همزمان با افزایش گزارشها درباره احتمال توافق میان آمریکا و جمهوری اسلامی، شماری از شهروندان ایران در پیامهایی از مخالفت با هرگونه توافق، ناامیدی از بازیگران خارجی و تشدید فشارهای اقتصادی و سیاسی در داخل کشور سخن گفتهاند.
در حالی که گمانهزنیها درباره توافق احتمالی میان تهران و واشینگتن افزایش یافته، پیامهای ارسالی برخی شهروندان ایرانی نشان میدهد بخشی از افکار عمومی، این تحولات را نه بهعنوان نشانهای از کاهش بحران، بلکه ادامه روندی میدانند که به گفته آنها، مردم ایران را به «قربانی سیاست» تبدیل کرده است.
بخشی از پیامهای ارسال شده به ایرانانترنشنال حاکی از بیاعتمادی عمیق نسبت به مذاکرات و بازیگران خارجی است. یکی از شهروندان با اشاره به هزینههای انسانی سالهای گذشته نوشته است: «دیگه امیدی به ترامپ نداریم… خودمون کار رو تموم میکنیم.» فرد دیگری نیز تاکید کرده: «نباید تصمیمات ترامپ برامون مهم باشه. خودمون از داخل کشور باید این رژیم رو زمین بزنیم.»
برخی پیامها مخالفت آشکار با آتشبس یا توافق احتمالی را بازتاب میدهند. یکی از مخاطبان نوشته است: «ما مردم ایران توافق و آتشبس ۶۰ روزه نمیخواهیم»، در حالی که فرد دیگری از انتظار برای «فراخوان مجدد شاهزاده» سخن گفته و وضعیت زندگی در ایران را «غیرممکن» توصیف کرده است.
در کنار این مواضع سیاسی، فشارهای اقتصادی و شرایط معیشتی نیز از محورهای تکرارشونده پیامها بوده است. یک شهروند با اشاره به تورم و مشکلات روزمره نوشته: «داریم زیر بار گرونی کمر خم میکنیم…» و هشدار داده توافق احتمالی با جمهوری اسلامی را «بزرگترین خیانت» به مردم ایران میداند.
پیامهای دیگر نیز از فرسایش روانی ناشی از بحرانهای پیدرپی حکایت دارند. یکی از مخاطبان نوشته است: «هر روز با استرس خبر اعدامیها، افسردگی و فقر و هزار تا بدبختی دیگه دستوپنجه نرم میکنیم.» فرد دیگری نیز تاکید کرده: «با خبرهایی که از توافق داره میاد، مشخصه که ما مردم، قربانی سیاست شدیم.»
برخی شهروندان همچنین از رییسجمهوری آمریکا خواستهاند با جمهوری اسلامی به توافق نرسد و با اشاره به سرکوبها و محدودیتهای داخلی، تاکید کردهاند حکومت ایران طی دهههای گذشته امکان اعتراض آزادانه را از مردم گرفته است.
این پیامها، با وجود تفاوت در لحن و خواستهها، تصویری مشترک از ناامیدی، خشم و بیاعتمادی نسبت به آینده ارائه میکنند؛ احساساتی که در سایه جنگ، فشار اقتصادی و ابهام درباره مسیر مذاکرات، در میان بخشی از جامعه ایرانی بازتاب یافته است.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
