روزنامه فایننشالتایمز به نقل از منابع آگاه گزارش داد همزمان با حملات متقابل آمریکا و جمهوری اسلامی در ماههای اخیر، واشینگتن عملیاتی محرمانه را برای پاکسازی مینها در آبهای تنگه هرمز پیش برده است.
بر اساس این گزارش که یکشنبه ۱۵ شهریور منتشر شد، آمریکا در این عملیات چهارماهه، عمدتا شبها غواصان یگان ویژه نیروی دریایی، شناورهای رباتیک و تجهیزات تخصصی را به این گذرگاه راهبردی اعزام میکرد.
تهران از آغاز جنگ اعلام کرده در آبهای بینالمللی و آبهای عمان در تنگه هرمز مینگذاری کرده است. سازمان بینالمللی دریانوردی نیز ماه ژوئن تایید کرد حدود ۸۰ مین در مسیرهای حیاتی کشتیرانی کار گذاشته شدهاند.
در سوی دیگر، اظهارات سوم شهریور دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، درباره جمعآوری یا انهدام «همه مینها» در آبهای بینالمللی تنگه هرمز، بسیاری را غافلگیر کرد.
تنگه هرمز گذرگاه باریکی میان ایران و عمان است که پیش از آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴، حدود یکپنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکرد.
عملیات شبانه غواصان در آبهای پرخطر
فایننشالتایمز در ادامه گزارش داد مینروبی حتی در زمان صلح، عملیاتی دشوار و زمانبر است و ممکن است ماهها ادامه یابد. شناورها باید بارها مسیر آبراه را طی کنند، مینها را از کابلهای مهار جدا سازند و سپس آنها را هدف قرار دهند.
با این حال، غواصان آمریکایی در گروههای کوچک و با قایقهای بادی در این عملیات حضور یافتند. آنها با کمک شناورهای رباتیک و زیردریاییهای بدون سرنشین، مینهای جمهوری اسلامی را شناسایی کردند.
حسگرهای سونار جانبی این سامانهها میتوانند مینهای مستقر در بستر دریا را با دقتی چشمگیر تشخیص دهند و مناطق گسترده را با کمترین خطر برای نیروها جستوجو کنند.
پس از شناسایی مین، پرخطرترین مرحله آغاز میشود. بیل همبلت، ناخدای بازنشسته نیروی دریایی آمریکا، گفت معمولا یک غواص باید به مین نزدیک شود، مواد منفجره روی آن نصب کند و آن را از بین ببرد.
او افزود زیردریاییهای رباتیک نیز با استفاده از مواد منفجره، قادر به انهدام مینها هستند.
نیتیا لاب، پژوهشگر اندیشکده چتمهاوس، گفت: «این فرایند بهشدت زمانبر است. آنها در واقع بمبها را بهصورت کنترلشده زیر آب منفجر میکنند.»
تاکنون هیچ تلفاتی مرتبط با عملیات مینروبی ارتش آمریکا گزارش نشده است.
ترامپ ۱۳ شهریور گفت مسیرهای جایگزین انتقال نفت در منطقه در حال گسترش هستند و تنگه هرمز دیگر از اهمیت گذشته برخوردار نیست.
تیم هاوکینز، سخنگوی سنتکام، ۱۵ شهریور به روزنامه نیویورکتایمز گفت عملیات حفاظتی آمریکا از اواخر اردیبهشت تاکنون، عبور حدود ۱۶۰۰ کشتی تجاری و انتقال ۸۰۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز را تسهیل کرده است.
تردید مالکان کشتیها و جهش نرخ بیمه
فایننشالتایمز نوشت مالکان کشتیها امیدوارند نیمه جنوبی تنگه هرمز در نزدیکی سواحل عمان، مسیری که آمریکا کشتیها را از آن عبور میدهد، واقعا پاکسازی شده باشد. با این حال، هنوز در این باره تردیدهایی وجود دارد.
بر اساس این گزارش، صرف احتمال وجود مین برای منصرف کردن مالکان کشتیها کافی است و هزینه پوششهای بیمه را تا ۱۰ برابر پیش از جنگ افزایش داده است. بیمه یک نفتکش غولپیکر ممکن است حدود ۱۰ میلیون دلار هزینه داشته باشد.
فایننشالتایمز افزود این تهدید به «جنگی اطلاعاتی» انجامیده است. تهران سخنان ترامپ را رد کرده و کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، گفته است تنها تهران از محل مینها اطلاع دارد.
در سوی دیگر، آمریکا تاکید کرده است برای جلوگیری از مینگذاری دوباره در تنگه هرمز اقدام خواهد کرد. ترامپ هفته گذشته گفت به جمهوری اسلامی هشدار داده شده است هر کشتی یا قایقی که مین جدیدی کار بگذارد، «بیدرنگ و بهطور سازمانیافته منهدم خواهد شد».
نیویورکپست ۱۲ شهریور به نقل از یک مقام ارشد منطقهای گزارش داد مسقط پیشنهاد تهران برای دریافت مشترک هزینه خدمات از کشتیهای تجاری در تنگه هرمز را رد کرده است.
این مقام گفت عمان حتی با دریافت داوطلبانه هزینه خدمات زیستمحیطی و امنیتی از کشتیها موافقت نکرده است.
هزاران مین در زرادخانه جمهوری اسلامی
تحلیلگران نظامی میگویند جمهوری اسلامی هزاران مین «مهام»، مشابه مینهای دوران جنگ جهانی دوم، دارد. برخی با برخورد کشتی به شاخکهای سربیشان منفجر میشوند و برخی دیگر با تشخیص تغییر میدان الکترومغناطیسی هنگام عبور شناورها فعال میشوند.
رسانههای ایران گزارش دادند دستکم دو نفتکش هفته گذشته با مین برخورد کردهاند. یک مقام نظامی جمهوری اسلامی نیز از کار گذاشتن مینهای بیشتر در نزدیکی عمان خبر داد.
ارتش آمریکا هشتم شهریور دو پرتابگر سپاه پاسداران را در جزیره لارک هدف قرار داد که به گفته واشینگتن، برای پرتاب مین به تنگه هرمز آماده میشدند.
همبلت گفت مینهایی که با راکت پرتاب میشوند، بسیار کوچک هستند و حدود ۵۰ کیلوگرم وزن دارند و در مقابل، وزن مینهایی که کشتیها و قایقها کار میگذارند، ۵۰۰ یا هزار کیلوگرم است.
او افزود از این رو، بعید است مینهای راکتی در آبهای عمیق کارایی چندانی داشته باشند.
ابهام درباره مینها، برگ برنده تهران
با وجود گزارش رسانههای ایران، مقامهای دریایی هیچ حملهای با مین را تایید نکردهاند و تصاویر ماهوارهای نیز مدرک روشنی در تایید ادعاهای جمهوری اسلامی نشان نمیدهند.
فایننشالتایمز نوشت همین بلاتکلیفی «برگ برنده» تهران است و جمهوری اسلامی با تاکید بر باقی ماندن مینها توانسته بر رفتوآمد شناورها در تنگه هرمز اثر بگذارد.
به گفته مشاوران امنیت دریایی، اکنون از هر ۳۰ کشتی حدود یک کشتی هدف حمله موشکی یا پهپادی قرار میگیرد؛ وضعیتی که اعتماد مالکان کشتیها به امکان ازسرگیری تردد در این آبراه را کاهش میدهد.
همبلت گفت: «رقابت اصلی در عرصه اطلاعات جریان دارد. این نبرد ممکن است به اندازه آنچه واقعا در آب یا بستر تنگه رخ میدهد، یا حتی بیش از آن، اهمیت داشته باشد.»
اتحادیه اروپا ۱۴ شهریور در پاسخ به ایراناینترنشنال اعلام کرد در صورت لزوم آماده است اقدامات بیشتری برای حفاظت از امنیت و منافع خود، از جمله آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز، انجام دهد.
در گزارش مفصلی که نشریه واینت در مورد این یگان منتشر کرده، «یگان فرود پیشرو» نیروی هوایی اسرائیل که با نام یگان ۵۷۰۰ شناخته میشود، وظیفه شناسایی، بررسی و آمادهسازی زمین برای فرود و برخاستن هواپیماهای ترابری را بر عهده دارد. ماموریتهای این یگان میتواند در فاصلهای دور از مرزهای اسرائیل و در داخل خاک دشمن انجام شود.
سرگرد «گ»، فرمانده یگان، در گفتوگو با این نشریه گفت نیروهایش از نظر برد عملیاتی محدودیتی ندارند و میتوانند تقریبا در هر نقطهای باند موقت ایجاد کنند. او ویژگیهای زمین را تنها محدودیت اصلی یگان دانست.
به گفته او، ماموریت یگان برقراری ارتباط عملیاتی میان زمین و هواست تا هواپیماهای ترابری بتوانند نیرو و تجهیزات را در مناطقی فرود آورند که فرودگاه یا باند آمادهای در آنها وجود ندارد.
باندهای جایگزین هنگام حملات موشکی حکومت ایران
در گزارش واینت آمده است که یگان ۵۷۰۰ در جریان جنگ با [حکومت] ایران، باندهای موقتی را دور از پایگاههای نیروی هوایی اسرائیل ایجاد کرد؛ زیرا پایگاههای اصلی زیر حملات موشکی قرار داشتند.
این باندها امکان ادامه فعالیت هواپیماهای ترابری را از نقاط جایگزین فراهم میکردند. گزارش جزئیاتی درباره شمار باندها، محل آنها یا عملیاتهایی که از طریق آنها انجام شد، ارائه نکرده است.
هواپیماهای ترابری هرکولس میتوانند نیرو، خودرو و تجهیزات را حمل کنند. نیروهای یگان ۵۷۰۰ پیش از فرود، استحکام زمین، طول و عرض باند، جهت و سرعت باد و وجود موانع احتمالی را بررسی میکنند و سپس هدایت هواپیما برای فرود یا برخاستن را بر عهده میگیرند.
باندها در روز با صفحات رنگی و پرچمهای کوچک و در شب با چراغهای دومنظوره علامتگذاری میشوند. این چراغها میتوانند نور مرئی یا نور فروسرخ منتشر کنند؛ نور فروسرخ تنها با تجهیزات ویژه قابل مشاهده است و به همین دلیل برای عملیات در خاک دشمن اهمیت دارد.
گزارشهایی از ایجاد پایگاههای مخفی در عراق
والاستریت ژورنال در ماه مه و همزمان با عملیات موسوم به «شیر غران» گزارش داده بود که اسرائیل برای پشتیبانی از کارزار هوایی خود علیه حکومت ایران، یک پایگاه نظامی محرمانه در قلب صحرای عراق ایجاد کرده است.
بر اساس گزارش والاستریت ژورنال، نیروهای ویژه در این پایگاه مستقر بودند و از آن بهعنوان مرکز پشتیبانی لجستیکی نیروی هوایی استفاده میشد. تیمهای جستوجو و نجات نیز در محل حضور داشتند تا در صورت سرنگونی هواپیماهای اسرائیلی و خروج اضطراری خلبانان بر فراز خاک دشمن، برای نجات آنان اقدام کنند.
نیویورکتایمز نیز گزارش داده بود که دو پایگاه از این نوع وجود داشته و برنامهریزی برای ایجاد آنها از سال ۲۰۲۴ آغاز شده بود. این روزنامه به نقل از ساکنان محلی نوشت یک چوپان عراقی یکی از پایگاهها را کشف کرد و سپس یک بالگرد، خودروی او را تعقیب کرد و او را از هوا کشت.
این ادعاها در گزارش واینت بهطور مستقل تایید نشدهاند. همچنین هیچ مقام اسرائیلی در مصاحبههای منتشرشده، ایجاد این پایگاهها یا نقش یگان ۵۷۰۰ در ساخت و اداره آنها را تایید نکرده است.
نویسنده گزارش احتمال داده است که اگر چنین پایگاههایی در عراق ایجاد شده باشند، یگان فرود پیشرو نیز ممکن است در راهاندازی یا بهرهبرداری از آنها نقش داشته باشد.
فرمانده یگان نیز در پاسخ به پرسشی درباره گزارشهای مربوط به ایجاد دو باند در خاک عراق، از اظهارنظر خودداری کرد.
یک افسر از عملیات محرمانه خارج از مرزها گفت
ستوان «الف»، یکی از افسران یگان، بدون نام بردن از کشور محل ماموریت، گفت همراه با چند نیروی ذخیره و دیگر یگانهای بال ۷، در عملیاتی خارج از مرزهای اسرائیل شرکت کرده است.
به گفته او، ماموریت نیروها شناسایی، آمادهسازی و علامتگذاری یک باند در منطقهای دورافتاده بود؛ زمینی بیابانی که پیش از آن هیچ هواپیمایی روی آن فرود نیامده بود.
او گفت آمادهسازی این عملیات حدود دو هفته طول کشید و شامل برنامهریزی دقیق و تمرین شرایط میدانی بود. عملیات در محرمانگی کامل، با فرصتی بسیار محدود برای فرود و در شبی بدون روشنایی طبیعی انجام شد.
این افسر گفت نیروهای یگان با استفاده از تجهیزات دید در شب و ارتباطات رمزگذاریشده، اجازه فرود نخستین هواپیما را صادر کردند. پس از آن، چند هواپیمای دیگر نیز روی باند نشستند و نیرو و تجهیزات منتقل کردند.
محل این عملیات و ارتباط احتمالی آن با کارزار نظامی علیه حکومت ایران اعلام نشده است. بنابراین نمیتوان با اتکا به اطلاعات منتشرشده نتیجه گرفت که این ماموریت در عراق یا در ارتباط مستقیم با عملیات علیه حکومت ایران انجام شده است.
اسرائیل برای نجات خلبانان مهاجم به ایران آمادگی داشتند
یگان ۵۷۰۰ بخشی از بال ۷ نیروی هوایی اسرائیل است. یگان کماندویی شلدگ و یگان جستوجو و نجات ۶۶۹ نیز در همین ساختار فعالیت میکنند.
فرمانده یگان ۵۷۰۰ گفت نجات خلبانانی که ناچار به خروج اضطراری از هواپیما میشوند، یکی از ماموریتهای بال ۷ است. او افزود: «هر خلبان جنگندهای که برای بمباران ایران اعزام میشود، میداند کسی برای نجات او خواهد آمد.»
او همچنین تایید کرد که یگانش در صورت دریافت دستور، توانایی آمادهسازی یک باند پیشرو برای استقرار یا فعالیت نیروهای آماده نجات خلبانان را دارد.
فرمانده یگان حاضر نشد درباره سناریویی توضیح دهد که در آن نیروهای شلدگ پیش از ورود یگان ۵۷۰۰، محل احداث باند را در خاک دشمن تصرف و ایمن کنند.
عملیات به اطلاعات و ارزیابی دقیق زمین وابسته است
شناسایی محل مناسب برای احداث باند، به اطلاعات دقیق و همکاری چند یگان نیاز دارد. نیروهای یگان ۵۷۰۰ اجازه ندارند جزئیات شیوه انتخاب این مناطق را منتشر کنند.
نیروی هوایی اسرائیل در طول سالها فهرستی محرمانه از زمینهای بالقوه مناسب برای فرود، همراه با مختصات دقیق آنها، تهیه کرده است. فرمانده یگان گفت نیروهایش در صورت نیاز میتوانند خارج از این فهرست نیز محلی را شناسایی و برای فرود آماده کنند.
ارزیابان خاک تصمیم میگیرند که آیا زمین تحمل وزن هواپیماهای سنگین هرکولس را دارد یا خیر. اشتباه در این ارزیابی میتواند باعث فرورفتن هواپیما در خاک، آسیب دیدن لاستیکها یا در بدترین حالت سقوط شود؛ خطری که در خاک دشمن پیامدهای عملیاتی جدیتری دارد.
نیروهای یگان همچنین با پهپاد، تجهیزات دید در شب و دوربینهای حرارتی، باند را پیش از فرود بررسی میکنند تا انسان، حیوان یا مانعی وارد مسیر هواپیما نشده باشد.
اطلاعات منتشرشده نشان میدهد که یگان ۵۷۰۰ در برنامهریزی اسرائیل برای حفظ توان حملونقل هوایی هنگام حملات موشکی و پشتیبانی از عملیاتهای دوربرد نقش دارد. با این حال، جزئیات حضور احتمالی این یگان در عراق و ارتباط آن با حملات اسرائیل به ایران همچنان محرمانه مانده و گزارشهای موجود از سوی مقامهای اسرائیلی تایید نشدهاند.
به نوشته این نشریه امارتی، گلف نیوز، دور تازه تنشها پس از آن آغاز شد که [حکومت] ایران موشکهای بالستیک به سوی یک ناو هواپیمابر و یک ناوشکن موشکانداز آمریکا شلیک کرد. فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، اعلام کرد هر دو ناو از این حملات گریختند و نیروهای آمریکایی سپس سه نفتکش حامل نفت خام ایران را هدف قرار دادند.
سنتکام گفت نفتکشهای «داونی» در نزدیکی جزیره خارک و «استارک ۱» در حوالی جاسک «برای همیشه از کار افتادند» و نفتکش بدون محموله «کایلو» نیز در خارج از خلیج فارس «بهطور کامل منهدم شد».
برد کوپر، فرمانده سنتکام، حملات به نفتکشهای ایرانی را پاسخی به حمله به ناوهای آمریکا توصیف کرد و گفت: «اگر به دو کشتی ما شلیک کنید، هزینه اقتصادی حتی سنگینتری بر شما تحمیل خواهیم کرد؛ سه کشتی شما را از بین خواهیم برد.»
چند ساعت پس از حملات آمریکا، سپاه پاسداران اعلام کرد شش شناور را هدف قرار داده است. به گفته سپاه، سه فروند از آنها نفتکشهایی بودند که از «مسیری غیرمجاز» در تنگه هرمز عبور میکردند و سه شناور دیگر نیز در نقاطی دیگر با آمریکا ارتباط داشتند.
این اعلامیه بلافاصله بهطور مستقل تایید نشد. سپاه همچنین به دیگر کشتیها هشدار داد از مسیرهایی که تهران تایید نکرده است استفاده نکنند.
ارتش جمهوری اسلامی نیز هشدار داد اگر آمریکا آنچه تهران آزار کشتیهای ایرانی و محاصره دریایی میخواند ادامه دهد، حملات به شناورهای نیروی دریایی آمریکا ممکن است «شدیدتر» و گستردهتر شود.
رقابت بر سر کنترل عبور کشتیها ادامه دارد
در مرکز این رویارویی، اختلاف بر سر این قرار دارد که کدام طرف میتواند شرایط عبور کشتیها از تنگه هرمز را تعیین کند. حکومت ایران میکوشد مانع استفاده شناورها از مسیرهای «تاییدنشده» خود شود و آمریکا نیز با اسکورت کشتیهای تجاری در پی حفظ رفتوآمد در این آبراه است.
انتقال نفت از تنگه هرمز پس از اختلال شدید در ماههای نخست جنگ ششماهه بهبود یافته و اکنون حدود دوسوم سطح پیش از جنگ برآورد میشود. واشینگتن در برخی روزها از ثبت حجم بالاتری خبر داده است.
با این حال، این روند همچنان شکننده است. ادامه حملات پهپادی یا موشکی میتواند خطر فعالیت کشتیهای تجاری را افزایش دهد، مالکان کشتیها و شرکتهای بیمه را نگران کند و انتقال نفت را بار دیگر کاهش دهد؛ حتی اگر حکومت ایران موفق به اصابت مستقیم به یک ناو آمریکایی نشود.
به نوشته گلفنیوز، از این منظر، مناقشه هرمز تنها بر سر باز یا بسته بودن فیزیکی تنگه نیست. موفقیت راهبرد آمریکا به این بستگی دارد که آیا واشینگتن میتواند اعتماد شرکتهای کشتیرانی را برای ادامه استفاده از این مسیر حفظ کند یا خیر.
تهدید آمریکا ناوگان نفتی ایران را هدف گرفت
تنگه هرمز در جریان جنگ یکی از مهمترین اهرمهای فشار تهران بوده است. افزایش عبور کشتیها تحت حفاظت آمریکا میتواند این اهرم را تضعیف کند، اما حمله به ناوهای آمریکایی نیز ممکن است هزینه سنگینی برای ناوگان نفتی ایران داشته باشد.
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، هشدار داده است که اگر [حکومت] ایران به سوی شناورهای نیروی دریایی آمریکا شلیک کند، واشینگتن نفتکشهای این کشور را «منهدم و غرق» خواهد کرد.
به گزارش سیانان به نقل از دادههای خدمات ردیابی کشتی، بیش از ۵۰ نفتکش ایرانی در خلیج فارس و دریای عمان حضور دارند که نزدیک به ۲۰ فروند از آنها در حوالی جزیره خارک لنگر انداختهاند. گمان میرود بسیاری از نفتکشهای مستقر در آن منطقه حامل نفت خام باشند، اما بر اثر فشار آمریکا امکان خروج از خلیج فارس را نداشته باشند.
این وضعیت یکی از شریانهای باقیمانده درآمدی ایران را در معرض خطر قرار میدهد. تهران از یک سو میخواهد توان خود را برای ایجاد اختلال در تنگه هرمز حفظ کند و از سوی دیگر باید از واکنشی جلوگیری کند که زیرساختها و ناوگان نفتی آن را بیش از پیش هدف قرار دهد.
حمله آمریکا به قلب صادرات نفت ایران نزدیک شد
حمله به نفتکش «داونی» اهمیت ویژهای داشت، زیرا عملیات نظامی آمریکا را به جزیره خارک، مرکز اصلی صادرات نفت ایران، نزدیک کرد.
جزیره خارک در شمال خلیج فارس و حدود ۱۶ مایلی ساحل ایران قرار دارد و پیش از جنگ نزدیک به ۹۰ درصد صادرات نفت خام این کشور از طریق آن انجام میشد.
نیروهای آمریکایی پیشتر اهداف نظامی جزیره را هدف قرار داده بودند، اما تاسیسات اصلی نفتی آن، از جمله پایانهها، مخازن ذخیره و خطوط لوله، دستنخورده باقی مانده بود. حمله تازه نیز یک نفتکش را هدف قرار داد، نه زیرساختهای نفتی خارک.
با این حال، این حمله نشان داد که ادامه اقدامات تلافیجویانه ممکن است عملیات نظامی آمریکا را به زیرساختهایی نزدیکتر کند که برای درآمد نفتی ایران حیاتیاند.
آمریکا پیش از حمله به خدمه هشدار داد
یک فایل صوتی که ایراناینترنشنال اصالت آن را تایید کرده است، نشان میدهد یک هواپیمای نظامی آمریکا پیش از حمله به نفتکش «استارک ۱» به خدمه آن هشدار داده بود.
در این فایل، صدایی با لهجه آمریکایی اعلام میکند: «در حال آماده شدن برای شلیک به قسمت عقب کشتی شما هستم.» سپس ۱۰ دقیقه به خدمه فرصت داده میشود آن بخش از کشتی را ترک کنند. در هشدار بعدی نیز از آنان خواسته میشود وارد قایقهای نجات شوند و کشتی را تخلیه کنند.
رسانههای ایران اعلام کردند در حمله نزدیک جزیره خارک کسی کشته یا زخمی نشده است.
خطر رویارویی گستردهتر افزایش یافت
به نوشته گلفنیوز، حکومت ایران برای مختل کردن راهبرد آمریکا در تنگه هرمز لزوما نیازی به غرق کردن یک ناو هواپیمابر ندارد. حملات مستمر به نیروهای اسکورتکننده میتواند ناوهای آمریکایی را وارد عملیات دفاعی پیدرپی کند و شرکتهای تجاری را از استفاده از این مسیر بترساند.
با این حال، اصابت موفقیتآمیز به یک ناو آمریکایی، بهویژه حملهای که به کشته شدن نیروهای این کشور منجر شود، ممکن است واکنشی بسیار گستردهتر در پی داشته باشد و داراییهای نظامی و نفتی بیشتری را در ایران در معرض حمله قرار دهد.
به نوشته گلفنیوز، آمریکا نیز با این چالش روبهرو است که بدون کشیده شدن به چرخهای فزاینده از حملات تلافیجویانه، امنیت عبور کشتیها را تامین کند.
جریان انتقال نفت از تنگه هرمز از سر گرفته شده است، اما هدف قرار گرفتن ناوگان نفتی ایران از سوی آمریکا و تهدید تهران علیه کشتیهایی که از مسیرهای «تایید نشده» عبور میکنند، نشان میدهد هر حمله تازه میتواند این بهبود شکننده را معکوس کند و دامنه درگیری را گسترش دهد.
این روزنامه شنبه ۱۴ شهریور نوشت بر اساس گزارشها و ارزیابیهای اسرائیلی، تهران در حال آماده شدن برای یک حمله گسترده و هماهنگ علیه اسرائیل بهطور همزمان در چند جبهه است؛ سناریویی که به حملهای در آینده به سبک هفتم اکتبر شباهت دارد، اما از همان ابتدا بهگونهای طراحی شده است که تمام اجزای محور جمهوری اسلامی را در کنار یکدیگر قرار دهد.
بهنوشته اورشلیمپست، بر اساس این ارزیابیها جمهوری اسلامی در پی آن است که نیروهای خود به همراه با حزبالله لبنان، حماس، حوثیهای یمن و شبهنظامیان طرفدار حکومت ایران در عراق را در قالب یک کارزار واحد به کار گیرد.
در هفتم اکتبر، حماس حمله خود را بدون آنکه جبهههای دیگر بهطور همزمان و با هماهنگی کامل وارد عمل شوند، آغاز کرد. ایده یک جنگ گسترده منطقهای علیه اسرائیل حتی پیش از آن نیز مطرح شده بود. اسناد داخلی حماس که پس از حمله در نوار غزه به دست آمد، نشان میداد یحیی سنوار در پی گسترش رویارویی و کشاندن جبهههای دیگری به آن بوده است.
یکی از اسناد مربوط به برنامهریزی بر ضرورت «متصل کردن و آمادهسازی جبهههای خارجی»، یعنی لبنان، سوریه و صحرای سینا، تاکید کرده بود و همچنین خواستار توافق از پیش بر سر سازوکارهای ارتباطی، هم برای دورههای عادی و هم برای زمان جنگ، شده بود.
آنچه پس از جنگ روشن شد این بود که این هدف بلندپروازانه پیش از حمله با هماهنگی کامل همراه نشده بود. بر اساس ارزیابیهای منتشرشده آمریکا و اسرائیل، جمهوری اسلامی و حزبالله از قبل در جریان تمام جزییات حمله هفتم اکتبر یا تاریخ دقیق اجرای آن قرار نگرفته بودند.
بر اساس این ارزیابی، سنوار معتقد بود موفقیت حمله اولیه متعاقبا حزبالله و جمهوری اسلامی را وارد به یک کارزار گستردهتر خواهد کرد. حزبالله در جبهه شمالی آتش گشود، اما همان صبح و همزمان با حمله حماس، حملهای گسترده را آغاز نکرد.
طرح تهران: عملیات چندجبههای علیه اسرائیل
اورشلیمپست در ادامه گزارش خود و با اشاره به گزارشهای رسانههای عربی افزود تهران اکنون ظاهرا در پی آن است که دقیقا همین خلاء را برطرف کند.
براساس این گزارش طرحی که در دست بررسی است، با هدف فراهم کردن امکان فعالیت همزمان چند جبهه علیه اسرائیل طراحی شده تا یک کارزار چندجبههای از همان ابتدا بخشی از راهبرد باشد.
تغییر در رهبری حماس نیز در این زمینه اهمیت دارد. خلیل الحیه که در ماه ژوئیه بهعنوان رهبر کل حماس انتخاب شد، فردی دارای روابط خوب با جمهوری اسلامی تلقی میشود و سالها یکی از چهرههای اصلی این سازمان در حفظ ارتباط با تهران بوده است.
الحیه که از جناح مستقر در غزه حماس است و به سنوار نزدیک بود، در درون رهبری این سازمان، جناحی را که خواهان حفظ روابط نزدیک راهبردی با جمهوری اسلامی است، تقویت میکند.
نشانههایی نیز از تلاش تهران برای بازسازی «محور مقاومت» و احیای سازوکارهای هماهنگی میان جبهههای مختلف دیده شده است.
گزارشی که ماه گذشته منتشر شد، حاکی از آن بود که ارتش اسرائیل ازسرگیری هماهنگی میان حماس و حزبالله با کمک جمهوری اسلامی را شناسایی کرده است؛ اقدامی که بخشی از تلاش برای افزایش همزمان فشار بر اسرائیل از شمال و جنوب محسوب میشود.
بر اساس ارزیابی منتشرشده ارتش اسرائیل، حماس و حزبالله در هفتههای اخیر و با کمک تهران، هماهنگی برای افزایش فعالیتهای خود را آغاز کرده بودند.
ازسرگیری گفتوگوها با گروههای مسلح
اورشلیمپست همچنین با اشاره به برخی گزارشها نوشت که مقامهای ارشد نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با فرماندهان حزبالله، حوثیها و شبهنظامیان عراقی درباره گسترش رویارویی گفتوگو کردهاند.
طبق این گزارشها، دو افسر ارشد سپاه پاسداران گفتهاند که در یک دوره آرامش پیشین، مقامهای ارشد نیروی قدس تماسهای کنفرانسی با فرماندهان سه جبهه برگزار کرده بودند و مشاوران ایرانی نیز در میدان با آنها همکاری میکردند.
در همان دوره، گزارشهایی نیز درباره تلاش تهران برای سرعت بخشیدن به تولید موشکها و پهپادها و احیای قابلیتهایی که آسیب دیده بودند، منتشر شد.
این تلاش برای بازسازی در شرایطی انجام میشود که توازن قدرت در درون محور نیز در حال تغییر است. بر اساس ارزیابیها، خسارتهای واردشده به حزبالله و سقوط حکومت اسد در سوریه، اهمیت شبهنظامیان عراق و حوثیهای یمن را افزایش داده است.
این هماهنگی از تلاش مشترک برای بردن پرونده هستهای ایران به شورای امنیت و افزایش فشار بر شبکههای مالی جمهوری اسلامی تا آمادگی کشورهای اروپایی برای اقدام در تنگه هرمز را در برمیگیرد.
نشست شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی که از دوشنبه در وین آغاز میشود، یکی از مهمترین صحنههای این هماهنگی خواهد بود.
آمریکا، فرانسه، بریتانیا و آلمان در تلاشاند قطعنامهای تصویب کنند که میتواند موضوع عدم پایبندی جمهوری اسلامی به تعهدات پادمانی را بار دیگر به شورای امنیت سازمان ملل بکشاند.
همزمان، واشینگتن کارزار تازهای را برای محدودتر کردن دسترسی جمهوری اسلامی به نظام مالی جهانی آغاز کرده و اتحادیه اروپا نیز از افزایش فشار اقتصادی بر تهران استقبال کرده است.
در جبههای دیگر، مقامهای اروپایی از آمادگی برای اقدامات بیشتر در جهت حفاظت از آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز سخن میگویند؛ مسیری که فرانسه و بریتانیا از ماهها پیش برای آن برنامهریزی کردهاند.
موضعی که اتحادیه اروپا در پاسخ به ایراناینترنشنال اعلام کرده، این سه محور را در کنار یکدیگر قرار میدهد.
کریستیان ویگاند، سخنگوی ارشد سرویس سیاست خارجی و امنیتی اتحادیه اروپا، شنبه ۱۴ شهریور به ایراناینترنشنال گفت بروکسل نگرانیهای مشترکی با واشینگتن درباره فعالیتهای بیثباتکننده جمهوری اسلامی در منطقه و برنامه هستهای ایران را دارد و از ادامه همکاری نظامی تهران با روسیه «عمیقا نگران» است.
او با بیان اینکه اتحادیه اروپا تحریمهای گستردهای را برای جلوگیری از استفاده جمهوری اسلامی از اقتصاد و نظام مالی جهانی برای ادامه اقدامات خصمانه و تضعیف امنیت بینالمللی اعمال کرده ، تاکید کرد بروکسل در صورت لزوم برای اقدامات بیشتر آماده است.
یکی از حوزههایی که این مقام اروپایی مشخصا به آن اشاره کرد، تنگه هرمز بود.
او گفت اتحادیه اروپا آماده است در صورت لزوم برای حفاظت از امنیت و منافع خود، از جمله «آزادی کشتیرانی از طریق تنگه هرمز»، اقدامات بیشتری اتخاذ کند.
از فشار سیاسی تا شورای امنیت
مهمترین تحول فوری در مسیر فشار دیپلماتیک بر جمهوری اسلامی، نشست پیشروی شورای حکام است.
آمریکا و سه کشور اروپایی فرانسه، بریتانیا و آلمان در حال هماهنگی برای تصویب قطعنامهای درباره ایران هستند که در صورت تصویب، موضوع عدم پایبندی جمهوری اسلامی به تعهدات پادمانی به شورای امنیت سازمان ملل گزارش خواهد شد.
این اقدام حلقه تازهای از روندی است که در ژوئن ۲۰۲۵ شدت گرفت.
شورای حکام در ۱۲ ژوئن ۲۰۲۵، یک روز پیش از آغاز جنگ ۱۲ روزه، قطعنامهای تصویب کرد که بر اساس آن، خودداری حکومت ایران از همکاری کامل و بهموقع با آژانس بین المللی انرژی اتمی درباره مواد و فعالیتهای هستهای اعلامنشده، «عدم پایبندی» به تعهدات پادمانی ارزیابی شد.
آن قطعنامه همچنین تاکید کرد ناتوانی آژانس در ارائه تضمین درباره منحصرا صلحآمیز بودن برنامه هستهای ایران، پرسشهایی را ایجاد کرده است که در حوزه صلاحیت شورای امنیت قرار میگیرد.
پس از جنگ ۱۲ روزه و حملات اسرائیل و آمریکا به تاسیسات هستهای ایران، مناقشه بر سر نظارت آژانس وارد مرحله پیچیدهتری شد. وضعیت برخی تاسیسات آسیبدیده، دسترسی بازرسان و سرنوشت مواد و ذخایر هستهای ایران به محور اختلاف میان تهران و آژانس تبدیل شد.
شورای حکام در نوامبر ۲۰۲۵ نیز قطعنامه دیگری تصویب کرد و از جمهوری اسلامی خواست اطلاعات لازم درباره وضعیت مواد هستهای و تاسیسات هدف قرارگرفته را در اختیار آژانس قرار دهد و امکان راستیآزمایی را فراهم کند.
اما تلاش تازه آمریکا و سه کشور اروپایی یک گام فراتر از این قطعنامههاست. این بار هدف تنها افزایش فشار بر تهران برای همکاری با آژانس نیست؛ چهار کشور غربی در پی گزارش موضوع عدم پایبندی ایران به شورای امنیت سازمان ملل هستند.
در صورت تصویب این قطعنامه، این نخستین بار در حدود دو دهه خواهد بود که شورای حکام پرونده عدم پایبندی هستهای ایران را به این شکل به شورای امنیت گزارش میکند.
فشار اقتصادی؛ اروپا در کنار واشینگتن، اما با ادبیاتی محتاطانهتر
واشینگتن در کنار مسیر دیپلماتیک، فشار بر شبکههای مالی و اقتصادی جمهوری اسلامی را نیز افزایش داده است.
ایالات متحده «عملیات طرد اقتصادی» (Operation Economic Outcast) را با هدف محدودتر کردن دسترسی جمهوری اسلامی به اقتصاد و نظام مالی جهانی آغاز کرده است؛ کارزاری که شبکههای مالی، داراییهای دیجیتال، فناوری، طلا، هوانوردی و کشتیرانی مرتبط با ایران را هدف قرار میدهد و بر استفاده از تحریمهای ثانویه نیز تکیه دارد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، با تاکید بر اینکه هدف این کارزار قطع شریانهای مالی باقیمانده جمهوری اسلامی است، اعلام کرده اتحادیه اروپا به طور رسمی به این عملیات پیوسته است.
با این حال، پاسخی که اتحادیه اروپا در اختیار ایراناینترنشنال قرار داده، از همراهی با افزایش فشار اقتصادی حکایت دارد، اما ادعای پیوستن رسمی به عملیات آمریکا را تایید نمیکند.
سخنگوی ارشد سرویس سیاست خارجی و امنیتی اتحادیه اروپا به ایراناینترنشنال گفت: «اتحادیه اروپا از تلاشها برای اطمینان از توقف فعالیتهای بیثباتکننده ایران و ورود این کشور با حسن نیت به مذاکرات صلح، از جمله از طریق فشار اقتصادی بیشتر و عملیات انزوای اقتصادی به رهبری آمریکا، استقبال میکند.»
کریستیان ویگاند افزود اتحادیه اروپا به همکاری نزدیک با آمریکا، دیگر اعضای گروه هفت و شرکای بینالمللی «برای حفظ فشار بر ایران» و کمک به کاهش تنش و ثبات منطقهای ادامه خواهد داد.
به این ترتیب، اگرچه ادبیات بروکسل درباره کارزار اقتصادی تازه آمریکا محتاطانهتر از واشینگتن است، اتحادیه اروپا اصل افزایش فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی را تایید میکند و از ادامه هماهنگی با آمریکا برای حفظ این فشار سخن میگوید.
تنگه هرمز؛ بُعد میدانی فشار
سومین بُعد این هماهنگی در تنگه هرمز دیده میشود؛ جایی که کشورهای اروپایی علاوه بر فشارهای سیاسی و اقتصادی، از آمادگی برای اقدام عملی در جهت بازگشایی مسیر کشتیرانی سخن گفتهاند.
ژان نوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه، گفته است کشورش هزینههای اقتصادی جنگ را در حوزههایی چون سوخت، فعالیت اقتصادی، درآمدهای مالیاتی و قدرت خرید مردم پرداخت میکند و همزمان آماده اجرای یک ماموریت بینالمللی برای بازگشایی تنگه هرمز است.
بارو گفت فرانسه و بریتانیا از چند ماه پیش آمادهسازی این ماموریت را آغاز کردهاند و چند کشور دیگر نیز در آن مشارکت دارند.
فرانسه و بریتانیا پیشتر اعلام کرده بودند برای یک ماموریت چندملیتی با هدف حفاظت از آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز آمادهاند؛ ماموریتی که میتواند اقداماتی از جمله مینروبی و حمایت از تردد کشتیهای غیرنظامی را در بر گیرد.
در تازهترین موضعگیری نظامی پاریس نیز سخنگوی ارتش فرانسه اعلام کرد این کشور میتواند متناسب با تحولات منطقه از ظرفیتهای نظامی خود استفاده کند.
این موضع در کنار سخنان وزیر امور خارجه فرانسه و اظهارات سخنگوی ارشد سرویس سیاست خارجی و امنیتی اتحادیه اروپا نشان میدهد بحث درباره تنگه هرمز دیگر تنها به محکومیت سیاسی اختلال در کشتیرانی محدود نیست و کشورهای اروپایی گزینههای عملی برای حفاظت از این مسیر را نیز در نظر دارند.
با این حال، مقامهای اروپایی ماموریت مورد بحث در تنگه هرمز را اقدامی دفاعی با هدف حفاظت از آزادی کشتیرانی معرفی کردهاند و تاکنون آن را به عنوان عملیات نظامی علیه جمهوری اسلامی توصیف نکردهاند.
یک راهبرد فشار در چند جبهه
تحولات روزهای اخیر در مجموع از شکلگیری هماهنگی گستردهتر میان آمریکا و اروپا در قبال جمهوری اسلامی حکایت دارد؛ هماهنگیای که ابزارهای دیپلماتیک، اقتصادی و میدانی را به موازات یکدیگر به کار میگیرد.
در وین، آمریکا و سه کشور اروپایی در پی افزایش هزینه دیپلماتیک برنامه هستهای جمهوری اسلامی و گزارش موضوع به شورای امنیتاند. در حوزه اقتصادی، واشینگتن برای محدودتر کردن ارتباط ایران با نظام مالی جهانی فشار میآورد و بروکسل از افزایش فشار اقتصادی استقبال کرده است.
در تنگه هرمز نیز فرانسه و بریتانیا از آمادگی برای مشارکت در یک ماموریت بینالمللی سخن میگویند و اتحادیه اروپا اعلام کرده در صورت لزوم برای حفاظت از آزادی کشتیرانی آماده اقدامات بیشتری است.
با وجود این همگرایی، اروپا همچنان در برخی موارد ادبیاتی محتاطانهتر از آمریکا دارد؛ از جمله درباره پیوستن رسمی به عملیات انزوای اقتصادی. بروکسل همچنین در کنار فشار بر جمهوری اسلامی، بر دیپلماسی، مذاکرات صلح و کاهش تنش تاکید میکند.
نشست شورای حکام که از دوشنبه آغاز میشود، آزمونی مهم برای سنجش میزان هماهنگی آمریکا و سه قدرت اروپایی در افزایش فشار بر جمهوری اسلامی خواهد بود؛ آزمونی که نتیجه آن نشان میدهد واشینگتن، پاریس، لندن و برلین تا چه اندازه میتوانند این هماهنگی را به حمایت دیگر اعضای شورا از ارجاع پرونده هستهای ایران به شورای امنیت تبدیل کنند.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده، سنتکام، شنبه ۱۴ شهریور با انتشار بیانیهای اعلام کرد که پس از هدف قرار گرفتن دو ناو جنگی آمریکا از سوی جمهوری اسلامی، سه نفتکش سپاه پاسداران را منهدم کرد.
براساس این بیانیه پس از آنکه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز شنبه موشکهای بالستیک به سوی دو ناو جنگی نیروی دریایی آمریکا که در آبهای منطقه گشتزنی میکردند شلیک کرد، نیروهای سنتکام سه نفتکش حامل نفت خام ایران را هدف قرار دادند.
بهگفته سنتکام یک ناو هواپیمابر آمریکایی و یک ناوشکن مجهز به موشکهای هدایتشونده با موفقیت از چندین حمله بدون تحریک قبلی سپاه گریختند و هیچیک از نیروهای آمریکایی آسیب ندیدند.
سنتکام در بیانیه خود افزود پس از حملات ناموفق جمهوری اسلامی، سنتکام نفتکشهای استارک ۱ (M/T Stark 1) را در نزدیکی جاسک، نفتکش داونی (M/T Downy) را در نزدیکی سواحل جزیره خارک را بهطور دائمی از کار انداخت.
بهگفته سنتکام، نیروهای آمریکایی همچنین پس از آنکه به خدمه دستور دادند نفتکش خالی کایلو (M/T Kylo) ، که با نام نوکسن (Noxen) نیز شناخته میشود را ترک کنند، چندین نقطه حیاتی این شناور را در دریای عمان هدف قرار دادند و آن را بهطور کامل منهدم کردند.
سنتکام در بیانیه خود افزود این سه نفتکش حامل نفت خام ایران، بخشی از یک شبکه سایه چندمیلیارددلاری هستند که منابع مالی سپاه پاسداران و نیروهای نیابتی منطقهای آن را تامین میکند.
در این بیانیه تاکید شده است که حکومت ایران هیچ ابزاری برای دفاع از این نفتکشها در اختیار ندارد.
دریاسالار برد کوپر، فرمانده سنتکام، گفت: «پیام ما به سپاه پاسداران باید روشن باشد: اگر به دو کشتی ما شلیک کنید، ما هزینه اقتصادی حتی سنگینتری به شما تحمیل خواهیم کرد و سه کشتی شما را از بین خواهیم برد.»
او افزود:«ما برای دفاع از نیروهای آمریکایی تردید نخواهیم کرد و در صورت لزوم، ناوگان نفتی محدود و آسیبپذیر ایران را نابود خواهیم کرد.»
اختصاصی ایراناینترنشنال: فایل صوتی مکالمه ارتش آمریکا و خدمه نفتکش استارک ۱
مجتبا پورمحسن، گزارشگر ایراناینترنشنال، ساعاتی پیش از انتشار بیانیه سنتکام، به سه فایل صوتی از مکالماتی دست یافته و آن را منتشر کرده بود که در آنها یک جنگنده آمریکایی به نفتکش استارک ۱، اخطار داده بود.
در این مکالمات که صبح شنبه ۱۴ شهریور به وقت ایران انجام گرفته جنگنده آمریکایی هشدار میدهد: «این آخرین اخطار به شما بود. همین الان او [فرمانده] را پیدا کنید …. سوار قایقهای نجات شوید و بلافاصله کشتی را ترک کنید.»
پس از پخش این اخطار اضطراری روی دستگاه بیسیم ویاچاف، مکالمهای میان خدمه و ملوانان حاضر در شناور به زبانهای فارسی و اردو ضبط شده است.
در این گفتوگو، یکی از کارکنان در حال پیگیری حضور فرمانده و دستیار ارشد در پست کاری است و طرف مقابل اعلام میکند که او هنوز بیدار نشده و در حال استراحت است.
همچنین در یک فایل صوتی دیگر از این مکالمات که به دست ایراناینترنشنال رسیده، به نفتکش استارک۱ سه دقیقه فرصت داده شده که خدمهاش را تخلیه کند چون قرار است هدف حمله جنگنده آمریکایی قرار بگیرد: «نفتکش موتوری استارک۱، اینجا هواپیمای نظامی ایالات متحده است. من در حال آمادهسازی برای شلیک به بخش عقب (پاشنه) کشتی شما هستم. شما سه دقیقه فرصت دارید تا خدمه را از بخش عقب کشتی تخلیه کنید. تمام.»
در فایل سوم، جنگنده آمریکایی بار دیگر به نفتکش استارک۱ اخطار میدهد که خدمهاش یک دقیقه فرصت دارند کشتی را ترک کنند؛ چون میخواهد به عقب نفتکش شلیک کند.
ساعاتی پیش از انتشار بیانیه سنتکام، پیشتر خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، خبر داده بود که یک نفتکش ایرانی در شش مایلی جزیره خارک، هدف حمله نیروهای آمریکایی قرار گرفت.
همزمان، خبرگزاری دانشجو ویدیویی از حمله به یک نفتکش ایرانی در نزدیکی جزیره خارک منتشر کرد.
نفتکش استارک۱ که نفت ایران را حمل میکرد، پیشتر با پرچمهای پاناما و مالت فعال بود.
آمریکا سه سال پیش این نفتکش را تحریم کرد.
از زمان تشدید محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا، صادرات نفت ایران تقریبا متوقف شده است.
پیشتر تانکر ترکرز، شرکت ردیابی دادههای نفتکشها، اعلام کرد صادرات نفت ایران از تنگه هرمز به صفر رسیده است.
مسعود پزشکیان، رییس دولت چهاردهم، نیز پیش از این در مصاحبهای تلویزیونی تایید کرد که جمهوری اسلامی نمیتواند نفت صادر کند.
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، دو روز پیش در یک فایل ویدیویی هشدار داد در صورت تشدید محاصره دریایی، تهران پاسخ نظامی خواهد داد.
۱۱ شهریور، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که دو کشتی در حال عبور از تنگه هرمز، بر اثر برخورد با مین منفجر شدند.
آمریکا در یک موج حمله گسترده در شامگاه ۱۰ شهریور و بامداد ۱۱ شهریور، ۱۰۰ موضع را در ۴۰ نقطه ایران، عمدتا در جنوب کشور، هدف قرار داد تا توان جمهوی اسلامی را برای حمله به کشتیها، از بین ببرد.
دو روز پیشتر هم آمریکا به دو لانچر سامانه موشکی فجر-۵ که در حال پرتاب مین دریایی به خلیج فارس بود، شلیک کرد.
