رسانههای لبنان از حمله هوایی اسرائیل به شهرک صریفا در جنوب این کشور، در صبح یکشنبه خبر دادند. پیشتر ارتش اسرائیل برای بیش از ۱۰ شهرک و روستا در جنوب لبنان هشدار تخلیه صادر کرده بود. در روزهای اخیر و پس از آتشبس بین اسرائیل و لبنان، طرفین یکدیگر را به نقض آتشبس متهم کردهاند.
بر اساس این گزارش و به نقل از دو دیپلمات عرب آگاه از روند مذاکرات، حماس در پاسخ به پیشنهاد «هیات صلح» - که با هدایت ایالات متحده برای مدیریت پس از جنگ غزه تشکیل شده - تاکید کرده است که موضوع خلع سلاح تنها در چارچوبی گستردهتر و در نهایت در مسیر تشکیل یک کشور مستقل فلسطینی قابل بررسی است.
این در حالی است که این هیات بهدنبال اجرای یک روند تدریجی برای خلع سلاح حماس است. به گفته منابع دیپلماتیک، حماس خواستار تضمینهای روشنتر درباره حق تعیین سرنوشت فلسطینیان شده و اعلام کرده پیش از دستیابی به چنین تضمینهایی، درباره واگذاری سلاح وارد مذاکره نخواهد شد.
انتقاد از عملکرد اسرائیل در آتشبس
به نوشته تایمز اسرائیل، حماس همچنین اسرائیل را به نقض تعهدات مرحله نخست توافق آتشبس که در ماه اکتبر حاصل شد، متهم کرده است.
این گروه تحت حمایت جمهوری اسلامی، بهطور مشخص به گسترش کنترل اسرائیل در بخش شرقی نوار غزه، ادامه حملات در مناطق غربی و کاهش میزان ورود کمکهای انسانی - کمتر از سطح توافقشده - اعتراض کرده است.
نقش میانجیها و محدودیتهای فشار
یکی از دیپلماتهای عرب به تایمز اسرائیل گفته است که همچنان امکان متقاعد کردن حماس به خلع سلاح تدریجی وجود دارد، اما این امر مستلزم اعمال فشار همزمان از سوی ایالات متحده بر اسرائیل برای پایبندی به تعهداتش است.
با این حال، این منبع تاکید کرده که با توجه به تمرکز کنونی جامعه بینالمللی بر تحولات مربوط به ایران، احتمال اعمال چنین فشار هماهنگی پایین است.
چشمانداز مبهم غزه
به گزارش تایمز اسرائیل، این وضعیت نشاندهنده تداوم بنبست در مذاکرات غزه است؛ بنبستی که در صورت ادامه، میتواند تثبیت شرایط فعلی را به دنبال داشته باشد و بازگشت به وضعیت پیشین را دشوارتر کند.
بر اساس این گزارش، پاسخ حماس به طرح خلع سلاح، شکافهای عمیق در مسیر دستیابی به توافق را آشکار کرده و نشان میدهد که پیشرفت در مذاکرات غزه همچنان به عوامل سیاسی گستردهتری - از جمله آینده تشکیل دولت فلسطینی - وابسته است.
بنیامین نتانیاهو قرار است فردا (یکشنبه) کابینه امنیتی را با حضور جمعی از وزرای ارشد از جمله گیدئون ساعر، ئسرائیل کاتز، بزالل اسموتریچ، ایتمار بنگویر و آریه دری تشکیل دهد. این نشست در ادامه جلسات اخیر این حلقه محدود از تصمیمگیران امنیتی برگزار میشود.
این جلسه در حالی برگزار میشود که دونالد ترامپ بهتازگی از پیشنهاد جدید آتشبس جمهوری اسلامی ابراز نارضایتی کرده و اعلام کرده در صورت عدم دستیابی به توافق، گزینههای نظامی برای وارد کردن «ضربات شدید» به حکومت ایران بررسی شده است. همزمان، یک مقام ارشد ایرانی نیز هشدار داده که احتمال بازگشت به جنگ با آمریکا وجود دارد.
تمرکز بر غزه در کنار پرونده ایران
بر اساس گزارش رسانه دولتی کان، یکی از محورهای اصلی این نشست بررسی احتمال ازسرگیری جنگ در نوار غزه است؛ جایی که مذاکرات برای خلع سلاح حماس و اجرای طرح آتشبس پیشنهادی آمریکا با بنبست مواجه شده است.
یک منبع اسرائیلی در این باره گفته است: «حماس به توافق خلع سلاح پایبند نیست» و تاکید کرده که گفتوگوها با میانجیها همچنان ادامه دارد.
اختلاف بر سر خلع سلاح حماس
طبق گزارش الشرق الاوسط، حماس در قاهره پاسخ خود را به نقشه راه ۱۵ مادهای ارائهشده از سوی نیکولای ملادنوف برای اجرای مرحله دوم طرح صلح ترامپ ارائه کرده است.
این پاسخ با شگفتی میانجیها و برخی گروههای فلسطینی مواجه شده، زیرا حماس خواستار آتشبس کامل و خروج نیروهای اسرائیلی از غزه شده و با خلع سلاح مرحلهای مخالفت کرده است. این گروه اعلام کرده مساله سلاح باید در چارچوب حقوق سیاسی فلسطینیان، تشکیل ساختار ملی و ترتیبات امنیتی جامع بررسی شود.
حماس همچنین بر ضرورت تشکیل یک کشور مستقل فلسطینی و تضمین حق تعیین سرنوشت تاکید کرده است.
به گزارش تایمز اسرائیل، نشست پیشروی کابینه امنیتی در شرایطی برگزار میشود که همزمان دو پرونده حساس - تنش با حکومت ایران و بنبست در غزه - در حال شکلدهی به تصمیمات راهبردی اسرائیل هستند؛ وضعیتی که میتواند مسیر تحولات نظامی و دیپلماتیک در منطقه را در کوتاهمدت تعیین کند.
به گفته منابع، «از آسیبپذیری آنها سوءاستفاده میشود و این وضعیت هر روز بدتر میشود.»
در حالی که توجه جهانی بر جنگ علیه حکومت ایران و پیامدهای منطقهای آن متمرکز شده، روایتهای نگرانکنندهای از نوار غزه در حال انتشار است که تصویری متفاوت از واقعیت جاری در این منطقه ارائه میدهد. ساکنان بهتدریج سکوت خود را میشکنند و از الگویی تکرارشونده از اخاذی و سوءاستفاده جنسی توسط حماس سخن میگویند؛ گروهی که از زمان آتشبس با اسرائیل همچنان با اقتداری سختگیرانه بر این منطقه حکومت میکند و زنان آسیبپذیر - بهویژه بیوهها و مطلقههایی که برای تامین غذا و کمکهای اولیه تلاش میکنند - را هدف قرار میدهد.
برخی از این شهادتها که دیلیمیل از طریق پلتفرم رسانهای عربی «جسور نیوز» به دست آورده، به دخالت افرادی مرتبط با حماس و در برخی موارد تلاش برای سرپوش گذاشتن بر این موارد اشاره دارد. این وضعیت در بستر فروپاشی ساختارهای مدنی، تشدید بحران انسانی و افزایش نگرانکننده پدیدههایی چون ازدواج کودکان و بارداریهای نوجوانان رخ میدهد. در چنین شرایطی، ترس و وابستگی باعث شده بسیاری از قربانیان صدایی نداشته باشند. گروههای حقوق بشری در غزه میگویند تا ۶۰ هزار زن در معرض خطر هستند.
در یکی از این روایتها، یک ساکن غزه که بهصورت ناشناس صحبت کرده، از مشاهده تجاوز گروهی به یک زن بیوه آواره در داخل چادری توسط اعضای حماس خبر داده و گفته به او هشدار داده شده که در اینباره سکوت کند. او گفت: «همسر یکی از دوستانمان با ما تماس گرفت. او از یکی از فرماندهان گردانهای قسام درخواست کمک کرده بود، اما او از وضعیتش سوءاستفاده کرد.» او افزود: «رفتارش شرمآور بود. ما موضوع را بررسی کردیم و او را در چادری در منطقه غرابلی یافتیم، جایی که چند عضو قسام از او سوءاستفاده میکردند. موضوع را به مسئولان اطلاع دادیم اما به ما گفته شد باید سکوت کنیم.»
ساکن دیگری گفت که مورد مشابهی برای همسایهاش رخ داده که گفته میشود توسط اعضای یک نهاد خیریه وابسته به حماس باجگیری شده است. به گفته او «از او خواسته بودند در ازای یک بسته غذایی یا کوپن کمک یا ۱۰۰ شِکِل، تنفروشی کند.»
مردی که خود را عضو شاخه نظامی حماس معرفی کرده نیز تایید کرده که چنین سوءاستفادههایی زنان بیوه را هدف قرار میدهد. او گفت این موضوع را گزارش داده اما به او دستور داده شده سکوت کند. او افزود: «به آنها گفتیم این کار توهین به شرافت ماست»، و گفت از شدت خشم چادر را پاره کرده است.
«عبدالله» (نام مستعار)، روزنامهنگار جسورنیوز که این شهادتها را ثبت کرده، از مخفیگاه خود به دیلیمیل گفت: «متاسفانه موارد بسیار زیادی وجود دارد و بسیار گسترده است. در هر منطقه زنان زیادی مورد سوءاستفاده قرار میگیرند، بهویژه بیوهها و مطلقهها، چون نه پشتیبانی دارند و نه درآمد. از آسیبپذیری آنها سوءاستفاده میشود و این وضعیت هر روز بدتر میشود.»
«نور» (نام مستعار)، مادر مطلقه چهار فرزند که آواره شده، نیز با ترس و بهصورت تلفنی تجربه خود را شرح داده است. او گفت پس از مراجعه به یک موسسه خیریه اسلامی برای دریافت کمک، فردی که ظاهری مذهبی داشته، ابتدا وعده کمک داده اما سپس او را تحت فشار جنسی قرار داده است. او گفت: «وقتی شمارهام را گرفت، فکر کردم کمک خواهد کرد. اما بعد خواست شب با او تماس تصویری داشته باشم. از همان ابتدا حرفهایش آزاردهنده بود. من خیلی جوانتر از او هستم. به او اعتماد کردم چون سنش مثل پدرم بود، اما مستقیم مزاحم من شد.» نور افزود وقتی تهدید کرده که او را افشا میکند، آن فرد گفته: «نمیتوانی من را افشا کنی؛ من اینجا دولت هستم.»
نور این وضعیت را بخشی از الگویی گستردهتر دانست که در آن زنان آسیبپذیر به دلیل نبود حمایت و وابستگی به کمکها هدف قرار میگیرند: «آنها از نیاز زنان سوءاستفاده میکنند، اما زنان از ترس سکوت میکنند.»
گزارشی از صندوق جمعیت سازمان ملل نشان میدهد ازدواج کودکان و بارداریهای نوجوانان در غزه بهشدت افزایش یافته است. دادههای پیش از جنگ نشان میداد نرخ ازدواج کودکان از ۲۶ درصد در سال ۲۰۰۹ به ۱۱ درصد در سال ۲۰۲۲ کاهش یافته بود، اما این روند اکنون معکوس شده است. بر اساس این گزارش، تنها در چهار ماه از سال ۲۰۲۵ دستکم ۴۰۰ دختر ۱۴ تا ۱۶ ساله ازدواج کردهاند، هرچند بهدلیل فروپاشی نظام ثبت رسمی، این رقم احتمالاً کمتر از واقعیت است.
یک زن مسن در غزه به جسورنیوز گفت: «واقعاً زنان را فریب میدهند. سازمانهای خیریهای هستند که از زنان سوءاستفاده میکنند. زنانی که برای کمی شکر یا یک دانه برنج درماندهاند.» زن دیگری نیز گفت: «میگویند بیا بسته کمک داریم، اما شرط میگذارند و زنانی که تجربهای ندارند، مورد سوءاستفاده قرار میگیرند.» او افزود که یک نهاد خیریه خاص «از رییس تا دربان» در این رفتارها دخیل است.
خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز در سال ۲۰۲۵ موارد مشابهی را مستند کرده، از جمله مورد زنی ۳۸ ساله که برای تامین غذا برای شش فرزندش به فردی مراجعه کرد اما در نهایت مورد سوءاستفاده قرار گرفت. او گفت برای فرار از وضعیت ناچار به همراهی شده و در نهایت تنها ۱۰۰ شِکِل و مقداری دارو و غذا دریافت کرده، در حالی که وعده شغل هرگز محقق نشد.
حمزه هویدی، نویسنده اهل غزه، گفت: «سوءاستفاده جنسی از زنان اکنون حتی بدتر از دوران جنگ است.» او افزود بسیاری از قربانیان به دلیل انگ اجتماعی و ترس از پیامدها سکوت میکنند: «بیشتر زنان هرگز درباره آن علناً صحبت نمیکنند.»
در همین حال، عبدالله، روزنامهنگار جسورنیوز، حماس را به دستکاری روایتها و پنهانکاری متهم کرد و گفت: «حماس از رسانهها سوءاستفاده کرده، آمارهای اغراقآمیز یا نادرست منتشر کرده و کمکها را منحرف کرده است.» او گفت با وجود تهدید جانی، همچنان به کار خود ادامه میدهد.
احمد فواد الخطیب، مدیر سازمان «ریالاین برای فلسطین»، نیز گفت بسیاری از زنان از ترس حماس سکوت میکنند و هیچ نهاد مرکزی برای مستندسازی این موارد وجود ندارد. او افزود بسیاری از سازمانهای فعال در حوزه زنان نیز به دلیل ترس یا محدودیتها قادر به کمک نیستند.
دیلیمیل گزارش داده که برای دریافت واکنش، با نهاد «زنان سازمان ملل» تماس گرفته اما پاسخی دریافت نکرده است. همچنین دو سازمان حقوق بشری دیگر در غزه مورد پرسش قرار گرفتند که یکی از آنها اعلام کرد از چنین مواردی اطلاع ندارد.
به گزارش هاآرتص، خلع سلاح حزبالله پیشتر نیز در چندین توافق و قطعنامه بینالمللی مطرح شده است؛ از جمله قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل در سالهای ۲۰۰۴ و ۲۰۰۶ و نیز توافق اخیر در سال ۲۰۲۴. با این حال، این هدف هرگز تحقق نیافته و دولت لبنان و ارتش این کشور همچنان فاقد توان لازم برای اجرای آن بدون خطر بروز جنگ داخلی هستند.
در همین حال، اختلافات میان بازیگران خارجی بر سر نحوه برخورد با این موضوع ادامه دارد. یک منبع اسرائیلی به هاآرتص گفته است که اسرائیل انتظار داشته فرانسه با اعزام نیرو بهطور مستقیم به ارتش لبنان در خلع سلاح حزبالله کمک کند، اما کمکهای ارائهشده از سوی پاریس - از جمله حمایت مالی و ارسال خودروهای زرهی - از نظر تلآویو کافی نیست.
این منبع تاکید کرده که همین مساله باعث شده اسرائیل فرانسه را بازیگری «غیرموثر» در این روند بداند. یخیل لایتر، سفیر اسرائیل در آمریکا، نیز این موضع را بهطور علنی بیان کرده و گفته است که فرانسه تاثیر منفی دارد و باید از روند مذاکرات کنار گذاشته شود.
در مقابل، یک منبع فرانسوی به این روزنامه گفته است که رویکرد پاریس بر تقویت دولت لبنان استوار است تا این کشور خود بتواند ماموریت خلع سلاح را پیش ببرد. به گفته این منبع، هرگونه دخالت نظامی مستقیم خارجی علیه حزبالله میتواند لبنان را بیش از پیش بیثبات کرده و خطر جنگ داخلی را افزایش دهد.
گرههای باز در مذاکرات
هاآرتص گزارش میدهد که یکی از پرسشهای اساسی در مذاکرات جاری این است که آیا خلع سلاح حزبالله از طریق یک روند سیاسی داخلی و بدون اجبار نظامی اصلاً امکانپذیر است یا نه.
همچنین، موضوع خروج کامل نیروهای اسرائیلی از لبنان و ارتباط آن با روند خلع سلاح حزبالله، یکی دیگر از محورهای اصلی اختلاف است. بهعبارت دیگر، هنوز مشخص نیست که این دو روند تا چه اندازه به یکدیگر وابسته خواهند بود.
در سند وزارت خارجه آمریکا نیز آمده است که مذاکرات میان لبنان و اسرائیل با هدف حل «تمام مسائل باقیمانده» از جمله تعیین مرز زمینی میان دو کشور ادامه خواهد یافت. این در حالی است که مرز دریایی دو کشور پیشتر در توافقی در سال ۲۰۲۲ مشخص شده بود.
با این حال، تعیین مرز زمینی بهدلیل وجود اختلافات متعدد سرزمینی بسیار پیچیده ارزیابی میشود. بر اساس این گزارش، دستکم ۱۳ نقطه مورد اختلاف در امتداد مرز وجود دارد؛ از «روش هانیکرا» در غرب تا منطقه الجلیل در شرق.
لبنان معتقد است «خط آبی» ترسیمشده توسط سازمان ملل پس از خروج اسرائیل در سال ۲۰۰۰ با مرز تاریخی مطابقت ندارد و به ضرر این کشور است. در مقابل، بیروت خط آتشبس سال ۱۹۴۹ را بهعنوان مرز معتبر مطرح میکند.
از میان این اختلافات، مناطق روش هانیکرا و کیبوتص «میسگاو عام» از اهمیت بیشتری برخوردارند. همچنین بخشهایی از بلندیهای جولان نیز محل مناقشه هستند؛ مناطقی که اسرائیل در جنگ ۱۹۶۷ از سوریه تصرف کرد، اما لبنان بر بخشهایی از آن ادعا دارد.
از جمله مهمترین نقاط مورد اختلاف، بخش شمالی روستای غجر و مزارع شبعا در منطقه کوه دوو است که حزبالله نیز مبارزه خود با اسرائیل را تا حدی بر اساس این مناطق توجیه میکند.
با این حال، هاآرتص تاکید میکند که با توجه به اهمیت راهبردی این مناطق برای اسرائیل، احتمال عقبنشینی تلآویو از آنها پایین است.
در این میان، برخی تحلیلگران احتمال میدهند که توافقی میان لبنان و سوریه بتواند راهحلی موقت ایجاد کند؛ به این صورت که لبنان از ادعاهای خود بر این مناطق به نفع سوریه صرفنظر کند و موضوع به مذاکرات آینده میان اسرائیل و سوریه واگذار شود.
گزارش هاآرتص نشان میدهد که با وجود طرحهای متعدد برای خلع سلاح حزبالله، این هدف همچنان دور از دسترس است و همزمان اختلافات عمیق بر سر مرزها و نقش بازیگران خارجی، روند دستیابی به توافقی جامع را با چالشهای جدی مواجه کرده است.
