضدصهیونیست متکی باشد.»
با وجود این مواضع و ابراز رضایت از عملکرد لیکود، نتانیاهو از اعلام صریح پیروزی در انتخابات خودداری کرد.
مخالفان: رای‌دهندگان به ادامه نخست‌وزیری نتانیاهو «نه» گفتند
در سوی دیگر رقابت، گادی آیزنکوت، رهبر حزب یاشار و مهم‌ترین رقیب انتخاباتی نتانیاهو، نتیجه انتخابات را نشانه مخالفت رای‌دهندگان با ادامه زمامداری نخست‌وزیر کنونی دانست و از او خواست از عرصه سیاست کناره‌گیری کند.
آیزنکوت با هشدار درباره بهره‌برداری سیاسی از مسائل امنیتی گفت: «نتانیاهو نخست‌وزیری موقت است که نه پشتوانه لازم را دارد و نه از اعتماد مردم برخوردار است.»
او همچنین از نهادهای امنیتی خواست در برابر هرگونه تلاش برای ترجیح دادن منافع سیاسی بر امنیت اسرائیل «قاطعانه ایستادگی کنند».
نفتالی بنت، رهبر حزب «با هم»، نیز در نخستین حضور عمومی خود پس از انتخابات، از «شکست» نتانیاهو ابراز خرسندی کرد.
بنت که همراه یائیر لاپید، نفر دوم حزب «با هم»، در جمع هوادارانش در تل‌آویو سخن می‌گفت، تاکید کرد: «مردم اسرائیل به پا خاستند و حرف خود را زدند: نتانیاهو شکست خورده و دولت هفتم اکتبر در حال رفتن است.»
حزب «با هم» که در اردوگاه مخالفان نتانیاهو قرار دارد، بر اساس نتایج اولیه، ۱۲ کرسی کسب کرده است.
نقش تعیین‌کننده احزاب عرب در معادلات تشکیل دولت
انتظار می‌رود شمارش آرا تا پنج‌شنبه یا جمعه، هفتم یا هشتم آبان، به پایان برسد. با این حال، ترکیب چندپاره کنست ممکن است تشکیل دولت آینده را به مذاکراتی پیچیده و طولانی میان احزاب سیاسی گره بزند.
در نظام پارلمانی اسرائیل، احزاب کوچک‌تر می‌توانند نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری ائتلاف حاکم داشته باشند؛ روندی که در دوره‌های گذشته گاه هفته‌ها یا حتی ماه‌ها به طول انجامیده است.
خبرگزاری رویترز با اشاره به نتایج اولیه نوشت احزاب عرب که خارج از دو اردوگاه اصلی قرار دارند، ممکن است به عاملی تعیین‌کننده در موازنه قدرت تبدیل شوند.
با این حال، آیزنکوت که پیش‌تر فرمانده ارتش اسرائیل بوده، عملا احتمال تشکیل دولت با مشارکت این احزاب را رد کرده است؛ موضعی که می‌تواند مسیر او را برای دستیابی به اکثریت پارلمانی و تشکیل دولت دشوارتر کند.
ترامپ: حمایت من ورق انتخابات اسرائیل را برگرداند
رییس‌جمهوری آمریکا ششم آبان حمایت انتخاباتی خود از نتانیاهو را عامل بهبود موقعیت او در رقابت‌های کنست دانست.
ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «وقتی رییس‌جمهور ترامپ حمایت خود را از بی‌بی نتانیاهو اعلام کرد، ورق کاملا برگشت. اکنون به‌جای شکست قاطع یک نخست‌وزیر بزرگ، به نظر می‌رسد رقابت پس از یک بازگشت غیرمنتظره به بن‌بستی بزرگ رسیده یا حتی به پیروزی نتانیاهو انجامیده است.»
او افزود: «تمام این اتفاقات پس از اعلام حمایت رییس‌جمهور ترامپ رخ داد؛ کسی که تنها خواهان خیر و صلاح خاورمیانه، اسرائیل و ایالات متحده آمریکا است.»
ترامپ پیش‌تر در ۲۶ مهر و سوم آبان حمایت کامل خود را از نتانیاهو اعلام کرده بود.
او در دومین پیام حمایتی خود با تاکید بر ضرورت مقابله با تهدیدهای جمهوری اسلامی گفته بود دیگر نباید شعار «مرگ بر آمریکا» و «مرگ بر اسرائیل» در جهان شنیده شود.
ترامپ همچنین خطاب به رای‌دهندگان اسرائیلی تاکید کرده بود: «برای نخست‌وزیری به بی‌بی نتانیاهو رای بدهید؛ باید کاری را که شروع کرده‌ایم، تمام کنیم.»
روزنامه وال‌استریت ژورنال سه‌شنبه پنج آبان به‌نقل از مقام‌های آگاه گزارش داد که آمریکا به چند کشور عربی حوزه خلیج فارس اطلاع داده است که خود را برای یک عملیات نظامی کوتاه اما شدید پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا آماده کنند.
به‌نوشته این روزنامه، نشانه‌های تازه‌ای حاکی از آن است که ارتش‌های آمریکا و اسرائیل خود را برای موج احتمالی حملاتی آماده می‌کنند که هدف آن وادار کردن تهران به حضور پشت میز مذاکره است.
وال‌استریت ژورنال در گزارش خود نوشت پیامهای آمریکا به کشورهای عربی حوزه خلیج فارس که از طریق مجاری دیپلماتیک و نظامی منتقل شده‌اند، از جمله نشانه‌های فزاینده‌ای هستند که حاکی از آمادگی آمریکا و اسرائیل برای آغاز دور تازه‌ای از عملیات رزمی سنگین علیه جمهوری اسلامی است؛ اقدامی که با هدف تضعیف قدرت تهران و سوق دادن آن به سمت مذاکره صورت می‌گیرد، اما خطر تشدید عمده درگیری‌ها را به همراه دارد.
به گفته مقام‌های آگاه از این اقدامات، ارتش آمریکا در حال انتقال یک سامانه پدافند موشکی پاتریوت از تگزاس برای تقویت توان دفاع موشکی خود است و در چارچوب آمادگی برای تشدید درگیری‌ها، نیروهایش را از پایگاه‌هایی که در معرض آسیب‌پذیری قرار داشتند، خارج کرده است.
برخی از این مقام‌ها به وال‌استریت ژورنال گفتند نیروهای آمریکایی در منطقه در حال تجدید ذخایر مهمات خود هستند و بمب‌افکن‌ها و جنگنده‌ها نیز برای انجام حملات آماده می‌شوند.
همچنین قرار است یک گروه رزمی ناو هواپیمابر دیگر و یک واحد اعزامی تفنگداران دریایی آمریکا ماه آینده به مجموعه‌ای متشکل از حدود ۲۰ ناو جنگی دیگر که در خاورمیانه فعالیت می‌کنند، ملحق شوند؛ هرچند ممکن است برخی از این شناورها در چارچوب جابه‌جایی دوره‌ای از منطقه خارج شوند.
وال‌استریت ژورنال به‌نقل از افراد آگاه از دیدگاه دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، او هنوز تصمیم نهایی را برای اجرای این عملیات نگرفته است، اما بیشتر به انجام حمله‌ای گسترده پس از انتخابات تمایل دارد؛ حمله‌ای که می‌تواند زیرساخت‌ها و تاسیسات هسته‌ای ایران را هدف قرار دهد.
گزینه جایگزین، تلاش برای دستیابی به توافق خواهد بود. تلاش‌های دیپلماتیک میانجیگران منطقه‌ای همچنان ادامه دارد، اما این تلاش‌ها تاکنون به نتیجه‌ای نرسیده است.
ترامپ هفته گذشته در یک گردهمایی گفت: «ممکن است یک عملیات خشم حماسی کوچک دیگر انجام دهیم، مگر آنکه آن‌ها حاضر به توافق شوند.»
کاخ سفید در پاسخ به پرسش‌های وال‌استریت ژورنال اعلام کرد درباره «طرح‌های نظامی حساسی که ممکن است وجود داشته باشند یا اصلا وجود نداشته باشند» اظهارنظر نخواهد کرد.
کاخ سفید افزود: «رییس‌جمهوری ترامپ برای اطمینان از اینکه ایران هرگز نتواند به سلاح هسته‌ای دست یابد، همه گزینه‌ها را روی میز نگه داشته است.»
رییس‌جمهوری آمریکا گفته است که پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای به ایران حمله نخواهد کرد.
به‌گفته افراد آگاه از برنامه‌ریزی‌ها، هدف از این اقدامات و طرح‌های مرتبط با آن‌ها، فراهم کردن گزینه‌های مختلف برای ترامپ است.
وزارت دفاع آمریکا نیز اعلام کرد که وظیفه این وزارتخانه ارائه چنین گزینه‌هایی است.
وال‌استریت ژورنال پیش‌تر گزارش داده بود که اسرائیل نیز طرح‌ها و اهدافی را برای حمله‌ای تازه آماده کرده است.
بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، همچنان برای ازسرگیری حملات فشار می‌آورد، به این امید که قدرت جمهوری اسلامی تضعیف و در نهایت سرنگون شود.
بازگشت به حملات هوایی به معنای تغییر مسیر دولت ترامپ از کارزار فشار اقتصادی خواهد بود.
تحریم‌های شدیدتر در کنار محاصره دریایی، فروش نفت ایران را برای ماه‌ها متوقف کرده، بخش بزرگی از ارتباطات هوایی این کشور را قطع کرده و تجارت زمینی آن را کاهش داده است. این اقدامات فشار بر اقتصاد ایران را که پیشاپیش در مسیر وخامت فزاینده قرار داشت، تشدید کرده‌اند.
بهنام بن‌طالب‌لو، مدیر ارشد برنامه ایران در بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها، گفت: «اگر لازم باشد تهدیدی رو به گسترش، مانند بازسازی توان موشکی، هدف قرار گیرد، رییس‌جمهوری ترامپ باید ضرورت این اقدام را به‌صورت علنی و با ارائه بیشترین جزییات ممکن توضیح دهد.»
او افزود: «در غیر این صورت، در شرایط کنونی، آمریکا با حفظ تحریم‌ها و محاصره، دست برتر را در اختیار دارد و باید همین مسیر را ادامه دهد.»
به‌نوشته وال‌استریت ژورنال بسیاری از تحلیلگران معتقدند بعید است جمهوری اسلامی در برابر حملات بیشتر تسلیم شود.
حکومت ایران در شدیدترین مرحله جنگ، بیش از ۲۰ هزار حمله آمریکا و اسرائیل را تاب آورد. با این حال، همچنان به حمله به کشتی‌ها در خلیج فارس، هدف قرار دادن نیروها و ناوهای جنگی آمریکا و طرح خواسته‌های سختگیرانه بر سر میز مذاکره ادامه داده است.
دنی سیترینوویچ، مقام سابق اطلاعات نظامی اسرائیل، به وال‌استریت ژورنال گفت: «به باور من، یکی از بزرگ‌ترین اشتباهاتی که اسرائیل و ایالات متحده همچنان مرتکب می‌شوند، این تصور است که دور دیگری از حملات به ایران، از جمله حمله به زیرساخت‌های حیاتی یا حذف مقام‌های ارشد، می‌تواند به‌نحوی به سرنگونی حکومت منجر شود.»
او گفت بمباران‌های بیشتر ممکن است حکومت ایران را به مواضع سرسختانه‌تری سوق دهد و عزم آن را برای پیشبرد برنامه‌های موشکی و هسته‌ای خود راسخ‌تر کند.
آمریکا و اسرائیل در جنگ ۱۲ روزه در خرداد سال گذشته بخش بزرگی از برنامه هسته‌ای ایران را نابود کردند.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، سه‌شنبه به شورای امنیت سازمان ملل متحد گفت که آژانس تاکنون هیچ فعالیتی برای تعمیر یا بازسازی تاسیسات آسیب‌دیده در حملات هیچ‌یک از دو جنگ شناسایی نکرده است.
با این حال، او گفت بازرسان آژانس برای بررسی این موضوع به تاسیسات دسترسی نداشته‌اند و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نتوانسته است تایید کند که ایران هیچ ماده هسته‌ای را به مصارف دیگری منحرف نکرده است.
آمریکا از ایران خواسته است اجازه بازگشت بازرسان را بدهد، اما تهران در برابر این درخواست مقاومت کرده است.
یکی از تاسیسات باقی‌مانده که موجب نگرانی شده، تاسیسات مستقر در اعماق کوه کلنگ گرلا است.
ست جونز، تحلیلگر مسائل دفاعی و امنیتی در مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی، گفت ترامپ ممکن است از دور تازه‌ای از حملات برای اعلام پیروزی و سپس کاهش مشارکت آمریکا در جنگ استفاده کند، حتی اگر این حملات ضربه‌ای تعیین‌کننده وارد نکنند.
او افزود: «فکر نمی‌کنم هیچ اقدامی بتواند برنامه آن‌ها را برای همیشه به عقب براند.»
با این حال، جونز گفت حملات به ترامپ این امکان را می‌دهد که «روند کنار کشیدن را آغاز کند و بگوید که این بار نیز برنامه هسته‌ای ایران را به عقب رانده است».
جمهوری اسلامی از طریق مجاری علنی و خصوصی هشدار داده است که به هرگونه حمله با ضربات سنگین علیه اهداف اقتصادی و غیرنظامی در سراسر منطقه پاسخ خواهد داد.
تهران پیش از آغاز جنگ نیز تهدیدهای مشابهی مطرح کرده بود و سپس پایگاه‌ها و تاسیسات دیپلماتیک آمریکا و همچنین تاسیسات انرژی و فرودگاه‌ها را در سراسر منطقه خلیج فارس هدف قرار داد.
هرگونه اقدام تلافی‌جویانه جمهوری اسلامی در این مقطع در حالی رخ خواهد داد که آمریکا و متحدانش در خلیج فارس با شتاب در تلاش‌اند ذخایر تجهیزات پدافند موشکی خود را تجدید کنند؛ ذخایری که در نتیجه موج حملات جمهوری اسلامی در طول جنگ تاکنون تحت فشار شدید قرار گرفته‌اند.
با وجود خسارت‌هایی که آمریکا و اسرائیل وارد کرده‌اند، ایران همچنان ذخیره‌ای شامل صدها تا هزاران موشک در اختیار دارد و از وقفه ایجادشده در نبردها برای تقویت سامانه‌های دفاعی خود و آماده‌سازی طرح‌های تازه برای اقدامات تلافی‌جویانه استفاده کرده است.
مقام‌های اسرائیلی از سرعت بازسازی توانمندی‌های ایران نگران‌اند و می‌گویند تهران در حال مونتاژ موشک‌های بالستیک جدید با استفاده از قطعات ذخیره‌شده است.
میانجیگران خاورمیانه‌ای نیز با شتاب در تلاش‌اند مذاکرات با حکومت ایران را احیا کنند تا از آغاز موج تازه‌ای از درگیری‌ها جلوگیری شود اما تاکنون موفقیت چندانی نداشته‌اند؛ آمریکا بر گفت‌وگو درباره برنامه هسته‌ای ایران اصرار دارد و تهران نیز شروط سختگیرانه‌ای را برای ازسرگیری مذاکرات مطرح کرده است.
چارلز سوم، پادشاه بریتانیا، سه‌شنبه پنج آبان به بی‌عدالتی‌های ناشی از برده‌داری اذعان کرد و گفت رهبران کشورهای مشترک‌المنافع در نشست هفته آینده خود به این موضوع خواهند پرداخت.
این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که کشورهای حوزه کارائیب با صدایی رساتر از گذشته خواستار پرداخت غرامت از سوی بریتانیا به‌دلیل نقش این کشور در تجارت برده شده‌اند.
چارلز که در آغاز سفر خود به کشورهای حوزه کارائیب در باهاما سخن می‌گفت، تاکید کرد که اذعان به «رنج‌های عظیم و بی‌عدالتی‌های گذشته در این جزایر و فراتر از آن‌ها» اقدامی «کاملا بجا» است.
این اظهارات در آستانه نشست سران کشورهای مشترک‌المنافع در آنتیگوا و باربودا در هفته آینده بیان شده است؛ نشستی که انتظار می‌رود رهبران کشورهای حوزه کارائیب در آن بر خواسته‌های خود برای دریافت غرامت بابت برده‌داری و استعمار پافشاری کنند.
چارلز همچنین گفت بخشی از «بهترین» جلوه‌های فرهنگ امروز باهاما، یعنی «شادترین، امیدبخش‌ترین و درخشان‌ترین» جنبه‌های آن، «از دل تاریکی زاده شده است».
چارلز و ملکه کامیلا پیش از سفر به آنتیگوا و باربودا برای شرکت در نشست دوسالانه کشورهای مشترک‌المنافع، از باهاما و گویان دیدار می‌کنند. این مجموعه ۵۶ کشور عضو دارد که بیشتر آن‌ها مستعمرات سابق بریتانیا هستند.
موضوع پرداخت غرامت در سال‌های اخیر در سراسر منطقه کارائیب بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. ماه گذشته، جامعه کارائیب (کاریکوم)، سازمان منطقه‌ای کشورهای این حوزه، اعلام کرد خواستار گنجاندن این موضوع در دستور کار نشست است.
کارلا بارنت، دبیرکل کاریکوم، ماه گذشته گفت: «کشورهای حوزه کارائیب همواره تاکید کرده‌اند که مساله غرامت، اساسا مساله عدالت است.»
کاخ باکینگهام پیش‌تر اعلام کرده بود که پادشاه در جریان این سفر به موضوع برده‌داری خواهد پرداخت، اما عذرخواهی رسمی نخواهد کرد. این رویکرد با سیاست دولت بریتانیا همسو است که پرداخت غرامت مالی را نیز منتفی می‌داند.
سخنگوی کاخ باکینگهام گفت این سفر عمدتا بر «مشارکت‌های نوین و فرصت‌های آینده» در منطقه متمرکز خواهد بود، اما افزود که این سفر برای چارلز بخشی از تلاش «مادام‌العمر» او برای پرداختن به «شرم‌آورترین جنبه‌های گذشته ما» و آگاهی‌بخشی درباره آن‌ها نیز به شمار می‌رود.
فعالان و شماری از رهبران کشورهای حوزه کارائیب از بریتانیا خواسته‌اند از جمله با عذرخواهی رسمی، پرداخت غرامت در قالب جبران خسارت مالی و بازگرداندن آثار و اشیای فرهنگی، گام‌های بیشتری در این زمینه بردارد.
به‌نوشته رویترز از قرن پانزدهم تا قرن نوزدهم میلادی، دست‌کم ۱۲ میلیون و ۵۰۰ هزار آفریقایی به دست تاجران اروپایی ربوده و به بردگی فروخته شدند. برآورد می‌شود بریتانیا حدود سه میلیون و ۲۰۰ هزار نفر را از طریق اقیانوس اطلس منتقل کرده باشد؛ آماری که این کشور را در شمار بزرگ‌ترین کشورهای فعال در تجارت برده قرار می‌دهد.
خبرگزاری رویترز گزارش داد انتظار می‌رود پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، چهارشنبه شش آبان در دیدار با همتایان خود از کشورهای جنوب شرق آسیا در فیلیپین، با پرسش‌هایی درباره میزان پایبندی واشینگتن به تعهداتش در منطقه هند و اقیانوس آرام روبه‌رو شود.
به‌نوشته رویترز در شرایطی که جنگ ایران آمادگی نظامی آمریکا را تحت فشار قرار داده و تنش‌ها با چین افزایش یافته است، پنتاگون اعلام کرد حضور هگست در این نشست در استان سبوی فیلیپین، بار دیگر بر تعهد واشینگتن به سیاست «صلح از طریق قدرت» در منطقه اقیانوس آرام تاکید خواهد کرد.
تحلیلگران به رویترز گفتند کشورهای جنوب شرق آسیا ممکن است از دیدارهای حاشیه‌ای با هگست برای روشن شدن هدف نهایی آمریکا در جنگ ایران، انتظارات واشینگتن از متحدان و شرکایش و چگونگی سازگاری الزامات این جنگ با تعهدات آمریکا در منطقه هند و اقیانوس آرام استفاده کنند.
کالین کوه، پژوهشگر مسائل امنیتی در مدرسه مطالعات بین‌المللی اس. راجاراتنام سنگاپور، گفت: «آن‌ها می‌خواهند از ایالات متحده درباره میزان اطمینان‌پذیری اتحادها و مشارکت‌ها پاسخ بگیرند.»
او افزود: «و البته مساله مهم‌تر و ناگفته این است که این وضعیت چه نسبتی با تعهد آمریکا به منطقه هند و اقیانوس آرام یا عرصه عملیاتی غرب اقیانوس آرام دارد.»
دست‌وپنجه نرم کردن با پیامدهای جنگ ایران
اقتصادهای جنوب شرق آسیا با پیامدهای جنگ ایران دست‌وپنجه نرم می‌کنند. در همین حال، تنش‌های میان فیلیپین، کشور میزبان نشست، و پکن، به عامل دیگری برای اصطکاک در مجمعی تبدیل شده که هدف آن ترویج گفت‌وگو و همکاری عملی در حوزه امنیت است.
نشست وزیران امور خارجه اعضای اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا (آسه‌آن) نیز در اواخر تیرماه و اوایل مرداد امسال در حالی برگزار شد که تشدید تنش‌ها در خاورمیانه و رویارویی آمریکا و جمهوری اسلامی بر فضای آن سایه افکنده بود.
وزیران خارجه کشورهای عضو آسه‌آن سه‌شنبه ۳۰ تیر در بیانیه‌ای پس از نشست غیرعلنی خود اعلام کردند: «ما عمیقا نگرانیم که تحولات اخیر تلاش‌های مستمر میانجیگران کلیدی را به‌شدت تضعیف کند و چشم‌انداز دستیابی به راه‌حلی مسالمت‌آمیز از طریق گفت‌وگو و دیپلماسی را کاهش دهد.»
اندونزی، مالزی، فیلیپین، سنگاپور، تایلند، برونئی، ویتنام، لائوس، میانمار، کامبوج و تیمور شرقی اعضای آسه‌آن هستند.
جنگ ایران که با حملات آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند سال گذشته آغاز شد، حمل‌ونقل دریایی و بازارهای نفت را مختل کرده، آسیب‌پذیری کشورهای جنوب شرق آسیا را در برابر شوک‌های ناشی از واردات سوخت آشکار ساخته و امنیت انرژی را به یکی از اولویت‌های مهم‌تر دستور کار اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا (آسه‌آن) تبدیل کرده است.
گرگ پولینگ، مدیر ابتکار شفافیت دریایی آسیا، گفت این نشست فرصتی در اختیار هگست قرار می‌دهد تا به مسائل مربوط به چین، دریای جنوبی چین که بر سر آن اختلافات ارضی وجود دارد، و تعهدات واشینگتن در قبال متحدانی که با آن‌ها پیمان دفاعی دارد، بپردازد.
او گفت: «بیشتر آن‌ها خواهان اطمینان یافتن از تداوم تعهد آمریکا به منطقه هستند؛ آن هم با وجود آشفتگی سیاسی در واشینگتن و تضعیف توانمندی‌ها و آمادگی نظامی آمریکا در اثر جنگ ایران.»
این موضوع برای فیلیپین اهمیت ویژه‌ای دارد؛ کشوری که با آمریکا پیمان دفاعی دارد و روابطش با پکن در پی رویارویی‌های مکرر در دریای جنوبی چینِ مورد مناقشه، تحریم‌های چین و، در تازه‌ترین مورد، احضار سفیر چین، تیره شده است.
وزارت دفاع چین سه‌شنبه پنج آبان اعلام کرد وابسته نظامی این کشور در فیلیپین در نشست شرکت خواهد کرد.
چند روز پیش از این نشست که قرار است در روزهای ششم و هفتم آبان برگزار شود، ارتش فیلیپین اعلام کرد گروه ناو هواپیمابر لیائونینگ چین را هنگام عبور از آب‌های جنوب فیلیپین به سمت دریای سلبس زیر نظر گرفته و تعقیب کرده است.
پولینگ افزود احتمال بیشتری دارد که پیامهای قاطع‌تر در گفت‌وگوهای میان شرکای همسو مطرح شود.
از جمله این شرکا، گروه موسوم به «اسکواد» (Squad) متشکل از آمریکا، ژاپن، استرالیا و فیلیپین است که قرار است وزیران دفاع آن‌ها چهارشنبه با یکدیگر دیدار کنند.
انتظار می‌رود بیانیه نهایی رییس نشست محتاطانه باشد
با این حال، کوه گفت احتمالا بیانیه نهایی رییس نشست در مقایسه با گفت‌وگوهای پشت درهای بسته، لحنی محتاطانه‌تر خواهد داشت و از ادبیات آشنای آسه‌آن استفاده خواهد کرد.
او افزود قرار گرفتن مانیل در جایگاه رییس آسه‌آن، در حالی که همزمان درگیر اختلاف با چین است، موقعیتی «به‌ویژه حساس» ایجاد کرده است.
پولینگ گفت فیلیپین ناچار است میان «همکاری‌های آرمانی» در موضوعاتی مانند اتصال شبکه‌های انرژی، اقتصاد دیجیتال و همکاری میان گاردهای ساحلی، از یک سو، و افزایش تنش‌ها با چین و توقف پیشرفت در تدوین دستورالعمل رفتاری در دریای جنوبی چین، از سوی دیگر، توازن برقرار کند.
پولینگ که همچنین پژوهشگر برنامه جنوب شرق آسیا در مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی است، افزود: «برای فیلیپین، تمام سال ریاست بر آسه‌آن با چالش دشوار برقراری این توازن همراه بوده است.»
او با اشاره به تلاش‌های این اتحادیه برای رسیدگی به موضوعاتی مانند امنیت دریایی و مقابله با تروریسم گفت: «انتظار دارم در حوزه‌های کاری نشست وزیران دفاع آسه‌آن (ADMM) شاهد همکاری‌های تاکتیکی باشیم، اما در مورد دریای جنوبی چین یا دیگر مسائل پیچیده و اختلاف‌برانگیز، همسویی راهبردی شکل نخواهد گرفت.»
