رسانههای ایران همزمان با ششمین سالگرد اعتراضات آبان خونین ۹۸ که در واکنش به افزایش قیمت بنزین شکل گرفت، گزارش دادند طرح «سوختگیری بدون کارت سوخت» به صورت آزمایشی در تعدادی از پمپ بنزینها آغاز شده است.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، پنجشنبه ۲۹ آبان خبر داد این طرح در تعداد معدودی از پمپ بنزینها آغاز شده و با اسکن کیوآرکد از طریق موبایل و ارسال شماره همراه، رمز اختصاصی برای سوختگیری ۳۰ لیتر بنزین آزاد برای فرد ارسال میشود.
همزمان مسعود پزشکیان، رییس دولت چهاردهم، در نشستی با فعالان اقتصادی استان قزوین، گفت: «بنزین را ۶۰ هزار تومان میخریم و هزار و ۵۰۰ تومان میفروشیم. کدام منطق و عقلی این را میگوید و آن زمان نتوانیم مشکلات معیشتی و اقتصادی مردم را حل کنیم.»
پیشتر در ۲۷ آبان، بورس انرژی تهران اعلام کرد بنزین سوپر وارداتی با قیمت پایه هر لیتر ۶۵ هزار و ۸۰۰ تومان، از دوم آذر عرضه خواهد شد.
بر اساس برآورد رسانهها، با در نظر گرفتن هزینههای توزیع، این بنزین با قیمت هر لیتر ۷۵ هزار تومان به دست مصرفکننده خواهد رسید. اقدامی که بهگفته برخی کارشناسان، میتواند نخستین گام در مسیر آغاز موج تازهای از افزایش قیمت بنزین باشد. موجی که دولت میکوشد آن را با تغییر سازوکار توزیع و حذف تدریجی یارانه خودروهای پرمصرف پیش ببرد.
در همین راستا، کامل تقوینژاد، دبیر هیئت دولت پزشکیان، درباره تغییرات قیمت بنزین اعلام کرده بود بنزین آزاد در جایگاهها با قیمت نزدیک به نرخ واردات عرضه خواهد شد.
در ادامه نشانههای مربوط به تغییر سیاستهای سوختی، مالک شریعتی، عضو کمیسیون انرژی مجلس، پنجشنبه ۲۹ آبان، در دانشگاه تهران گفت: «به فرض صفر بودن هزینه تولید داخلی بنزین، کف قیمت فعلی آن شش هزار تومان است. بنابراین اینکه گفته میشود بنزین را گران به مردم میدهیم، حرف غلطی است.»
او در ادامه گفت قیمتهای فعلی بنزین یعنی هزار و ۵۰۰ تومان و سه هزار تومان همچنان یارانهای هستند و افزود: «این یارانه پنهان نیست، بلکه آشکار است و هزینه اضافی آن از جیب دولت و عموم مردم پرداخت میشود.»
سیاستهای سوختی جمهوری اسلامی
شریعتی با اشاره به ناترازی انرژی در کشور، خواستار اصلاح سیاستهای سوختی شد و گفت ادامه این روند فشار بر منابع عمومی را افزایش میدهد و باید راهکارهای عملی برای مدیریت مصرف در نظر گرفته شود.
این در حالی است که پزشکیان در مناظرههای انتخاباتی بارها تاکید کرده بود: «بنزین را گران نخواهیم کرد.»
با این حال، او اول آبان گفت: «قیمت بنزین از آب هم کمتر است و در اصل افزایش قیمت آن هیچ تردیدی وجود ندارد.»
کارشناسان اقتصادی هشدار دادهاند اصلاح قیمت بنزین بدون برنامه حمایتی، میتواند هزینه حملونقل عمومی و بهای کالاهای اساسی را افزایش دهد؛ چرا که بخش عمده جابهجایی کالا و مسافر در ایران به سوخت یارانهای وابسته است.
طبق آمارهای رسمی، مصرف بنزین در ایران طی سالهای اخیر افزایش یافته و بخشی از نیاز کشور اکنون با واردات تامین میشود. روندی که فشار بیشتری بر بودجه دولت وارد میکند.
همزمانی اجرای طرحهای جدید سوختگیری و اعلام قیمتهای تازه سوخت با سالگرد اعتراضات آبان ۹۸ که در واکنش به افزایش ناگهانی قیمت بنزین شکل گرفت، موجب شده حساسیت افکار عمومی نسبت به این تغییرات بالا برود.
در نبود اطلاعرسانی شفاف و اقناع عمومی درباره ابعاد و پیامدهای طرح، برخی تحلیلگران هشدار دادهاند اجرای شتابزده سیاستهای جدید سوختی میتواند بار دیگر به تنشهای اجتماعی منجر شود؛ بهویژه در شرایطی که خاطره آبان خونین ۹۸ هنوز برای ایرانیان زنده است.
رویترز پنجشنبه ۲۹ آبان به نقل از دو منبع آگاه نوشت پزشکیان در نامه خود اعلام کرده جمهوری اسلامی «دنبال رویارویی نیست»، خواهان همکاری منطقهای عمیقتر است و «در صورت تضمین حقوق خود» همچنان «برای حل اختلاف هستهای از مسیر دیپلماسی» آمادگی دارد.
یکی از منابع کشورهای خلیج فارس گفت جمهوری اسلامی بهدنبال کانالی برای بازگشت به گفتوگو با واشنگتن است و بنسلمان نیز این موضوع را در دیدار این هفته با ترامپ مطرح کرده است.
این منبع افزود: «ولیعهد میخواهد بحران بهصورت مسالمتآمیز پایان یابد و این را به ترامپ منتقل کرده است.»
بنسلمان سهشنبه در جمع خبرنگاران گفت: «تمام تلاشمان را میکنیم تا میان ایران و آمریکا توافقی حاصل شود.»
درست یک روز پیش از سفر بن سلمان به ایالات متحده، نامهای از سوی پزشکیان به عربستان سعودی ارسال شد.
روابط تهران و ریاض پس از سالها تنش، با میانجیگری چین در سال ۲۰۲۳ بهبود یافت، اما رقابت راهبردی دو کشور همچنان ادامه دارد.
با این حال وزن سیاسی و امنیتی سعودی و رابطه نزدیک رهبری این کشور با ترامپ، ریاض را به بازیگری تبدیل کرده که نفوذی فراتر از میانجیهای پیشین مانند عمان و قطر دارد.
در مقابل، جایگاه منطقهای ایران طی دو سال گذشته با ضربات سنگین اسرائیل به نیروهای نیابتیاش در غزه و لبنان و سقوط بشار اسد، متحد دیرینه تهران در سوریه، تضعیف شده است.
حمید ابوطالبی، دیپلمات ایرانی، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که انتقال نقش میانجیگری از عمان و قطر به عربستان سعودی «تصمیمی استراتژیک» است که بهدلیل نفوذ مستقیم ریاض در واشنگتن، میتواند مؤثرتر باشد.
تهران و تکذیب پیام به ترامپ
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی چهارشنبه سخنان ترامپ درباره مذاکره با تهران را رد کرد و گفت «هیچ فرآیند مذاکراتی» میان دو کشور در جریان نیست.
بقائی چهارشنبه ۲۸ آبان با اشاره به آنچه «سابقه بدعهدی و زیادهخواهیهای مکرر آمریکا» خواند، گفت مذاکره با طرفی که «به دوسویهبودن گفتوگو اعتقادی ندارد» و «به اقدامات نظامی علیه ایران مباهات میکند»، فاقد توجیه است.
او تاکید کرد که آمریکا با رفتار و سخنان خود نشان داده بهدنبال تحمیل خواستههایش است و با چنین شرایطی «نمیتوان از روندی منطقی برای گفتوگو سخن گفت».
دولت سعودی هنوز واکنش رسمی به این گزارش نداده است.
مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا پس از حملات هوایی اسرائیل در خرداد و حملات همزمان نیروهای آمریکایی به سه سایت هستهای ایران متوقف شده است.
پیش از جنگ ۱۲روزه، پنج دور گفتوگو درباره برنامه غنیسازی ایران انجام شده بود، اما پس از حمله، روند مذاکرات به بنبست رسیده است.
با وجود اعلام حمایت تهران و واشینگتن از ادامه مسیر دیپلماتیک، شروط دو طرف همچنان در تضاد کامل است.
تهران، واشینگتن را به «خیانت به دیپلماسی» متهم میکند و لغو تحریمها را شرط اصلی میداند اما آمریکا خواستار توقف غنیسازی در خاک ایران، محدودیت موشکی و پایان حمایت تهران از گروههای شبهنظامی منطقه است؛ خواستههایی که جمهوری اسلامی رد میکند.
ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، هشدار دادهاند در صورت ازسرگیری غنیسازی، دوباره به ایران حمله خواهند کرد.
در تهران، علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، مذاکره «تحت تهدید» را رد کرده و گفته است ایران «تسلیم فشارهای نظامی و اقتصادی نمیشود».
اما چند مقام جمهوری اسلامی به رویترز گفتهاند نگرانی از تکرار حملات اسرائیل و خشم عمومی ناشی از وضعیت نابسامان اقتصادی، حاکمیت را به دنبال یافتن «گشایشی فوری» در روابط با آمریکا کشانده است.
از ۳۵ عضو شورای حکام، ۱۹ کشور به قطعنامه پیشنهادی آمریکا و تروئیکای اروپایی رای موافق دادند، سه کشور با آن مخالفت کردند و ۱۲ عضو نیز رای ممتنع دادند.
روسیه، چین و نیجر تنها اعضای شورای حکام بودند که با این قطعنامه مخالفت کردند.
خبرگزاری رویترز پنجشنبه ۲۹ آبان به نقل از منابع دیپلماتیک نوشت این قطعنامه با هدف تمدید و بازتنظیم ماموریت آژانس برای نظارت و گزارشدهی درباره ابعادی از برنامه هستهای حکومت ایران صادر شد.
این قطعنامه از تهران میخواهد پاسخهای مورد نیاز و دسترسیهای لازم را «بدون تاخیر» در اختیار بازرسان آژانس قرار دهد.
پیشتر یک دیپلمات ارشد اروپایی در حاشیه نشست شورای حکام به ایراناینترنشنال گفت قطعنامه ارائهشده علیه برنامه هستهای تهران رای لازم را بهدست خواهد آورد.
آلمان، ایالات متحده، بریتانیا و فرانسه، پیشنویس این قطعنامه را به شورای حکام ارائه کرده بودند که در آن از جمهوری اسلامی خواسته شده بلافاصله و بهطور کامل با آژانس همکاری کند و اجرای کامل پروتکل الحاقی را از سر بگیرد.
این چهار کشور شامگاه ۲۸ آبان در بیانیهای تاکید کردند: «پیام ما روشن است: ایران باید بدون تاخیر، مسائل پادمانی خود را حل کند. ایران باید از طریق فراهم کردن دسترسی، پاسخگویی و احیای نظارتها، همکاری عملی لازم را ارائه دهد تا آژانس بتواند وظایف خود را انجام دهد و روند بازسازی اعتماد تسهیل شود.»
جمهوری اسلامی پیش از این تهدید کرده بود تصویب این قطعنامه بر روابط تهران و آژانس «تاثیر منفی» خواهد گذاشت.
بیانیه مشترک جمهوری اسلامی، روسیه و چین
رسانههای حکومتی در ایران ۲۹ آبان گزارش دادند جمهوری اسلامی، روسیه، بلاروس، چین، کوبا، نیکاراگوئه، ونزوئلا و زیمبابوه، همزمان با نشست شورای حکام، بیانیهای مشترک صادر کردند.
در این بیانیه حملات آمریکا و اسرائیل به سایتهای اتمی حکومت ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه محکوم شده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، تاکنون بارها اعلام کرده در پی حملات ایالات متحده به سایتهای نطنز، فردو و اصفهان در جریان جنگ، برنامه هستهای جمهوری اسلامی نابود شده است.
با این حال، دیپلماتهای غربی بر این باورند که این حملات هرچند خسارتهای جدی بر جای گذاشت، اما نتوانست زیرساختهای هستهای ایران را منهدم کند و از همین رو، گمانهزنیها درباره ذخایر اورانیوم غنیشده تهران همچنان ادامه دارد.
میل به مذاکره با آمریکا
ترامپ ۲۷ آبان در نشست خبری مشترک با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، در کاخ سفید گفت جمهوری اسلامی بهشدت خواهان دستیابی به توافق است و «ما مشغول گفتوگو با آنها هستیم».
در سوی دیگر، ابراهیم عزیزی، رییس کمیسیون امنیت ملی مجلس، ۲۹ آبان از سرگیری مذاکرات میان تهران و واشینگتن را تکذیب کرد و در عین حال گفت: «میل به مذاکره بوده و هست.»
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی نیز ۲۸ آبان تاکید کرد حکومت ایران هرگونه توافق غنیسازی صفر را «خیانت» میداند و «به هیچ وجه» چنین شرطی را نخواهد پذیرفت.
پیش از جنگ ۱۲ روزه، پنج دور مذاکرات هستهای میان تهران و واشینگتن برگزار شد اما با تاکید مقامهای جمهوری اسلامی بر ادامه غنیسازی در خاک ایران، گفتوگوها به بنبست رسید.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ۲۸ آبان در گفتوگو با خبرنگار ایراناینترنشنال گفت همه تاسیسات هستهای ایران از بین نرفتهاند و تنها بخشی از آنها «آسیب شدیدی» دیدهاند.
او تاکید کرد تخریب بخشی از این تاسیسات نمیتواند دلیلی برای توقف بازرسیها باشد و نظارت آژانس همچنان ضروری است.
شالبافان پنجشنبه ۲۹ آبان در مصاحبه با خبرگزاری ایلنا گفت: «بر اساس آخرین مطالعهای که در سال ۱۴۰۰ انجام شده است، شیوع اختلالات سلامت روان در کشور ما نسبت به قبل افزایش پیدا کرده که متاسفانه نشاندهنده یک روند نگرانکننده است.»
او افزود: «این آمار نسبت به آمار کشورهای منطقه نیز تا حدی بالاتر رفته است.»
شالبافان در عین حال تاکید کرد بهدلیل «ساختار سیاسی و اجتماعی» برخی کشورها، گروههای علمی و دانشگاهی امکان انجام مطالعات مستقل بر روی جمعیت عمومی را نداشتهاند و در نتیجه، تنها «سیستمهای دولتی» آمار منتشر میکنند که ممکن است «دقیق نباشد».
این نخستین بار نیست که نسبت به افزایش اختلالات روانی و پیامدهای آن در میان شهروندان ایران هشدار داده میشود.
۱۵ آبان، آفرین رحیمیموقر، رییس مرکز ملی مطالعات اعتیاد دانشگاه علوم پزشکی تهران، اعلام کرد آمار جهانی ابتلا به افسردگی حدود هفت درصد است، در حالی که در ایران نزدیک به ۱۳ درصد از جمعیت به این اختلال مبتلا هستند.
بر اساس آمار وزارت بهداشت که دیماه ۱۴۰۳ منتشر شد، در یک سال گذشته ۲۵ درصد از جمعیت عمومی کشور حداقل یک نوع از اختلال روانی را تجربه کردهاند.
پیوند فزاینده تغییرات اقلیمی با استرس و افسردگی
مدیر دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت در ادامه مصاحبه خود گفت تغییرات اقلیمی و پیامدهای آن، از جمله افزایش آلودگیها و بروز حوادث طبیعی، میتواند بهعنوان یکی از عوامل ایجادکننده استرس مزمن، زمینهساز تشدید اختلالات روانی مانند اضطراب و افسردگی باشد.
شالبافان افزود تاثیر تغییرات اقلیمی بر سلامت روان در میان گروههای در معرض خطر، بهویژه جوامع آسیبپذیر، شدت بیشتری دارد و به همین دلیل، پرداختن به ابعاد روانی و حمایت از سلامت روان افراد باید همزمان با سیاستها و اقدامات مقابله با تغییرات اقلیمی مورد توجه جدی قرار گیرد.
او ادامه داد: «در سالهای گذشته در بخشهای مختلفی از دنیا شاهد اتفاقاتی بودهایم که در زمره بحرانهای روانی-اجتماعی قرار میگیرند، از جمله جنگها، حوادث طبیعی و امثالهم که بهطور مستمر و طولانیمدت رخ دادهاند. بحرانهای اقتصادی نیز میتوانند بر شدت اختلالات سلامت روان تاثیرگذار باشند.»
پیشتر خبرگزاری رویترز از افزایش «اضطراب اقلیمی»، خودکشیهای ناشی از گرما و رنج روانی در جوامعی خبر داد که با سیل و آتشسوزیهای گسترده دست و پنجه نرم میکنند.
روزنامه گاردین نیز در گزارشی به «هزینههای پنهان» بحران اقلیمی پرداخت و نوشت موجهای گرما خطر خودکشی را افزایش میدهند و رویدادهای آبوهوایی میتوانند به بروز تروما، افسردگی و اضطراب منجر شوند.
مرور پژوهشها درباره فجایع اقلیمی نشان میدهد بازماندگان با نرخ بالاتری از اختلال استرس پس از سانحه، افسردگی و اضطراب مواجهاند؛ امری که حاکی از تشدید اختلالات موجود و افزودن بارهای تازه بر سلامت روان، بهویژه برای گروههای آسیبپذیر است.
شرق پنجشنبه ۲۹ آبان گزارش داد از اول مهر تا ۱۵ آبان، دو دختر به نامهای مرضیه البوغبیش و ستاره حیدری «با فاصله کمتر از یک ماه و به طرز مرموزی» در نزدیکی پارک شاپور در محله امیری آبادان مفقود شدند.
بر اساس این گزارش، با توجه به ابهامات فزاینده در این پروندهها، برخی مردم محلی، رسانهها و کاربران شبکههای اجتماعی احتمال دادهاند این حوادث بهصورت «سریالی» رخ داده باشد.
شرق افزود با گذشت یک ماه از ناپدید شدن مرضیه و دو هفته از مفقود شدن ستاره، هنوز پلیس و دادستانی گزارش جدیدی از آخرین وضعیت پروندههای آنها ارائه نکردهاند.
در این گزارش آمده است: «خانوادههای این دو دختر هر لحظه را در انتظار خبری جدید به سر میبرند؛ بهویژه آنکه پس از پرونده الهه حسیننژاد در تهران که ابتدا گزارش مفقودی او منتشر شده بود و پس از مدتی خبر قتلش منتشر شد، نگرانیهای خانوادهها نیز بیشتر شده است.»
پیکر حسیننژاد ۲۴ ساله پس از دو هفته مفقودی، ۱۵ خرداد در بیابانهای اطراف تهران پیدا شد. او که آخرین بار در حوالی میدان آزادی تهران دیده شده بود، با ضربات چاقو به قتل رسید.
حکم اعدام قاتل این دختر جوان شهریورماه پس از طی مراحل قضایی و بررسی فرجامخواهی در دیوان عالی کشور تایید شد.
دادستانی: در این مرحله چیزی برای رسانهای کردن وجود ندارد
امیرسام کمایی، مدیر روابط عمومی فرماندهی انتظامی آبادان، در مصاحبه با شرق درباره پرونده ناپدید شدن دو دختر در این شهر اعلام کرد موضوعات «فقدان و پیدا شدن» در حوزه کاری فرماندهی انتظامی قرار ندارد و دادستانی تنها نهادی است که میتواند در این خصوص اظهار نظر کند.
در سوی دیگر، مسئول روابط عمومی و امور رسانه دادگستری خوزستان به شرق گفت «فعلا اطلاعات در همان سطحی است که در ابتدای پرونده رسانهای شد» و «در این مرحله موضوعی برای رسانهای کردن وجود ندارد».
شرق در گزارش خود هشدار داد: «مشخص نیست که سرنخ جدیدی به دست نیامده یا به خاطر حساسیت پرونده، رسانهها به دادهها دسترسی ندارند. اگرچه روشن است که در فقدان شفافیت و اطلاعرسانی، احتمالا زمینه خوبی برای شایعه و حواشی نیز ایجاد خواهد شد.»
پونه پیلرام، فعال حوزه زنان در استان خوزستان، با تاکید بر ضرورت شفافیت در اطلاعرسانی گفت مردم در چنین شرایطی نیازمند دریافت اطلاعات دقیق و روشن هستند تا احساس امنیت کنند.
او افزود بر اساس برخی گزارشها، انتشار خبر ناپدید شدن دو زن فضای نگرانی و ترس را در آبادان تشدید کرده و بهویژه بر احساس امنیت زنان در این شهر تاثیر گذاشته است
شرق همچنین گزارش داد علاوه بر مرضیه و ستاره در آبادان، برخی خبرهای تاییدنشده از مفقود شدن دختری با نام اختصاری «ف-ر» در خرمشهر حکایت دارد.
فکر میکنند اگر دختری گم میشود، حتما دوستپسر داشته
برادر مرضیه در مصاحبه با شرق از وضعیت رسیدگی به پرونده خواهرش انتقاد کرد و گفت: «هیچ ردی از مرضیه به دست نیامده است. ما اصلا نمیدانیم چه بلایی سر خواهرم آمده ... مگر میشود ماموران در این مدت هیچ سرنخی به دست نیاورده باشند؟»
او افزود: «به ما گفتهاند شاید خواهرتان خواستگار داشته یا شاید با پسری فرار کرده است. ما مرضیه را میشناختیم. نه پای خواستگار سمج در میان بود، نه با پسری ارتباط داشت. اگر هر مورد مشکوکی بود، ما سریع به پلیس اعلام میکردیم، اما وقتی چیزی نبوده، ما نمیتوانیم به دروغ بگوییم که بوده. فکر میکنند اگر دختری گم میشود، حتما دوستپسری داشته که رفته.»
سعید حیدری، پدر ستاره، نیز گفت دادستانی و نیروهای انتظامی توانستهاند تلفن همراه دخترش را تا محدوده حاشیه شهر ردیابی کنند اما پس از آن هیچ نشانهای به دست نیامده است.
به گفته او، ماموران تصاویر دوربینهای اطراف پارک را نیز بررسی کردهاند، اما تاکنون مدرک یا سرنخی در آنها یافت نشده است.
او پیشتر در مصاحبهای احتمال داده بود دخترش در همان حوالی مورد حمله یک پسر قرار گرفته و بهزور سوار خودرویی شده باشد.
