عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در واکنش به سخنان اخیر رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، درباره نگرانی از احتمال توسل مجدد به زور علیه برنامه هستهای حکومت ایران هشدار داد چنین رویکردی پیامدی جز «شکست برای طرف مقابل» به همراه نخواهد داشت.
عراقچی پنجشنبه اول آبان در مصاحبه با خبرنگاران به اظهارات گروسی اشاره کرد و گفت: «نمیدانم ایشان این حرف را از سر نگرانی زده است یا تهدید.»
او اضافه کرد: «کسانی که چنین تهدیدهایی میکنند، باید بدانند تکرار یک تجربه شکستخورده نتیجهای جز شکست دوباره برایشان نخواهد داشت.»
هرچند جمهوری اسلامی در جریان نبرد با اسرائیل متحمل شکستهای گسترده اطلاعاتی و نظامی شد و شمار قابل توجهی از فرماندهان ارشد خود را از دست داد، در ماههای اخیر کوشیده است با ارائه روایتی متفاوت از این رخداد، خود را «پیروز» میدان نبرد معرفی کند.
گروسی ۳۰ مهر هشدار داد در صورت توسعه برنامه هستهای جمهوری اسلامی، تهران مواد کافی برای ساخت حدود ۱۰ بمب هستهای در اختیار خواهد داشت.
او افزود: «تهران فقط بهصورت محدود و تدریجی اجازه ورود بازرسان را میدهد. این محدودیتها بهدلیل ملاحظات امنیتی است که من آن را درک میکنم اما اگر دیپلماسی شکست بخورد، نگران استفاده دوباره از زور [علیه ایران] هستم.»
عراقچی در حالی به سخنان مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی واکنش نشان داد که در ماههای اخیر و بهویژه پس از جنگ ۱۲ روزه، شماری از مقامهای جمهوری اسلامی بهشدت از گزارشهای گروسی انتقاد کردند. برخی او را «عامل موساد» نامیدند و حتی روزنامه کیهان، رسانه زیر نظر نماینده علی خامنهای، خواستار اعدام او به اتهام «جاسوسی برای اسرائیل» شد.
جیدی ونس، معاون دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۲۹ مهر در یک نشست خبری در اسرائیل تاکید کرد واشینگتن خواهان «شکوفایی ایران و روابط خوب با ایرانیان» است اما «از هر ابزار دیپلماتیکی» برای جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای بهره خواهد برد.
در سوی دیگر، رهبر جمهوری اسلامی ۲۸ مهر اظهارات مداوم ترامپ درباره نابود شدن برنامه هستهای حکومت ایران را «خیال» خواند.
خامنهای تهدید کرد «اگر لازم باشد»، حکومت ایران بار دیگر از موشکهای خود استفاده میکند.
پیشتر و در ۱۸ شهریور، عراقچی و گروسی در قاهره بر سر سازوکاری تازه برای ادامه همکاریها میان دو طرف به توافق رسیدند.
با این حال، پس از فعال شدن مکانیسم ماشه و بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی، مقامهای حکومتی اعلام کردند تهران دیگر به این توافق پایبند نخواهد بود.
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، پنجشنبه اول آبان پیش از آغاز نشست این بلوک در بروکسل گفت: «از پیامهای ایالات متحده درباره تحریم روسیه بسیار خرسندیم. به نظر من، این مساله اهمیت زیادی دارد و نشاندهنده قدرت و همسویی ما در این زمینه است.»
او افزود: «روسیه باید هزینه خسارتهایی را که به اوکراین وارد کرده، بپردازد. ما به آمریکا نشان میدهیم که خودمان نیز گامهای بسیار مهمی برداشتهایم؛ همانطور که در تازهترین بسته تحریمی اتحادیه اروپا علیه روسیه دیده میشود.»
کشورهای عضو اتحادیه اروپا اول آبان بهطور رسمی نوزدهمین بسته تحریمی علیه روسیه را به تصویب رساندند. تحریمهایی که شامل ممنوعیت واردات گاز طبیعی مایع (الانجی) از این کشور است.
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین که برای دیدار با رهبران اروپایی در بروکسل حضور دارد، تحریمهای اخیر آمریکا و اتحادیه اروپا علیه بخش انرژی روسیه را «بسیار مهم» توصیف کرد.
او در عین حال تاکید کرد برای برقراری آتشبس باید فشار بیشتری بر مسکو وارد شود.
زلنسکی همچنین با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، از تحریمهای «قاطعانه و هدفمند» دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، علیه روسیه قدردانی کرد و نوشت این تحریمها «پیامی روشن است مبنی بر اینکه ادامه جنگ و گسترش ترور هزینه دارد».
رییسجمهوری اوکراین اضافه کرد: «اعمال فشار بر روسیه تنها راه موثر برای دستیابی به صلح است و تحریمها یکی از ارکان اصلی این فشار به شمار میآیند.»
وزارت خزانهداری آمریکا ۳۰ مهر اعلام کرد در واکنش به «نبود تعهد جدی» از سوی روسیه برای پایان دادن به جنگ اوکراین، تحریمهای تازهای علیه مسکو وضع کرده است.
این تحریمها دو شرکت بزرگ نفتی روسیه، روسنِفت و لوکاویل، و دهها شرکت تابعه آنها را هدف قرار میدهد.
مدودف: آمریکا در مسیر جنگ با روسیه است
دیمیتری مدودف، معاون شورای امنیت روسیه، اول آبان هشدار داد تصمیم ترامپ برای لغو دیدار با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه در بوداپست و اعمال تحریمهای نفتی علیه مسکو نشان میدهد واشینگتن «در مسیر جنگ» گام برمیدارد.
مدودف با انتشار مطلبی در پیامرسان تلگرام، با اشاره به ترامپ نوشت: «آمریکا دشمن ماست و این "میانجی صلح" پرحرف اکنون کاملا در مسیر جنگ با روسیه قرار گرفته است.»
او افزود: «تصمیمهای اتخاذشده در حکم اقدامی جنگی علیه روسیه محسوب میشود و ترامپ اکنون بهطور کامل با اروپای دیوانه همسو شده است.»
ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه، دیگر مقام این کشور بود که به تحریمهای نفتی ایالات متحده واکنش نشان داد.
او هشدار داد اقدام جدید آمریکا از منظر دستیابی به صلح در اوکراین «کاملا غیرسازنده» است.
به گفته زاخارووا، اهداف روسیه در اوکراین تغییری نکرده و برای خاتمه درگیری باید «ریشههای بحران» برطرف شود.
خبرگزاری رویترز اول آبان گزارش داد تحریمهای واشینگتن علیه مسکو به افزایش سه درصدی بهای جهانی نفت انجامید و هند را بر آن داشت تا احتمال کاهش واردات نفت از روسیه را مورد بررسی قرار دهد.
همزمان با این تحولات، روسیه اجساد هزار نظامی اوکراینی را تحویل داد و اوکراین نیز جنازه ۳۱ سرباز روسیه را برگرداند.
وارسته پنجشنبه اول آبان گفت همسرش از مردادماه ۱۴۰۳ در بازداشت نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی به سر میبرد و پس از ماهها بیخبری، به ۱۰ سال زندان محکوم شده است.
این در حالی است که در ماههای گذشته، جمهوری اسلامی بهدلیل بازداشتهای خودسرانه و پروندهسازیهای سیاسی-امنیتی، با انتقاد نهادهای بینالمللی و فعالان حقوق بشر مواجه شده است.
جلیلیان، دانشمند هستهای با سابقه همکاریهای بینالمللی
جلیلیان از چهرههای شناختهشده در حوزه علوم و فنون هستهای و از پژوهشگران پیشین آژانس بینالمللی انرژی اتمی است.
او در سال ۱۳۶۹ در رشته داروسازی دانشگاه تهران پذیرفته شد و پس از دریافت دکترای داروسازی، تحصیلات تخصصی خود را در زمینه رادیوداروها تکمیل کرد. حوزهای که نقش مهمی در درمان سرطانهای پیشرفته دارد.
جلیلیان در سال ۱۳۹۲ به پژوهشگاه علوم و فنون هستهای، زیرمجموعه سازمان انرژی اتمی ایران، پیوست و بهعنوان عضو هیات علمی و پژوهشگر به فعالیت پرداخت.
او بعدها مجری طرح ملی رادیوداروها در ایران شد. پروژهای کلیدی برای تولید داخلی رادیوداروهای مورد نیاز بیماران سرطانی در کشور.
از تهران تا وین؛ ماموریت علمی زیر نظر آژانس
وارسته در ادامه مصاحبه خود با ایراناینترنشنال گفت در سال ۱۳۹۳، جایگاهی شغلی در بخش رادیوداروی آژانس بینالمللی انرژی اتمی خالی شد و همکاران جلیلیان از او خواستند برای تصدی آن اقدام کند.
او افزود: «همسرم پس از طی مراحل قانونی و سه مصاحبه تخصصی، در اسفند همان سال پذیرفته شد و سه ماه بعد به وین نقل مکان کردیم. برای این جابهجایی، مجوز نهادهای امنیتی ایران لازم بود و همه مراحل از طریق سازمان انرژی اتمی انجام شد.»
به گفته وارسته، این پژوهشگر طی ۹ سال فعالیت در آژانس، چندین کتاب و مقاله تخصصی در زمینه رادیوداروها منتشر کرد و همچنان به همکاریهای علمی خود با ایران ادامه داد.
جلیلیان در طول این سالها، چندین بار برای دیدار با خانواده و شرکت در نشستهای تخصصی به ایران سفر کرد اما «هر بار در مکانی نامعلوم از جمله در برخی هتلهای تهران از سوی نیروهای امنیتی احضار و بازجویی میشد».
بازداشت در مرداد ۱۴۰۳
وارسته گفت که جلیلیان مرداد ۱۴۰۳ همراه با خانواده برای عیادت از مادرش به تهران سفر کرد و در جریان همان سفر، بهدست نیروهای جمهوری اسلامی بازداشت شد.
به گفته همسرش، جلیلیان چند روز پیش از دستگیری، در جلسهای با امیرحسین فقهی، رییس وقت پژوهشگاه علوم و فنون هستهای و از کشتهشدگان حملات اسرائیل به جمهوری اسلامی در جریان جنگ ۱۲ روزه، شرکت داشت.
وارسته اضافه کرد: «او به من گفته بود تحت فشار شدید نیروهای امنیتی است. سرانجام ۱۷ مرداد پنج مامور با او به خانه مادرش رفتند و وسایلش را توقیف کردند. بعد از آن، هیچ اطلاعی از محل نگهداری امیررضا نداشتیم.»
خانواده جلیلیان برای پیگیری پرونده او به سراغ برخی مقامات حکومت از جمله محمد اسلامی، رییس سازمان انرژی اتمی، علیاکبر صالحی، رییس پیشین این سازمان و احمدی، رییس حراست پژوهشگاه، رفتند اما پاسخ همه تنها یک جمله بود: «صبر کنید و دعا.»
جمهوری اسلامی بهویژه پس از جنگ ۱۲ روزه، شمار زیادی از شهروندان را به اتهام «جاسوسی» و «همکاری» با اسرائیل بازداشت، محاکمه و حتی اعدام کرد.
در یکی از آخرین موارد از اعدامها به اتهام «جاسوسی»، جواد نعیمی، از کارشناسان فعال در تاسیسات هستهای نطنز، ۲۶ مهر به دار آویخته شد.
حکم سنگین به اتهام «جاسوسی»
چند هفته پس از دستگیری، پروندهای امنیتی برای این دانشمند هستهای تشکیل شد و در اختیار ابوالقاسم صلواتی، یکی از قضات بدنام پروندههای سیاسی-امنیتی قرار گرفت.
وارسته در همین رابطه گفت: «همسرم در نهایت مقابل قاضی صلواتی قرار گرفت و بدون دسترسی به وکیل انتخابی، به اتهام جاسوسی برای بریتانیا به ۱۰ سال زندان محکوم شد.»
به گفته او، خانواده جلیلیان برای آزادی او با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی و سایر مقامهای این نهاد نیز تماس گرفتهاند اما تاکنون به نتیجهای نرسیدهاند: «حتی نماینده سازمان ملل متحد در تهران دو بار برای ملاقات با جلیلیان درخواست داده که با مخالفت مقامات قضایی و امنیتی روبهرو شده است.»
دانشمند بود، نه جاسوس
بازداشت جلیلیان پروندهای تازه به فهرست بازداشتهای امنیتی در ایران افزوده است. پروندههایی که اغلب با اتهامهای مبهم جاسوسی علیه چهرههای علمی و دوتابعیتی همراه هستند.
در حالی که مقامهای جمهوری اسلامی در خصوص پرونده جلیلیان سکوت کردهاند، همسر او گفت: «امیررضا فقط یک دانشمند بود، نه سیاستمدار و نه جاسوس. او برای درمان بیماران کار میکرد و حالا در زندان است.»
بر اساس گزارش پنجشنبه اول آبان خبرگزاری رویترز، روبیو پیش از عزیمت به اسرائیل به نقل از رییسجمهوری آمریکا گفت که این کشور اکنون از چنین اقدامی حمایت نمیکند، «زیرا ممکن است روند صلح را تهدید کند».
کنست اسرائیل ۳۰ مهرماه با ۲۵ رای موافق در برابر ۲۴ رای مخالف، لایحهای را برای اعمال قانون اسرائیل بر مناطق اشغالی کرانه باختری تصویب کرد. اقدامی که معادل الحاق رسمی این سرزمینها تلقی میشود. طرح دیگری برای الحاق شهرک معالیه آدومیم نیز با ۳۱ رای موافق تصویب شد.
اگرچه حزب لیکود به رهبری بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، از این طرحها حمایت نکرد اما تحلیلگران میگویند این اقدام در حالی انجام شد که برخی کشورهای غربی در ماه سپتامبر فلسطین را به رسمیت شناختند و در واکنش، بخشی از جناح راست اسرائیل به دنبال تشدید کنترل بر کرانه باختری است.
بر اساس گزارش سازمان ملل، حدود ۷۰۰ هزار شهرکنشین اسرائیلی در مناطق اشغالی کرانه باختری زندگی میکنند. شهرکهایی که جامعه جهانی آنها را غیرقانونی میداند.
اسرائیل اما با استناد به پیوندهای تاریخی و مذهبی، این مناطق را «مورد مناقشه» میخواند و با تشکیل دولت فلسطینی مخالف است.
واکنشها به تلاش اسرائیل برای الحاق کرانه باختری
امارات متحده عربی که در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ روابط خود با اسرائیل را در چارچوب «توافق ابراهیم» عادیسازی کرد، هشدار داده است الحاق کرانه باختری «خط قرمز» این کشور است.
انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک دولت امارات، چهارشنبه در نشستی خبری در ابوظبی گفت کشورش تاکنون از وقوع الحاق جلوگیری کرده است.
همزمان، طحنون بنزاید، مشاور امنیت ملی امارات، با جرد کوشنر و استیو ویتکاف، نمایندگان دولت آمریکا، درباره تثبیت آتشبس در غزه گفتوگو کرد.
عربستان سعودی، چهارشنبه رای اولیه کنست اسرائیل به دو لایحه مربوط به الحاق بخشهایی از کرانه باختری را محکوم کرد و آن را تلاشی برای «مشروعیتبخشی به حاکمیت اسرائیل بر شهرکسازیهای غیرقانونی» دانست.
وزارت خارجه عربستان سعودی در بیانیهای اعلام کرد که پادشاهی سعودی «قاطعانه» هرگونه شهرکسازی و اقدامات توسعهطلبانه اسرائیل را رد میکند.
در این بیانیه همچنین آمده است: «عربستان سعودی بار دیگر بر حق تاریخی و مسلم ملت فلسطین برای تشکیل دولت مستقل خود در مرزهای سال ۱۹۶۷ با پایتختی قدس شرقی، مطابق با قطعنامههای بینالمللی مربوطه، تاکید میکند.»
جنبش فتح نیز بلافاصله پس از تصویب این طرح در بیانیهای تلاش پارلمان اسرائیل برای الحاق بخشهایی از کرانه باختری را «اقدامی تحریکآمیز و خطرناک» خواند و هشدار داد: «این تصمیم درهای درگیریهای گسترده را در سراسر منطقه خواهد گشود.»
در این بیانیه آمده است: «اقدامات اخیر اسرائیل نه تنها تلاشی برای تحکیم اشغالگری است، بلکه هدف آن نابودی راهحل دوکشوری و جلوگیری از تشکیل کشور مستقل فلسطین است.»
فتح تاکید کرد که با وجود این تصمیمها، «حق ملت فلسطین برای تشکیل کشور خود از بین نخواهد رفت».
