خبرگزاری رویترز به نقل از منابع آگاه گزارش داد دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، با هدف تقویت روحیه معترضان در ایران، در حال بررسی مجموعهای از گزینهها علیه جمهوری اسلامی است که از آن جمله میتوان به انجام حملات هدفمند به نیروهای امنیتی و رهبران حکومت اشاره کرد.
دو منبع آمریکایی پنجشنبه ۹ بهمن به رویترز گفتند در پی سرکوب اعتراضات سراسری که به کشته شدن هزاران تن در ایران انجامید، ترامپ بهدنبال فراهم آوردن زمینههای «تغییر رژیم» بوده است.
بر اساس این گزارش، بررسی گزینه هدف قرار دادن فرماندهان و نهادهای دخیل در سرکوب به این دلیل در دستور کار قرار گرفته است که میتواند اعتمادبهنفس معترضان ایرانی را افزایش دهد و آنان را به تصرف ساختمانهای دولتی و امنیتی ترغیب کند.
ترامپ پیشتر بارها از احتمال مداخله در ایران سخن گفته و به مقامهای جمهوری اسلامی هشدار داده بود از سرکوب معترضان خودداری کنند.
شورای سردبیری ایراناینترنشنال پنجم بهمن در بیانیهای اعلام کرد بیش از ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در جریان سرکوب هدفمند انقلاب ملی به دستور علی خامنهای، دیکتاتور تهران، کشته شدهاند.
احتمال حمله به برنامههای هستهای و موشکی جمهوری اسلامی
رویترز در ادامه به نقل از یک منبع آمریکایی نوشت از جمله گزینههای در دست بررسی کاخ سفید تدارک «حملهای بسیار گستردهتر» علیه جمهوری اسلامی با هدف ایجاد «اثری ماندگار» است و احتمالا موشکهای بالستیک و برنامه غنیسازی اورانیوم حکومت را شامل میشود.
این خبرگزاری افزود ورود ناو هواپیمابر آمریکایی و ناوهای جنگی پشتیبان آن به منطقه ظرفیتهای واشینگتن را برای اقدام نظامی احتمالی علیه تهران افزایش داده است.
این مقاله که به قلم شیرین عبادی، نازنین انصاری، نازنین بنیادی، لادن برومند و شهرزاد سمسار-دو بواسون نوشته شده و تاکید میکند مردم ایران «در حال ساختن تاریخاند، اما بهای آن را با جان خود میپردازند».
نویسندگان با اشاره به گذشت یک ماه از آغاز اعتراضات سراسری، مینویسند جامعه جهانی دیگر نمیتواند نسبت به آنچه در ایران رخ میدهد، ادعای بیاطلاعی یا بیطرفی داشته باشد. به گفته آنان، ایرانیان از جهان نمیخواهند به جایشان سخن بگوید، بلکه انتظار دارند جامعه بینالمللی آنها را توانمند کند تا مبارزهای را که آغاز کردهاند به سرانجام برسانند.
در بخش مهمی از این مقاله آمده است که با پیوستن ایتالیا به درخواستها برای تروریستی اعلام کردن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، اکنون تنها فرانسه و اسپانیا مانع از آن هستند که اتحادیه اروپا بهطور جمعی این نهاد را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار دهد. به باور نویسندگان، پرسش اصلی برای بروکسل دیگر فراهم بودن شرایط نیست، بلکه اراده سیاسی برای اقدام است.
این مقاله در زمانی به نگارش درآمده بود که خبر تغییر موضع فرانسه و اسپانیا هنوز رسانهای نشده بود. چهارشنبه شب اسپانیا و فرانسه اعلام کردند که موضع پیشین خود را تغییر دادهاند و از قرار گرفتن سپاه در فهرست تروریستی اتحادیه اروپا حمایت خواهند کرد.
مقاله، سرکوب اعتراضات را «جنگی یکسویه علیه شهروندان غیرمسلح» توصیف میکند و از اعدامهای فراقضایی، ناپدیدسازیهای قهری، شکنجه، اعترافات اجباری، سانسور گسترده و محرومسازی عامدانه بهعنوان ابزارهای سرکوب نام میبرد. نویسندگان با استناد به گزارشهای تحقیقی و منابع داخل ایران هشدار میدهند شمار کشتهشدگان از آغاز اعتراضات در ۲۸ دسامبر ممکن است به بیش از ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر رسیده باشد؛ آماری که به گفته آنها بهدلیل قطع اینترنت و محدودیت دسترسی، احتمالاً کمتر از واقعیت است.
شورای سردبیری ایراناینترنشنال پنجم بهمن در بیانیهای اعلام کرد ابعاد خشونت نیروهای سرکوب در جریان انقلاب ملی فراتر از برآوردهای اولیه بوده و بیش از ۳۶هزار و ۵۰۰ نفر در این سرکوب هدفمند به دستور علی خامنهای، دیکتاتور تهران، کشته شدهاند.
به نوشته این مقاله مشترک، ابعاد و ماهیت این سرکوب با تعریف «جنایت علیه بشریت» در اساسنامه رم دیوان کیفری بینالمللی انطباق دارد و بر اساس اصل «مسئولیت حمایت» (R2P) — که اتحادیه اروپا آن را پذیرفته — ایجاد تعهد میکند. نویسندگان هشدار میدهند در این مرحله، بیعملی دیگر به معنای خویشتنداری نیست، بلکه شکست اخلاقی، سیاسی و حقوقی است.
در ادامه، نویسندگان به خطر فوری برای هزاران معترض بازداشتشده اشاره میکنند که با تهدید اعدام روبهرو هستند، بهویژه با طرح اتهام «محاربه» از سوی مقامهای قضایی حکومت ایران. آنها میگویند بازداشتهای خودسرانه و نبود دادرسی عادلانه، مسئولیت جامعه بینالمللی را بیش از پیش سنگین میکند.
مقاله سپس شش مطالبه مشخص از اتحادیه اروپا مطرح میکند: تروریستی اعلام کردن سپاه پاسداران، اعمال تحریمهای اقتصادی هماهنگ و هدفمند، مسدودسازی داراییهای رژیم و ناوگان «نفتکشهای سایه»، تضمین دسترسی آزاد و امن به اینترنت از طریق فناوریهای ماهوارهای، پیگرد قضایی عاملان جنایتها بر اساس اصل صلاحیت جهانی، و آزادی فوری و بیقیدوشرط همه زندانیان سیاسی.
نویسندگان در نهایت خواستار تعیین ضربالاجلی روشن برای دسترسی آزاد سازمانهای مستقل حقوق بشری و بشردوستانه به داخل ایران شده و تاکید میکنند در صورت عدم تحقق این شرط، اتحادیه اروپا باید شناسایی دیپلماتیک جمهوری اسلامی را پس بگیرد. به باور آنان، چنین اقدامی پاسخی قانونی به رژیمی است که با حمله نظاممند به مردم خود، مشروعیتش را از دست داده است.
در پایان این مقاله تاکید شده است که حمایت از مردم ایران نه مداخله، بلکه اجرای تعهدات حقوقی و سیاسیای است که اتحادیه اروپا پیشتر پذیرفته و آنچه اکنون در خطر است، «اعتبار اروپا و پایبندی عملی آن به اصولی است که در بزنگاههای تاریخی به آنها استناد میکند».
منابع آگاه به این شبکه خبری گفتهاند که این تغییر رویکرد، تنها چند هفته پس از آن رخ میدهد که ترامپ بهطور جدی احتمال اقدام نظامی را در واکنش به سرکوب خونین اعتراضات سراسری در ایران بررسی کرده بود.
سیانان مینویسد ترامپ روز چهارشنبه در شبکه اجتماعی تروث سوشال خواستار آن شد که ایران برای دستیابی به «توافقی منصفانه و عادلانه ـ بدون سلاح هستهای» پای میز مذاکره بیاید و هشدار داد حمله بعدی آمریکا به ایران «بسیار شدیدتر» از حمله تابستان گذشته خواهد بود؛ حملهای که طی آن، ارتش ایالات متحده سه سایت هستهای ایران را هدف قرار داد.
به گفته منابع مطلع، گزینههایی که اکنون روی میز ترامپ قرار دارد شامل حملات هوایی به رهبران حکومت ایران و مقامهای امنیتی مسئول کشتار معترضان، همچنین حمله به تاسیسات هستهای و نهادهای دولتی جمهوری اسلامی است. با این حال، منابع تاکید کردهاند که ترامپ هنوز تصمیم نهایی نگرفته، اما با استقرار یک ناوگروه ضربتی جدید آمریکا در منطقه، دامنه گزینههای نظامی خود را گستردهتر از هفتههای گذشته میداند.
بر اساس این گزارش، ناوگروه ضربتی ناو هواپیمابر «یواساس آبراهام لینکلن» روز دوشنبه وارد اقیانوس هند شده و در حال نزدیکشدن به ایران است؛ حضوری که میتواند هم برای اجرای حملات احتمالی و هم برای محافظت از متحدان منطقهای آمریکا در برابر واکنش احتمالی حکومت ایران به کار گرفته شود.
سیانان گزارش داده است که اوایل این ماه میلادی، آمریکا و ایران از طریق تبادل پیامهایی غیرمستقیم ـ از جمله با میانجیگری دیپلماتهای عمان و تماسهایی میان استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه حکومت ایران ـ درباره امکان برگزاری دیداری برای جلوگیری از اقدام نظامی آمریکا گفتوگو کرده بودند. با این حال، به گفته منابع، بحث کوتاهی درباره دیدار حضوری هرگز به نتیجه نرسید و با تشدید تهدیدهای نظامی ترامپ، هیچ مذاکره مستقیم و جدیای میان دو کشور شکل نگرفته است.
به نوشته سیانان، مشخص نیست چرا ترامپ بار دیگر تمرکز خود را بر برنامه هستهای ایران گذاشته است؛ برنامهای که او تابستان گذشته مدعی شده بود در پی حملات آمریکا «بهطور کامل نابود شده است». با این حال، ارزیابیهای اطلاعاتی اخیر آمریکا نشان میدهد ایران در حال بازسازی تاسیسات هستهای خود در عمق بیشتری زیر زمین است و همچنان در برابر فشارها برای توقف غنیسازی اورانیوم مقاومت میکند. همچنین جمهوری اسلامی بازرسی تاسیسات هستهای خود توسط نهاد ناظر هستهای سازمان ملل را ممنوع کرده است.
در کنار تهدیدهای نظامی، آمریکا پیششرطهایی را نیز برای هرگونه دیدار با مقامهای ایرانی مطرح کرده است؛ از جمله پایان دائمی غنیسازی اورانیوم، اعمال محدودیتهای جدید بر برنامه موشکهای بالستیک و توقف کامل حمایت حکومت ایران از نیروهای نیابتی در منطقه. به گفته منابع، بزرگترین مانع در این مسیر، درخواست آمریکا برای محدودسازی برد موشکهای بالستیک ایران است؛ موضوعی که برای اسرائیل اهمیت حیاتی دارد. جمهوری اسلامی با این خواسته مخالفت کرده و اعلام کرده تنها درباره برنامه هستهای گفتوگو خواهد کرد؛ پاسخی که به گفته منابع، آمریکا به آن واکنشی نشان نداده و دو طرف را در بنبست قرار داده است.
سیانان همچنین گزارش داده است که در حالی که واشینگتن همچنان بهطور رسمی اعلام میکند آماده تعامل با تهران است، همزمان خود را برای سناریوی نظامی آماده میکند. ارتش آمریکا در حال انتقال سامانههای پدافند هوایی، از جمله آتشبارهای اضافی پاتریوت، به منطقه است و برنامههایی نیز برای استقرار سامانههای دفاع موشکی «تاد» در دست دارد. علاوه بر این، نیروی هوایی آمریکا قرار است رزمایش چندروزهای در خاورمیانه برگزار کند تا آمادگی عملیاتی خود را در شرایط دشوار به نمایش بگذارد.
در سوی مقابل، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه حکومت ایران، روز چهارشنبه هشدار داد نیروهای مسلح جمهوری اسلامی آماده پاسخ «فوری و قدرتمند» به هرگونه تجاوز به خاک، حریم هوایی یا آبهای ایران هستند. وزارت خارجه جمهوری اسلامی اعلام کرده این موضعگیری در واکنش به تهدیدهای اخیر ترامپ بیان شده است.
سیانان در ادامه با استناد به گزارشهای اطلاعاتی آمریکا مینویسد اگرچه جمهوری اسلامی پس از حملات آمریکا و اسرائیل به تاسیسات هستهای و نیروهای نیابتیاش و همچنین اعتراضات گسترده اخیر، در یکی از ضعیفترین موقعیتهای تاریخی خود قرار دارد، اما وارد آوردن «ضربهای قاطع» که به فروپاشی رژیم بینجامد، تضمینشده نیست. ترامپ و برخی مقامهای ارشد دولت او از جمله مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، گفتهاند حکومت ایران اکنون «ضعیفتر از همیشه» است، اما همزمان اذعان کردهاند که هیچکس نمیداند در صورت کنار رفتن علی خامنهای چه کسی قدرت را در دست خواهد گرفت.
این گزارش میافزاید که برخلاف مورد ونزوئلا، که پیش از اقدام آمریکا گفتوگوهایی برای ایجاد یک ساختار انتقالی انجام شده بود، چنین زمینهای در مورد ایران وجود ندارد. افزون بر این، برخی متحدان کلیدی آمریکا از جمله عربستان سعودی و امارات متحده عربی اعلام کردهاند اجازه استفاده از حریم هوایی و خاک خود را برای عملیات نظامی علیه ایران نخواهند داد؛ موضعی که بازتاب نگرانیهای عمیق منطقهای از پیامدهای یک درگیری گسترده است.
سیانان در پایان مینویسد هدف قرار دادن رهبر جمهوری اسلامی نیز با چالشهای جدی روبهروست. مقامهای اسرائیلی پس از درگیری ماه خرداد میان ایران و اسرائیل اذعان کردهاند که با وجود ضربات سنگین اولیه، امکان شناسایی و هدفگیری علی خامنهای فراهم نشده بود؛ موضوعی که پیچیدگی هرگونه سناریوی نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران را برجستهتر میکند.
با این حال، یک منبع آمریکایی دیگر گفت ترامپ هنوز درباره شیوه برخورد با جمهوری اسلامی تصمیم نهایی را اتخاذ نکرده و مشخص نیست آیا گزینه نظامی را در پیش خواهد گرفت یا نه.
هشتم بهمن، ترامپ با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال هشدار داد اگر جمهوری اسلامی حاضر به مذاکره و دستیابی به توافق نباشد، حمله بعدی به ایران «بسیار بدتر» خواهد بود.
او بر لزوم جلوگیری از رسیدن جمهوری اسلامی به سلاح هستهای تاکید کرد و افزود: «قبلا یک بار به ایران گفتم: توافق کنید! آنها این کار را نکردند و نتیجه آن عملیات چکش نیمهشب بود؛ تخریب گسترده ایران. حمله بعدی بسیار بدتر خواهد بود! نگذارید دوباره چنین اتفاقی بیفتد.»
یک مقام ارشد جمهوری اسلامی ۹ بهمن در مصاحبه با رویترز اعلام کرد حکومت ایران در حال آمادهسازی خود برای یک رویارویی نظامی است و همزمان از کانالهای دیپلماتیک نیز استفاده میکند.
او در عین حال واشینگتن را متهم کرد که تمایلی به مذاکره نشان نمیدهد.
آیا کارزار نظامی به تضعیف جنبش اعتراضی میانجامد؟
چهار مقام عرب، سه دیپلمات غربی و یک منبع ارشد غربی به رویترز گفتند این نگرانی وجود دارد که حمله احتمالی آمریکا به ایران به تضعیف جنبش اعتراضی منجر شود.
یک مقام ارشد اسرائیلی هم تاکید کرد از نظر این کشور حملات هوایی به تنهایی نمیتواند به سقوط جمهوری اسلامی بینجامد و برای تحقق این هدف «باید نیروی زمینی وارد عمل شود».
او اضافه کرد حتی اگر ایالات متحده خامنهای را از میان بردارد، ایران «رهبر جدیدی خواهد داشت که جای او را میگیرد».
به گفته او، تغییر مسیر سیاسی ایران در صورتی امکانپذیر است که فشار خارجی با یک «اپوزیسیون داخلی سازمانیافته» همراه شود.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، هشتم بهمن در جلسه استماع سنا با انتقاد شدید از عملکرد جمهوری اسلامی در مواجهه با اعتراضات مردمی گفت حکومت ایران اکنون «ضعیفتر از هر زمان دیگری» است.
