لاریجانی: آمریکاییها اصرار داشتند درباره مسائل موشکی هم مذاکره کنیم
علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی در مصاحبهای گفت: «ما همه راهها را رفتیم اما نمیخواستیم بهانه دستشان بدهیم که بگویند ایران نپذیرفت، خودشان پیشنهاد میدادند برای توافق اما باز خودشان نمیپذیرفتند.»
لاریجانی گفت: «آمریکاییها اصرار داشتند که اگر ما مذاکره کنیم حتما باید درباره موشکی هم صحبت کنیم.»
او افزود: «فعالشدن مکانیسم ماشه ربطی به مسائل نظامی ندارد و ۹۵ درصد تحریمها همین الان هم هست فقط پنج درصد متفاوت شده است.»
در شرایطی که مقامهای اسرائیل در ماههای گذشته بارها علی خامنهای را به مرگ تهدید کردهاند، رهبر جمهوری اسلامی در پیامی از مخفیگاه به مناسبت سالگرد هفته آغازین جنگ ایران و عراق بر ادامه نبرد تا مرگ تاکید کرد و «شهادت» را پاداش «مجاهدت» خواند.
خامنهای در پیامی که پنجشنبه سوم مهرماه در رسانههای ایران منتشر شد، نوشت «شهادت» در جنگ هشت ساله ایران و عراق، جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل و جنگ در لبنان، غزه و فلسطین پاداش «مجاهدت» است.
او در ادامه با تاکید بر اینکه «ملتها با این مجاهدتها رشد میکنند و با این شهادتها جلوه و جلا مییابند»، اعلام کرد: «مهم آن است که به وعده الهی درباره پیروزی حق و زوال باطل یقین کنیم و به وظیفه خود در نصرت دین خدا پایبند باشیم.»
صحبتهای خامنهای دباره «فرهنگ شهادتطلبی» دو روز پس از رد قاطع مذاکره با آمریکا و تاکید بر ادامه برنامه هستهای بهمعنای آن است که او «نوشیدن شربت شهادت» را بر «نوشیدن جام زهر» در مذاکره ترجیح میدهد.
رهبر جمهوری اسلامی پس از حمله اسرائیل به مخفیگاه منتقل شده است.
خامنهای اول مهر در یک سخنرانی تلویزیونی بر ادامه برنامه هستهای و غنیسازی اورانیوم در داخل ایران تاکید کرد و مذاکره با آمریکا را «ضرر محض» خواند و گفت جمهوری اسلامی در خصوص برنامه هستهای خود و سایر مسائل «تسلیم فشارها نشده و نخواهد شد».
او با اشاره به صحبتهای مقامهای آمریکایی در خصوص لزوم برچیدن غنیسازی در ایران نیز گفت: «ملت ایران توی دهن گوینده این حرف خواهد زد.»
در ماههای گذشته شماری از مقامهای اسرائیل در اظهارنظرهای مختلف رهبر جمهوری اسلامی را به مرگ تهدید کرده بودند.
در یکی از این تهدیدها، یسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل، ششم مرداد در سخنانی تهدیدآمیز خطاب به خامنهای هشدار داد که در صورت تداوم تهدیدات جمهوری اسلامی، دستهای اسرائیل، حتی به شخص او هم خواهد رسید.
کاتس پس از حملات موشکی سپاه به مناطق مسکونی تلآویو نیز اعلام کرده بود که خامنهای با این اقدامات دیگر نمیتواند زنده بماند.
در واکنش به تهدید علنی به ترور خامنهای، امیر سعید ایروانی، نماینده دائم جمهوری اسلامی در سازمان ملل، هفتم تیرماه در نامهای به دبیرکل، رییس شورای امنیت و رییس مجمع عمومی این سازمان خواست این اظهارات را «به شدیدترین شکل ممکن» محکوم کرده و اقداماتی را برای «پاسخگو کردن» عاملان این تهدیدها در دستور کار قرار دهند.
واشینگتنپست گزارش داد که پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، دستور برگزاری یک نشست اضطراری و کمسابقه برای صدها ژنرال و دریاسالار ارتش این کشور را در پایگاه تفنگداران دریایی در ویرجینیا صادر کرده است.
در این گزارش آمده که این دستور شامل همه افسران ارشد در رتبه سرتیپ تا ژنرال چهارستاره یا معادل دریایی آنها در سراسر جهان میشود و حتی فرماندهان در مناطق درگیری را هم در بر میگیرد.
واشینگتنپست افزود این نشست که هفته آینده در کوانتیکو برگزار خواهد شد، بدون اعلام دلیل مشخص فراخوانده شده و موجب سردرگمی و نگرانی در میان فرماندهان ارشد نظامی شده است.
سخنگوی پنتاگون تایید کرده که وزیر جنگ ایالات متحده اوایل هفته آینده با فرماندهان ارشد خود دیدار خواهد کرد اما جزئیات بیشتری ارائه نداد.
امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، پس از دیدار با مسعود پزشکیان در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل اعلام کرد تهران تنها چند ساعت برای اجرای شرایط پیشنهادی اتحادیه اروپا فرصت دارد.
مکرون سه خواسته اصلی خود را این گونه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «دسترسی کامل بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی در ایران. شفافیت درباره ذخایر مواد غنیشده و ازسرگیری فوری مذاکرات.»
مکرون همچنین یک خواسته دیگر مطرح کرد: «سسیل کوهلر، ژاک پاریس و لنارت مونترلوس، گروگانهای دولتی که بهطور خودسرانه و در شرایط غیرانسانی در ایران بازداشت شدهاند، باید فوراً آزاد شوند. فرانسه هیچ یک از فرزندان خود را رها نمیکند.»
پاریس پیشتر جمهوری اسلامی را متهم کرده بود که سیسیل کولر و شریکش ژاک پاریس را بیش از سه سال بهطور خودسرانه در زندان اوین نگه داشته که در شرایطی مشابه شکنجه و بدون دسترسی کافی به حمایت کنسولی هستند. تهران این اتهامات را رد کرده و اتباع فرانسوی زندانی را متهم به «جاسوسی برای موساد» دانسته است.
پس از این دیدار، دیوان بینالمللی دادگستری (لاهه) اعلام کرد فرانسه شکایت خود علیه ایران درباره نقض حق حمایت کنسولی از دو شهروند فرانسوی زندانی را پس گرفته است.
میدلایست فروم در تحلیلی درباره سخنان اخیر خامنهای در زمینه مقابله با اسرائیل و جنگ ۱۲ روزه نوشت سرسختی او ناشی از آنجاست که «معتقد است رژیم او در امان است» و «سخنرانی خامنهای نشان میدهد او بیش از حد به بقای خود مطمئن است که بخواهد از جاهطلبیهای هستهای و متعارف دست بکشد.»
این وبسایت نوشت: «البته جمهوری اسلامی همچنان بهشدت نامحبوب است و حتی درونحاکمیتیها نیز به نظام تردید دارند.»
در ادامه مطلب آمده است: «آرامشی که خامنهای آن را به اتحاد نسبت میدهد، در واقع نشانه بیسازمانی، نبود رهبری و ترس از ابتکار عمل است. این ویژگی در جوامع تمامیتخواه دیده میشود، اما در عین حال در فرهنگ سیاسی ایران نیز ریشهدار است.»
میدلایست فروم نوشت: «تنها تهدیدهایی که میتواند خامنهای را وادار به تغییر مسیر کند، تهدید علیه حیات رژیم یا جان خودش است.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا در دیدار با رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، در کاخ سفید گفت واشینگتن میتواند تحریمهای اعمالشده علیه ترکیه را لغو کند و زمینه فروش جنگندههای اف-۳۵ را فراهم آورد، اما خواستار توقف خرید نفت روسیه از سوی آنکارا شد.
به گزارش رویترز، ترامپ پنجشنبه سوم مهر با تاکید بر این که «قرار است تجارت بیشتری انجام دهیم» گفت: «ما درباره اف-۳۵اس، هالک بانک و طیف وسیعی از موضوعات بحث خواهیم کرد.»
مقامهای آمریکایی تایید کردند که سند تفاهمنامهای برای چند معامله تسلیحاتی با ترکیه از جمله فروش جنگندههای اف-۱۶ تنظیم شده است، اما نام اف-۳۵ در آن ذکر نشده چرا که فروش آنها به دلیل باقی ماندن سامانه موشکی اس-۴۰۰ روسی در ترکیه همچنان غیرقانونی است.
ترامپ گفت اگر نشست با اردوغان «خوب» پیش برود، تحریمها «تقریبا بلافاصله» لغو خواهد شد.
همگرایی در سوریه، اختلاف بر سر اسرائیل
ترامپ و اردوغان که هر دو از سوی منتقدان در کشورشان به تمرکزگرایی متهم میشوند، در موضوع سوریه مواضع مشترکی پیدا کردهاند و اکنون هر دو از دولت مرکزی در این کشور حمایت میکنند اما در مورد حملات اسرائیل به غزه اختلاف نظر دارند؛ آنکارا این حملات را «نسلکشی» مینامد، موضوعی که میتواند به مانعی در گفتوگوهای دو طرف تبدیل شود.
تلاش برای تقویت توان هوایی ترکیه
ترکیه، دومین ارتش بزرگ ناتو، بهدنبال افزایش توان هوایی خود در برابر تهدیدهای فزاینده در خاورمیانه، مدیترانه شرقی و دریای سیاه است.
آنکارا علاوه بر پیگیری خرید ۴۰ فروند اف-۱۶، درخواست تجهیزات پیشرفته و اصلاحات فنی برای این جنگندهها را مطرح کرده که هزینه آنها را حتی بالاتر از اف-۳۵ کرده است.
روابط ترامپ و اردوغان
رابطه شخصی دونالد ترامپ و رجب طیب اردوغان از سال ۲۰۱۷ آغاز شد. تماسهای مستقیم و وعدههای همکاری اقتصادی نویدبخش یک دوره تازه بود، اما خرید سامانه موشکی اس-۴۰۰ از روسیه خیلی زود این فضای مثبت را به بحرانی جدی تبدیل کرد.
در سال ۲۰۱۸، بازداشت یک کشیش آمریکایی باعث شد آمریکا تحریمهایی علیه مقامات ترک و تعرفههایی بر فولاد و آلومینیوم ترکیه اعمال کند. این موضوع به سقوط ارزش لیره منجر شد و اردوغان واشینگتن را به «جنگ اقتصادی» متهم کرد.
سال ۲۰۱۹ نقطه عطفی در روابط بود. ترکیه رسما از پروژه جنگندههای اف-۳۵ کنار گذاشته شد و آمریکا مانع تحویل این هواپیماها به آنکارا شد.
در همان زمان، ترامپ دستور خروج نیروهای آمریکایی از شمال سوریه را صادر کرد؛ اقدامی که به اردوغان اجازه داد عملیات علیه نیروهای کُرد را آغاز کند.
این تصمیم در آمریکا به عنوان «خیانت به متحدان کُرد» تعبیر شد اما برای اردوغان یک پیروزی به حساب آمد.
نامه مشهور ترامپ به اردوغان با عبارت «احمق نباش!» نمادی از این رابطه پرتنش اما شخصی بود.
در سال ۲۰۲۰، تحریمهای کاتسا علیه صنایع دفاعی ترکیه اعمال شد. با روی کار آمدن جو بایدن در ۲۰۲۱، روابط سردتر شد و تماسهای شخصی جای خود را به دیپلماسی رسمی داد.
بحران اس-۴۰۰، تحریمها و نگرانیهای مربوط به حقوق بشر در ترکیه مانع نزدیکی دو کشور بود.
با این حال، بازگشت ترامپ به قدرت در ۲۰۲۵ امید به مصالحهای تازه را زنده کرده است.
دیدار او و اردوغان در واشینگتن فرصتی برای توافقهای تجاری و نظامی تلقی میشود، اما تجربه گذشته نشان میدهد شکافهای راهبردی همچنان پابرجا خواهند ماند.
