یک ماه پس از آغاز جنگ، طبق روایت خبرگزاریهای بینالمللی، شهروندان ایرانی در حالی با انفجارهای مداوم، بحران اقتصادی و محدودیتهای شدید حکومتی مواجهاند که بسیاری از آنها از «از بین رفتن امید» و نامشخص بودن آینده سخن میگویند.
تایمز اسرائیل به نقل از گزارش میدانی آسوشیتدپرس نوشت که جنگ جاری، فشارهای اقتصادی و روانی موجود پس از سرکوب اعتراضات دیماه را تشدید کرده و زندگی روزمره شهروندان را بهشدت مختل کرده است.
زندگی زیر سایه انفجار و قطع ارتباط
بر اساس این گزارش، انفجارهای روزانه در شهرهایی مانند تهران به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شده و به برخی خانهها آسیب رسانده است. همزمان، قطع گسترده اینترنت که از زمان اعتراضات آغاز شده، ارتباط مردم با جهان خارج و حتی در داخل کشور را دشوار کرده است.
یکی از ساکنان تهران گفت: «همه بدترین چیزهای ممکن را تجربه کردهایم؛ از کشتار و بازداشتها تا حالا جنگ.»
اقتصاد در آستانه فروپاشی
به نوشته این گزارش، بسیاری از کسبوکارهای خصوصی در آستانه تعطیلی قرار دارند. یک کارآفرین در حوزه تولید پوشاک چرمی گفت کاهش قدرت خرید و قطع اینترنت باعث شده فروش آنلاین تقریباً به صفر برسد و او ناچار به استفاده از پسانداز محدود خود شود.
این وضعیت در حالی است که کارکنان بخش دولتی همچنان حقوق دریافت میکنند، اما بخش خصوصی با کاهش ساعات کاری یا تعطیلی کامل مواجه شده است.
مهاجرت داخلی و فشار بر منابع
به نوشته آسوشیتدپرس بسیاری از شهروندان به مناطق شمالی کشور که کمتر هدف حملات قرار گرفتهاند، مهاجرت کردهاند. این امر فشار قابل توجهی بر منابع محلی، از جمله خدمات درمانی، وارد کرده است.
یک پزشک در رشت گفت تعداد بیماران تقریباً دو برابر شده و کمبود دارو بهویژه آنتیبیوتیکها به مشکلی جدی تبدیل شده است.
ریشههای بحران و تحریمها
در این گزارش به نقش تحریمهای آمریکا و جامعه بینالمللی در تشدید بحران اقتصادی اشاره شده است. بازگشت سیاست «فشار حداکثری» در دوره دوم ریاستجمهوری دونالد ترامپ و اعمال دوباره تحریمهای سازمان ملل، به گفته این گزارش، از عوامل کلیدی سقوط ارزش پول ملی ایران بوده است.
نگرانی از آینده؛ جنگ یا تثبیت حکومت؟
به نوشته تایمز اسرائیل، شهروندان ایرانی با احساسات متناقضی نسبت به جنگ مواجهاند. برخی آن را فرصتی برای تغییر میدانند، در حالی که دیگران نگراناند که در صورت توافق سیاسی، حکومت در موقعیتی قدرتمندتر تثبیت شود.
یک شهروند گفت: «ما به جایی رسیدهایم که حاضر هستیم جنگ را تحمل کنیم، فقط به امید رهایی.»
در مقابل، یک پزشک هشدار داد: «اگر توافقی حاصل شود، ممکن است با جمهوری اسلامی قویتر مواجه شویم.»
«نه رویا، نه شادی»
در پایان این گزارش، یکی از ساکنان ایران وضعیت کنونی را اینگونه توصیف میکند: «هیچ نشانهای از امید نیست؛ نه رویا، نه شادی. نگرانی درباره آینده همهچیز را در برگرفته است.»
روزنامه واشینگتنپست به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داد هزاران نیروی ارتش و تفنگداران دریایی به خاورمیانه اعزام شدهاند تا در صورت تصمیم سیاسی برای تشدید درگیری، وارد عمل شوند. این مقامها - که به دلیل حساسیت موضوع نخواستند نامشان فاش شود - گفتند این عملیات احتمالی کمتر از یک تهاجم گسترده خواهد بود و بیشتر شامل حملات محدود با ترکیبی از نیروهای ویژه و یگانهای پیادهنظام است.
به نوشته این گزارش، چنین عملیاتی میتواند نیروهای آمریکایی را در معرض تهدیدهای متنوعی از جمله پهپادها و موشکهای ایرانی، آتش زمینی و مواد منفجره دستساز قرار دهد. هنوز مشخص نیست ترامپ با چه سطحی از این طرحها موافقت خواهد کرد.
سناریوهای در دست بررسی: خارک و تنگه هرمز
واشینگتنپست گزارش داد که در هفتههای اخیر، در داخل دولت آمریکا سناریوهایی مانند تصرف جزیره خارک - مرکز اصلی صادرات نفت ایران - و انجام عملیات در مناطق ساحلی نزدیک تنگه هرمز برای شناسایی و نابودی تسلیحات تهدیدکننده کشتیرانی مورد بحث قرار گرفته است.
به گفته منابع، برخی برآوردها نشان میدهد این عملیاتها ممکن است «چند هفته» و به گفته برخی دیگر «چند ماه» به طول انجامد.
در همین حال، کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، تاکید کرد آمادهسازی نظامی به معنای تصمیمگیری نهایی نیست و گفت: «وظیفه پنتاگون فراهم کردن گزینهها برای فرمانده کل قواست.»
پیامهای متناقض از کاخ سفید
این گزارش به نوسان مواضع دولت ترامپ اشاره میکند؛ از یکسو صحبت از مذاکره برای پایان جنگ و از سوی دیگر تهدید به تشدید آن. لیویت هشدار داده است در صورتی که تهران برنامه هستهای خود را متوقف نکند، ترامپ «آماده است جهنم را بر آنها نازل کند».
در مقابل، مارکو روبیو تاکید کرده این درگیری «طولانی نخواهد بود» و آمریکا میتواند بدون استقرار نیروهای زمینی به اهداف خود دست یابد.
تلفات و فشار افکار عمومی
واشینگتنپست گزارش داد که طی یک ماه گذشته، ۱۳ نظامی آمریکایی در این جنگ کشته و بیش از ۳۰۰ نفر زخمی شدهاند. این تلفات در حملات مختلف از جمله حمله پهپادی در کویت، سقوط هواپیما در عراق و حمله به پایگاه نظامی در عربستان رخ داده است.
همزمان، مخالفت افکار عمومی با اعزام نیروهای زمینی قابل توجه است. بر اساس یک نظرسنجی، ۶۲ درصد از شهروندان آمریکایی بهشدت با چنین اقدامی مخالف هستند و تنها ۱۲ درصد از آن حمایت میکنند.
چالشهای میدانی و ریسکهای عملیاتی
این گزارش به نقل از کارشناسان نظامی هشدار میدهد که عملیات زمینی در ایران، بهویژه در مناطقی مانند جزیره خارک، با خطرات قابل توجهی همراه است.
مایکل آیزنشتات، تحلیلگر نظامی، گفت: «قرار گرفتن در یک منطقه کوچک که ایران بتواند آن را با پهپاد یا توپخانه هدف قرار دهد، بسیار پرخطر است.»
او پیشنهاد کرد بهجای استقرار طولانیمدت نیروها، عملیاتهای سریع و متحرک برای هدف قرار دادن سایتهای نظامی ساحلی ایران - بهویژه در نزدیکی تنگه هرمز - انجام شود.
آمادگی نظامی و اختلاف نظر سیاسی
واشینگتنپست همچنین از اعزام واحد ۳۱ تفنگداران دریایی آمریکا با حدود ۲۲۰۰ نیرو به منطقه خبر داد و نوشت این یگان توان اجرای چنین عملیاتهایی را دارد، هرچند محدودیتهایی در پشتیبانی طولانیمدت دارد.
یک مقام ارشد سابق دفاعی به این روزنامه گفت: «این طرحها از پیش بررسی و شبیهسازی شدهاند. این برنامهریزی لحظه آخری نیست.»
در داخل آمریکا نیز اختلاف نظر درباره عملیات زمینی ادامه دارد. برخی نمایندگان کنگره، از جمله نانسی میس، با استقرار نیروهای زمینی مخالفت کردهاند، در حالی که چهرههایی مانند لیندزی گراهام خواستار اقدامات تهاجمیتر از جمله تصرف جزیره خارک شدهاند.
در نهایت، به نوشته واشینگتنپست، چالش اصلی چنین عملیاتی نه تصرف اهداف، بلکه حفظ آنها و تامین امنیت نیروهای مستقر خواهد بود - موضوعی که میتواند هزینهها و ریسکهای جنگ را بهطور قابل توجهی افزایش دهد.
بر اساس این گزارش، در حالی که بحثهایی درباره احتمال توقف عملیات در صورت توافق میان حکومت ایران و آمریکا مطرح است، ارتش اسرائیل اعلام کرده اهداف حملات تغییری نکرده، اما در روزهای اخیر دامنه آن به صنایع نظامی و تولید فولاد نیز کشیده شده است.
یک مقام ارشد نیروی هوایی اسرائیل به واینت گفت: «نابودی سیستماتیک صنایع ایران، این رژیم را در موقعیتی قرار میدهد که ناچار خواهد شد تمام منابع خود را صرف بازسازی کند.» او افزود حکومت ایران «هنوز بهطور کامل درک نکرده که پس از این عملیات تا چه اندازه از نظر نظامی آسیبپذیر شده است.»
به نوشته این رسانه، از آغاز جنگ تاکنون بیش از ۱۳۰۰ مهمات علیه اهداف صنعتی-نظامی حکومت ایران به کار گرفته شده که به تخریب صدها کارخانه و کشته شدن صدها نفر از فرماندهان این بخش منجر شده است. این اهداف شامل تاسیسات مرتبط با توسعه موشک، تولید کلاهک، ساخت موتور، سوختهای نظامی و برخی اجزای مرتبط با برنامه هستهای بودهاند.
واینت تاکید میکند که برخلاف عملیاتهای پیشین که هدف آنها کند کردن برنامه موشکی حکومت ایران بود، اکنون کل زیرساختهای صنعتی هدف قرار میگیرند.
در همین چارچوب، ارتش اسرائیل روز جمعه هفتم فروردین دو کارخانه بزرگ فولاد ایران - فولاد مبارکه در اصفهان و فولاد خوزستان در اهواز - را هدف قرار داد. به گفته منابع دفاعی اسرائیل، این تاسیسات بخشی از زنجیره تامین صنایع نظامی حکومت ایران محسوب میشوند و تا حدی تحت مالکیت سپاه پاسداران قرار دارند.
به نوشته واینت، مقامهای امنیتی اسرائیل برآورد کردهاند که خسارت واردشده به صنایع نظامی جمهوری اسلامی به دهها میلیارد دلار میرسد.
در واکنش، تهران شش کارخانه فولاد در منطقه، از جمله در عربستان سعودی، امارات، قطر، بحرین، کویت و اسرائیل را تهدید کرده است.
این گزارش همچنین به اهمیت صنعت فولاد در اقتصاد ایران اشاره میکند و مینویسد این بخش یکی از ارکان حیاتی اقتصاد کشور به شمار میرود و ایران از تولیدکنندگان بزرگ فولاد در سطح منطقه و جهان است.
روزنامه نیویورکپست در گزارشی نوشت حدود ۱۵۰۰ ایرانی طی سالهای گذشته در مرزهای آمریکا رهگیری شدهاند، اما آنچه بیش از همه موجب نگرانی است، تعداد نامشخص افرادی است که ممکن است بدون شناسایی وارد کشور شده باشند.
بیل هگرتی، سناتور جمهوریخواه و عضو کمیته روابط خارجی سنا، در این باره گفت: «ما هیچ ایدهای نداریم چند نفر توانستهاند عبور کنند… این ارقام بهشدت نگرانکننده است.» او افزود که حدود نیمی از افراد بازداشتشده در نهایت تا زمان رسیدگی قضایی وارد خاک آمریکا شدهاند.
بر اساس دادههای گمرک و حفاظت مرزی آمریکا که در این گزارش به آن استناد شده، شمار ایرانیان رهگیریشده بین سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ به حدود ۱۶۵۰ نفر رسیده است. به نوشته نیویورکپست، برخی از این افراد از مسیرهایی مانند سائوپائولو در برزیل - که بهعنوان یکی از مراکز جعل گذرنامه شناخته میشود - وارد این مسیرها شدهاند.
این گزارش همچنین به هشدار امنیتی اخیر نهادهای فدرال اشاره میکند که از احتمال فعالسازی «عوامل از پیش مستقرشده» توسط حکومت ایران خبر دادهاند؛ موضوعی که در پی تضعیف بخشی از رهبری جمهوری اسلامی در حملات آمریکا و اسرائیل مطرح شده است.
به نوشته نیویورکپست، این نگرانی وجود دارد که در صورت تشدید تنشها، حکومت ایران به دنبال انجام حملاتی در داخل خاک آمریکا باشد؛ بهویژه پس از آنکه حملات تلافیجویانه تهران در منطقه به کشته شدن دستکم ۱۳ نظامی آمریکایی منجر شده است.
دونالد ترامپ نیز پیشتر با اشاره به ورود مهاجران در دوره دولت بایدن گفته بود: «افراد زیادی وارد شدند، اما فکر میکنم میدانیم بیشتر آنها کجا هستند و آنها را زیر نظر داریم.»
این گزارش همچنین به افزایش نگرانیهای امنیت داخلی در پی برخی حملات خشونتآمیز اخیر در آمریکا اشاره میکند و مینویسد مقامهای امنیتی و قانونگذاران در جلسات محرمانه درباره این تهدیدها بحث کردهاند.
سناتور هگرتی تاکید کرد: «به این شکل بگویم: احتمال وجود یک هسته خفته در آمریکا امروز بیشتر از صفر است.»
در همین حال، برخی دیگر از قانونگذاران نیز بر ضرورت هوشیاری تاکید کردهاند و هشدار دادهاند که حتی یک فرد میتواند تهدیدی جدی ایجاد کند.
روزنامه واشینگتنپست در گزارشی نوشت مقامها در کشورهایی از ژاپن و تایوان تا فیلیپین و کرهجنوبی، تحولات اخیر را با «نگرانی عمیق» دنبال میکنند و بیم آن دارند که درگیری با حکومت ایران، منابع نظامی و توجه راهبردی آمریکا را از منطقه هند-اقیانوسیه منحرف کند.
بر اساس این گزارش، انتقال بخشی از سامانههای دفاع موشکی آمریکا از کرهجنوبی به خلیج فارس و اعزام هزاران نیروی تفنگدار دریایی از ژاپن، از جمله نشانههای این تغییر تمرکز است؛ در حالی که تهدیدهایی مانند کرهشمالی همچنان پابرجاست.
نگرانی از جنگی فرسایشی
به نوشته واشینگتنپست، مقامهای آسیایی نگرانند که جنگ با حکومت ایران به یک درگیری طولانی و پیچیده تبدیل شود. آنها امیدوار بودند پس از کشته شدن رهبر جمهوری اسلامی، ایالات متحده پایان درگیری را اعلام کند، اما چنین نشد.
کوان-تینگ چن، رییس کمیته روابط خارجی و دفاعی پارلمان تایوان، در این باره گفت: «اکنون دیگر نمیدانیم چه خواهد شد.»
در حالی که دونالد ترامپ از «راهحل کامل» از طریق مذاکره سخن گفته، تهران این اظهارات را رد کرده و همزمان پنتاگون هزاران نیروی چترباز به خاورمیانه اعزام کرده است؛ اقدامی که میتواند نشانهای از آمادگی برای تشدید درگیری باشد.
تردید درباره توان آمریکا برای مدیریت دو جبهه
واشینگتنپست به نقل از مقامهای تایوانی گزارش داد که نگرانی اصلی این است که آمریکا نتواند همزمان دو جبهه مهم- خاورمیانه و شرق آسیا- را مدیریت کند. چن در این باره گفت: «منابع نظامی نمیتوانند همزمان در دو مکان مستقر شوند… حتی آمریکا هم محدودیت دارد.»
او هشدار داد در صورت ورود نیروهای آمریکایی به ایران، این جنگ ممکن است به درگیریای طولانی مشابه عراق یا افغانستان تبدیل شود.
تاثیر اقتصادی و بحران انرژی
به نوشته این روزنامه، افزایش قیمت نفت و اختلال در عرضه انرژی نیز فشار مضاعفی بر کشورهای آسیایی وارد کرده است. فیلیپین وضعیت اضطراری انرژی اعلام کرده و ژاپن از استفاده از ذخایر نفتی خود خبر داده است.
در تایوان نیز نگرانیها درباره وابستگی به انرژی خاورمیانه افزایش یافته و مقامها هشدار دادهاند که ادامه جنگ میتواند تمرکز دولت را از تهدید چین منحرف کند.
توقف برنامههای دفاعی تایوان
این گزارش همچنین به تاخیر در برنامههای نظامی آمریکا در حمایت از تایوان اشاره میکند. به گفته منابع آگاه، اعلام بسته جدید فروش تسلیحات آمریکا به تایوان - که قرار بود شامل موشکهای پیشرفته باشد - به تعویق افتاده است.
یک پیمانکار دفاعی آمریکا در این باره گفت: «کارهایی که قرار بود انجام شود، انجام نمیشود.»
برخی تحلیلگران هشدار دادهاند این تاخیر میتواند به چین فرصت دهد تا فشار بیشتری بر تایوان وارد کند یا در مذاکرات با آمریکا امتیازات بیشتری بگیرد.
نگرانی از پیامدهای ژئوپلیتیک
واشینگتنپست مینویسد هرگونه کاهش- حتی محدود- در حمایت آمریکا از تایوان میتواند از سوی پکن بهعنوان عقبنشینی تعبیر شود و به افزایش تحرکات چین در مناطق مورد مناقشه منجر شود.
در همین حال، فعالیتهای چین در دریای چین جنوبی و شرقی افزایش یافته و تنشها با کشورهای منطقه ادامه دارد.
فرصت برای چین
این گزارش در پایان به نقل از تحلیلگران تاکید میکند که «جنگ ایران» - حتی بدون دخالت مستقیم چین - میتواند به نفع پکن تمام شود.
به گفته یکی از تحلیلگران منطقهای «این جنگِ ما نیست… بگذارید آمریکا در آن گرفتار شود. بگذارید تاریخ تکرار شود.»
واشینگتنپست نتیجه میگیرد که حتی اگر تمرکز آمریکا در آینده به آسیا بازگردد، همین دوره از درگیری میتواند پیامدهای بلندمدتی برای توازن قدرت در منطقه به همراه داشته باشد.
پزشکیان با انتقاد از رویکرد سپاه پاسداران در مورد افزایش تنش و تداوم حملات به کشورهای همسایه، نسبت به تبعات اقتصادی این وضعیت هشدار داده است.
به گفته منابع آگاه، او تاکید کرده است که بدون برقراری آتشبس، اقتصاد ایران ظرف سه هفته تا یک ماه با فروپاشی کامل روبهرو خواهد شد.
در این میان، پزشکیان همچنان خواستار بازگرداندن اختیارات اجرایی و مدیریتی به دولت شده است. این درخواست نیز مخالفت صریح وحیدی را به دنبال داشته است. فرمانده سپاه پاسداران در مقابل انتقادهای پزشکیان، اجرا نشدن اصلاحات ساختاری بهدست دولت پیش از آغاز درگیریها را عامل وضعیت فعلی دانسته است.
در روزهای گذشته رسانههای اسرائیلی به نقل از مقامهای این کشور درباره نشانههایی از شکاف میان قوای مختلف در ساختار حاکمیت ایران خبر داده بودند.
۲۴ اسفند روزنامه تایمز اسرائیل به نقل از یک مقام ارشد اسرائیلی نوشت: «نشانههایی از شکاف در رژیم ایران دیده میشود. ما اکنون در حال ایجاد شرایط مناسب برای سرنگونی رژیم هستیم اما در نهایت، همهچیز به مردم ایران بستگی دارد.»
رسانه اسرائیلی واینت نیز ۱۹ اسفند گزارش مشابهی از بروز شکاف داخلی درون ساختار حاکمیت ایران خبر داد.
جنگ در حالی وارد هفته پنج خود میشود که به تدریج آثار اقتصادی آن خود را در سطوح پایین جامعه نشان میدهد. گزارشها از شهرهای بزرگ نشان میدهد که اکثریت دستگاههای خودپرداز فاقد پول نقد هستند، خودپردازها کار نمیکنند یا بهطور فیزیکی از دسترس شهروندان خارج شدهاند، و خدمات بانکی آنلاین برای چند بانک اصلی، از جمله بانک ملی بهطور ادواری متوقف میشود.
از سوی دیگر، پیامهای دریافتی از سوی تعدادی از کارمندان دولت حکایت از این دارد که حقوق و مزایای بخشهای گستردهای از حقوقبگیران در سه ماه گذشته بهطور منظم پرداخت نشده است.
ناظران معتقدند این اختلاف نظر در هسته مرکزی قدرت، نشاندهنده بنبستی است که جمهوری اسلامی در توازن میان سیاستهای نظامی و بقای اقتصادی با آن دست به گریبان است.
