والاستریت ژورنال در گزارشی نوشت که گذر زمان در نبرد بر سر محاصره تنگه هرمز به زیان جمهوری اسلامی پیش میرود، زیرا آمریکا مانع صادرات نفت ایران شده، اما کشورهای عربی منطقه با کمک واشینگتن بخش قابل توجهی از نفت خود را صادر میکنند.
این روزنامه شنبه ۱۴ شهریور گزارش داد واشینگتن و تهران هر دو تصور میکردند با ادامه فشار در تنگه هرمز میتوانند طرف مقابل را فرسوده کنند. جمهوری اسلامی کوشید با مختلکردن کشتیرانی و محدود کردن عرضه انرژی، هزینه جنگ را برای آمریکا و متحدانش افزایش دهد. در مقابل، واشینگتن بنادر ایران را محاصره کرد.
اکنون این تقابل به شکلی نامتقارن پیش میرود.
به نوشته والاستریت ژورنال، محاصره دریایی آمریکا از تیرماه مانع صادرات نفت ایران از خلیج فارس شده است. همزمان، کشورهای عربی با وجود حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی، بخشی از صادرات خود را از سر گرفتهاند.
سمیر مدنی، از بنیانگذاران شرکت اطلاعات دریایی تانکر ترکرز، گفت محاصره جمهوری اسلامی «رخنهپذیرتر» از محاصره آمریکاست و تهران نتوانسته عبور نفتکشها را بهطور کامل متوقف کند.
«نفت عربی» از تنگه هرمز عبور میکند
تانکر ترکرز برآورد کرده است در چهار هفته گذشته، روزانه بهطور میانگین حدود پنج میلیون بشکه نفت خام - تقریبا بدون هیچ محموله ایرانی - از تنگه هرمز خارج شده است.
روزانه حدود ۲.۵ میلیون بشکه دیگر نیز از بنادر دریای عمان، از جمله فجیره، صادر شده است.
این حجم در مجموع بیش از ۴۰ درصد جریان نفت منطقه پیش از جنگ است.
رصد نفتکشها نیز نشان داده بود همه تولیدکنندگان خلیج فارس جز ایران صادرات خود را افزایش دادهاند و قطر و کویت توانستهاند صادراتشان را به حدود ۷۰ درصد سطح پیش از جنگ بازگردانند.
ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) ششم شهریور اعلام کرد آمریکا طی چند ماه از عبور نزدیک به هزار و ۵۰۰ کشتی حامل حدود ۷۵۰ میلیون بشکه نفت حفاظت کرده است.
بر اساس همین گزارش، از زمان ازسرگیری محاصره آمریکا در ۲۲ تیر، هیچ نفتی از بنادر ایران صادر نشده است.
با این حال، محاصره جمهوری اسلامی کاملا بیاثر نبوده است. محمولههای گاز طبیعی مایع، کود و کالاهای دیگر همچنان در خلیج فارس گرفتارند و اقتصاد بحرین، عراق، قطر و کویت، بهدلیل نداشتن مسیر دریایی جایگزین، تحت فشار است.
محاسبات تحققنیافته دو طرف
والاستریت ژورنال نوشت تهران انتظار داشت جلوگیری از انتقال بخشی از نفت جهان، بحرانی اقتصادی ایجاد کند و دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، را به پایان جنگ با شرایط جمهوری اسلامی وادارد.
این محاسبه تاکنون تحقق نیافته و بهای نفت خام، با وجود افزایش، زیر ۱۰۰ دلار مانده است.
اما محاصره آمریکا نیز تهران را به بازگشایی تنگه هرمز وادار نکرده و به خیزش عمومی علیه جمهوری اسلامی نینجامیده است.
به گفته ولی نصر، استاد مطالعات خاورمیانه دانشگاه جانز هاپکینز، فرضهای هر دو طرف نادرست از آب درآمده و هیچیک، راه خروج روشنی ندارند.
با این حال، فشار اقتصادی بر تهران رو به افزایش است، ریال ارزش خود را از دست میدهد، تورم بالا رفته و کمبود بنزین گسترش یافته است.
مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، نیز گفته است تجارت ایران بین ۲۵ تا ۳۵ درصد کاهش یافته است.
در سوی دیگر، کشورهای عربی توسعه بنادر، خطوط لوله و مسیرهای زمینی جایگزین هرمز را شتاب دادهاند؛ روندی که میتواند اهرم راهبردی تهران را در بلندمدت ضعیفتر کند.
تا زمانی که صادرات نفت ایران متوقف و جریان نفت رقبای عرب برقرار باشد، هزینه گذر زمان بیش از واشینگتن، بر تهران سنگینی میکند.
براساس گزارش نیویورکتایمز، که جمعه ۱۳ شهریور منتشر شد، ارزیابی اخیر سازمانهای اطلاعاتی آمریکا نشان میدهد حکومت ایران پس از آغاز جنگ با ایالات متحده، شناخت روشنتری از نقاط قوت نظامی خود به دست آورده و به این جمعبندی رسیده است که میتواند در برابر یک درگیری بلندمدت مقاومت کند.
این جنگ ۹ اسفند سال گذشته با حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد. به نوشته نیویورکتایمز، مقامهای اطلاعاتی آمریکا اکنون معتقدند که با وجود خسارات سنگین واردشده به ایران، نتیجه جنگ تاکنون اعتماد حاکمیت به تواناییهای نظامی کشور را تضعیف نکرده است.
جیسون کرو، نماینده دموکرات ایالت کلرادو و عضو کمیته اطلاعات مجلس نمایندگان آمریکا، به نیویورکتایمز گفت: «ایران با خوشبینی قابلتوجهی به اوضاع نگاه میکند. این کشور متحمل خسارات سنگینی شده، اما چنین خساراتی از ابتدا در ساختار نظام آن پیشبینی شده بود.»
جنگ به فروپاشی حکومت ایران منجر نشد
آمریکا و اسرائیل در آغاز حملات، مردم ایران را به قیام فراخواندند و از احتمال فروپاشی جمهوری اسلامی سخن گفتند. با این حال، ارزیابی اطلاعاتی نقلشده از سوی نیویورکتایمز حاکی است که جنگ برخلاف این انتظار، به تحکیم ساختار قدرت در ایران انجامیده است.
براساس این گزارش، پس از کشتهشدن علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، در نخستین روز حملات، قدرت بیش از پیش در دست نیروهای تندرو متمرکز شد و مخالفان داخلی حکومت نیز تضعیف شدند.
این ارزیابی همچنین تواناییهای موشکی و پهپادی حکومت ایران را همچنان قابلتوجه میداند. تحولات ماههای گذشته نیز بار دیگر اهمیت تنگه هرمز را بهعنوان یکی از مهمترین اهرمهای فشار تهران نشان داده است.
نیویورکتایمز به نقل از ارزیابیهای اطلاعاتی نوشت تهران معتقد است ارتش آمریکا برای آغاز دور دیگری از حملات گسترده با محدودیت روبهرو خواهد بود. کاهش ذخایر موشکی و مهمات آمریکا نیز از عواملی عنوان شده که ممکن است احتمال اجرای چنین حملاتی را کاهش دهد.
در این گزارش همچنین به تحلیلهایی اشاره شده است که براساس آنها، حکومت ایران ممکن است در پی ادامه جنگ تا انتخابات میاندورهای ماه نوامبر آمریکا باشد تا فشار سیاسی بر دونالد ترامپ را افزایش دهد.
احتمال تشدید حملات منطقهای وجود دارد
مقامهای آمریکایی نگراناند نیروهای تندرو در حکومت ایران برای افزایش فشار بر واشینگتن، دامنه تنشها در خاورمیانه را گسترش دهند. حملات احتمالی دیگر به پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه و کشتیهای عبوری از تنگه هرمز از جمله سناریوهایی است که در این ارزیابی به آنها اشاره شده است.
دولت ترامپ در واکنش، کارزار «طرد اقتصادی» و سیاست فشار حداکثری علیه حکومت ایران را دنبال میکند. با این حال، مقامهایی که ارزیابی اطلاعاتی را دیدهاند، هشدار دادهاند که تحریمهای آمریکا ممکن است دستکم در کوتاهمدت، به جای کاهش تنشها موجب تشدید آنها شود.
دولت ترامپ برای دوران پس از جنگ برنامهریزی میکند
همزمان، اکسیوس گزارش داده است که دولت ترامپ تدوین راهبردی برای خاورمیانه پس از پایان جنگ با ایران را آغاز کرده است. این رسانه به نقل از دو مقام آمریکایی و دو منبع آگاه نوشت که طرح هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارد و هدف آن تعیین سیاست واشینگتن در منطقه طی دو سال پایانی دوره ریاستجمهوری ترامپ است.
براساس گزارش اکسیوس، راهبرد پیشنهادی بر دو محور مهار منطقهای حکومت ایران و گسترش عادیسازی روابط اسرائیل با کشورهای همسایه متمرکز است. دولت آمریکا در نظر دارد با ارائه تضمینهای امنیتی، سازوکاری برای همکاری متحدان منطقهای خود و مقابله آنها با نفوذ حکومت ایران ایجاد کند.
پیشبرد «طرح صلح غزه» ترامپ، دستیابی به توافقهای امنیتی میان اسرائیل و سوریه و اجرای توافق توقف درگیریها میان اسرائیل و لبنان، از اجزای احتمالی این راهبرد عنوان شدهاند.
دولت ترامپ همچنین گسترش پیمانهای ابراهیم را بررسی میکند. هدف این طرح، عادیسازی روابط اسرائیل با کشورهای بیشتری در منطقه، از جمله عربستان سعودی، است.
به گزارش اکسیوس، تدوین این راهبرد ممکن است چند هفته دیگر طول بکشد و هنوز تصمیم نهایی درباره اجزای آن گرفته نشده است. انتخابات ۲۷ اکتبر اسرائیل و انتخابات میاندورهای ماه نوامبر آمریکا نیز میتوانند بر شکل نهایی و نحوه اجرای این برنامه اثر بگذارند.
وزارت بهداشت لبنان شامگاه جمعه ۱۳ شهریور اعلام کرد پنج نقطه در مناطق صور و نبطیه در جنوب و بقاع در شرق این کشور هدف حملات اسرائیل قرار گرفتهاند. این وزارتخانه مشخص نکرد که کشتهشدگان و مجروحان غیرنظامی بودهاند یا از نیروهای مسلح.
ارتش اسرائیل گفت این حملات پس از آن انجام شد که حزبالله یک پهپاد انفجاری به سوی نیروهای مستقر در منطقه امنیتی تحت کنترل این ارتش در جنوب لبنان پرتاب کرد.
براساس بیانیه ارتش اسرائیل، نیروهای تیپ کماندو پهپاد را سرنگون کردند و هیچیک از سربازان اسرائیلی در این رویداد آسیب ندیدند. ارتش اسرائیل اقدام حزبالله را «نقض آشکار آتشبس» خواند و اعلام کرد در واکنش، موجی از حملات علیه مواضع این گروه در جنوب لبنان انجام داده است.
این درگیری در حالی رخ داد که یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، جمعه ۱۳ شهریور اعلام کرد نیروهای اسرائیلی اعضای حزبالله را از تونلهای زیرزمینی ارتفاعات راهبردی «علی الطاهر» در جنوب لبنان بیرون راندهاند.
کاتز در بیانیهای گفت: «ماموریت به پایان رسید و تونلها از حضور تروریستها پاکسازی شدند.» او این عملیات را گامی مهم برای تثبیت حضور ارتش اسرائیل در جنوب لبنان توصیف کرد و گفت نیروهای این کشور تا خلع سلاح کامل حزبالله از منطقه عقبنشینی نخواهند کرد.
وزیر دفاع اسرائیل افزود تصمیم برای تصرف ارتفاعات علی الطاهر پس از دریافت اطلاعاتی درباره وجود «تونلهای فرماندهی و کنترل» حزبالله در این منطقه اتخاذ شده است.
ارتش اسرائیل شامگاه ۱۲ شهریور اعلام کرده بود کنترل عملیاتی این ارتفاعات را به دست گرفته است. این ارتش تاکید کرده بود شماری از نیروهای حزبالله در جریان عملیات کشته شدند و تعدادی دیگر گریختند.
ارتفاعات علی الطاهر بر بخشهایی از جنوب شرقی لبنان اشراف دارد و به یکی از مناطق مهم مورد مناقشه در درگیری اسرائیل و حزبالله تبدیل شده است. گمان میرود حزبالله در این منطقه یک مرکز فرماندهی زیرزمینی و انبارهای تسلیحاتی ایجاد کرده باشد؛ موضوعی که این گروه آن را تایید نکرده است.
خبرگزاری رویترز ۱۲ شهریور به نقل از منابع آگاه گزارش داد تهران در پیامی به واشینگتن هشدار داده بود هرگونه حمله اسرائیل به محل استقرار نیروهای سپاه پاسداران و حزبالله در ارتفاعات علی الطاهر با واکنش شدید جمهوری اسلامی روبهرو خواهد شد.
براساس گزارش رویترز، این پیام اواخر مرداد با میانجیگری عمان به واشینگتن منتقل شده بود. این خبرگزاری گزارش خود را نشانهای از حضور مستقیم نیروهای جمهوری اسلامی در نبردهای زمینی جنوب لبنان و آمادگی تهران برای تلافی حملات اسرائیل ارزیابی کرد؛ موضوعی که مقامهای جمهوری اسلامی بهطور رسمی آن را تایید نکردهاند.
ترامپ جمعه ۱۳ شهریور در مصاحبه با خبرنگاران در کاخ سفید گفت اگر مشخص شود «فعالیتی در کوه کلنگ گزلا در جریان است»، آمریکا ممکن است علیه این مجموعه اقدام کند.
او با اشاره به عملیات اخیر ارتش آمریکا علیه مواضع سپاه پاسداران افزود: «برای دومین بار رادارهای آنها را هدف قرار دادیم. شمار زیادی کشتی را از تنگه هرمز عبور دادیم و حجم زیادی نفت از این تنگه خارج میشود. هیچ مین دریایی وجود ندارد. ما در حال انجام کاری بسیار بزرگ هستیم.»
ترامپ همچنین کوشید جنگ ایران را کماهمیت جلوه دهد: «من آن را یک درگیری نظامی مینامم، زیرا برای ما مساله چندان مهمی نیست. در مقایسه با توان نظامی آمریکا، موضوع کوچکی است.»
این نخستین بار نیست که رییسجمهوری آمریکا از احتمال حمله به تاسیسات کوه کلنگ گزلا سخن میگوید. او پیشتر در تیرماه دو بار هشدار داده بود این سایت ممکن است هدف حملات سنگین ایالات متحده قرار گیرد.
کوه کلنگ گزلا در استان اصفهان و در حدود دو کیلومتری جنوب تاسیسات هستهای نطنز قرار دارد.
موسسه علوم و امنیت بینالملل با بررسی تصاویر ماهوارهای، این سایت را مجموعهای بهشدت مستحکم توصیف کرده است که دو شبکه تونلی در اعماق زمین را در بر میگیرد.
افزایش فشارها بر جمهوری اسلامی
اظهارات ترامپ در حالی مطرح شد که تنشها میان جمهوری اسلامی و آمریکا در روزهای اخیر افزایش یافته و کاخ سفید کارزار خود برای انزوای اقتصادی تهران را تشدید کرده است.
در سوی دیگر، جمهوری اسلامی در ادامه سیاستهای تنشآفرین خود در منطقه، عصر ۱۳ شهریور موشکهایی به سوی اردن شلیک کرد.
خبرگزاری رویترز ۱۳ شهریور به نقل از منابع دیپلماتیک گزارش داد ایالات متحده و سه کشور اروپایی در پی آن هستند که زمینه را برای ارجاع دوباره پرونده هستهای جمهوری اسلامی به شورای امنیت سازمان ملل متحد بهدلیل نقض تعهدات منع اشاعه فراهم کنند.
ترامپ از کاهش اهمیت تنگه هرمز خبر داد
رییسجمهوری آمریکا در ادامه سخنان خود اعلام کرد مسیرهای جایگزین انتقال نفت در منطقه در حال گسترش هستند و تنگه هرمز دیگر از اهمیت گذشته برخوردار نیست.
ترامپ گفت: «تنگه هرمز دیگر آن چیزی نیست که قبلا بود. ایران در نهایت اگر عاقل نشود، با تنگهای روبهرو خواهد شد که دیگر چندان ضروری نیست. اکنون در سراسر خاورمیانه خطوط لوله در حال ساخت هستند تا دیگر نیازی به عبور [نفتکشها] از تنگه هرمز نباشد.»
به گفته او، مسیر زمینی انتقال نفت از طریق سوریه نیز اکنون باز شده و کامیونهای بزرگ حامل نفت از آن عبور میکنند.
ترامپ همچنین خبر داد در گفتوگو با شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، از او خواسته است «در موضوع ایران دخالت نکند».
طرح کاخ سفید برای خاورمیانه پس از جنگ
پایگاه خبری اکسیوس ۱۳ شهریور به نقل از منابع آگاه گزارش داد کاخ سفید در حال تدوین راهبردی برای دوران پس از جنگ ایران است که مهار جمهوری اسلامی و گسترش عادیسازی روابط اسرائیل با کشورهای منطقه را دنبال میکند.
بر اساس این گزارش، ترامپ در گفتوگوهای خصوصی اعلام کرده است روی «چیزی بسیار بزرگتر» در خاورمیانه کار میکند.
اکسیوس نوشت این راهبرد سه محور اصلی دارد: ایجاد همسویی میان متحدان منطقهای آمریکا برای مهار جمهوری اسلامی، پیشبرد مرحله بعدی طرح ترامپ برای نوار غزه و دستیابی به توافق امنیتی میان اسرائیل و سوریه همزمان با اجرای توافق اسرائیل و لبنان.
وزارت امور خارجه کانادا همچنین بر تعهد تزلزلناپذیر خود در حمایت از آزادی بیان و مقابله با سرکوب فراملی تهران تاکید کرد.
وزارت امور خارجه کانادا در این موضعگیری رسمی اعلام کرد: «کانادا به عنوان یکی از اعضای بنیانگذار "ائتلاف آزادی رسانهها" (Media Freedom Coalition)، تهدیدهای حکومت ایران علیه روزنامهنگاران، چه در داخل و چه در خارج از کشور را به شدت محکوم میکند. روزنامهنگاران، فعالان و اهالی رسانه ستون اصلی جوامع عادل، مقتدر و پویا هستند و باید آزاد باشند تا بدون ترس از اقدامات تلافیجویانه، مداخلات سیاسی یا تهدید و ارعاب، وظایف حرفهای خود را انجام دهند.»
در پاسخ وزارت امور خارجه کانادا به ایراناینترنشنال همچنین تاکید شده است: «کانادا عمیقا بر این باور است که آزادی رسانهها بخش مهمی از جوامع دموکراتیک و لازمه حفاظت از حقوق بشر و آزادیهای بنیادین است. شهروندان به رسانههای آزاد نیاز دارند تا با دستیابی به اطلاعات دقیق و تحلیلهای آگاهانه، بتوانند حکومتها را پاسخگو نگه دارند. کانادا قاطعانه از حقوق روزنامهنگاران و رسانهها در سراسر جهان برای فعالیت در محیطی عاری از ارعاب و اذیت و آزار نهادهای حکومتی حمایت میکند.»
از شلیک به هواپیمای مسافربری تا اعلام جنگ علیه رسانهها
ابوالفضل شکارچی، چهارشنبه چهارم شهریور رسانههای فارسیزبان خارج از کشور از جمله ایراناینترنشنال، بیبیسی فارسی و رادیو فردا را به ارتباط مستقیم با سرویسهای اطلاعاتی متهم کرد و بدون ارائه هیچگونه سندی مدعی شد این مجموعهها «رسانه نیستند» و خبرنگاران آنها «میتوانند در بانک اهداف نظامی قرار بگیرند».
شکارچی پیش از این نیز نقشی پررنگ در پروندههای کلیدی امنیتی جمهوری اسلامی داشته است.
او از چهرههای اصلی بود که پس از سرنگونی پرواز پیاس۷۵۲ با موشکهای پدافند هوایی سپاه پاسداران در دی ۱۳۹۸، حقیقت ماجرا را «دروغ محض» و «مضحک» خواند. شکارچی علاوه بر این، در سرکوب اعتراضات سراسری و ارعاب زنان مخالف حجاب اجباری، پیوسته از ادبیات تند نظامی علیه منتقدان استفاده کرده است.
اکنون گسترش این تهدیدها به سطح «اهداف نظامی»، کارزار بینالمللی ارعاب و تلاش حکومت برای بستن مسیر گردش آزاد اطلاعات را آشکارتر کرده است.
پیگیری نقض حقوق بشر و اقدامات بازدارنده اتاوا
وزارت امور خارجه کانادا در پاسخ خود به ایراناینترنشنال با تاکید بر اینکه کارزار سرکوب حکومت ایران تنها به داخل مرزها ختم نمیشود، یادآور شد: «کانادا نقض گسترده و مداوم حقوق بشر از سوی رژیم ایران، ارعاب مردم این کشور و کارزار سرکوب فراملی آن را محکوم مینماید. ما در کنار مردم ایران که خواهان احترام به حقوق بنیادین خود هستند و صدایشان باید شنیده شود، میایستیم و با آنان اعلام همبستگی میکنیم.»
کانادا در همین چارچوب اعلام کرد که کمتر از سه هفته دیگر در هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل، کانادا برای بیست و چهارمین سال پیاپی رهبری قطعنامه وضعیت حقوق بشر در ایران را بر عهده خواهد داشت تا فشارهای بینالمللی بر تهران، بهویژه در زمینه محکومیت سرکوب مدافعان حقوق بشر و روزنامهنگاران، بدون وقفه حفظ شود.
وزارت امور خارجه کانادا همچنین تاکید کرد که این کشور طی ماههای گذشته تحریمهای گستردهای را علیه مقامها و شبکههای مرتبط با اقدامات نظامی، تسلیحاتی و همچنین عاملان سرکوب فراملی جمهوری اسلامی اعمال کرده است و پس از قرار دادن رسمی سپاه پاسداران در فهرست سازمانهای تروریستی ذیل قانون کیفری کانادا در ژوئن ۲۰۲۴، اتاوا موضع خود مبنی بر شناختن جمهوری اسلامی به عنوان «دولت حامی تروریسم» را تثبیت کرده است.
نفوذ و سرکوب فراملی؛ زنگ خطر در خاک کانادا
موضع قاطع وزارت امور خارجه کانادا در قبال تهدیدهای فرامرزی جمهوری اسلامی بازتابدهنده بحرانی است که اکنون به یکی از دغدغههای امنیتی محوری در سیاست داخلی و خارجی این کشور بدل شده است.
در سالهای اخیر، «سرکوب فراملی» (Transnational Repression) از چارچوب یک نگرانی حقوق بشری فراتر رفته و بهعنوان تهدیدی مستقیم برای حاکمیت ملی کانادا شناسایی شده است.
جامعه بزرگ ایرانیان مقیم کانادا سالهاست که با ارسال پیامهای تهدیدآمیز، ارعاب اعضای خانواده در ایران و تلاش عوامل نفوذی برای رصد و پروندهسازی مواجه بودهاند. با این حال، گزارشهای مکرر نهادهای اطلاعاتی از جمله سازمان اطلاعات و امنیت کانادا (CSIS) و پلیس سوارهنظام سلطنتی (RCMP) نشان میدهد که نفوذ عناصر وابسته به جمهوری اسلامی و بهرهگیری آنها از ابزارهای بزهکاری فرامرزی، امروز به نگرانی مشترک تمام احزاب و شهروندان کانادایی تبدیل شده و ضرورت اقدامات بازدارنده ملموس در برابر تروریسم دولتی تهران را دوچندان کرده است.
