ایراناینترنشنال
علی خامنهای صبح ۹ اسفند ۱۴۰۴ و در لحظات آغاز جنگ، با حمله به دفترش در قلب تهران، به همراه چندین نفر از فرماندهان ارشد نظامی، برخی مقامهای سیاسی و اعضای دفترش کشته شد.
در سالهای اخیر و پس از گسترش حملات اسرائیل به مقامهای حکومت ایران و فرماندهان و رهبران نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی در منطقه، علی خامنهای، رهبر کشتهشده جمهوری اسلامی، نمازهای میت زیادی خوانده بود.
در واقع یکی از بیشترین فعالیتهای او همین اقامه نماز میت بر جنازه کشتهشدگان بود، در حدی که برخی کاربران شبکههای اجتماعی به خامنهای لقب «بلاگر نماز میت» دادند. حالا اما جنازه خود او ۱۰۰ روز شده که بر زمین مانده است.
وعده و وعید برای برگزاری تشییع میلیونی
۶۰ روز از آتشبس میان جمهوری اسلامی و آمریکا گذشته است. در طول جنگ ۴۰ روزه و در دوره آتشبس، تشییع جنازه و دفن فرماندهان و مسئولان ارشد کشتهشده در جنگ برگزار شده، اما هنوز خبری از جنازه رهبر دوم جمهوری اسلامی و دفن او نیست.
۱۲ خرداد، محمدعلی توکلیزاده، معاون اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران، اعلام کرد برای جنازه خامنهای سه روز بدرقه در نظر گرفته شده و مراسم تشییع در تهران حداقل ۲۴ ساعت طول خواهد کشید.
او همچنین گفت احتمال برگزاری این مراسم در پایان ذیالحجه و اوایل محرم (اواخر خرداد) مطرح شده است.
معاون شهرداری تهران اضافه کرد پس از تهران، در قم و مشهد هم تشییع جنازه برگزار میشود.
این در حالی است که ۱۱ خرداد، محمدعلی انصاری، دبیر ستاد برگزاری مراسم سالمرگ روحالله خمینی، اعلام کرد مراسم امسال با تغییراتی نسبت به سالهای گذشته برگزار میشود و از مسئولان کشوری، وزیران، نمایندگان مجلس، روسای نهادها و فرماندهان نظامی برای حضور رسمی در این مراسم دعوت نشده است.
او گفت این تصمیم «به دلایل متعددی که تصمیمگیران نظام بر آن اشراف دارند»، اتخاذ شده است.
یعنی کمتر از ۲۰ روز قبل از زمانی که معاون شهرداری تهران وعده مراسم تشییع جنازه خامنهای را داده، امکان برگزاری مراسم عادی برای سالمرگ بنیانگذار جمهوری اسلامی وجود نداشته است.
بر اساس اعلام رسمی، قرار است جنازه خامنهای در مشهد و در حرم امام هشتم شیعیان دفن شود؛ هر چند که ۱۳ خرداد، جمعی از مدرسین حوزه علمیه قم در نامهای خطاب به مجتبی خامنهای درخواست کردند با توجه به اینکه شهر قم «مادر انقلاب اسلامی» است، جنازه رهبر کشتهشده جمهوری اسلامی در این شهر دفن شود.
با وجود همه این وعدهها و اظهارنظرها، همچنان اما خبری از تشییع جنازه خامنهای نیست.
تعارض تاخیر در دفن خامنهای با احکام فقه شیعه
در فقه شیعه، بر زمین ماندن جنازه دارای کراهت است و تسریع در دفن میت بسیار توصیه شده است.
طبق روایات موجود در «جواهرالکلام»، شتاب کردن در دفن میت مستحب است مگر آنکه مرگ قطعی نباشد که در این صورت، تا حصول علم به مرگ، واجب است دفن به تاخیر بیفتد.
همچنین تاخیر در دفن میت در صورتی که هتک او به شمار برود، جایز نیست. در مواردی گفته شده اگر میت باردار باشد و جنین در رحم او زنده و حفظ حیات جنین منوط بر دفن نکردن مادر باشد، تاخیر در دفن او واجب است.
«جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام»، اثر محمدحسن نجفی، یکی از منابع اصلی فقه شیعه است.
همچنین مکارم شیرازی، مرجع تقلید حامی حکومت، در پاسخ به یک استفتا گفته: «تاخیر دفن میت در صورتی که موجب هتک و توهین او باشد، جایز نیست.»
علیاکبر سیفی مازندرانی، از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، نیز گفته تسریع در تجهیز و دفن میت مومن مستحب است، مگر اینکه شک در تحقق مرگ حاصل شود و احتمال زنده بودن فرد باشد.
بر مبنای فقه شیعه، شتاب در دفن میت برای رسیدن به آرامش و جلوگیری از تغییر وضعیت ظاهری جسد مستحب است.
در مواردی تاخیر در دفن جایز است، به شرطی که بیاحترامی و هتک حرمت میت محسوب نشود و اگر تاخیر عمدی بدون دلیل موجه باشد، مکروه به شمار میرود.
حدیثی از پیامبر اسلام نیز وجود دارد که میگوید: «در حمل جنازه شتاب کنید. اگر مرده نیک اعمال است، او را به سوی نیکویی پیش میبرید و اگر غیر از آن است، بدی را از شانههای خویش بر زمین مینهید.»
ابهام در بقایای پیکر علی خامنهای
منصور ارضی، مداح مورد علاقه خامنهای، در یکی از تجمعهای شبانه حامیان حکومت، زمانی که مشغول روضهخوانی درباره عاشورا بود و میگفت پیکر بسیاری از «شهدای عاشورا» از شدت جراحات متلاشی شده بود، در یک جمله در خصوص جنازه خامنهای گفت: «بعدها گفته خواهد شد که از بدن رهبر ما چه باقی مانده است.»
درباره برخی افرادی که در زمان حمله در دفتر رهبر جمهوری اسلامی حضور داشتند، اطلاعاتی منتشر شده است. محمد قنبری، سرتیم حفاظت علی شمخانی، یکی از آنها بود.
خبرگزاری فارس نوشت ۲۰ روز بعد حمله، پیکر او از زیر آوار پیدا شد. شدت انفجار به سر و صورتش آسیب جدی زده بود؛ به گونهای که قابل شناسایی نبود. انگشترهای در دستش تنها نشانهای بود که هویت او را مشخص کرد.
همچنین مهدیه شادمانی، دختر علی شادمانی، فرمانده کشتهشده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا در جریان جنگ ۱۲ روزه، در استوری اینستاگرام خبر داد جنازه قنبری پس از یک ماه شناسایی شده است.
محسن نجفی، پاسدار همراه محمد پاکپور، فرمانده کل سپاه پاسداران، در حمله ۹ اسفند به دفتر خامنهای کشته شد.
رسانههای ایران نوشتند: «بدن او قطعهقطعه شد و قابل شناسایی نبود و یک ماه بعد و پس از انجام آزمایش دیانای بالاخره شناسایی شد.»
حسن محمدی، مشاور دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی (علی لاریجانی)، دیگر فرد کشتهشده در حمله به دفتر رهبر جمهوری اسلامی بود.
خبرگزاری فارس درباره محمدی نوشت: «چیزی از بدن او باقی نمانده و به سختی با دیانای شناسایی شد.»
پس از انتشار این اخبار، بسیاری پرسیدند آیا اساسا چیزی از بدن خامنهای باقی مانده است؟ همچنین این سوال مطرح شد که چگونه میشود پس از چنین حملات و انفجاری، مجتبی خامنهای زنده مانده باشد؟
چالش امامت و دشواری حضور مجتبی خامنهای
در باور شیعه، غسل، کفن و تدفین هر «امام» منحصرا به دست امام بعدی انجام میشود. از آنجا که امام دارای مقام «امامت» است، به لحاظ فقهی و کلامی شخص دیگری غیر از امام بعدی مجاز به انجام این مراسم برای او نیست.
شیعیان معتقدند سجاد، امام چهارم شیعیان، پس از واقعه عاشورا، پیکر پدرش را به خاک سپرد.
یا برای مثال، منابع فقهی و تاریخی شیعه عنوان کردهاند جواد، امام نهم شیعیان، که در زمان مرگ پدرش ۷ ساله بود، برای تدفین او در طوس «طیالارض» کرد، از مدینه خود را به خراسان در ایران رساند و مراسم را شخصا انجام داد.
بخشی از مشکل برای برگزاری مراسم تشییع و تدفین خامنهای به همین موضوع باز میگردد. جمهوری اسلامی بهعنوان تنها حکومت شیعی در جهان، ولی فقیه را نایب امام زمان میداند و به او لقب «امام» میدهد.
حکومت، رهبر جمهوری اسلامی را «ولی امر مسلمین جهان» و «امام جامعه در عصر غیبت» میخواند.
در چنین شرایطی و با وجود انتخاب رهبر بعدی پس از او، یعنی فرزندش مجتبی خامنهای، دشوار است برگزاری مراسم تشییع و تدفینی که نماز «امام پیشین» را «امام فعلی» نخواند و در مراسم او شرکت نکند.
مجتبی خامنهای که گفته میشود از حمله ۹ اسفند به دفتر پدرش جان سالم به در برده، ملاحظات فراوانی برای حضور در انظار عمومی دارد. اگر روایت زنده بودن او را بپذیریم، مسلما او مهمترین هدف امروز اسرائیل است.
احتمال شناسایی محل اختفا و ترور او از سوی اسرائیل محتملترین اتفاق پیشروست و از این رو، او نمیتواند بهسادگی در مراسم تشییع جنازه پدرش شرکت کند.
از سویی حجم آسیبها به او هنوز مشخص نیست. مقامهای حکومت او را در «سلامت کامل پس از آسیبهای جزئی» توصیف میکنند، اما اخباری در خصوص آسیب جدی به پاها و مخدوش شدن چهره او نیز وجود دارد.
رونمایی از مجتبی خامنهای اگر متحمل آسیبهای جدی شده باشد، میتواند هم به تضعیف روحیه حامیان حکومت بینجامد و هم دروغهای حکومت در این ۱۰۰ روز را افشا کند.
همچنین توجیه مراسم تشییع خامنهای بدون حضور دیگر مقامهای ارشد حکومت کمی دشوار است.
انگیزه مهم تبلیغات با یک جنازه
دل بستن مسئولان جمهوری به استفاده تبلیغاتی از مراسم احتمالی تشییع جنازه خامنهای هم مساله مهمی در تاخیر در برگزاری آن بوده است.
توکلیزاده، معاون شهرداری تهران، گفته بود این نهاد «در حال تدارک برای حضور جمعیتی بیش از ۱۵ تا ۲۰ میلیون نفر در تهران» است.
استفاده تبلیغاتی از این گونه مراسم در جمهوری اسلامی مسبوق به سابقه است. نمونه موخر آن تشییع جنازه قاسم سلیمانی، فرمانده پیشین نیروی قدس سپاه پاسداران، بود.
این تشییع جنازه از ۱۴ تا ۱۸ دی ۱۳۹۸ در شهرهای کاظمین، بغداد، نجف، کربلا، اهواز، مشهد، تهران و قم انجام گرفت و در نهایت، جسد سلیمانی در کرمان دفن شد.
رسانههای رسمی و مقامهای جمهوری اسلامی از حضور میلیونها نفر در این مراسم سخن گفتند و بارها از تصاویر آن برای اهداف تبلیغاتی استفاده کردند.
این تبلیغات حتی کشته شدن ۵۶ تن از افراد تشییعکننده سلیمانی در کرمان، شامل ۳۵ مرد و ۲۱ زن، را نادیده گرفت.
وجه دیگری از تاخیر در تشییع جنازه خامنهای، عبور از شرایط جنگی و برگزاری مراسمی با ابعاد میلیونی است.
پیشتر محسن محمودی، رییس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی استان تهران، گفته بود مراسم تشییع جنازه خامنهای «یک تشییع دهها میلیونی و ماندگار در تاریخ اسلام و ایران خواهد بود».
حکومت تصور میکند همانگونه که با به خیابان کشیدن حامیان خود در ۱۰۰ روز گذشته، فضای عمومی را از دست مخالفان خارج کرده، میتواند با برگزاری تشییع جنازه چندروزه و با انتشار تصاویر آن، برای خود مشروعیتی تازه دست و پا کند.
با همه این اقوال، همچنان جنازه خامنهای که مشخص نیست چه چیزی از آن باقی مانده و در این ۱۰۰ روز کجا نگهداری شده، دفن نشده است.
در واقع، حکومت جمهوری اسلامی ۱۰۰ روز پس از واقعه، نه موفق شده تصویری از رهبر جدیدش نشان دهد و نه جنازه رهبر پیشین را دفن کند.
این تاخیر طولانی نهتنها با اصول فقهی شیعه تعارض آشکار دارد، بلکه نشانهای از بحران جانشینی که بهظاهر حل شده اما در عمل همچنان لاینحل باقی مانده، مشکلات امنیتی عمیق و ناتوانی حکومت در مدیریت مراسم نمادین خود به شمار میرود.
