یک منبع ارشد ایرانی به رویترز گفت تهران با انتقال ذخایر اورانیوم با غنای بالا موافقت نکرده و موضوع هستهای بخشی از تفاهم اولیه با آمریکا نیست؛ اظهاراتی که روایتهای منتشرشده درباره توافق قریبالوقوع میان دو کشور را زیر سوال میبرد.
یک منبع ارشد ایرانی به خبرگزاری رویترز گفته است جمهوری اسلامی با انتقال ذخایر اورانیوم با غنای بالا به خارج از کشور موافقت نکرده و مساله هستهای هنوز بخشی از تفاهم اولیه میان تهران و واشینگتن نیست.
این منبع که نامش فاش نشده، به رویترز گفت: «موضوع هستهای در مذاکرات برای توافق نهایی بررسی خواهد شد و بخشی از تفاهم فعلی نیست. هیچ توافقی درباره خروج ذخایر اورانیوم غنیشده ایران از کشور حاصل نشده است.»
اظهارات این منبع در حالی مطرح میشود که طی ساعتهای گذشته گزارشهایی از رسانههای آمریکایی، از جمله اکسیوس و نیویورکتایمز منتشر شده بود مبنی بر اینکه توافق احتمالی میان جمهوری اسلامی و آمریکا میتواند شامل محدودیتهایی بر برنامه هستهای ایران، تمدید آتشبس و بازگشایی تنگه هرمز باشد.
وبسایت اکسیوس پیشتر گزارش داده بود توافقی که تهران و واشینگتن در آستانه دستیابی به آن هستند، احتمالاً شامل یک یادداشت تفاهم ۶۰ روزه خواهد بود که طی آن تنگه هرمز بدون دریافت عوارض باز میشود، ایران پاکسازی مینهای دریایی را آغاز میکند و دو طرف مذاکرات درباره برنامه هستهای را ادامه میدهند.
براساس این گزارش، آمریکا در مقابل برخی محدودیتهای مربوط به فروش نفت ایران را کاهش داده و محاصره دریایی را تعدیل خواهد کرد. اکسیوس همچنین به نقل از منابع خود نوشته بود جمهوری اسلامی تعهدات شفاهی درباره توقف غنیسازی و کنار گذاشتن ذخایر اورانیوم با غنای بالا ارائه کرده است.
روزنامه نیویورکتایمز نیز در گزارشی با اشاره به اینکه هنوز جزییات دقیق توافق آمریکا و جمهوری اسلامی روشن نیست، بهنقل از مقامهای آمریکایی نوشت که تهران با واگذاری اورانیوم غنیشده موافقت کرده است.
اما گزارش رویترز و همچنین واکنش رسانههای نزدیک به حکومت ایران، این روایت را زیر سوال بردهاند. یک منبع مطلع در گفتوگو با خبرگزاری مهر، وابسته با سازمان تبلیغات اسلامی، گزارش اکسیوس درباره مفاد تفاهم احتمالی را تکذیب کرد و گفت این موارد «ادعاها و روایت طرف آمریکایی» است و از سوی تهران تایید نمیشود.
همزمان، خبرگزاری تسنیم، وابسته به نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی، نیز گزارش داد حتی در صورت دستیابی به تفاهم اولیه، وضعیت تنگه هرمز به شرایط پیش از جنگ بازنخواهد گشت. به نوشته تسنیم، تفاهم احتمالی تنها میتواند بازگشت تدریجی تعداد کشتیهای عبوری به سطح پیش از جنگ را در برگیرد، نه بازگشت کامل وضعیت سابق.
براساس این گزارش، تهران همچنان بر «اعمال حق حاکمیت» خود بر تنگه هرمز تاکید دارد و هرگونه تغییر در عبور و مرور کشتیها را به اجرای سایر تعهدات آمریکا، از جمله رفع کامل محاصره دریایی، مشروط کرده است.
در همین رابطه، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا نیز یکشنبه سوم خرداد در نشست خبری با وزیر خارجه هند گفت که آزادی ناوبری و کشتیرانی باید تضمین شود و تنگه هرمز یک آبراه بینالمللی است و جمهوری اسلامی مالک آن نیست.
روبیو گفت که در مذاکرات با جمهوری اسلامی پیشرفت قابل توجهی حاصل شده اما پیشرفت نهایی حاصل نشده است.
در اسرائیل نیز نگرانیها درباره چارچوب احتمالی توافق افزایش یافته است. یک مقام اسرائیلی به کانال ۱۲ این کشور گفته چارچوب در حال شکلگیری توافق «بد» است و به تهران نشان میدهد میتواند از تنگه هرمز بهعنوان اهرمی راهبردی، با اثری مشابه یک سلاح هستهای، استفاده کند.
به گفته این مقام، دونالد ترامپ احتمالاً توافق را بیشتر از منظر اقتصادی میبیند؛ توافقی که میتواند بدون پیشرفت محسوس در برنامه هستهای ایران، به بازگشایی تنگه هرمز منجر شود. این مقام افزوده هنوز مشخص نیست پس از مرحله نخست توافق چه اتفاقی خواهد افتاد.
همزمان، رسانههای اسرائیلی گزارش دادهاند توافق احتمالی میان آمریکا و حکومت ایران ممکن است شامل لبنان نیز شود و به کاهش یا پایان درگیریها میان اسرائیل و حزبالله بینجامد؛ موضوعی که با مخالفت برخی مقامهای اسرائیلی روبهرو شده است.
بنی گانتس، وزیر دفاع پیشین اسرائیل، هشدار داده پذیرش توقف درگیریها در لبنان بهعنوان بخشی از توافق با [حکومت] ایران، «اشتباهی راهبردی» خواهد بود که اسرائیل سالها هزینه آن را خواهد پرداخت.
این در حالی است که نشریه تایمز اسرائیل خبر داد بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، عصر یکشنبه سوم خرداد جلسه محدودی با اعضای کابینه امنیتی برای بررسی توافق در حال شکلگیری میان آمریکا و جمهوری اسلامی برگزار میکند.
در همین حال، اسحاق دار، وزیر امور خارجه پاکستان، از تماس تلفنی ترامپ با رهبران کشورهای منطقه از جمله عربستان سعودی، قطر، مصر، ترکیه، امارات و پاکستان تقدیر کرد و آن را گامی مهم برای نزدیک شدن به توافق و ثبات منطقهای توصیف کرده است. او همچنین از نقش پاکستان و فرمانده ارتش این کشور در روند میانجیگری میان تهران و واشینگتن قدردانی کرد.
با وجود نشانههای فزاینده از نزدیک شدن به یک تفاهم موقت، اختلاف بر سر موضوعات کلیدی از جمله سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده، آینده برنامه هستهای ایران، وضعیت تنگه هرمز و دامنه کاهش تحریمها، همچنان ابهام درباره توافق نهایی را حفظ کرده است. گزارش رویترز نشان میدهد تهران دستکم در مرحله کنونی، یکی از مهمترین خواستههای واشینگتن یعنی واگذاری ذخایر اورانیوم غنیشده را نپذیرفته است.
در یادداشت آوی پری، پژوهشگر و تحلیلگر مسائل راهبردی، که با عنوان «ترامپ میان سنگ و دیوار» منتشر شده، رویارویی آمریکا با [حکومت] ایران، اگرچه از منظر راهبردی اقدامی ضروری تلقی شده، اما رییسجمهوری آمریکا را در یکی از خطرناکترین موقعیتهای سیاسی دوران حضورش در کاخ سفید قرار داده است.
این تحلیل میگوید برخلاف جنگهایی که در واکنش به حمله مستقیم علیه آمریکا آغاز میشوند، بخش بزرگی از افکار عمومی ایالات متحده ایران را تهدیدی فوری برای امنیت یا زندگی روزمره خود نمیبیند و بیشتر نگران افزایش قیمت سوخت، بیثباتی بازارها و احتمال گرفتار شدن آمریکا در یک جنگ طولانی دیگر در خاورمیانه است.
نویسنده معتقد است ترامپ جنگ را با دو هدف اصلی آغاز کرد: نابودی یا تضعیف جدی برنامه هستهای ایران و حفظ آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز. اما به باور او، خطر سیاسی زمانی پدید میآید که نتیجه جنگ صرفاً بازگشت به شرایط پیش از درگیری باشد؛ وضعیتی که در آن تنگه هرمز دوباره باز شود اما برنامه هستهای ایران همچنان پابرجا بماند.
او مینویسد اگر پس از ماهها جنگ، تخریب و هزینه اقتصادی، شرایط به وضعیت پیش از جنگ بازگردد، پرسش افکار عمومی این خواهد بود که «هدف جنگ چه بود؟» و چنین نتیجهای از نگاه رایدهندگان آمریکایی نه موفقیت، بلکه شکست تلقی خواهد شد.
این تحلیل تاکید میکند که موفقیت نسبی برای ترامپ کافی نخواهد بود. از دید نویسنده، بازگشایی تنگه هرمز بدون حل مساله هستهای [حکومت] ایران یا آسیب به برنامه هستهای بدون تثبیت بازار انرژی، نمیتواند هزینههای جنگ را توجیه کند. ترامپ برای نمایش پیروزی واقعی، احتمالاً نیازمند تحقق همزمان هر دو هدف است.
پری همچنین میگوید حتی موفقیت نظامی نیز الزاماً مشکل سیاسی ترامپ را حل نمیکند، زیرا او باید افکار عمومی را قانع کند که تهدید هستهای ایران واقعی، فوری و مستحق ورود به جنگ بوده است. به نوشته او، رایدهندگان معمولاً جنگها را از زاویه هزینههای اقتصادی، تلفات و نااطمینانی قضاوت میکنند، نه بر مبنای محاسبات بلندمدت ژئوپلیتیکی.
در بخش دیگری از این یادداشت آمده است که اگر جمهوریخواهان کنترل یکی از دو مجلس کنگره را در انتخابات میاندورهای از دست بدهند، دستورکار داخلی ترامپ ممکن است فلج شود؛ اما از دست دادن هر دو مجلس میتواند خطر تحقیقات گسترده، احضاریهها و حتی روند استیضاح را افزایش دهد. نویسنده معتقد است در چنین شرایطی، جنگ ایران به محور اصلی حملات سیاسی علیه ترامپ تبدیل خواهد شد.
این تحلیل میافزاید از نگاه ترامپ، جنگ با [حکومت] ایران صرفاً یک چالش سیاست خارجی نیست، بلکه مستقیماً با بقای سیاسی او پیوند خورده است. اگر جنگ بینتیجه، غیرضروری یا فاقد دستاورد ملموس تلقی شود، انتخابات میاندورهای میتواند آغاز تلاش برای تضعیف یا نابودی سیاسی دولت او باشد.
نویسنده همچنین هشدار میدهد پایان ناموفق جنگ ممکن است به افزایش روایتهای ضداسرائیلی و حتی یهودستیزانه در آمریکا منجر شود. به باور او، منتقدان ممکن است استدلال کنند ترامپ از شعار «اول آمریکا» فاصله گرفته و ایالات متحده را وارد جنگی کرده که بیش از منافع آمریکا، در خدمت منافع اسرائیل بوده است.
به نوشته پری، روایتهایی که جنگ را «جنگ اسرائیل» و نه «جنگ آمریکا» معرفی میکنند، میتوانند در میان بخشی از چپ و جریانهای انزواطلب راستگرا تقویت شوند و به افزایش شکافهای سیاسی در آمریکا دامن بزنند.
او در جمعبندی مینویسد یک جنگ طولانی و بینتیجه میتواند ترامپ را از نظر سیاسی تضعیف کند، در حالی که توافقی که عملاً شرایط پیش از جنگ را بازگرداند، ممکن است کل درگیری را بیمعنا جلوه دهد. همچنین اگر تهدیدهای هستهای و موشکی [حکومت] ایران پس از همه هزینهها همچنان باقی بماند، افکار عمومی آمریکا ضرورت جنگ را زیر سوال خواهد برد.
نویسنده نتیجه میگیرد از منظر ترامپ، مذاکره بهتنهایی احتمالاً نتیجهای قابلدوام از نظر سیاسی ایجاد نمیکند و توافقهای دیپلماتیک، حتی اگر تنشها را کاهش دهند، بعید است برنامه هستهای یا توان موشکی [حکومت] ایران را بهطور کامل متوقف کنند. به همین دلیل، به باور او، ترامپ ممکن است به این جمعبندی رسیده باشد که تنها فشار نظامی قاطع میتواند شانس تحقق اهداف اولیه جنگ را فراهم کند؛ هرچند موفقیت چنین راهبردی و هزینههای منطقهای آن همچنان نامشخص است.
آکسیوس نوشته اگرچه این توافق میتواند از تشدید جنگ جلوگیری کند و فشار بر عرضه جهانی نفت را کاهش دهد، اما مشخص نیست که آیا به یک توافق صلح پایدار که خواستههای هستهای ترامپ را نیز در بر بگیرد منجر خواهد شد یا نه.
هم ترامپ و هم میانجیها اعلام کردهاند که ممکن است این توافق روز یکشنبه اعلام شود، اما هنوز نهایی نشده و احتمال فروپاشی آن وجود دارد.
بهنوشته آکسیوس این مقام آمریکایی که نامش اعلام نشده، چارچوبی دقیق از پیشنویس توافق ارائه داده که بخش زیادی از آن از سوی دیگر منابع نزدیک به مذاکرات نیز تایید شده است. جمهوری اسلامی هنوز واکنشی به جزییات فاششده نشان نداده است اگرچه تهران نیز تایید کرده که توافق نزدیک است.
آکسیوس سپس بهنقل از منبع خود در دولت آمریکا در توضیح جزییات توافق آمریکا و جمهوری اسلامی نوشته استدو طرف یک یادداشت تفاهم (MOU) امضا خواهند کرد که به مدت ۶۰ روز معتبر خواهد بود و با توافق طرفین قابل تمدید است.
در این دوره ۶۰ روزه، تنگه هرمز بدون دریافت عوارض باز خواهد بود و جمهوری اسلامی موافقت میکند مینهایی را که در این تنگه کار گذاشته، پاکسازی کند تا کشتیها بتوانند آزادانه عبور کنند.
در مقابل، ایالات متحده محاصره بنادر ایران را لغو کرده و برخی معافیتهای تحریمی صادر میکند تا حکومت ایران بتواند آزادانه نفت بفروشد.
این مقام آمریکایی اذعان کرده که این اقدام به نفع اقتصاد جمهوری اسلامی خواهد بود، اما در عین حال به بازار جهانی نفت نیز کمک قابل توجهی میکند.
او افزود هرچه جمهوری اسلامی سریعتر مینها را پاکسازی کند و عبور و مرور کشتیها از سر گرفته شود، محاصره نیز سریعتر برداشته خواهد شد.
بهگفته این مقام، اصل کلیدی ترامپ در این توافق «تسهیل در برابر اقدام» است.
بهنوشته آکسیوس، جمهوری اسلامی خواستار آزادسازی فوری داراییهای مسدود شده ایران و رفع دائمی تحریمها بود، اما طرف آمریکایی تاکید کرده که این موارد تنها پس از انجام اقدامات ملموس از سوی تهران محقق خواهد شد.
مسائل هستهای همچنان در دستور مذاکره
بهنوشته آکسیوس پیشنویس یادداشت تفاهم شامل تعهد جمهوری اسلامی به عدم دستیابی به سلاح هستهای و مذاکره درباره تعلیق برنامه غنیسازی اورانیوم و همچنین کنار گذاشتن ذخایر اورانیوم با غنای بالا است.
آکسیوس بهنقل از دو منبع آگاه نوشته است جمهوری اسلامی از طریق میانجیها تعهدات شفاهی درباره دامنه امتیازاتی که حاضر است در زمینه توقف غنیسازی و واگذاری مواد هستهای بدهد، ارائه کرده است.
ایالات متحده نیز در طول این ۶۰ روز درباره رفع تحریمها و آزادسازی داراییهای ایران مذاکره خواهد کرد، اما اجرای این موارد منوط به دستیابی به یک توافق نهایی و قابل راستیآزمایی است.
بهنوشته آکسیوس، براساس این توافق نیروهای آمریکایی که در ماههای اخیر در منطقه مستقر شدهاند، در طول این دوره باقی خواهند ماند و تنها در صورت دستیابی به توافق نهایی از منطقه خارج خواهند شد.
براساس این گزارش در این توافق همچنین تصریح شده است که جنگ میان اسرائیل و حزبالله در لبنان پایان خواهد یافت.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در تماس تلفنی روز شنبه با ترامپ نسبت به این بند ابراز نگرانی کرده است. او همچنین درباره سایر بخشهای توافق نیز نگرانیهایی مطرح کرده، اما بهگفته یک مقام آمریکایی، این موضوع را با لحنی محترمانه بیان کرده است.
این مقام آمریکایی به آکسیوس افزود که این توافق یک «آتشبس یکطرفه» نخواهد بود و اگر حزبالله اقدام به بازسازی توان نظامی یا حمله کند، اسرائیل اجازه خواهد داشت برای جلوگیری از آن اقدام کند. به گفته او: «اگر حزبالله رفتار مناسبی داشته باشد، اسرائیل هم همینطور خواهد بود.»
او افزوده است: «نتانیاهو ملاحظات داخلی خود را دارد، اما ترامپ باید منافع ایالات متحده و اقتصاد جهانی را در نظر بگیرد.»
چگونگی شکلگیری توافق
آکسیوس در گزارش خود فرآیند دستیابی به این توافق را شرح داده و نوشته ترامپ روز شنبه دوم خرداد در یک تماس تلفنی نظر چند رهبر عرب و مسلمان را درباره این توافق جویا شد و به گفته سه منبع، همه آنها از آن حمایت کردند.
از جمله این افراد محمد بن زاید، رییس امارات متحده عربی، و همچنین رهبران عربستان سعودی، قطر، مصر، ترکیه و پاکستان بودند که همگی در تلاشهای میانجیگری نقش داشتهاند.
پاکستان نقش اصلی میانجی را ایفا کرده و این روند تحت هدایت ژنرال عاصم منیر، فرمانده کل ارتش این کشور، بوده که در روزهای جمعه و شنبه در تهران حضور داشت تا توافق را نهایی کند.
ترامپ در روزهای اخیر بین پیشبرد توافق و انجام یک حمله گسترده علیه جمهوری اسلامی مردد بود، اما تا عصر شنبه بیشتر به راهحل دیپلماتیک متمایل شده است.
کاخ سفید امیدوار است اختلافات نهایی در ساعات آینده حل شود و توافق روز یکشنبه اعلام گردد.
با این حال، آکسیوس بهنقل از منبع خود در دولت آمریکا نوشته است اگر ایالات متحده به این نتیجه برسد که تهران در مذاکرات هستهای جدی نیست، ممکن است توافق حتی پیش از پایان ۶۰ روز نیز فرو بپاشد.
در مقابل، واشینگتن معتقد است فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی انگیزهای برای دستیابی به توافق نهایی و رفع تحریمها و آزادسازی داراییها ایجاد میکند.
این مقام افزود: «جالب خواهد بود ببینیم حکومت ایران تا چه حد واقعا حاضر است پیش برود، اما اگر بخواهد مسیر خود را تغییر دهد، مرحله بعدی آن را مجبور خواهد کرد تصمیمهای مهمی درباره آیندهاش بگیرد.»
به گفته مشاوران ترامپ، اگر خواستههای او درباره برنامه هستهای ایران محقق شود، رییسجمهوری آماده است گامهای بزرگی برای بازتنظیم روابط با ایران بردارد و به این کشور فرصت دهد از ظرفیتهای اقتصادی گسترده خود بهرهمند شود.
رابرت کیگان، پژوهشگر ارشد موسسه بروکینز و نویسنده این تحلیل، در آغاز یادداشت خود نوشته است اکنون خطوط کلی هدف نهایی دونالد ترامپ در جنگ با جمهوری اسلامی در حال روشن شدن است.
براساس گزارشها، ترامپ در تماس تلفنی جمعه اول خرداد با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، توضیح داده که ایالات متحده در حال مذاکره بر سر یک تفاهمنامه با حکومت ایران است که بهطور رسمی به جنگ پایان میدهد و یک دوره ۳۰ روزه مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران و بازگشایی تنگه هرمز را آغاز خواهد کرد.
بهگفته نویسنده، هدف و پیامد چنین توافقی باید روشن باشد: ایالات متحده در حال عقبنشینی از این بحران است. ممکن است ترامپ برای نمایش قدرت و راضی کردن حامیان جنگ، یک حمله محدود دیگر انجام دهد، اما این اقدام صرفا حرکتی نمایشی خواهد بود. «بازی و هدف نهایی» در اینجا در واقع تعبیر دیگری برای «تسلیم» است.
بهنوشته رابرت کیگان، ترامپ بارها در رویارویی با جمهوری اسلامی عقب نشسته است؛ از همان ۱۸ مارس، زمانی که اسرائیل به میدان گازی پارس حمله کرد و تهران در پاسخ، تاسیسات اصلی تولید گاز قطر را هدف قرار داد و پس از آن، وقتی ترامپ خواستار توقف حملات آمریکا و اسرائیل به زیرساختهای انرژی در ایران شد و عملا جنگ پایان یافت.
بهنوشته آتلانتیک تهدیدهای مکرر ترامپ برای ازسرگیری حملات نیز تاکنون بلوف از آب درآمده است. رهبران جمهوری اسلامی طی دو ماه گذشته بر این اساس محاسبه کردهاند که او حمله دیگری انجام نخواهد داد، و به همین دلیل با وجود خسارات ناشی از ۳۷ روز حملات مداوم، هیچ امتیازی ندادهاند. برعکس، شروط آنها برای توافق، شروط یک طرف پیروز است: دریافت غرامت جنگی، عدم محدودیت در غنیسازی اورانیوم، به رسمیت شناخته شدن کنترل بر تنگه و پایان تحریمها.
اینکه ترامپ در برابر چنین موضعی اکنون خواستار ۳۰ روز دیگر آتشبس و مذاکره شده، در واقع پذیرش ضمنی شکست است. حتی اگر او در روزهای آینده حملهای نمایشی انجام دهد، جمهوری اسلامی آن را همانطور که هست درک خواهد کرد. هیچکس باور ندارد که او یک ماه دیگر جنگی تمامعیار را از سر بگیرد. از جمله به این دلیل که جمهوری اسلامی در این ۳۰ روز فرصت خواهد داشت تا خود را ترمیم کند، دوباره مسلح شود و با دریافت عوارض عبور از تنگه، منابع مالی خود را افزایش دهد و در نتیجه به رقیبی قدرتمندتر تبدیل شود.
بهنوشته آتلانتیک در همین مدت، نظام جدید حکومت ایران برای کنترل تنگه هرمز نیز ممکن است کاملا تثبیت شود. بنا به گزارش موسسه مطالعه جنگ، جمهوری اسلامی در دوره آتشبس تلاش کرده کنترل خود بر تنگه را «عادیسازی» کند؛ از جمله با وادار کردن کشورهای واردکننده نفت به امضای توافقهای عبور با تهران و دریافت هزینه از کشورهایی که چنین توافقی ندارند.
به گفته مقامهای جمهوری اسلامی، این نظام جدید به شرکای راهبردی تهران مانند روسیه و چین اولویت میدهد و به کشورهای دوست مانند هند و پاکستان اجازه میدهد توافقهای جداگانهای داشته باشند. در مقابل، کشتیهای متعلق به کشورهای دشمن جمهوری اسلامی ممکن است بهطور کامل از عبور محروم شوند.
گزارش شده که کشورهایی مانند کرهجنوبی، ترکیه و عراق نیز هماکنون در حال مذاکره برای چنین توافقهایی هستند.
بهنوشته رابرت کیگان، اکنون که ترامپ نشان داده قصدی برای بازگشایی تنگه هرمز از طریق جنگ ندارد، رقابت برای رسیدن به توافق با تهران آغاز خواهد شد. کشورهایی که به انرژی خلیج فارس وابستهاند، برای نجات اقتصاد آسیبدیده خود ناچار خواهند بود سریعتر با حکومت ایران کنار بیایند. حتی متحدان آمریکا و کشورهای نزدیک به اسرائیل نیز تحت فشار قرار خواهند گرفت تا فاصله بگیرند و با تهران مصالحه کنند.
از نظر کیگان در نتیجه، تحریمهای بینالمللی علیه جمهوری اسلامی فرو خواهد پاشید و پول بیشتری به اقتصاد حکومت در ایران سرازیر خواهد شد. در پایان این ۳۰ روز، بخش بزرگی از جهان در این نظم جدید ذینفع خواهد بود و با هرگونه بازگشت به درگیری مخالفت خواهد کرد؛ حتی اگر ترامپ بخواهد جنگ را از سر بگیرد.
نویسنده سپس افزوده است به نظر میرسد ترامپ امیدوار است بدون آنکه افکار عمومی آمریکا متوجه عمق این شکست شود، از صحنه خارج شود. بازارهای مالی ممکن است در صورت ازسرگیری جریان نفت، حتی تحت نظام جدید تحت کنترل تهران، آرام بگیرند. یک شکست راهبردی بزرگ لزوما بر والاستریت اثر فوری نمیگذارد. همچنین ممکن است ترامپ تلاش کند با آغاز یک بحران دیگر، مثلا علیه کوبا، توجهها را منحرف کند؛ همانطور که رسانهها نیز کمکم بیشتر به کوبا پرداختهاند تا بحران جمهوری اسلامی.
در ادامه این تحلیل گفته شده است به گفته یکی از مقامهای آمریکایی، نتانیاهو پس از تماس با ترامپ «بهشدت نگران» شده و دلیلش هم روشن است. این جنگ ممکن است به بزرگترین ضربه امنیتی در تاریخ اسرائیل تبدیل شود. در مسیر فعلی، جمهوری اسلامی از این جنگ قویتر و بانفوذتر از قبل بیرون خواهد آمد و اهرم فشار بر دهها کشور ثروتمند جهان خواهد داشت؛ کشورهایی که برای حفظ جریان انرژی، علاقهمند به رضایت تهران خواهند بود. در چنین شرایطی، بعید است آنها در هر درگیری احتمالی میان اسرائیل و جمهوری اسلامی یا نیروهای نیابتی آن در لبنان و غزه، از اسرائیل حمایت کنند.
نویسنده مقاله افزوده است اسرائیل ممکن است بیش از هر زمان دیگری در تاریخ خود منزوی شود؛ حتی از سوی مهمترین حامیاش، یعنی ایالات متحده و اگر ترامپ از اسرائیل فاصله بگیرد، جریان «ماگا» (MAGA) نیز از او پیروی خواهد کرد. در نتیجه، اجماع دوحزبی ضداسرائیلی در آمریکا تقویت خواهد شد.
رابرت کیگان این پرسش را مطرح کرده است که آیا اسرائیل در برابر این روند تسلیم خواهد شد؟ او خود در جواب نوشته است این همان عامل غیرقابل پیشبینی است که میتواند رویای ثبات جدید در خلیج فارس را بر هم بزند. جمهوری اسلامی قویتر و ثروتمندتر به معنای جان تازه گرفتن حماس و حزبالله خواهد بود. همچنین به معنای پایان توافقهای ابراهیم، چرا که کشورهای عربی خلیج فارس برای بقا ناچار به سازش با تهران خواهند شد.
بهگفته نویسنده اگرچه ترامپ گفته است نتانیاهو «هر کاری که من بخواهم انجام خواهد داد.» اما آیا اسرائیل میتواند نظارهگر باشد که جمهوری اسلامی جای آمریکا را بهعنوان قدرت تعیینکننده در منطقه بگیرد؟ به احتمال زیاد، وضعیت جدید در خلیج فارس با بیثباتی مزمن و اختلالهای مکرر در کشتیرانی همراه خواهد بود. این همان اتفاقی است که زمانی رخ میدهد که یک قدرت مسلط، از موقعیت خود عقبنشینی کند.
بهنوشته نیویورکتایمز، این مقامات که نامشان اعلام نشده، گفتند واشینگتن بهعنوان بخشی از هر توافق اولیه، از حکومت ایران تعهدی درباره اورانیوم خواسته است.
دو مقام آمریکایی به نیویورکتایمز گفتند یکی از عناصر کلیدی توافق پیشنهادی میان حکومت ایران و ایالات متحده، تعهد ظاهری تهران به واگذاری ذخایر اورانیوم با غنای بالا است.
مقامهای کاخ سفید به درخواستهای این روزنامه برای اظهار نظر پاسخی ندادند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، شنبه دوم خرداد گفت ایالات متحده به دستیابی به توافقی با جمهوری اسلامی برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز نزدیک شده است. اما او جزییاتی ارائه نکرد و مشخص نیست چه موانعی برای نهایی شدن توافق باقی مانده است.
مقامهای آمریکایی گفتند که این پیشنهاد مشخص نمیکند جمهوری اسلامی دقیقا چگونه از ذخایر خود صرفنظر خواهد کرد و جزییات آن به دور بعدی مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران موکول شده است.
با این حال، یک بیانیه کلی مبنی بر تعهد ایران به این اقدام که از اهداف دیرینه آمریکا بوده، برای این توافق حیاتی تلقی میشود، بهویژه در شرایطی که کل توافق با تردید جمهوریخواهان در کنگره روبهروست.
جمهوری اسلامی تاکنون هیچ واکنش رسمی درباره توافقی که ترامپ از آن سخن گفته، نشان نداده است.
تهران ابتدا با گنجاندن موضوع ذخایر اورانیوم با غنای بالا در مرحله نخست این توافق مخالفت کرده و خواستار انتقال آن به مرحله دوم مذاکرات شده بود. اما مذاکرهکنندگان آمریکایی اعلام کردند که از طریق واسطهها برای تهران روشن کردهاند که بدون نوعی توافق در این زمینه در مرحله اولیه، از مذاکرات خارج شده و کارزار نظامی خود را از سر خواهند گرفت.
بهنوشته نیویورکتایمز در روزهای اخیر، برنامهریزان نظامی گزینههایی را برای ترامپ تدوین کردهاند تا ذخایر اورانیوم ایران را هدف قرار دهند؛ ذخایری که گمان میرود بخش عمده آن در تاسیسات هستهای اصفهان نگهداری میشود. این سایت در خرداد سال گذشته با موشکهای تاماهاوک آمریکا هدف قرار گرفت و در حال حاضر اورانیوم غنیشده در آن مدفون شده است.
بهنوشته نیویورکتایمز حمله به اصفهان با بمبهای سنگرشکن برای نابودی این ذخایر در زیر زمین از جمله گزینههای مطرحشده بوده است.
بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ایران حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار دارد.
در توافق هستهای سال ۲۰۱۵ در دولت باراک اوباما، جمهوری اسلامی ذخایر خود را به روسیه تحویل داد؛ اقدامی که ممکن است دوباره انجام شود. گزینه دیگر میتواند تبدیل این ذخایر به سطحی از غنا باشد که برای ساخت سلاح هستهای قابل استفاده نباشد.
مذاکرات هستهای که قرار است در هفتهها یا ماههای آینده آغاز شود، به نحوه دفع این ذخایر و همچنین نحوه برخورد با برنامه غنیسازی ایران خواهد پرداخت. ایالات متحده خواهان توقف ۲۰ ساله غنیسازی بوده، در حالی که جمهوری اسلامی دورهای بسیار کوتاهتر پیشنهاد داده است.
یکی از اجزای مهم هر توافق، آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده ایران در خارج از کشور است که جمهوری اسلامی بر دستیابی سریع به همه آنها اصرار دارد.
مقامهای آمریکایی به نیویورکتایمز گفتند حکومت ایران تنها زمانی به بخش عمده این داراییها که آمریکا و متحدانش قصد دارند در قالب صندوق بازسازی اختصاص دهند، دسترسی پیدا خواهد کرد که به توافق نهایی هستهای برسد؛ موضوعی که بهعنوان انگیزهای برای ادامه مذاکرات در نظر گرفته شده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در بیانیهای که در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشیال، منتشر کرد نوشت که براساس این توافق تنگه هرمز باز خواهد شد او اما هیچ اشارهای به برنامه هستهای جمهوری اسلامی نکرد.
ترامپ بارها تاکید کرده است که ایران نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند و تهران باید تمامی ذخایر اورانیوم غنیشده ۶۰ درصدی خود را تحویل دهد.
مقامات جمهوری اسلامی تاکید کردهاند که برنامه هستهای بخشی از مذاکرات فعلی نیست.
براساس گزارشها توافق فعلی فرصتی ۳۰ روزه اما قابل تمدید بهدست میدهد تا تهران و واشینگتن بر سر پرونده هستهای و ذخایر اورانیوم غنیشده گفتوگو کنند.
این وضعیت در داخل آمریکا انتقاد تند سناتورهای ارشد جمهوریخواه را به دنبال داشته و بر دامنه نگرانیها در اسرائیل افزوده است.
لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه از کارولینای جنوبی و از حامیان سرسخت جنگ علیه جمهوری اسلامی، با ابراز نگرانی از توافقی که به بقای حکومت ایران منجر شود، گفت چنین توافقی که جمهوری اسلامی را در موقعیتی قدرتمند در منطقه نگه دارد، به «کابوسی برای اسرائیل» تبدیل خواهد شد.
او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اگر توافقی برای پایان دادن به درگیری با ایران بر این اساس حاصل شود که تنگه هرمز قابل محافظت در برابر تروریسم ایران نیست و ایران همچنان توانایی نابودی زیرساختهای اصلی نفتی خلیج را دارد، در این صورت ایران بهعنوان یک قدرت مسلط تلقی خواهد شد که نیازمند راهحل دیپلماتیک است.»
او افزود:«این ترکیب، یعنی توانایی دائمی ایران برای ایجاد اختلال در تنگه و وارد کردن خسارت گسترده به زیرساختهای نفتی خلیج، تغییر بزرگی در توازن قدرت منطقه ایجاد میکند و در بلندمدت به کابوسی برای اسرائیل تبدیل خواهد شد.»
حساب رسمی جمهوریخواهان سنا و همچنین سناتور تام کاتن، رییس کمیته اطلاعات سنا، این اظهارات را بازنشر کردند.
راجر ویکر، سناتور جمهوریخواه از میسیسیپی و رییس کمیته نیروهای مسلح سنا، نیز بهطور جداگانه هشدار داد که «آتشبس ۶۰ روزه مورد بحث، با این تصور که ایران با حسن نیت وارد مذاکرات خواهد شد، یک فاجعه خواهد بود.»
او افزود:«تمام دستاوردهای عملیات خشم حماسی بیاثر خواهد شد.»
ویکر جمعه ۳۱ اردیبهشت نیز مشاوران ترامپ را متهم کرده بود که او را به سمت توافقی با جمهوری اسلامی سوق میدهند که «ارزش کاغذی که روی آن نوشته شده را هم ندارد»، بهجای آنکه اجازه دهند رییسجمهوری «کاری را که آغاز کرده به پایان برساند.»
او گفت:«ادامه تلاش برای دستیابی به توافق با رژیم اسلامگرای ایران، خطر ایجاد تصور ضعف را به همراه دارد.»
در همین راستا، مایک پمپئو، وزیر امور خارجه پیشین آمریکا در دولت اول ترامپ، هشدار داد که مفاد گزارششده این توافق «به هیچوجه در راستای شعار اول آمریکا نیست.»
او این توافق را با توافق هستهای سال ۲۰۱۵ در دولت باراک اوباما مقایسه کرد و گفت این طرح «مستقیما از همان الگو آمده: پرداخت پول به سپاه برای ساخت سلاحهای کشتار جمعی و ایجاد رعب در جهان.»
پمپئو افزود:«اصلاً اول آمریکا نیست. موضوع ساده است: تنگه را باز کنید. دسترسی ایران به پول را قطع کنید. آنقدر توانایی ایران را از بین ببرید که نتواند متحدان ما در منطقه را تهدید کند.»
او در پایان گفت: «خیلی دیر شده. به پیش.»
ترامپ از دو سو تحت فشار قرار دارد
این انتقادها تازهترین نشانه مخالفت با سیاستهای ترامپ در قبال جنگ ایران از سوی حامیان او در حزب جمهوریخواه است.
این مخالفتها از دو جهت مطرح شدهاند: برخی خواهان اقدام نظامی بیشتر هستند و برخی دیگر تلاش دارند از ادامه جنگ جلوگیری کنند.
سنای آمریکا سهشنبه ۲۸ اردیبهشت طرحی درباره اختیارات جنگی را پیش برد که در صورت تصویب نهایی، جنگ را بدون مجوز کنگره متوقف میکرد. نتیجه رأیگیری ( ۵۰ مخالف در برابر ۴۷ موافق) نشان داد تعداد اندکی اما رو به افزایش از جمهوریخواهان حاضرند در این موضوع با رییسجمهوری مخالفت کنند.
رأیگیری مشابهی که قرار بود پنجشنبه در مجلس نمایندگان برگزار شود، در آخرین لحظه از سوی رهبران جمهوریخواه لغو شد.
مجلس نمایندگان پیشتر سه طرح مشابه را با اختلافی اندک و با حمایت تقریبا کامل جمهوریخواهان رد کرده بود اما با گذشت هفتهها از آغاز جنگ در ۹ اسفند، فاصله آرا بهطور فزایندهای کاهش یافته است؛ بهطوری که آخرین طرح با رأی مساوی شکست خورد. به نظر میرسید طرح روز پنجشنبه با توجه به احتمال مخالفت برخی جمهوریخواهان و غیبت برخی دیگر، شانس تصویب داشته باشد.
گرگوری میکس، نماینده دموکرات و عضو ارشد کمیته روابط خارجی مجلس، پس از لغو رأیگیری به خبرنگاران گفت:«ما بدون تردید رأی کافی را داشتیم و آنها این را میدانستند.»
او افزود که رهبران جمهوریخواه رأیگیری را به اوایل ژوئن، پس از تعطیلات روز یادبود، موکول کردهاند.
