مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، در نشست نهضت توسعه عدالت آموزشی در قزوین گفت در جنگ اخیر برخی کشورهایی که تهران آنها را «دوست» میدانست، به کمک ایران نیامدند و تاکید کرد تنها امید او «خدا و مردم» است.
پزشکیان پنجشنبه ۲۹ آبان گفت: «وقتی به ما حمله شد قاعدتا باید یک سری از کشورها که با آنها دوست بودیم به کمک میآمدند، ولی نیامدند.»
پزشکیان با اشاره به وضعیت کشور پس از حملات اخیر افزود: «من که اینجا ایستادم، به جز خدا و مردم، به هیچ کس چشم امید ندارم.»
او تاکید کرد ایران باید بدون انتظار کمک بیرونی از بحران عبور کند. پزشکیان افرود: «دیگر کشورها چه بخواهند کمک بکنند یا نخواهند کمک بکنند، ما باید از این بحران خارج شویم و خارج هم خواهیم شد.»
پزشکیان گفت: «نباید چشم امیدمان به خارج باشد که آیا میآیند کمک کنند یا نمیآیند؛ مگر آنها چه کسی هستند؟ مگر ما از آنها کمتر هستیم؟»
محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت جمهوری اسلامی ۹ مهر درباره جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل گفت که حکومت ایران انتظار داشت که روسیه در جریان این جنگ به کمکش بیاید اما مسکو کمکی نکرد.
او تاکید کرد که روسیه در زمینه پزشکی «به هیچ وجه کمک نکرد» و در دیگر زمینهها نیز کمکی به جمهوری اسلامی نکرد.
ظفرقندی افزود که پیمانها، تفاهمنامههای راهبردی، نظامی یا امنیتی، هیچگاه در عمل به درد جمهوری اسلامی نخوردهاند.
پیشتر محمد صدر، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام در اوایل شهریور اعلام کرد که در جریان جنگ اخیر و جنگ قبل از آن میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، این تردید به وجود آمده بود که چرا اسرائیل دقیقا از مکانهای تجهیزات پدافند هوایی ایران مطلع است.
او افزود که هم ارزیابیاش و هم اطلاعاتی که به او رسیده، حاکی است که «روسها اطلاعات تمام مراکز پدافندی را به اسرائیلیها داده بودند».
صدر با اشاره به «نامردی روسیه»، تاکید کرد: «روسها این جوری هستند.»
یدالله جوانی، معاون سیاسی سپاه پاسداران نیز در مردادماه در پاسخ به انتقادها درباره اینکه چرا چین و روسیه در جریان جنگ ۱۲ روزه به ایران کمک نکردند، گفت چون تهران از آنها کمک نخواست و از طرفی، قراردادهای طولانیمدت با این دو کشور شامل الزام آنها به دفاع از جمهوری اسلامی در جریان جنگ نمیشود.
این در حالی است که نشریه فارینپالیسی ۱۰ مرداد در تحلیلی «سکوت و انفعال پکن» در برابر حمله به متحد خود را نشانهای از محدودیتهای واقعی چین در مدیریت بحرانهای نظامی و ضعف ساختاری این کشور در اتحادهای غیررسمیاش با کشورهایی نظیر ایران و روسیه خواند.
در پیام صفحه فارسیزبان وزارت خارجه آمریکا که پنجشنبه ۲۹ آبان منتشر شد، آمده است مقامهای جمهوری اسلامی سالها هشدارهای کارشناسان را نادیده گرفته و «اصلاحات فوری لازم برای تضمین پایداری» را به تاخیر انداخته و اکنون با اجرای سیاستهایی چون «سهمیهبندی آب»، زندگی میلیونها نفر را مختل کردهاند.
وزارت خارجه آمریکا تاکید کرد که این بحران «اجتنابناپذیر نبود» و پیامد مستقیم «رژیمی است که منابع طبیعی و اکوسیستمهای ایران را فدای منافع سیاسی خود کرده» و اکنون مردم ایران بهای آن را میپردازند.
همزمان مسعود پزشکیان، رییس دولت چهاردهم، در سفر به استان قزوین گفت: «امروز دعوا بر سر آب است. زمانی که ما گفتیم باید پایتخت را منتقل کنیم، بودجه کافی نداشتیم؛ اگر داشتیم شاید انجام میشد اما همان زمان هم میگفتند این حرفها شدنی نیست. اما واقعیت این است که دیگر انتخابی نداریم و اجبار است.»
پزشکیان با اشاره به فرونشست ۳۰ سانتیمتری زمین و توصیف آن بهعنوان «فاجعه»، نسبت به بیتوجهی به حفظ محیط زیست و سوءمدیریت منابع آبی هشدار داد.
او افزود: «میتوانیم تهران را توسعه بدهیم اما نمیتوانیم مشکل آب آن را حل کنیم.»
رییس دولت در ادامه گفت: «میتوان از خلیج فارس آب آورد اما هر مترمکعب آب حدود ۵۰۰ هزار تومان هزینه دارد. آیا منطقی است برای یک مترمکعب آب چنین هزینهای بپردازیم؟ کدام منطق این را تایید میکند؟»
او ۱۵ آبان نیز در سفر به کردستان با اشاره به بحران منابع آبی هشدار داد که اگر در آذرماه باران نبارد، آب در تهران جیرهبندی خواهد شد و اگر باز هم باران نبارد، باید تهران را تخلیه کرد.
در واکنش به این اظهارات، رضا حاجی کریم، رییس فدراسیون صنعت آب ایران، تاکید کرد وضعیت آب در پایتخت «نگرانکنندهتر» از اظهارات پزشکیان و «وحشتناکتر» از آمارهای رسمی است.
در سوی دیگر، با تشدید بحران آب در کشور، شرکت آب و فاضلاب استان تهران، ۲۹ آبان اعلام کرد بهدلیل کمآبی شدید و خشکسالیهای اخیر، آب مشترکان پرمصرف بین ۱۲ تا ۲۴ ساعت قطع خواهد شد.
همزمان، بهنام بخشی، مدیر روابط عمومی شرکت آب و فاضلاب تهران گفت شش سال خشکسالی پیاپی، استان را از شرایط «حساس به آب» وارد مرحله «وضعیت قرمز آبی» کرده است.
او نجات تهران از کمآبی موجود را مستلزم «مصرف هوشمندانه، منصفانه و آیندهنگرانه شهروندان» دانست و خواستار صرفهجویی ۱۰ درصدی در مصرف آب و نصب وسایل کاهنده مصرف شد.
در ماههای گذشته و همزمان با تشدید بحران آب و ناتوانی حکومت در مدیریت منابع، مقامهای جمهوری اسلامی بارها تقصیر را متوجه مردم کرده و با دادن هشدار درباره کاهش ذخایر سدها، شهروندان را به «صرفهجویی» فراخواندهاند.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، پنجشنبه ۲۹ آبان خبر داد این طرح در تعداد معدودی از پمپ بنزینها آغاز شده و با اسکن کیوآرکد از طریق موبایل و ارسال شماره همراه، رمز اختصاصی برای سوختگیری ۳۰ لیتر بنزین آزاد برای فرد ارسال میشود.
همزمان مسعود پزشکیان، رییس دولت چهاردهم، در نشستی با فعالان اقتصادی استان قزوین، گفت: «بنزین را ۶۰ هزار تومان میخریم و هزار و ۵۰۰ تومان میفروشیم. کدام منطق و عقلی این را میگوید و آن زمان نتوانیم مشکلات معیشتی و اقتصادی مردم را حل کنیم.»
پیشتر در ۲۷ آبان، بورس انرژی تهران اعلام کرد بنزین سوپر وارداتی با قیمت پایه هر لیتر ۶۵ هزار و ۸۰۰ تومان، از دوم آذر عرضه خواهد شد.
بر اساس برآورد رسانهها، با در نظر گرفتن هزینههای توزیع، این بنزین با قیمت هر لیتر ۷۵ هزار تومان به دست مصرفکننده خواهد رسید. اقدامی که بهگفته برخی کارشناسان، میتواند نخستین گام در مسیر آغاز موج تازهای از افزایش قیمت بنزین باشد. موجی که دولت میکوشد آن را با تغییر سازوکار توزیع و حذف تدریجی یارانه خودروهای پرمصرف پیش ببرد.
در همین راستا، کامل تقوینژاد، دبیر هیئت دولت پزشکیان، درباره تغییرات قیمت بنزین اعلام کرده بود بنزین آزاد در جایگاهها با قیمت نزدیک به نرخ واردات عرضه خواهد شد.
در ادامه نشانههای مربوط به تغییر سیاستهای سوختی، مالک شریعتی، عضو کمیسیون انرژی مجلس، پنجشنبه ۲۹ آبان، در دانشگاه تهران گفت: «به فرض صفر بودن هزینه تولید داخلی بنزین، کف قیمت فعلی آن شش هزار تومان است. بنابراین اینکه گفته میشود بنزین را گران به مردم میدهیم، حرف غلطی است.»
او در ادامه گفت قیمتهای فعلی بنزین یعنی هزار و ۵۰۰ تومان و سه هزار تومان همچنان یارانهای هستند و افزود: «این یارانه پنهان نیست، بلکه آشکار است و هزینه اضافی آن از جیب دولت و عموم مردم پرداخت میشود.»
سیاستهای سوختی جمهوری اسلامی
شریعتی با اشاره به ناترازی انرژی در کشور، خواستار اصلاح سیاستهای سوختی شد و گفت ادامه این روند فشار بر منابع عمومی را افزایش میدهد و باید راهکارهای عملی برای مدیریت مصرف در نظر گرفته شود.
این در حالی است که پزشکیان در مناظرههای انتخاباتی بارها تاکید کرده بود: «بنزین را گران نخواهیم کرد.»
با این حال، او اول آبان گفت: «قیمت بنزین از آب هم کمتر است و در اصل افزایش قیمت آن هیچ تردیدی وجود ندارد.»
کارشناسان اقتصادی هشدار دادهاند اصلاح قیمت بنزین بدون برنامه حمایتی، میتواند هزینه حملونقل عمومی و بهای کالاهای اساسی را افزایش دهد؛ چرا که بخش عمده جابهجایی کالا و مسافر در ایران به سوخت یارانهای وابسته است.
طبق آمارهای رسمی، مصرف بنزین در ایران طی سالهای اخیر افزایش یافته و بخشی از نیاز کشور اکنون با واردات تامین میشود. روندی که فشار بیشتری بر بودجه دولت وارد میکند.
همزمانی اجرای طرحهای جدید سوختگیری و اعلام قیمتهای تازه سوخت با سالگرد اعتراضات آبان ۹۸ که در واکنش به افزایش ناگهانی قیمت بنزین شکل گرفت، موجب شده حساسیت افکار عمومی نسبت به این تغییرات بالا برود.
در نبود اطلاعرسانی شفاف و اقناع عمومی درباره ابعاد و پیامدهای طرح، برخی تحلیلگران هشدار دادهاند اجرای شتابزده سیاستهای جدید سوختی میتواند بار دیگر به تنشهای اجتماعی منجر شود؛ بهویژه در شرایطی که خاطره آبان خونین ۹۸ هنوز برای ایرانیان زنده است.
رویترز پنجشنبه ۲۹ آبان به نقل از دو منبع آگاه نوشت پزشکیان در نامه خود اعلام کرده جمهوری اسلامی «دنبال رویارویی نیست»، خواهان همکاری منطقهای عمیقتر است و «در صورت تضمین حقوق خود» همچنان «برای حل اختلاف هستهای از مسیر دیپلماسی» آمادگی دارد.
یکی از منابع کشورهای خلیج فارس گفت جمهوری اسلامی بهدنبال کانالی برای بازگشت به گفتوگو با واشنگتن است و بنسلمان نیز این موضوع را در دیدار این هفته با ترامپ مطرح کرده است.
این منبع افزود: «ولیعهد میخواهد بحران بهصورت مسالمتآمیز پایان یابد و این را به ترامپ منتقل کرده است.»
بنسلمان سهشنبه در جمع خبرنگاران گفت: «تمام تلاشمان را میکنیم تا میان ایران و آمریکا توافقی حاصل شود.»
درست یک روز پیش از سفر بن سلمان به ایالات متحده، نامهای از سوی پزشکیان به عربستان سعودی ارسال شد.
روابط تهران و ریاض پس از سالها تنش، با میانجیگری چین در سال ۲۰۲۳ بهبود یافت، اما رقابت راهبردی دو کشور همچنان ادامه دارد.
با این حال وزن سیاسی و امنیتی سعودی و رابطه نزدیک رهبری این کشور با ترامپ، ریاض را به بازیگری تبدیل کرده که نفوذی فراتر از میانجیهای پیشین مانند عمان و قطر دارد.
در مقابل، جایگاه منطقهای ایران طی دو سال گذشته با ضربات سنگین اسرائیل به نیروهای نیابتیاش در غزه و لبنان و سقوط بشار اسد، متحد دیرینه تهران در سوریه، تضعیف شده است.
حمید ابوطالبی، دیپلمات ایرانی، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که انتقال نقش میانجیگری از عمان و قطر به عربستان سعودی «تصمیمی استراتژیک» است که بهدلیل نفوذ مستقیم ریاض در واشنگتن، میتواند مؤثرتر باشد.
تهران و تکذیب پیام به ترامپ
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی چهارشنبه سخنان ترامپ درباره مذاکره با تهران را رد کرد و گفت «هیچ فرآیند مذاکراتی» میان دو کشور در جریان نیست.
بقائی چهارشنبه ۲۸ آبان با اشاره به آنچه «سابقه بدعهدی و زیادهخواهیهای مکرر آمریکا» خواند، گفت مذاکره با طرفی که «به دوسویهبودن گفتوگو اعتقادی ندارد» و «به اقدامات نظامی علیه ایران مباهات میکند»، فاقد توجیه است.
او تاکید کرد که آمریکا با رفتار و سخنان خود نشان داده بهدنبال تحمیل خواستههایش است و با چنین شرایطی «نمیتوان از روندی منطقی برای گفتوگو سخن گفت».
دولت سعودی هنوز واکنش رسمی به این گزارش نداده است.
مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا پس از حملات هوایی اسرائیل در خرداد و حملات همزمان نیروهای آمریکایی به سه سایت هستهای ایران متوقف شده است.
پیش از جنگ ۱۲روزه، پنج دور گفتوگو درباره برنامه غنیسازی ایران انجام شده بود، اما پس از حمله، روند مذاکرات به بنبست رسیده است.
با وجود اعلام حمایت تهران و واشینگتن از ادامه مسیر دیپلماتیک، شروط دو طرف همچنان در تضاد کامل است.
تهران، واشینگتن را به «خیانت به دیپلماسی» متهم میکند و لغو تحریمها را شرط اصلی میداند اما آمریکا خواستار توقف غنیسازی در خاک ایران، محدودیت موشکی و پایان حمایت تهران از گروههای شبهنظامی منطقه است؛ خواستههایی که جمهوری اسلامی رد میکند.
ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، هشدار دادهاند در صورت ازسرگیری غنیسازی، دوباره به ایران حمله خواهند کرد.
در تهران، علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، مذاکره «تحت تهدید» را رد کرده و گفته است ایران «تسلیم فشارهای نظامی و اقتصادی نمیشود».
اما چند مقام جمهوری اسلامی به رویترز گفتهاند نگرانی از تکرار حملات اسرائیل و خشم عمومی ناشی از وضعیت نابسامان اقتصادی، حاکمیت را به دنبال یافتن «گشایشی فوری» در روابط با آمریکا کشانده است.
از ۳۵ عضو شورای حکام، ۱۹ کشور به قطعنامه پیشنهادی آمریکا و تروئیکای اروپایی رای موافق دادند، سه کشور با آن مخالفت کردند و ۱۲ عضو نیز رای ممتنع دادند.
روسیه، چین و نیجر تنها اعضای شورای حکام بودند که با این قطعنامه مخالفت کردند.
خبرگزاری رویترز پنجشنبه ۲۹ آبان به نقل از منابع دیپلماتیک نوشت این قطعنامه با هدف تمدید و بازتنظیم ماموریت آژانس برای نظارت و گزارشدهی درباره ابعادی از برنامه هستهای حکومت ایران صادر شد.
این قطعنامه از تهران میخواهد پاسخهای مورد نیاز و دسترسیهای لازم را «بدون تاخیر» در اختیار بازرسان آژانس قرار دهد.
پیشتر یک دیپلمات ارشد اروپایی در حاشیه نشست شورای حکام به ایراناینترنشنال گفت قطعنامه ارائهشده علیه برنامه هستهای تهران رای لازم را بهدست خواهد آورد.
آلمان، ایالات متحده، بریتانیا و فرانسه، پیشنویس این قطعنامه را به شورای حکام ارائه کرده بودند که در آن از جمهوری اسلامی خواسته شده بلافاصله و بهطور کامل با آژانس همکاری کند و اجرای کامل پروتکل الحاقی را از سر بگیرد.
این چهار کشور شامگاه ۲۸ آبان در بیانیهای تاکید کردند: «پیام ما روشن است: ایران باید بدون تاخیر، مسائل پادمانی خود را حل کند. ایران باید از طریق فراهم کردن دسترسی، پاسخگویی و احیای نظارتها، همکاری عملی لازم را ارائه دهد تا آژانس بتواند وظایف خود را انجام دهد و روند بازسازی اعتماد تسهیل شود.»
جمهوری اسلامی پیش از این تهدید کرده بود تصویب این قطعنامه بر روابط تهران و آژانس «تاثیر منفی» خواهد گذاشت.
بیانیه مشترک جمهوری اسلامی، روسیه و چین
رسانههای حکومتی در ایران ۲۹ آبان گزارش دادند جمهوری اسلامی، روسیه، بلاروس، چین، کوبا، نیکاراگوئه، ونزوئلا و زیمبابوه، همزمان با نشست شورای حکام، بیانیهای مشترک صادر کردند.
در این بیانیه حملات آمریکا و اسرائیل به سایتهای اتمی حکومت ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه محکوم شده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، تاکنون بارها اعلام کرده در پی حملات ایالات متحده به سایتهای نطنز، فردو و اصفهان در جریان جنگ، برنامه هستهای جمهوری اسلامی نابود شده است.
با این حال، دیپلماتهای غربی بر این باورند که این حملات هرچند خسارتهای جدی بر جای گذاشت، اما نتوانست زیرساختهای هستهای ایران را منهدم کند و از همین رو، گمانهزنیها درباره ذخایر اورانیوم غنیشده تهران همچنان ادامه دارد.
میل به مذاکره با آمریکا
ترامپ ۲۷ آبان در نشست خبری مشترک با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، در کاخ سفید گفت جمهوری اسلامی بهشدت خواهان دستیابی به توافق است و «ما مشغول گفتوگو با آنها هستیم».
در سوی دیگر، ابراهیم عزیزی، رییس کمیسیون امنیت ملی مجلس، ۲۹ آبان از سرگیری مذاکرات میان تهران و واشینگتن را تکذیب کرد و در عین حال گفت: «میل به مذاکره بوده و هست.»
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی نیز ۲۸ آبان تاکید کرد حکومت ایران هرگونه توافق غنیسازی صفر را «خیانت» میداند و «به هیچ وجه» چنین شرطی را نخواهد پذیرفت.
پیش از جنگ ۱۲ روزه، پنج دور مذاکرات هستهای میان تهران و واشینگتن برگزار شد اما با تاکید مقامهای جمهوری اسلامی بر ادامه غنیسازی در خاک ایران، گفتوگوها به بنبست رسید.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ۲۸ آبان در گفتوگو با خبرنگار ایراناینترنشنال گفت همه تاسیسات هستهای ایران از بین نرفتهاند و تنها بخشی از آنها «آسیب شدیدی» دیدهاند.
او تاکید کرد تخریب بخشی از این تاسیسات نمیتواند دلیلی برای توقف بازرسیها باشد و نظارت آژانس همچنان ضروری است.
