عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، ورود بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به ایران را تایید کرد و گفت آنها برای «تعویض سوخت نیروگاه بوشهر» بازگشتهاند. به گفته عراقچی، ورود بازرسان با تایید شورای عالی امنیت ملی، تحت ریاست پزشکیان و دبیری لاریجانی، صورت گرفته است.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، اعلام کرد نخستین تیم بازرسان پس از ماهها وقفه به ایران بازگشتند. والاستریت ژورنال نوشت گروسی بهدلیل تهدیدهای جمهوری اسلامی تحت حفاظت امنیتی قرار گرفته است.
بازگشت بازرسان آژانس با واکنش برخی نمایندگان مجلس مواجه شده است. کامران غضنفری، نماینده تهران، گفت در صورت بازگشت بازرسان علیه مسعود پزشکیان اعلام جرم خواهد شد چرا که قانون تعلیق همکاری با آژانس نقض میشود.
عباس عراقچی گفت: «هیچ متن توافقی درباره چارچوب همکاری جدید ایران و آژانس مورد تایید نهایی قرار نگرفته است.»
موضوع حضور نمایندگان آژانس در ایران، در جلسه علنی چهارشنبه پنجم شهریور مجلس شورای اسلامی حاشیهساز شد و درگیری لفظی محمدتقی نقدعلی، نماینده خمینیشهر با محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی را در پی داشت.
نقدعلی گفت مصوبه مجلس برای حضور بازرسان آژانس انرژی اتمی در کشور باید رعایت شود و کسی که خلاف آن عمل کند «مجرم» است.
قالیباف تذکر او را «خارج از دستور و برخلاف آییننامه داخلی» خواند و گفت قانون الزام دولت به تعلیق همکاری با آژانس رعایت شده است.
با اینحال واکنش شماری از نمایندگان ادامه یافت و کامران غضنفری، نماینده تهران، گفت قالیباف میگوید با تایید شورای عالی امنیت ملی، برای ورود بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به مراکز هستهای اجازه داده شده است.
او ورود بازرسان آژانس به ایران را «نقض صریح قانون تعلیق همکاری» جمهوری اسلامی با این نهاد خواند.
غضنفری هشدار داد علیه پزشکیان اعلام جرم خواهد شد.
حضور بازرسان در ایران
همزمان، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی خبر داد که ورود بازرسان آژانس به ایران، با تصمیم شورای عالی امنیت ملی انجام شده است.
او گفت حضور این بازرسان در ایران، «صرفا برای نظارت بر تعویض سوخت نیروگاه بوشهر» صورت گرفته است.
عراقچی تاکید کرد: «هیچ توافق جدیدی بین ایران و آژانس "هنوز" نهایی نشده است.»
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، چهارم شهریور در مصاحبه با فاکس نیوز اعلام کرد نخستین تیم بازرسان این نهاد پس از ماهها وقفه به ایران بازگشته است.
به گفته او، بازرسان آژانس در شرایط جنگی ایران را ترک کردند.
گروسی تاکید کرد که با وجود این، ایران بهعنوان عضو معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای «موظف به پذیرش بازرسیها» است و بدون آن، «هیچ مذاکره جدیای شکل نخواهد گرفت».
متهم شدن آژانس به جاسوسی
امیرحسین ثابتی، نماینده تهران، پنج شهریور در واکنش به این مصاحبه در صحن مجلس گفت: «جاسوسان آژانس در قالب بازرس به ایران آمدهاند.»
او خطاب به علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، گفت: «زمان جنگ گفتید که وقتی جنگ تمام شود به حساب گروسی میرسیم اما ظاهرا الان گروسی دارد به حساب ما میرسد.»
علاوه بر لاریجانی، برخی دیگر از مقامات جمهوری اسلامی نیز پس از جنگ ۱۲ روزه، گروسی را تهدید کردند.
والاستریت ژورنال چهارم شهریور گزارش داد گروسی پس از دریافت تهدید مشخص از سوی جمهوری اسلامی، اخیرا تحت حفاظت ۲۴ ساعته نیروهای ویژه اتریش قرار گرفته است.
ثابتی در بخش دیگری از نطق خود، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی را خطاب قرار داد و گفت: «من متن توافقنامه شما با آژانس را خواندم. این متن فاجعه است. اگر دروغ است خواهشا تکذیب کنید.»
او افزود: «توافق عراقچی با آژانس، جنگ بعدی را قطعی میکند. امنیت ملی ما شوخی نیست.»
طرح این سخنان در شرایطی است که چهارم شهریور، آخرین دور مذاکرات هستهای میان ایران و سه کشور اروپایی در ژنو بدون نتیجه مشخص پایان یافت.
بر اساس گزارشها، اروپاییها شرط کردهاند از سرگیری بازرسیهای آژانس، ارائه گزارش دقیق درباره ذخایر اورانیوم غنیشده و ورود به روند دیپلماتیک با آمریکا، باید محقق شود.
شرق چهارشنبه پنج شهریور گزارش داد در بازه زمانی سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳، نزدیک به ۳۰ انجمن دانشجویی منحل شدند که از این تعداد، دستکم ۱۰ تا ۱۵ مورد در دانشگاههای تهران و مابقی در دانشگاههای دیگر شهرها بودند.
علت انحلال این انجمنها در آن زمان، «تحریک اعتراضات»، «فعالیت غیرقانونی»، «اقدام علیه امنیت ملی»، «اخلال در فعالیتهای دانشگاه» و موارد اینچنینی اعلام شد.
تجمعهای اعتراضی و مطالبهگری انجمنها در این دو سال همچنین به بازداشت فعالان دانشجویی و تشکیل پروندههای انضباطی گسترده منجر شد.
حسین سیمایی صراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، پنج آذر گفت «تمام» دانشجویانی که در اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ از تحصیل محروم شده بودند، به دانشگاه بازگشتهاند.
پزشکیان خرداد ۱۴۰۳ در جریان مناظره انتخاباتی گفته بود «دانشگاه باید خانه آزادی باشد نه پادگان» اما روایتهای دانشجویان نشان میدهد رویه گذشته همچنان ادامه دارد و وزارت علوم نیز حاضر به صدور مجوز بازگشایی انجمنها نیست.
محدودیتهای ادامهدار در بهشتی، امیرکبیر و نوشیروانی بابل
شانزدهم آذر ۱۴۰۱ و همزمان با روز دانشجو، اعضای شورای مرکزی «انجمن اسلامی دانشجویان آزادیخواه دانشگاه شهید بهشتی» در اعتراض به شرایطی که برای انجمن آنها و اعضایش ایجاد شد و در همراهی با اعتراضات، به شکل جمعی استعفا دادند.
دانشجویان دانشگاه بهشتی میگویند بعد از استعفا، اجازه برگزاری انتخابات دوباره داده نشد.
رضا، از دانشجویان پیگیر برای بازتاسیس این انجمن، به شرق گفت وزارت علوم آنها را در چرخهای بیپایان گرفتار کرده است: «وزارت علوم به ما گفت خوشبینانه است اگر فکر کنید برایتان نامه بزنیم. خودتان بروید با دانشگاه حل کنید.»
او افزود حتی وزارت علوم به دانشجویان گفته دخالتش در این مساله، میتواند به ضرر آنها تمام شود.
در دانشگاه امیرکبیر وضعیت «بغرنجتر» است.
پس از انحلال دو تشکل سیاسی در سالهای ۱۳۹۸ و ۱۴۰۰، در این دانشگاه تا امسال هیچ تشکل مستقلی فعال نبوده است.
بهنام، از فعالان باسابقه، به شرق گفت که در سال ۱۴۰۳ و با استقرار دولت جدید، به مجمع اسلامی پلیتکنیک اجازه فعالیت دادند اما «با فهرست اعضایی که خود دانشگاه انتخاب کرده بود».
او با اشاره به تلاش مسئولان دانشگاه برای مهندسی کردن انتخابات، توضیح داد: «حتی گفتند خودمان شورای مرکزی را تعیین میکنیم.»
این دانشجو تاکید کرد محدودیتها پس از انتخابات هم ادامه یافت؛ از نصب دوربین مقابل دفتر تشکل تا دخالت حراست در برنامهها.
در دانشگاه نوشیروانی بابل هم «انجمن فرهنگ و تمدن» در سال ۱۴۰۱ با «انحلال سفت و سخت» مواجه شد.
عرفان، عضو این انجمن، به شرق گفت علاوه بر انحلال تشکل، دبیر و سه عضو شورای مرکزی آن نیز بازداشت شدند.
او از دیدار دانشجویان با محمدجواد ظریف، معاون مستعفی پزشکیان و سپس سیمایی صراف خبر داد و گفت آنها وعدههای زیادی دادند اما در عمل چیزی جز «بازپرسیهای متعدد» و پاسکاری میان وزارت علوم و دانشگاه نصیب دانشجویان نشد.
محدودیتها در دیگر دانشگاهها
«انجمن اسلامی رویش»، تشکلی دانشجویی در دانشگاه علم و صنعت تهران است که سال ۱۴۰۱ به علت همراهی با دانشجویان معترض، شش ماه از فعالیت تعلیق شد.
این تشکل در پاییز ۱۴۰۲ توانست دوباره با انتخاباتی کنترلشده که در آن بسیاری از کاندیداها ردصلاحیت شدند، فعالیت خود را شروع کند.
احمدرضا، از اعضای این انجمن، به شرق گفت: «رویکرد کلی تغییر نکرده. همچنان برای بسیاری از برنامهها مجوز نمیدهند.»
در دانشگاه علامه طباطبایی، «انجمن دانشجویان آزاداندیش» در سال ۱۴۰۲ بهدلیل همراهی با معترضان در خیزش انقلابی منحل شد.
در دو سال اخیر، پیگیریهای دانشجویان برای بازگشایی به جایی نرسیده است. موضوعی که به گفته آریا، دانشجوی این دانشگاه، ناشی از «بیمیلی وزارت علوم و دانشگاه در قبول مسئولیت بازگشایی انجمن» است.
شرق در گزارش خود تاکید کرد رفتوآمد میان دانشگاه و وزارت علوم، پاسخهای متناقض، نبود اراده برای بازگشت تشکلها و فشار نهادهای بیرونی، همه باعث شدهاند امید احیای انجمنها با شعارهای دولت پزشکیان، رنگ ببازد.
پیشتر نیز گزارش شده بود که دیپلماتهای سفارت جمهوری اسلامی در کانبرا ساعاتی پس از اعلام اخراج، نیمهشب و زیر پوشش تاریکی پایتخت استرالیا را ترک کردند؛ اقدامی که در پی افشای نقش جمهوری اسلامی در هدایت دو حمله ضدیهودی در سیدنی و ملبورن و اخراج بیسابقه سفیر ایران از زمان جنگ جهانی دوم صورت گرفت.
شاهدان محلی گفتند سه مرد از ساختمان سفارت خارج شدند، صورتهایشان را با کاپشن پوشاندند و به سرعت سوار خودرویی شدند که بیرون منتظر بود. احمد صادقی، سفیر جمهوری اسلامی، تنها نیم ساعت پیش از کنفرانس خبری دولت از تصمیم اخراج مطلع شد و همراه با سه دیپلمات دیگر مامور به ترک خاک استرالیا شد.
آنتونی آلبانیز، نخستوزیر استرالیا، اعلام کرد اطلاعات سازمان امنیت داخلی (ASIO) به روشنی نشان داد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هدایت دو حمله آتشافروزی در رستوران «لوئیس کانتیننتال کیچن» سیدنی و کنیسه آدس اسرائیل ملبورن را بر عهده داشته است. او گفت این حملات با انگیزه یهودستیزی و ایجاد تفرقه در جامعه استرالیا انجام شد.
به گفته آلبانیز، این اتهامات «سطح تازهای» از مداخله خارجی را نشان میدهد: «این اقدام مستقیم و خشونت خارجی علیه استرالیاییهاست که با تامین مالی و استفاده از شبکههای جنایی در این کشور انجام شد.»
او افزود مدارک انتقال پول از ایران به عاملان محلی «کاملاً روشن» است.
پنی وانگ، وزیر امور خارجه استرالیا، این تصمیم را «بیسابقه پس از جنگ جهانی دوم» خواند و هشدار داد حدود چهار هزار شهروند استرالیایی مقیم ایران هرچه زودتر کشور را ترک کنند. او تاکید کرد حملات ضدیهودی «خط قرمز را رد کرده» و دولت نمیتواند آن را تحمل کند.
تونی برک، وزیر امور داخلی، نیز در واکنش به ادعای اسرائیل مبنی بر اینکه مداخله تلآویو باعث اخراج سفیر ایران شده، گفت: «مزخرف کامل است. بین دریافت این ارزیابی و آغاز تصمیمگیری ما حتی یک دقیقه فاصله نیفتاد.»
او افزود شاید عاملان مستقیم از نقش سپاه پاسداران بیخبر بودهاند، اما این چیزی از جدیت موضوع کم نمیکند.
اپوزیسیون استرالیا از تصمیم دولت استقبال کرد اما آن را دیرهنگام دانست. اندرو هستی، وزیر امور داخلی دولت سایه، گفت: «سال گذشته خواستار اخراج سفیر شده بودیم. این تصمیم پیام روشنی به حکومت ایران میفرستد که چنین رفتارهایی تحمل نخواهد شد.»
میکائیلا کش، وزیر امور خارجه دولت سایه، نیز انتقاد کرد چرا دولت آلبانیز سپاه پاسداران را زودتر در فهرست گروههای تروریستی قرار نداده است.
در مقابل، وانگ گفت اقدامهای دولت کنونی «سختتر از هر دولت پیشین» بوده است.
الگرا اسپندر، نماینده مستقل پارلمان، نیز افزود: «تروریستی شناختن سپاه مدتها به تاخیر افتاده بود.»
سازمان امنیت داخلی استرالیا در بیانیهای اعلام کرد جمهوری اسلامی علاوه بر دو حمله تاییدشده، احتمالاً در دیگر حملات نیز نقش داشته است.
با این افشاگری، روابط دیپلماتیک تهران و کانبرا به بحرانی بیسابقه رسیده و اخراج سفیر جمهوری اسلامی نقطه عطفی در تاریخ سیاست خارجی استرالیا بهشمار میرود.
در همین حال، آنتونی آلبانیز، بامداد چهارشنبه با دفاع از تصمیم خود برای خارج کردن دیپلماتهای استرالیا از تهران به دیلی تلگراف گفت جمهوری اسلامی سابقه «بیاحترامی به دیپلماتها» را دارد و به همین دلیل تخلیه آنها از تهران حیاتی بود.
او درباره اخراج سفیر جمهوری اسلامی از استرالیا هم گفت این اقدام، سیاسی نبوده و در پی دریافت گزارشها از سوی سازمان اطلاعات امنیتی استرالیاانجام شده است.
آلبانیز گفت: «ما گزارشهای کاملی دریافت کردیم مبنی بر اینکه آنها مطمئن بودند. شما باید مطمئن باشید. بسیار روشن بگویم که اخراج یک دیپلمات اقدامی سیاسی نیست. این کاری نیست که بهسادگی انجام شود.»
نخستوزیر استرالیا همچنین درباره نقش اسرائیل در ارائه اطلاعات در این زمینه افزود: «این عملیات بهطور قاطع، یک عملیات استرالیایی بود. سازمانهای اطلاعاتی با هم گفتوگو کردند، اما اینجا باید حق را به مدیرکل مایک برجس و دوستانمان در سازمان اطلاعات امنیتی استرالیاداد. این چیزی است که استرالیاییها باید به آن افتخار کنند.»
