اتحادیه اروپا در واکنش به سرکوب خونین انقلاب ملی ایرانیان، در یک تصمیم سیاسی سپاه پاسداران جمهوری اسلامی را یک سازمان تروریستی اعلام کرد؛ تصمیمی که فشار سیاسی بر دولت بریتانیا برای اقدام مشابه را افزایش داده است.
اتحادیه اروپا پنجشنبه ۹ بهمن در نشست وزیران امور خارجه کشورهای عضو در بروکسل، در واکنش به سرکوب خونین انقلاب ملی ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار میدهد.
بهگزارش روزنامه تایمز این تصمیم که با حمایت کشورهایی چون فرانسه، آلمان، ایتالیا و اسپانیا همراه بوده اکنون لندن را با فشار فزایندهای برای اتخاذ موضع مشابه روبهرو کرده است.
تصمیم سیاسی اروپا و مسیر تبدیل به اقدام الزامآور
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، با دفاع از این تصمیم گفت: «اگر مانند یک سازمان تروریستی عمل میکنید، باید بهعنوان تروریست هم با شما برخورد شود.»
او تاکید کرد که این اقدام، سپاه پاسداران را در جایگاهی همسطح با گروههایی مانند القاعده، حماس و داعش قرار میدهد.
یوهان وادهفول، وزیر امور خارجه آلمان، نیز در بیانیهای اعلام کرد: «اتحادیه اروپا سرانجام سپاه پاسداران را بهعنوان یک سازمان تروریستی طبقهبندی خواهد کرد.»
او تصمیم نشست بروکسل را یک «نشانه سیاسی قوی» توصیف کرد و افزود اتحادیه اروپا با این اقدام در کنار مردم ایران ایستاده است.
در بیانیه وادهفول آمده است: «ما برای بشریت و علیه ظلم و ستم ایستادهایم.» او تاکید کرد گام بعدی اتحادیه اروپا، تبدیل سریع این تصمیم سیاسی به یک اقدام الزامآور قانونی خواهد بود.
فشار بر لندن و تردید دولت بریتانیا
بر اساس گزارش روزنامه تایمز و بهگفته یک منبع نزدیک به مذاکرات، این اقدام اتحادیه اروپا «مقاومت بریتانیا در برابر این اقدام را بسیار دشوار میکند».
کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، که در سفر سهروزه به چین به سر میبرد، بدون اشاره به تصمیمی فوری برای تروریستی اعلام کردن سپاه پاسداران، اعلام کرد اولویت دولت او جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای است.
استارمر پیش از رسیدن به قدرت وعده داده بود سپاه پاسداران را در فهرست گروههای تروریستی قرار دهد، اما پس از تشکیل دولت با این استدلال که قوانین موجود برای مقابله با نهادهای وابسته به دولتهای خارجی کارآمد نیست، از اجرای این وعده خودداری کرد.
دولت بریتانیا در عوض اعلام کرد در حال تدوین قانون جدیدی برای مقابله با نهادهایی مانند سپاه پاسداران است، با این حال تاکنون جدول زمانی روشنی برای برای تصویب و اجرای این قانون ارائه نشده است.
سپاه پاسداران و نقش آن در سرکوب انقلاب ملی ایران
بر اساس گزارشی ۲۰۲۲ وزارت کشور بریتانیا، سپاه پاسداران حدود ۶۴۰ هزار نیرو در اختیار دارد که شامل ۴۵۰ هزار نیروی ذخیره بسیج است. سپاه بهعنوان نیروی نخبه نظامی جمهوری اسلامی، نفوذ گستردهای در بخشهای مختلف اقتصاد و سیاست ایران دارد و بسیاری از فعالیتهای خارجی جمهوری اسلامی را نیز مدیریت میکند.
وادهفول در ادامه بیانیه خود سپاه پاسداران و نیروهای وابسته به آن را «مزدوران رژیم ایران» توصیف کرد و افزود: «آنها مسئول نقش بیثباتکنندهای هستند که جمهوری اسلامی در منطقه ایفا میکند.»
او تاکید کرد: «آنها پشت حملات ناموفق در آلمان و اروپا قرار دارند. به طور خلاصه، دستانشان به خون آلوده است.»
سپاه پاسداران و بازوی بسیج آن نقش محوری در سرکوب خونین انقلاب ملی ایرانیان دارد. بر اساس بیانیه یکشنبه پنجم بهمن شورای سردبیری ایراناینترنشنال، دستکم ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در جریان انقلاب ملی ایران به دست نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی و دستور شخص علی خامنهای، دیکتاتور تهران، کشته شدند.
ژان-نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه، در واکنش به این آمار گفت: «سرکوب غیرقابل تحمل قیام مسالمتآمیز مردم ایران نباید بدون پاسخ بماند.» بارو افزود: «شجاعت بیسابقه آنان در برابر خشونتی که کورکورانه اعمال میشود، نباید بیثمر باشد.»
واکنش مقامهای جمهوری اسلامی
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، اقدام اتحادیه اروپا را «دمیدن در آتش بحران» توصیف کرد و آن را «اشتباهی راهبردی» دانست. او هشدار داد اروپا از پیامدهای یک جنگ احتمالی در منطقه، از جمله افزایش شدید قیمت انرژی، متاثر خواهد شد و تبعات این تصمیم متوجه سیاستمداران اروپایی است.
ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی نیز در بیانیهای این اقدام را «غیرمسئولانه و بغضآلود» خواند و تاکید کرد «تبعات خطرناک» آن بر عهده تصمیمگیران اروپایی خواهد بود.
همزمان، وزیران خارجه کشورهای عضو اتحادیه اروپا تحریمهای تازهای را علیه ۲۱ فرد و نهاد ایرانی به دلیل نقض حقوق بشر و علیه ۱۰ نهاد دیگر به دلیل همکاری نظامی با روسیه تصویب کردند.
پیشتر بحرین و عربستان سعودی در پاییز ۱۳۹۷ سپاه پاسداران را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار دادند و ایالات متحده نیز در فروردین ۱۳۹۸ این نهاد نظامی را بهطور رسمی یک سازمان تروریستی معرفی کرد. کانادا و سوئد نیز اقدام مشابهی انجام دادهاند.
تصمیم اتحادیه اروپا برای تروریستی اعلام کردن سپاه پاسداران نهتنها پیام سیاسی روشنی درباره سرکوب خونین انقلاب ملی ایران به همراه دارد بلکه اکنون این پرسش را مطرح میکند که دولت بریتانیا در شرایط کنونی چه رویکردی را در پیش خواهد گرفت.
نور پهلوی پنجشنبه نهم بهمن در مطلبی در نیواستیتسمن نوشت: «ایرانیان زیر نظامی زیستهاند که نماینده کرامت، آرمانها و میراث آنها نیست. با این حال، سرکوب نتوانسته باور بنیادی آنها را خاموش کند.»
او افزود: «جهان باید از گذاری روشن و معتبر حمایت کند. پدرم چارچوبی برای دولت انتقالی مبتنی بر وحدت و انتخاب دموکراتیک ارائه کرده است. مردم ایران آمادهاند. آیا جهان در کنار آنها خواهد ایستاد؟»
نور پهلوی نوشت: «ایرانیان کشوری آزاد، کثرتگرا و متحد میخواهند، نه کشوری گسسته بهدست افراطگرایی، انحصارهای ایدئولوژیک یا تقسیم سرزمینی.»
پیشتر شاهزاده رضا پهلوی بار دیگر خواستار اقدام بینالمللی برای کمک به سرنگونی رژیم شد و تاکید کرد آینده ایران را مردم ایران تعیین خواهند کرد. او در عین حال گفت که آماده است حتی پیش از سقوط جمهوری اسلامی به ایران بازگردد و در نبرد نهایی حضور داشته باشد.
او در گفتوگویی با روزنامه اورشلیمپست که چهارشنبه هشت بهمن منتشر شد، گفت: «در اواخر دسامبر و اوایل ژانویه، مردم ایران بار دیگر با شجاعتی مثالزدنی به خیابانها آمدند؛ شجاعتر از همیشه. آنها از من رهبری و جهتگیری خواستند. رژیم ضعیفتر از هر زمان بود و مردم متحدتر از همیشه. بنابراین من خواستار اقدام هماهنگ در روزهای ۸ و ۹ ژانویه (۱۸ و ۱۹ دی) شدم و میلیونها نفر به خیابانها آمدند.»
شاهزاده رضا پهلوی در گفتوگو با اورشلیمپست تاکید کرد که آینده ایران در نهایت باید به دست خود ایرانیان تعیین شود. با این حال او گفت که جهان منافع راهبردی مستقیمی در کمک به سرنگونی این رژیم دارد.
همچنین شاهزاده رضا پهلوی در پیامی ویدیویی خطاب به خانوادههای جانباختگان انقلاب ملی ایرانیان تاکید کرد سرنگونی حکومت جمهوری اسلامی و اجرای عدالت بهزودی محقق خواهد شد.
شاهزاده رضا پهلوی چهارشنبه هشتم بهمن در این پیام گفت: «سخن من امروز با تمام خانوادههایی است که عزیزشان را این رژیم جنایتکار به قتل رسانده است. بهعنوان یک پدر، بهعنوان یک همسر، درد شما را از ته دل حس میکنم و شریک این درد شما هستم.»
او افزود: «بدانید که آزادی و عدالت در راه است. ما به زودی از شر این رژیم جنایتکار خلاص خواهیم شد و آینده و آزادی خودمان را با هم جشن خواهیم گرفت.»
جمهوری اسلامی همزمان با شکلگیری انقلاب ملی ایرانیان از هفتم دی، موجی از سرکوب سازمانیافته را علیه معترضان آغاز کرد.
اوج این سرکوب در ۱۸ و ۱۹ دی و بهدنبال تظاهرات سراسری با فراخوان شاهزاده رضا پهلوی رقم خورد. این تجمعات علیه جمهوری اسلامی با خشونت گسترده نیروهای حکومتی، بهویژه سپاه پاسداران و بسیج، روبهرو شد و به کشتار خونین هزاران نفر انجامید.
شورای سردبیری ایراناینترنشنال یکشنبه پنج بهمن در بیانیهای با استناد به مدارک و روایتهای تازه اعلام کرد ابعاد خشونت نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی در جریان انقلاب ملی فراتر از برآوردهای اولیه بوده و بیش از ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در این سرکوب هدفمند به دستور علی خامنهای، دیکتاتور تهران، کشته شدهاند.
همچنین گزارشهایی از داخل ایران منتشر شده که رژیم پیکر معترضان کشتهشده را گروگان میگیرد مگر آنکه خانوادهها مبالغ هنگفتی برای تحویل اجساد بپردازند.
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، پنجشنبه نهم بهمن در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «سرکوب نمیتواند بدون پاسخ بماند. هر رژیمی که هزاران نفر از مردم خود را میکشد، در واقع در مسیر نابودی خود گام برمیدارد.»
آنتونیو تایانی، وزیر امور خارجه ایتالیا، به ایراناینترنشنال گفت: «در سطح سیاسی توافق لازم برای تروریستی شناخته شدن سپاه پاسداران انجام و تمام شده و حالا فقط روند فنی باقی مانده است.»
سپاه پاسداران که پس از انقلاب ایران برای محافظت از نظام سیاسی جدید تاسیس شد، نفوذ زیادی در این کشور دارد و بخشهای وسیعی از اقتصاد و نیروهای مسلح را کنترل میکند.
سپاه همچنین مسئول برنامههای موشکی بالستیک و هستهای ایران نیز است.
در حالی که برخی از کشورهای عضو اتحادیه اروپا پیش از این برای افزودن سپاه به فهرست سازمانهای تروریستی اتحادیه اروپا تلاش کرده بودند، برخی دیگر با احتیاط برخورد میکردند و نگران بودند که این اقدام بتواند ارتباطات با دولت ایران را مختل کند و امنیت شهروندان اروپایی در این کشور را به خطر بیندازد.
اما سرکوب خشونتآمیز و مرگبار قیام ملی ایرانیان شتاب حرکت برای این اقدام را افزایش داد.
دیوید ون ویل، وزیر امور خارجه هلند، صبح پنجشنبه گفت: «مهم است که این پیام را ارسال کنیم که خونریزیهایی که شاهد آن بودهایم و وحشیگری خشونتی که علیه معترضان به کار رفته است، قابل تحمل نیست.»
فرانسه و ایتالیا، که پیش از این در این زمینه تردید داشتند، این هفته حمایت خود را اعلام کردند.
واکنش جمهوری اسلامی
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی پنجشنبه کمی پس از تروریستی اعلام کردن سپاه از سوی اتحادیه اروپا در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اروپا سرگرم دمیدن در آتش بحران است.»
او افزود: «اتحادیه اروپا با قرار دادن نیروهای مسلح در فهرست سازمانهای تروریستی مرتکب اشتباه راهبردی بزرگ دیگری شده است.»
ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی نیز در واکنش به تصمیم اتحادیه اروپا برای تروریستی اعلام کردن سپاه پاسداران، در بیانیهای اعلام کرد: «تبعات خطرناک این تصمیم تحریکآمیز مستقیما بر عهده سیاستگذاران اروپایی است.»
این ستاد افزود: «نیروهای مسلح، بهویژه سپاه، روزبهروز توان دفاعی خود را افزایش خواهند داد.»
واکنشهای بینالمللی
اورسلا فون درلاین، رییس کمیسیون اروپا، در شبکه اجتماعی ایکس از تصمیم اتحادیه اروپا برای اعمال تحریمهای جدید علیه «رژیم قاتل ایران» و تروریست شناخته شدن سپاه پاسداران استقبال کرد.
او با تاکید بر این نکته که «این اقدام باید مدتها پیش انجام میشد»، گفت «تروریستی» دقیقاً واژهای است که برای رژیمی به کار میرود که مردم خود را سرکوب میکند.
فون در لاین نوشت: «اروپا در کنار مردم ایران در مبارزه شجاعانهشان برای آزادی ایستاده است.»
دیک شوف، نخست وزیر هلند نیز در پستی در شبکه ایکس نوشت: «خبر خوب امروز از بروکسل: اتحادیه اروپا توافق کرده است که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار دهد. هلند سالها برای این موضوع تلاش کرده بود. اروپا امروز بهصورت یکپارچه پاسخی قاطع به سرکوب خونین اعتراضات مسالمتآمیز در ایران میدهد. ما در کنار مردم ایران ایستادهایم و با آنان ابراز همبستگی میکنیم.»
یوهان وادهفول، وزیر خارجه آلمان در بیانیهای گفت: ««اتحادیه اروپا سرانجام سپاه پاسداران را همانگونه که هست، یعنی به عنوان یک سازمان تروریستی، شناسایی میکند. تصمیمی که امروز گرفته شد، یک پیام سیاسی قوی و دیرهنگام است.»
او افزود: «با این اقدام، ما به عنوان اتحادیه اروپا نشان میدهیم: ما میبینیم چه اتفاقی در ایران میافتد. ما در کنار مردم ایران میایستیم. ما از انسانیت دفاع میکنیم و علیه سرکوب میایستیم.»
گیدئون ساعر، وزیر خارجه اسرائیل نیز در شبکه ایکس نوشت: «من از تصمیم وزرای خارجه اتحادیه اروپا برای قرار دادن سپاه پاسداران در فهرست سازمانهای تروریستی استقبال میکنم. این تصمیمی مهم و تاریخی است.»
هانا نویمن، نماینده حزب سبز آلمان در پارلمان اروپا، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «پس از سالها درخواست، فشار و مبارزه، بالاخره همه آنها به درخواست ما برای قرار دادن سپاه پاسداران در فهرست سازمانهای تروریستی پیوستند. اما چرا این همه آدم باید قبل از رسیدن به آنجا جان خود را از دست میدادند؟»
نویمن که بارها خواستار قرار گرفتن سپاه پاسداران در فهرست سازمانهای تروریستی اتحادیه اروپا شده بود، نوشت: «فکر من با قربانیان سپاه پاسداران است. امید من برای یک ایران آزاد است.»
جیسون برادسکی، رییس شورای سیاستگذاری گروه اتحاد علیه ایران هستهای، شناخته شدن سپاه پاسداران به عنوان سازمانی تروریستی از سوی اتحادیه اروپا را «پیروزی مهمی برای مبارزان آزادی در ایران» دانست.
او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت این اقدام به معنای «به رسمیت شناختن درخواستهای ایرانیان شجاع در خیابانها است که برای بازپسگیری کشورشان میجنگند.»
فشار بر بریتانیا برای اقدام مشابه
در حالی که پیشتر آمریکا، کانادا و استرالیا، سپاه پاسداران را یک گروه تروریستی اعلام کردهاند، هنوز بریتانیا دست به چنین اقدامی نزده است.
باب بلکمن، نماینده محافظهکار پارلمان بریتانیا، با استقبال از تصمیم «دیرهنگام» اتحادیه اروپا برای تحریم ۲۱ شخص حقیقی و حقوقی جمهوری اسلامی، از دولت کییر استارمر خواست با کنار گذاشتن تعلل، سپاه پاسداران را تحریم کند.
پیشتر ریچارد مور، رییس سازمان اطلاعات خارجی بریتانیا (امآی۶)، با هشدار نسبت به برنامه اتمی جمهوری اسلامی، تاکید کرد که «روسیه، چین، ایران و تروریسم اسلامگرا» مهمترین تهدیدهای پیش روی غرب هستند.
همچنین منابع امنیتی بریتانیا اعلام کرده بودند که رد پای جمهوری اسلامی در تهدیدهای تروریستی در بریتانیا آشکار است.
اتحادیه اروپا در نشست وزیران امور خارجه کشورهای عضو این اتحادیه که پنجشنبه ۹ بهمن برگزار شد، در واکنش به سرکوب و کشتار معترضان در ایران، ۱۵ مقام و شش نهاد جمهوری اسلامی را به دلیل «نقض جدی حقوق بشر» تحریم کرد.
بر اساس این بسته تحریمی، اسکندر مومنی، وزیر کشور، محمد موحدیآزاد، دادستان کل کشور، مجید فیضجعفری، رییس پلیس امنیت عمومی، احمدعلی فیضاللهی، فرمانده تیپ نیروهای ویژه صابرین سپاه، ایمان افشاری، قاضی شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران و علی عبداللهی علیآبادی، فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء، به دلیل نقش مستقیم در سرکوب اعتراضات و اعمال خشونت مرگبار علیه معترضان تحریم شدهاند.
در ادامه این فهرست، نام روحالله مومننسب، رییس ستاد امر به معروف و نهی از منکر استان تهران، حیدر الفتی، فرمانده سپاه پاسداران در استان ایلام، مرتضی شیخی، فرمانده سپاه پاسداران در شهرستان ازنا، علیاصغر پوربهشت، فرمانده سپاه و بسیج شهرستان کهگیلویه و علیرضا نوشاد، فرمانده نیروی انتظامی مرودشت نیز دیده میشود.
قرار گرفتن سپاه در فهرست سازمانهای تروریستی اتحادیه اروپا
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، در شبکه ایکس نوشت: «سرکوب نباید بیپاسخ بماند. وزیران خارجه اتحادیه اروپا گام قاطعی برای تروریستی اعلام کردن سپاه پاسداران برداشتند.»
او افزود: «هر حکومتی که هزاران نفر از مردم خود را میکشد، در مسیر نابودی خود حرکت میکند.»
آنتونیو تایانی، وزیر امور خارجه ایتالیا، به ایراناینترنشنال گفت: «در سطح سیاسی توافق لازم برای تروریستی شناخته شدن سپاه پاسداران انجام و تمام شده و حالا فقط روند فنی باقی مانده است.»
هانا نویمن، نماینده آلمان در پارلمان اروپا، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «پس از سالها درخواست، فشار و مبارزه، بالاخره همه آنها به درخواست ما برای قرار دادن سپاه پاسداران در فهرست سازمانهای تروریستی پیوستند. اما چرا این همه آدم باید قبل از رسیدن به آنجا جان خود را از دست میدادند؟»
اورسلا فوندرلاین، رییس کمیسیون اروپا، در شبکه اجتماعی ایکس از تصمیم اتحادیه اروپا برای اعمال تحریمهای جدید علیه «رژیم قاتل ایران» و تروریست شناخته شدن سپاه پاسداران استقبال کرد.
در آلمان نیز پارلمان این کشور پنجشنبه ۹ بهمن میزبان نشستی درباره تحولات ایران، سرکوب خونین، وضعیت حقوق بشر و پیامدهای منطقهای بود.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در واکنش به تروریستی شناخته شدن سپاه نوشت که اتحادیه اروپا با قرار دادن نیروهای مسلح در فهرست سازمانهای تروریستی مرتکب اشتباه راهبردی بزرگ دیگری شده است.
جنایتی بزرگ علیه ملت
در ایران، میرحسین موسوی، از رهبران جنبش سبز، در بیانیهای از حصر، کشتار معترضان در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی را «جنایتی بزرگ علیه ملت» و «برگی سیاه در تاریخ ایران» توصیف کرد و از نظامیان خواست سلاحشان را زمین بگذارند.
او خواستار کنارهگیری حاکمیت از قدرت، برگزاری رفراندوم قانون اساسی و تشکیل جبههای از همه سلایق ملی شد.
مصطفی تاجزاده، فعال سیاسی نیز در یادداشتی از زندان اوین سرکوب اعتراضات دیماه را از مشروطه تاکنون «بیسابقه» توصیف کرد و با رد روایتهای رسمی، خواستار تشکیل کمیته حقیقتیاب مستقل و ملی برای روشن شدن ابعاد این رخداد شد.
همزمان، ۱۷ فعال سیاسی و مدنی و زندانی سیاسی با امضای بیانیهای از «کشتار گسترده مردم» سخن گفتند و آن را «جنایت سازمانیافته حکومتی علیه بشریت» توصیف کردند.
در فضای اجتماعی و فرهنگی نیز چند موضوع برجسته شد و در پی حمایت هدی قطان، اینفلوئنسر شناختهشده حوزه آرایشی و مالک برند «هدی بیوتی»، از جمهوری اسلامی پس از کشتار معترضان، ایرانیان کارزاری گسترده برای تحریم این برند به راه انداختند.
در حوزه هنر، سعید زمانیان، نویسنده و کارگردان فیلم «آرامبخش»، اعلام کرد به «احترام» جانباختگان در جشنواره حکومتی فجر شرکت نمیکند.
از سوی دیگر، دادههای منتشرشده در وبسایت کاندوئیت نشان داد تعداد اتصالهای روزانه کاربران ایرانی به شبکه کاندوئیت سایفون از مرز ۲۴ میلیون و ۷۰۰ هزار گذشته است؛ عددی که در مقایسه با کمتر از هشت هزار اتصال روزانه تا پیش از ۲۰ ژانویه، از جهش کمسابقه استفاده از ابزارهای دور زدن محدودیتهای اینترنت حکایت دارد.
تنشهای منطقهای و اقتصاد ملتهب
در سطح بینالمللی، خبرگزاری رویترز گزارش داد روسیه اعلام کرده در صورت لزوم آماده است کارکنان خود را از نیروگاه هستهای بوشهر خارج کند.
بر اساس این گزارش، خبرگزاری دولتی تاس به نقل از الکسی لیخاچف، مدیرعامل روساتم، نوشت مسکو در هماهنگی با وزارت خارجه و وزارت دفاع روسیه، آمادگی اجرای اقدامات تخلیه را دارد و تحولات را بهدقت زیر نظر گرفته است.
رویترز همچنین گزارش داد ولادیمیر پوتین پنجشنبه در دیدار با محمد بن زاید آل نهیان، رییس امارات متحده عربی، گفت روسیه وضعیت ایران را با دقت رصد میکند و مایل است درباره تحولات ایران رایزنی کند.
همزمان سخنگوی کرملین اعلام کرد ظرفیت گفتوگو میان آمریکا و ایران هنوز به پایان نرسیده و استفاده از زور علیه تهران میتواند به «آشوب» در منطقه و پیامدهای خطرناک منجر شود.
در واشینگتن، پایگاه خبری اکسیوس به نقل از منابع آگاه گزارش داد همزمان با گمانهزنیها درباره حمله احتمالی ایالات متحده به جمهوری اسلامی، مقامهای ارشد نظامی و اطلاعاتی اسرائیل و عربستان سعودی بهطور جداگانه راهی آمریکا شدهاند.
اکسیوس نوشت هدف سفر مقامهای اسرائیلی به واشینگتن تبادل اطلاعات درباره اهداف احتمالی در داخل ایران بوده و عربستان سعودی نیز با نگرانی از جنگ منطقهای، همزمان به دنبال نقش میانجی برای رسیدن به راهحل دیپلماتیک است.
یک مقام ارشد ترکیه نیز به خبرگزاری فرانسه گفت آنکارا در کنار تلاشهای دیپلماتیک، در حال ارزیابی تدابیر امنیتی اضافی در امتداد مرز خود با ایران است.
او گفت: «اگر ایالات متحده به ایران حمله کند و حکومت سقوط کند، ترکیه در حال برنامهریزی برای اقدامات اضافی به منظور تقویت امنیت مرزی است.»
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا نیز گفت جمهوری اسلامی تمایلی به تغییر ندارد و حتی اگر اعتراضها فروکش کند، در آینده دوباره شعلهور خواهد شد.
در بریتانیا، کییر استارمر، نخستوزیر این کشور، گفت جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای «اولویت شماره یک» است و لندن با متحدان خود همکاری میکند.
در ایران، محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، گفت تهران آماده مذاکره «صادقانه و واقعی» است اما بعید میداند این همان گفتوگویی باشد که ترامپ به دنبال آن است.
روزنامه کیهان نیز در واکنش به اظهارات ترامپ، تهدید به بستن تنگه هرمز و حمله به ناوهای آمریکایی کرد.
بازتاب این فضای پرتنش در بازار ایران هم آشکار شد؛ همزمان با افزایش احتمال اقدام نظامی آمریکا، شیب صعودی نرخ ارزهای خارجی و تشدید تورم، گزارشها از کمیاب شدن اسکناس خبر دادند.
دیدهبان ایران نوشت تقاضا برای دریافت وجه نقد «افزایش محسوسی» یافته و بانکها به شکل غیررسمی برای هر مراجعهکننده سقف سه تا پنج میلیون تومان در نظر گرفتهاند.
در بازار آزاد تهران نیز قیمت دلار رکورد تازهای ثبت کرد و از ۱۶۵ هزار تومان عبور کرد؛ هر سکه امامی به ۲۰۰ میلیون تومان رسید و سپس اندکی عقب نشست. نرخ پوند از ۱۱۸ هزار تومان و یورو از ۱۹۷ هزار تومان عبور کرد.
در بازار جهانی انرژی نیز قیمت هر بشکه نفت خام پس از اولتیماتوم ترامپ درباره توافق هستهای، برای نخستین بار از ماه سپتامبر به ۷۰ دلار رسید.
برای خواندن تحولات جاری مربوط به انقلاب ملی ایرانیان اینجا را کلیک کنید.
گفتوگو با چند تن از شهروندان لنگرود، مغازهداران و افرادی که بهصورت مستقیم در اعتراضات حضور داشتند، زوایای دیگری از این کشتار بیسابقه را آشکار میکند.
روایت این شهروندان، تصویری دقیق از آنچه از پنجشنبه ۱۸ دی در این شهر و مناطق اطراف آن رخ داد، ارائه میدهد.
یکی از مغازهداران لنگرود در این باره گفت: «از همان روز پنجشنبه، از ساعت شش عصر، خود مردم تصمیم گرفتند مغازهها را ببندند. این اعتصاب از پایین شکل گرفت. تا ساعت هفت شب، هیچ مغازهای باز نبود.»
به گفته شاهدان عینی، پنجشنبه و همزمان با آغاز اعتصاب سراسری و تظاهرات میلیونی در شهرهای مختلف ایران، خیابانهای لنگرود نیز شاهد حضور گسترده مردم بود: «زنان، مردان و خانوادهها همراه با کودکان در پیادهروها و خیابانهای اصلی شهر حضور داشتند.»
از فضای مردمی تا آغاز درگیری
یک شهروند که همراه خانوادهاش در تجمعات شرکت کرده، گفت: «فضا کاملا مردمی بود. فقط راه میرفتیم، شعار میدادیم و کنار هم بودیم. کسی دنبال درگیری نبود.»
در همان ساعات، پهپادهایی بر فراز شهر در حال تصویربرداری از مردم مشاهده شدند و نیروهای نظامی مسلح با سلاح گرم در میدان اصلی لنگرود مستقر بودند.
به گفته شاهدان عینی، همزمان با شعار دادنها، دو کامیون که معمولا برای مسدود کردن مسیرها در زمان ناآرامی استفاده میشود، وارد شهر شدند: «یکی از این کامیونها قصد بستن مسیر جاده چمخاله را داشت که با اعتراض مردم مواجه شد و از همان نقطه تنش بالا گرفت.»
بر اساس روایتها، جمعیت به سمت میدان اصلی و مرکز شهر حرکت کرد و شعارها ادامه یافت.
به گفته شاهدان، در این مرحله تخریبهایی در محدوده شهرداری گزارش شد و در نزدیکی پمپبنزین، سنگپرانی صورت گرفت.
پس از آن، جمعیت به سمت ساختمان دادگستری حرکت کرد و همزمان با افزایش شدید جمعیت، ساختمان دادگستری به آتش کشیده شد.
پس از این اتفاق، نیروهای امنیتی با خشونت وارد عمل شدند و با استفاده از سلاح گرم، تجمع را متفرق کردند.
شاهدان عینی از کشته شدن دستکم دو نفر در همان شب خبر میدهند.
وقایع روز بعد
جمعه ۱۹ دی، حضور نیروهای حکومتی در سطح شهر لنگرود به شکل محسوسی افزایش یافت.
به گفته شهروندان، بسیجیها با سلاحهای ساچمهای در خیابانها مستقر شدند و با سر دادن «حیدر حیدر»، فضای شهر را کاملا امنیتی کردند.
یک شاهد گفت: «باتوم دستشان بود و اجازه نمیدادند چند نفر کنار هم بایستند. حتی ایستادن کوتاه هم خطرناک بود.»
با وجود این فضای امنیتی، مردم همچنان در خیابانها حضور داشتند و یکدیگر را به ادامه اعتراض تشویق میکردند. تا نیمهشب صدای شلیک در شهر شنیده میشد.
بهدلیل تمرکز شدید نیروها در مرکز شهر، تجمعات به محلهها کشیده شد.
بر اساس گزارشهای محلی، در این شب به نیروها اجازه تیراندازی مستقیم داده شده بود.
همزمان، جمعیت زیادی از شهروندان لنگرود به منطقه چاف رفتند. منطقهای که آن شب شاهد تنشهای گسترده و سرکوب شدید بود.
روز شنبه ۲۰ دی، گزارشهایی از اقدامات تلافیجویانه نیروهای سپاه پاسداران منتشر شد؛ تلافی دو شب حضور گسترده مردم و شعارهای ضدحکومتی.
به گفته شاهدان محلی، نیروهای امنیتی به منازل شهروندان در چاف یورش بردند که موارد متعددی از ضربوشتم زنان و کودکان گزارش شده است.
به گفته ساکنان، شهر چاف عملا تحت سرکوب شدید قرار گرفت.
یکشنبه ۲۱ دی و پس از این رویدادها، تجمع گستردهای وجود نداشت اما فضای شهر به شدت امنیتی باقی ماند.
مغازهداران برخلاف روال گذشته تا حدود یک هفته هر روز از ساعت شش عصر کسبوکار خود را تعطیل کردند. در روزهای بعد، نیروهای امنیتی اقدام به جمعآوری دوربینهای مداربسته مغازهها کردند و بازداشت شهروندان آغاز شد.
به گفته چند منبع محلی، ماموران با مراجعه به خانه مردم اعلام میکردند پلاک خودروی شما در اعتراضات ثبت شده و اقدام به بازداشت شهروندان میکردند.
بر اساس گزارشهای ایراناینترنشنال، ۱۸ دی نخستین تظاهرات میلیونی در سراسر ایران برگزار شد و کشتار گسترده معترضان از همان شب آغاز شد.
طبق این گزارشها، دستکم ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر از معترضان در جریان سرکوبهای حکومت کشته شدهاند.
در لنگرود و چاف نیز بنا بر اطلاعات محلی، دستکم ۱۰ نفر در جریان این اعتراضات جان خود را از دست دادند که تاکنون هویت دو نفر از آنان احراز شده است.
شعله ستوده، زن باردار اهل لنگرود، ۲۰ دی پس از تیراندازی نیروهای امنیتی به سوی معترضان، همراه با جنینش جان خود را از دست داد.
عباس آرزو که در روستای خود به «دریا» معروف بود نیز شامگاه ۱۹ دی در شهر چاف بهدست نیروهای سپاه پاسداران کشته شد.
شهروندان لنگرود یادآوری کردهاند که این شهر کوچک پیشتر نیز بهای سنگینی پرداخته است: «در جریان جنبش زن، زندگی، آزادی در سال ۱۴۰۱، دستکم پنج نفر از معترضان لنگرود بهدست نیروهای حکومتی کشته شدند.»
به گفته شاهدان، حکومت با کشتار گسترده و ایجاد فضای امنیتی شدید، شهر را به وضعیتی رسانده که میتوان از آن به عنوان «آرامش گورستانی» یاد کرد.
بازداشتها، فشارهای امنیتی و سرکوب شهروندان معترض همچنان ادامه دارد.
همزمان با افزایش لحن تهدیدآمیز دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، علیه جمهوری اسلامی و تقویت حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس، اندرو بوستامانته، افسر سابق عملیات مخفی سیا، در گفتوگو با وبسایت دیلی اکسپرس بریتانیا که پنجشنبه ۹ بهمن منتشر شد، از طرحی موسوم به «تاج خار» سخن گفت. طرحی که به گفته او میتواند با هدف حذف رهبر جمهوری اسلامی اجرا شود.
تشدید تنشها میان واشینگتن و تهران
اظهارات این مامور پیشین سیا در شرایطی مطرح شد که دونالد ترامپ، چهارشنبه هشدار داد «زمان در حال تمام شدن است» و جمهوری اسلامی باید برای دستیابی به «توافقی بدون سلاح هستهای» پای میز مذاکره بیاید.
ترامپ تاکید کرد که حمله بعدی ایالات متحده «بسیار شدیدتر» از حمله تابستان گذشته خواهد بود؛ حملهای که طی آن، ارتش آمریکا سه سایت هستهای ایران را هدف قرار داد.
در واکنش، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، اعلام کرد نیروهای ایران «با انگشت روی ماشه» آماده پاسخ «فوری و قدرتمند» هستند.
بوستامانته در این گفتوگو تاکید کرد که سناریویی مشابه مداخله آمریکا در ونزوئلا درباره ایران قابل تکرار نیست، اما واشینگتن همچنان ابزارهایی برای تغییر رفتار یا ساختار قدرت در تهران در اختیار دارد.
در این رابطه سیانان پیشتر گزارش داد که پس از بینتیجه ماندن گفتوگوها میان واشینگتن و تهران درباره محدود کردن برنامه هستهای و موشکی جمهوری اسلامی، ترامپ در حال بررسی گزینه حمله گسترده به حکومت ایران است.
نقش احتمالی اسرائیل در سناریوی «تاج خار»
این افسر پیشین سیا گفت شرایط ایران با پرونده ونزوئلا تفاوت دارد و گزینه بازداشت خامنهای بهدلیل هزینههای عملیاتی و پیامدهای سیاسی آن در اولویت نیست.
به گفته او، بازداشت رهبر جمهوری اسلامی مستلزم حضور مستقیم و آشکار نیروهای نظامی آمریکا در خاک ایران است. اقدامی که به باور او از نظر راهبردی غیرضروری و پرهزینه تلقی میشود.
بوستامانته تاکید کرد در چنین شرایطی، «حذف هدف» گزینهای کمهزینهتر، سریعتر و از نظر عملیاتی قابلکنترلتر از تلاش برای بازداشت است.
او افزود: «از نظر راهبردی، منطقیتر است که آمریکا با کشورهای دیگر منطقه، بهویژه اسرائیل، همکاری کند و منابع مالی، اطلاعاتی و لجستیکی در اختیار آنها بگذارد تا عملیات ترور را انجام دهند.»
بوستامانته گفت در چنین سناریویی، اسرائیل میتواند نقش عملیاتی اصلی را ایفا کند و آمریکا در پشت صحنه باقی بماند اما در نهایت هدف اصلی آمریکا، یعنی تضعیف جمهوری اسلامی، تحقق پیدا کند.
او این رویکرد را «بهطور همزمان به سود آمریکا، اسرائیل و اروپا» دانست و گفت چنین اقدامی میتواند با توجه به ناآرامیهای اقتصادی و اجتماعی در ایران، تاثیرگذاری بیشتری داشته باشد.
اشاره به الگوی ترور رهبر حماس
این مامور پیشین سیا در بخش دیگری از سخنانش به کشته شدن اسماعیل هنیه، رهبر پیشین حماس، اشاره کرد و گفت همان الگویی که در آن عملیات به کار رفت، میتواند درباره رهبر جمهوری اسلامی نیز اجرا شود.
بر اساس گزارشها، هنیه ۱۰ مرداد ۱۴۰۳ در جریان سفر به تهران هدف حمله قرار گرفت. حملهای که سپاه پاسداران آن را شلیک موشکی از طریق ردیابی تلفن همراه توصیف کرد.
اسرائیل در آذر ۱۴۰۳ مسئولیت این ترور را تایید کرد.
بوستامانته گفت: «همان کاری که با رهبر حماس انجام شد، میتواند درباره خامنهای نیز انجام شود.»
سخنان بوستامانته نشان میدهد که در محاسبات برخی محافل امنیتی آمریکا، حذف فیزیکی دیکتاتور تهران بهعنوان گزینهای «کمهزینهتر» از بازداشت او مطرح است؛ گزینهای که به گفته بوستامانته، بیش از هر چیز بر همکاری واشینگتن با اسرائیل تکیه خواهد داشت.
