دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، شنبه شب در سخنرانی در موسسه آموزشی کورنراستون گفت: «آرزوهای هستهای جمهوری اسلامی را با نابود کردن کامل تاسیسات غنیسازی آنها، از بین بردم.»
او گفت خلبانهای بمبافکنهای بی-۲ آمریکا در حمله به خاک ایران ۳۷ ساعت پرواز رفت و برگشت انجام دادند. آنها در این ماموریت سوختگیری کردند و آمریکا ۵۲ تانکر سوخترسانی بزرگ داشت.
ترامپ باردیگر این عملیات را «واقعا شگفتانگیز » خواند و گفت همه بمبهای هواپیماهای آمریکایی در ایران به هدف خوردند. او از زمان انجام این عملیات در خرداد ماه سال جاری، به مناسبتهای مختلف این موضوع را تکرار کرده و از قدرت نظامی آمریکا و خلبانانی که این عملیات را انجام دادند تمجید کرده است.
رئیسجمهوری آمریکا گفت خلبانهایی که در حمله به تاسیسات هستهای ایران شرکت داشتند در دیدار با او گفتند که به مدت ۲۲ سال، سالانه سه تا چهار بار برای چنین عملیاتی تمرین کرده بودند، اما ترامپ تنها رئیسجمهوری بود که جرات داشت به آنها اجازه انجام چنین کاری را بدهد.
بنبست در مذاکرات تهران و واشینگتن بر سر «حق» غنیسازی
مناقشه میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده در سال جاری بر سر موضوع حساس «حق غنیسازی اورانیوم در خاک ایران» به اوج رسیده است؛ موضوعی که اکنون به یکی از اصلیترین موانع ادامه گفتوگوها تبدیل شده است.
موضع حکومت ایران
مقامهای جمهوری اسلامی تاکید دارند که بر اساس معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT)، ایران به عنوان یک عضو حق دارد چرخه کامل سوخت هستهای، از جمله غنیسازی اورانیوم در داخل خاک خود را در اختیار داشته باشد. تهران این موضوع را «خط قرمز» مذاکرات معرفی کرده و میگوید عقبنشینی از آن به معنای تسلیم در برابر فشارهای سیاسی و خدشه به «استقلال و حق حاکمیت ملی» است. ایران همچنین مدعی است که فعالیتهای هستهایاش صرفاً برای مصارف صلحآمیز از جمله تولید برق و مصارف پزشکی دنبال میشود و نظارتهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز مشروعیت آن را ثابت میکند.
موضع آمریکا
ایالات متحده اما معتقد است که غنیسازی در خاک ایران خطر جدی گریز هستهای را به همراه دارد و میتواند راه را برای دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای هموار کند. واشینگتن میگوید ایران میتواند از بازار جهانی سوخت هستهای یا از طریق توافقهای بینالمللی نیازهای خود را تامین کند و ضرورتی برای غنیسازی در داخل ایران وجود ندارد. دولت ترامپ، همانند دولتهای پیشین آمریکا، تاکید کرده که پذیرش این حق برای ایران یک «ریسک امنیتی غیرقابلقبول» برای منطقه و جهان خواهد بود.
دلیل بنبست
مذاکرات اخیر بر سر احیای توافق هستهای گذشته و یا رسیدن به توافقی تازه عملاً در همین نقطه متوقف شده است. حکومت ایران اصرار دارد که بدون به رسمیت شناخته شدن «حق غنیسازی» هیچ توافقی پایدار نخواهد بود. در مقابل، آمریکا این خواسته را غیرقابلپذیرش میداند و آن را به معنای مشروعیتبخشی به برنامهای میخواند که میتواند به سرعت از مرحله صلحآمیز عبور کرده و به سطح نظامی برسد.
این شکاف بنیادین باعث شده گفتوگوها به بنبست برسد؛ شکافی که فراتر از مسائل فنی است و ریشه در بیاعتمادی عمیق و تضاد منافع راهبردی دو کشور دارد.
پس از حمله خردادماه آمریکا به تاسیسات اتمی جمهوری اسلامی، تولید اورانیوم و سایر فعالیتهای هستهای متوقف شده است و از سرنوشت ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی سازی شده اطلاعی در دست نیست.
همچنین مذاکرات با آمریکا متوقف شده و مذاکرات با سه کشور اروپایی هم به نتیجه نرسیده است.
بریتانیا، فرانسه و آلمان سرانجام پنجشنبه شش شهریور روند ۳۰ روزه بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل علیه ایران را آغاز کردند. جمهوری اسلامی این اقدام را محکوم کرده است.
اکنون با فعال شدن مکانیسم ماشه و فرآیند بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل متحد که در پی توافق هستهای سال ۲۰۱۵، موسوم به برجام، به حالت تعلیق درآمده بود، دوباره اجرایی خواهد شد.
رئیس جمهوری ایالات متحده در متن کوتاه خود جزییاتی در مورد آنچه «اتفاقاتی بد» توصیف کرده اعلام نکرد.
ترامپ پنجشنبه در سفر به لندن نیز گفته بود آمریکا رسما موضوع بازپسگیری بگرام را پیگیری کرده و یک روز بعد خبر داد که در این باره با مقامات افغانستان گفتوگو کرده است.
او خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان در دوران بایدن را «یک فاجعه تمامعیار» خواند و تصمیم به رها کردن بگرام را بهشدت مورد انتقاد قرار داد: «ما آن را مفت و رایگان به آنها دادیم. ما میخواهیم آن پایگاه را پس بگیریم.»
او موقعیت این پایگاه را از نظر استراتژیک بسیار مهم دانست و گفت: «بگرام فقط یک ساعت با جایی فاصله دارد که چین سلاحهای هستهای خود را میسازد.» ترامپ همچنین افزود بگرام «یکی از قدرتمندترین پایگاههای جهان از نظر استحکام و طول باند» است و تاکید کرد هر نوع هواپیما میتواند در آن فرود آید.
این اظهارات رئیس جمهوری آمریکا با واکنش چین مواجه شد. لین جیان، سخنگوی وزارت خارجه چین، جمعه گفت پکن «به استقلال، حاکمیت و تمامیت ارضی افغانستان احترام میگذارد» و افزود: «دامن زدن به تنش و ایجاد تقابل در منطقه مورد قبول نخواهد بود.»
پایگاه بگرام در نزدیکی مناطقی قرار دارد که چین به توسعه سایتهای موشکهای قارهپیمای خود مشغول است. پنتاگون در گزارشی به کنگره در سال ۲۰۲۴ اعلام کرده بود که چین حدود ۴۰۰ موشک بالستیک قارهپیما در اختیار دارد و پیشبینی کرده تا سال ۲۰۳۰ این رقم به هزار کلاهک عملیاتی برسد.
بگرام که پس از حملات یازدهم سپتامبر ۲۰۰۱ به مقر اصلی نیروهای آمریکایی در افغانستان بدل شد، تا سال ۲۰۲۱ تحت کنترل آمریکا بود و امکانات گستردهای از رستورانهای زنجیرهای و فروشگاهها تا یک زندان بزرگ را در خود جای میداد.
پس از خروج نیروهای آمریکایی، طالبان کنترل این پایگاه را به دست گرفت. مقامات طالبان اکنون مخالفت خود را با بازگشت نیروهای آمریکایی ابراز کرده و بر گفتوگوی دوجانبه بدون حضور نظامی واشینگتن تاکید دارند.
زاکر جلالی، مقام وزارت خارجه طالبان، همان روز در پیامی در شبکه ایکس تاکید کرد: «افغانستان و ایالات متحده میتوانند روابط اقتصادی و سیاسی بر اساس احترام متقابل و منافع مشترک داشته باشند، اما حضور نظامی آمریکا هرگز از سوی افغانها پذیرفته نشده و در مذاکرات دوحه نیز بهطور کامل رد شد.»
کارشناسان هشدار دادهاند حتی اگر طالبان با حضور دوباره آمریکا در بگرام موافقت کند، چین تمام تلاش خود را خواهد کرد تا مانع این اقدام شود. بیل روجیو، سردبیر «لانگ وار ژورنال»، گفت: «دولت ترامپ باید مراقب باشد امتیازهایی به طالبان ندهد که در نهایت دسترسی به بگرام مسدود شود.»
با این حال، مقامهای فعلی و پیشین آمریکا بازپسگیری بگرام را اقدامی پرهزینه و پیچیده توصیف کردهاند. یک مقام آمریکایی ناشناس گفت برای تصرف دوباره پایگاه، به بیش از ۱۰ هزار نیرو، استقرار سامانههای پدافندی و تدارکات گسترده نیاز خواهد بود.
کارشناسان نیز هشدار دادهاند حتی با موافقت طالبان، نگهداری از این پایگاه دشوار خواهد بود و نیروهای آمریکایی با تهدیدهایی از سوی داعش، القاعده و حتی حملات احتمالی موشکی حکومت ایران روبهرو خواهند شد.
یکی از مقامات پیشین دفاعی آمریکا نیز نزدیکی بگرام به چین را فاقد مزیت قابلتوجه نظامی دانست و تاکید کرد خطرات چنین اقدامی بیشتر از مزایای آن است.
ترامپ پیشتر دولت بایدن را بهخاطر واگذاری پایگاه بگرام مورد انتقاد قرار داده و مدعی شده بود برنامهای برای حفظ بخشی از نیروهای آمریکایی در آن وجود داشته، هرچند توافق سال ۲۰۲۰ با طالبان خروج کامل نیروهای بینالمللی را الزامی میکرد.
مهدی فضائلی اخیرا در گفتگو با خبرگزاری فارس درباره موضوع «تحمیل به رهبری» سخن گفته و نتیجه این سخن را «تضعیف رهبری و منفعل نشان دادن ایشان» دانسته است. او ضمن رد چنین چیزی، اعتقاد به آن را از سر نشناختن رهبری یا ناآگاهی یا قصد و غرض دانسته است.
رسایی در یادداشتی با عنوان «آیا تحمیل به رهبری ممکن است؟» نوشت: برخلاف ادعای فضائلی، در مقاطعی تصمیماتی گرفته شده که مطلوب رهبری نبوده اما به دلیل شرایط و اصرار برخی مقامات پذیرفته شده است. او برجام و مذاکره با آمریکا را از مهمترین نمونهها دانست.
به گفته رسایی، «رهبر انقلاب هیچگاه از برجام دفاع نکردند» و حتی در دیدار با دانشجویان به صراحت اشاره کردند که آنچه اجرا شد با شروط اولیه مطابقت نداشت. او افزود: «این برجام، چیزی نبود که رهبری مجوزش را داده بودند.»
رسایی همچنین به سخنان علی خامنهای در اسفند گذشته اشاره کرد که مذاکره با آمریکا را «غیرهوشمندانه، غیرعاقلانه و غیرشرافتمندانه» خوانده بودند. او گفت: «با وجود چنین موضع صریحی، به دلیل اصرار برخی مقامات پس از چند ماه اجازه مذاکره غیرمستقیم داده شد.»
او تاکید کرد که «تحمیل» به معنای ضعف رهبری نیست، بلکه «ناشی از ترک فعل و تحلیلهای نادرست اطرافیان» است. او با استناد به تجربه تاریخی پذیرش قطعنامه ۵۹۸ توسط آیتالله خمینی، یادآور شد که چنین تصمیمهایی «نتیجه شرایط خاص و فشارهاست نه انفعال شخص رهبر.»
رسایی در نوشته خود نتیجه گرفت: «نادیده گرفتن امکان تحمیل بر رهبری، به معنای تبرئه برخی مقامات و خواص جریان اصولگرا از بیعملی و فرصتطلبی است.» او هشدار داد که چنین نگاهی موجب «بیحسی بدنه جریان اصولگرا و انحراف مطالبهگری اجتماعی» خواهد شد.
در روزهای اخیر نیز رسایی، که از نمایندگان مخالف همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی است گفته بود که نسخهای از توافق جدید بین جمهوری اسلامی و آژانس بینالمللی انرژی اتمی را دیده که در آن هیچ بندی برای جلوگیری از بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل علیه تهران در قالب مکانیسم ماشه یا اسنپبک ندارد.
در این بیانیه آمده است: «به دولت اکوادور هشدار میدهد برای خوشخدمتی به نظام سلطه، آمریکا و اسرائیل، حقوق بینالمللی و انسانی را رعایت کند و به جبهه باطل و شیطانی کمک نکند.»
دولت اکوادور روز سهشنبه ۲۵ شهریورماه، سپاه پاسداران، حماس و حزبالله لبنان را بهعنوان «گروههای تروریستی و جنایتکار سازمانیافته» معرفی کرد.
این تصمیم با امضای فرمان اجرایی شماره ۱۲۸ از سوی دانیل نوبوآ، رئیسجمهوری اکوادر، رسمیت یافت.
در متن این فرمان آمده بود که فعالیت سپاه پاسداران، حماس و حزبالله تهدیدی مستقیم علیه امنیت عمومی، حاکمیت و تمامیت ارضی اکوادور محسوب میشود.
گیدئون سعار، وزیر خارجه اسرائیل، از این تصمیم دولت اکوادور قدردانی کرد و گفته بود که این «اقدام شجاعانه» پیامی روشن علیه «شبکه تروریستی» جمهوری اسلامی است و «امنیت جهانی» را تقویت میکند.
بیانیه ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی با برشمردن اقدامات سپاه در به اصطلاح «مبارزه و مقاومت در برابر آمریکا و اسرائیل و در دفاع از حقوق فلسطینیان و تمامیت ارضی ایران» و مقایسه آن با اقدامات دولت اسرائیل که به زعم این بیانیه «به خاک و سرزمین دیگران تجاوز کردهاند وهیچ خط قرمزی برای تجاوز خود نمی شناسند» و هیچ یک از قواعد و قوانین بین المللی را رعایت نمی کنند، از دولت اکوادور سوال کرده که «کدام تروریست است.»
در پایان این بیانیه تاکید شده است که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در کنار ملت فلسطین و لبنان و غزه خواهند ایستاد و از حقوق آنان دفاع خواهند کرد و هیچ گونه تهدیدی نخواهد توانست اراده آنان را تضعیف کند.
مقام وزارت خارجه جمهوری اسلامی: تروریستی اعلام کردن سپاه از سوی اکوادور اقدامی ناصواب است
پیشتر زهرا ارشادی، مدیرکل آمریکای وزارت خارجه جمهوری اسلامی، تصمیم اکوادور برای تروریستی اعلام کردن سپاه پاسداران را «ناصواب» خواند و گفت: «این اقدام نه تنها به روابط دوجانبه آسیب جدی میزند بلکه سابقه خطرناکی در روابط بینالدولی ایجاد کرده و مسئولیت بینالمللی اکوادور را موجب میشود.»
