پیام اخوان، فعال حقوق بشر ایرانی-کانادایی و دادستان پیشین دادگاه رسیدگی به جنایات جنگی سازمان ملل، ابراز امیدواری کرد مقامهای جمهوری اسلامی مانند سران آلمان نازی محاکمه شوند و عدالت در مورد آنها به اجرا درآید.
اخوان جمعه سوم بهمن در مصاحبه با خبرگزاری رویترز گفت ابعاد جنایات جمهوری اسلامی در جریان اعتراضات اخیر «بیسابقه» بوده است.
او افزود: «تلاش ما این است که بستر عدالت انتقالی در ایران را فراهم کنیم؛ نوعی لحظه نورنبرگ برای کشور.»
مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، دوم بهمن اعلام کرد شمار کشتهشدگان در اعتراضات سراسری ممکن است بیش از ۲۰ هزار نفر باشد.
دادگاههای نورنبرگ پس از پایان جنگ جهانی دوم برای محاکمه رهبران آلمان نازی برگزار شدند. هدف اصلی این دادگاهها رسیدگی به جنایتهای جنگی، جنایت علیه بشریت و نسلکشی بود.
بدین ترتیب، مقامهای آلمان نازی بهصورت شخصی در برابر حقوق بینالملل پاسخگو شدند و اصل «دستور مافوق» بهعنوان دفاع مورد پذیرش قرار نگرفت.
این دادگاهها نقش مهمی در شکلگیری حقوق کیفری بینالمللی، تعریف جنایت علیه بشریت و ایجاد مبنای حقوقی برای دادگاههای بینالمللی بعدی داشتند.
برگزاری نشست ویژه شورای حقوق بشر سازمان ملل
اخوان یکی از دادستانهای دادگاه سازمان ملل برای محاکمه متهمان جنایت جنگی در یوگسلاوی سابق بود.
او قرار است در نشست ویژه شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد که سوم بهمن در خصوص تحولات اخیر ایران در ژنو برگزار میشود، سخنرانی کند.
بر اساس نامهای که ایرلند تهیه کرده، دستکم ۵۰ کشور از برگزاری این نشست برای بررسی گزارشهای معتبر درباره اعمال خشونت، سرکوب معترضان و نقض قوانین بینالمللی حقوق بشر در سراسر ایران حمایت کردهاند.
تصمیمگیری درباره تمدید فعالیت هیئت حقیقتیاب سازمان ملل که بهدنبال خیزش «زن، زندگی، آزادی» تشکیل شده، در دستور کار این نشست ویژه قرار دارد.
این طرح پیشنهادی همچنین خواستار انجام تحقیقات فوری درباره موارد نقض حقوق بشر و جرائم رخداده در جریان انقلاب ملی ایرانیان است. تحقیقاتی که با هدف «استفاده احتمالی در روندهای حقوقی آینده» انجام خواهند شد.
گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال از شهرهای مختلف ایران در روزهای اخیر از تشدید سرکوب، فضای حکومت نظامی و نقض گسترده حقوق شهروندان حکایت دارد. از برخورد خشن با معترضان تا فشار بر کادر درمان، استقرار نیروهای مسلح در خیابانها و روایتهای تکاندهنده از کشتهشدگان.
رویترز در ادامه گزارش خود نوشت فعالان حقوق بشر امیدوارند که برگزاری نشست اضطراری شورای حقوق بشر سازمان ملل بتواند فشار بیشتری بر جمهوری اسلامی وارد کند.
آزاده پورزند، سخنگوی ائتلاف «ایمپکت ایران»، گفت: «این نشست پیام روشنی به مقامهای ایرانی میفرستد مبنی بر اینکه جامعه جهانی اقدامات آنان را بهدقت زیر نظر دارد و سرکوب صداهای معترض را تحمل نخواهد کرد.»
ایمپکت ایران شامل ۱۹ سازمان غیردولتی فعال در زمینه حقوق بشر در ایران است.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
