کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی با اشاره به دیدار او و مجید تختروانچی با مدیران سیاسی سه کشور اروپایی در ژنو گفت: «تهران همچنان به دیپلماسی و یک راهحل دیپلماتیک سودمند برای هر دو طرف متعهد است.»
او افزود: «زمان آن است که سه کشور اروپایی و شورای امنیت سازمان ملل انتخاب درستی انجام دهند و به دیپلماسی، زمان و فضا بدهند.»
پایگاه خبری نورنیوز، رسانه نزدیک به شورای عالی امنیت ملی، چهارم شهریور نوشت ریاست هیات جمهوری اسلامی در این نشست را مجید تختروانچی و کاظم غریبآبادی، معاونان وزارت خارجه، بر عهده داشتند.
نورنیوز افزود در سوی دیگر نیز «مدیران سیاسی تروئیکای اروپا و همچنین معاون مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا» در نشست ژنو حاضر بودند.
عراقچی سهشنبه چهارم شهریور در گفتوگو با روزنامه «الشرق الاوسط» تاکید کرد: «آنچه حملات نظامی علیه تأسیسات هستهای نتوانست به آن دست یابد، در هیچیک از مذاکرات آینده با واشنگتن هم به دست نخواهد آمد.»
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی همچنین گفت تهران همچنان آماده مذاکرات «عادلانه و منصفانه» درباره برنامه هستهای است و افزود که مذاکرات با سه کشور اروپایی و آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای تعیین چارچوب جدید ادامه دارد.
همزمان، کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی با اشاره به دیدار او و تختروانچی با مدیران سیاسی سه کشور اروپایی در ژنو گفت تهران همچنان به دیپلماسی و یک راهحل دیپلماتیک سودمند برای هر دو طرف متعهد است.
این موضع در حالی تکرار میشود که علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، پیشتر به صراحت اعلام کرده بود که ایران «هیچ مذاکرهای زیر فشار» را نخواهد پذیرفت.
خامنهای دوم شهریور در دیدار با گروهی از حامیان جمهوری اسلامی با متهم کردن مدافعان مذاکره مستقیم با ایالات متحده تاکید کرد «باطن قضیه دشمنی آمریکا» با مسائلی چون مذاکره مستقیم «حل نشدنی» است.
جنگ ۱۲ روزه و احتمال رویارویی با اسرائیل
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در بخشی دیگر از این گفتوگو با بیان اینکه «اسرائیل و آمریکا در جنگ ۱۲ روزه به هیچیک از اهداف خود نرسیدند، درحالیکه ایران مقاومت کرد و پاسخ داد»، گفت: «ما تا آخرین لحظه به حملات موشکی ادامه دادیم و در نهایت اسرائیل خود درخواست آتشبس بدون قید و شرط را داد. این ثابت میکند که گزینه نظامی شکستخورده است.»
او احتمال رویارویی دوباره جمهوری اسلامی با اسرائیل را رد نکرد و گفت: «با این حال اگر دوباره چنین کاری کنند، پاسخ ما قویتر خواهد بود.»
از زمان برقراری آتشبس میان طرفین، گمانهزنیهایی در ایران و اسرائیل درباره آغاز مجدد جنگ مطرح شده است.
در آخرین نمونه، سالار ولایتمدار، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، گفت: «طبق قاعده، دشمن نباید دوباره به ایران حمله کند، ولی ما با طرفی مواجه هستیم که به هیچ اصول و قاعدهای پایبند نیست.»
تنگه هرمز و سیاست جمهوری اسلامی در خلیج فارس
عراقچی در پاسخ به پرسشی درباره تهدید به بستن تنگه هرمز گفت سیاست رسمی ایران «کاملا روشن» است و ایران خواستار «صلح و آرامش» در خلیج فارس است.
او افزود: «ایران کشور تولیدکننده و صادرکننده نفت است و اقتصادش بهطور قابلتوجهی به نفت وابسته است، بنابراین میخواهد که کشتیرانی برای همه آزاد باشد.»
عراقچی درباره برخی اظهارات متناقض مقامات جمهوری اسلامی گفت: «بسیاری از این حرفها موضع رسمی ایران نیست، بلکه نظر افراد عادی یا روزنامهنگاران است. سیاست رسمی ایران روشن است: ما خواستار صلح و آزادی کشتیرانی در خلیج فارس هستیم.»
او همچنین گفت: «در جنگ ۱۲ روزه، اسرائیل تأسیسات نفتی ما در عسلویه را هدف گرفت تا جنگ نفتی ایجاد کند، اما ما با حمله به تأسیسات اسرائیلی مانع انتقال جنگ به خلیج فارس شدیم.»
در روزهای گذشته و در ادامه تهدیدات مقامها و چهرههای حکومتی، حسین شریعتمداری، نماینده علی خامنهای در روزنامه کیهان، درباره احتمال اعمال محدودیت بر کشتیرانی غرب در تنگه هرمز گفت بستن تنگه هرمز میتواند بهای جهانی نفت را تا ۲۰۰ دلار افزایش دهد و ضربه اقتصادی شدیدی به دشمنان ایران وارد کند.
شریعتمداری، ۳۱ مرداد در صداوسیما گفت: «میتوانیم برای کشورهای آمریکا، فرانسه، انگلیس و آلمان در تنگه هرمز محدودیت ایجاد کنیم و اجازه ندهیم از آن عبور کنند.»
در واکنش، ریچارد گلدبرگ، رییس پیشین میز مقابله با توسعه تسلیحات کشتار جمعی ایران در شورای امنیت ملی آمریکا، این سخنان را غیرواقعی توصیف کرد و تاکید کرد فعالسازی فوری مکانیسم ماشه تنها راه مهار تهران است.
این انجمن در نامهای که به امضای وحید شریعت، رئیس انجمن علمی روانپزشکان ایران رسیده، تاکید کرده است که اجرای مجازات مرگ در ملاعام نهتنها تاثیر پایدار و اثباتشدهای بر کاهش جرم ندارد، بلکه باعث پیامدهای منفی روانی و اجتماعی بر جامعه و شهروندان میشود و افزایش بالقوه خشونت از آنجمله است.
در این نامه با استناد به پژوهشهای علمی آمده است که پس از اجرای اعدام، میزان ارتکاب قتل در جوامع مورد بررسی حتی به شکل موقت افزایش یافته است.
نویسندگان هشدار دادهاند که مشاهده مستقیم چنین صحنههایی بهویژه از سوی کودکان میتواند منجر به آسیبهای روانی جدی، از جمله اختلال استرس پس از سانحه، یا بروز رفتارهای تقلیدی ناخواسته شود.
کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» نیز سهشنبه چهارم شهریور در بیانیه هشتاد و سومین هفته خود با اشاره به اینکه طی هفته گذشته اعدام دو تن در ملا عام و مقابل چشمان مردم انجام شده است، نوشت: «حکومت اعدامی قصد دارد با تحقیر و عادیسازی خشونت، جامعه را در وحشت فرو برد.»
انجمن روانپزشکان در بخش دیگری از نامه تاکید کرده است که «نمایش خشونت در فضای عمومی» خطر ایجاد احساس تحقیر جمعی و کاهش اعتماد شهروندان به نهادهای حاکمیتی را در پی دارد.
به نوشته این انجمن، آسیبهای ناشی از چنین صحنههایی تنها محدود به افراد حاضر در محل اجرای حکم نیست و انتشار تصاویر ضبطشده آن میتواند دامنه آسیب را گستردهتر کند.
انجمن علمی روانپزشکان ایران نسبت به تاثیر منفی اعدام در ملا عام بر همبستگی اجتماعی نیز هشدار داده و آن را عاملی برای ایجاد شکاف میان جامعه و حاکمیت توصیف کرده است.
در پایان این نامه که سوم شهریور منتشر شده، انجمن علمی روانپزشکان ایران از رئیس قوه قضاییه خواسته است تا با اتخاذ تصمیمی فوری، دستور توقف اجرای اعدام در ملا عام صادر شود.
سایت حقوقبشری هرانا، در گزارشی که اول شهریور منتشر شد، با اعلام این خبر که در مردادماه دستکم ۱۶۰ نفر در زندانهای سراسر کشور به دار آویخته شدند، نوشت سه مورد از اعدامها در ملا عام و مقابل چشمان مردم صورت گرفته است.
فولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، پنجم مرداد با ابراز نگرانی از افزایش گسترده اعدامها در ایران، اجرای صدها حکم مرگ را محکوم کرد و خواستار توقف فوری این روند شد.
در بیانیه هشتاد و سومین هفته کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» که سهشنبه چهارم شهریور منتشر شد، آمده است که پیوستن جمعی از زندانیان زندان دهدشت به این کارزار یادآور این حقیقت تلخ است که هیچ گوشهای از ایران از سایه اعدام در امان نمانده است.
این کارزار با اعتصاب غذای جمعی از زندانیان زندان دهدشت در استان کهگیلویه و بویراحمد به ۵۰ زندان کشور گسترش پیدا کرد.
اعضای این کارزار با اشاره به اینکه تنها در هفته گذشته ۳۱ تن از جمله یک زن در ایران اعدام شدهاند و اعدام دو تن در ملا عام و مقابل چشمان مردم انجام شده است، اعلام کردند: «حکومت اعدامی قصد دارد با تحقیر و عادیسازی خشونت، جامعه را در وحشت فرو برد.»
همزمان با ادامه این کارزار، انجمن علمی روانپزشکان ایران در نامهای به غلامحسین محسنیاژهای، رئیس قوه قضاییه جمهوری اسلامی خواستار توقف «اعدام در ملا عام» بهدلیل «تاثیرات آسیبرسان به سلامت روان جامعه» شد.
این انجمن نوشت اعدام «باعث پیامدهای منفی روانی و اجتماعی بر جامعه و شهروندان میشود که افزایش بالقوه خشونت از آن جمله است.»
زندانیان عضو کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» در بخش دیگری از بیانیه خود به خبر تبدیل قطعه ۴۱ «بهشت زهرا» ــ محل دفن هزاران زندانی سیاسی اعدامشده در دهه ۶۰ ــ به پارکینگ واکنش نشان دادند.
آنها این اقدام را « تلاشی شرمآور برای پاک کردن حافظه جمعی و آثار جنایتهای حکومتی و بیحرمتی آشکار به قربانیان و خانوادههایشان» توصیف کردند؛ اقدامی که سازمان عفو بینالملل نیز آن را محکوم کرده است.
امضاکنندگان این بیانیه با تاکید بر اینکه اعدام راهحل نیست و نقض آشکار حق حیات و ابزاری برای ایجاد رعب و تثبیت سرکوب سیاسی است، بار دیگر از نهادهای بینالمللی، فعالان حقوق بشر و افکار عمومی جهانی خواستند که در برابر این چرخه مرگ ایستادگی کرده و اعتراض مردم ایران را بازتاب دهند.
اعتصاب غذای زندانیان عضو کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» از نهم بهمن ۱۴۰۲ با درخواست توقف صدور و اجرای این احکام آغاز شد و در هشتاد و سومین هفته آن زندانیان محبوس در ۵۰ زندان سراسر ایران دست به اعتصاب غذا زدهاند.
این کارزار طی ماههای گذشته به یکی از جریانهای اعتراضی مهم در زندانهای ایران تبدیل شده و هر هفته با اعتصاب غذا و تحصن زندانیان، صدای اعتراض به احکام اعدام و روندهای قضایی ناعادلانه را زنده نگه میدارد.
شهلا سهشنبه چهار شهریور در گفتوگو با وبسایت انتخاب، از سرنوشت تلخ یکی از بزرگترین پروژههای هنری ایران پرده برداشت و توضیح داد ۱۶ آذر ۹۹ عملیات ساخت این مجسمه عظیم شروع و دقیقا یک سال بعد، عملیات ساختش تمام شد.
روایتی تازه از «ضدیت با فردوسی» در مشهد
به گفته شهلا، حدود ۵۰ نفر و سه هزار «نفر ساعت» کار شبانهروزی انجام شد تا این مجسمه در مشهد ساخته شود.
قطعات مختلف در نهایت سرهم شد و در ارتفاعی ۳۰ متری به پایان رسید اما به گفته شهلا، بعد از انجام کار به دانشگاه فردوسی دستور دادند که «اجازه نصب را در دانشگاه ندارید».
به گفته عضو سابق شورای شهر مشهد، این اثر عظیم که از مجسمه مشهور «مسیح ریو» در برزیل نیز بزرگتر بود، میتوانست به یک جاذبه گردشگری و نمادی هویتی برای مشهد بدل شود.
با این حال، تنها یک سردیس ۸.۵ متری به جای آن در دانشگاه نصب شد و مجسمه اصلی اکنون در انبار خاک میخورد.
این مصاحبه همزمان با اعلام جرم دادستانی تهران برای زینب موسوی و تشکیل پرونده برای این فعال فضای مجازی منتشر شد.
دلیل این برخورد، «صحبتهای خلاف عفت عمومی مجری برنامه» در مورد ابوالقاسم فردوسی، از «مفاخر ادبیات و شعر ایران» اعلام شد.
رویکرد جمهوری اسلامی در جریان جنگ ۱۲ روزه و زیر آتش حملات اسرائیل، ناگهان تغییر کرد و مقامات و حامیان حکومت، پای مفاهیم و نمادهای ملی و میهنی را وسط کشیدند.
دلایل مخالفت با نصب مجسمه فردوسی
عضو پیشین شورای شهر مشهد در مصاحبه خود درباره مخالفتها با نصب مجسمه سراینده شاهنامه، توضیح داد یکی از بحثها این بود که ارتفاع مجسمه از ارتفاع حرم امام رضا بیشتر است و عدهای این موضوع را «بیاحترامی به حرم» در نظر گرفتند.
اجزای این مجسمه اکنون بخشی در انبارهای پروژههای حسین ثابت، سرمایهگذار اثر و بخشی در انبارهای دانشگاه فردوسی باقی مانده است.
در اتفاقی مشابه، سال ۱۳۹۳ شورای اسلامی شهر سلماس دستور داده بود مجسمه فردوسی از میدانی در این شهر حذف شود و در نهایت این اتفاق افتاد.
شهلا مجسمهای که در مشهد ساخته شده بود را یک جاذبه گردشگری و هویت بصری برای این شهر خواند و گفت حتی از آلمان و تاجیکستان پیشنهاد شهروندی و انتقال مجسمه را گرفتهاند، اما سازنده به دلیل علاقه به فردوسی و مشهد، نپذیرفته است.
به گفته او، زیر این مجسمه یک گالری و نمایشگاه بزرگ با موضوع شاهنامه طراحی شده بود، اما هیچ تمایلی برای بهرهگیری از آن وجود ندارد.
در هفتههای گذشته و در جریان جنگ ۱۲ روزه، در تهران مجسمه آرش کمانگیر نصب شده است، اما تا چند سال پیش، ستیز با نمادهای ملی به اشکال مختلف در کشور جریان داشت.
سال ۱۳۸۱ احمد جنتی در نماز جمعه تهران، خواستار تخریب مجسمه کاوه آهنگر در اصفهان شد، چرا که او اعتقاد داشت این مجسمه به محلی نمادین برای تجمع «ضد انقلاب» تبدیل شده است.
تابستان سال ۱۳۹۰، یاسوج مرکز کهگیلویه و بویراحمد درگیر اخبار تخریب مجسمه آریوبرزن بود.
در سال ۱۳۸۹ نیز به طور گستردهای و مشکوکی، مجسمهها که بسیاری از آنان به نمادهای ملی مربوط بودند به سرقت رفتند. هرگز انگیزه و هویت سارقان مشخص نشد.
حذف نام فردوسی از پردیس دانشگاه
شهلا در بخش دیگری از گفتوگو به اقدام دیگری اشاره کرد که به باور او نشانهای از بیتوجهی به میراث فردوسی در مشهد است: «در همان زمان اسم دانشگاه فردوسی را هم به پردیس دانشگاه تبدیل کردند...»
به گفته او، نام این شاعر حماسهسرا را از یکی از پر رفت و آمدترین مناطق مشهد حذف کردند چون احساس میکردند «شاید فردوسی مبدا نوعی ملیگرایی است».
عضو دوره پنجم شورای شهر تهران تاکید کرد: «زبان و ادبیات فارسی مدیون ایثار و گذشت و تلاش حکیم ابوالقاسم فردوسی است.»
در مورد استندآپ کمدی موسوی نیز عمده اعتراضات کاربران رسانههای اجتماعی در دو روز گذشته به همراستایی آن با مواجهه و مخالفت جمهوری اسلامی با ارزشهای ملی و میهنی بود.
گذشتهای پر از حذف آثار مرتبط با شاهنامه
این نخستین بار نیست که در مشهد نمادهای مرتبط با فردوسی حذف یا محو میشوند.
خرداد ۱۳۹۰، در میدان فردوسی مشهد بزرگترین نقاشی دیواری کشور با موضوع «داستانهایی از شاهنامه» به مساحت دو هزار و ۲۰۰ متر مربع ناگهان پاک شد.
این اثر که به سرپرستی ندا رئوفیان خلق شده بود، در اقدامی «شگفتانگیز» از سوی اداره اراضی آستان قدس رضوی محو شد و به جای آن عبارت «این ملک موقوفه حضرت رضا است» بر دیوار نقش بست.
شهرداری وقت مشهد با ابراز تاسف از این اقدام گفت که همه مراحل طراحی و اجرای نقاشی با هماهنگی آستان قدس انجام شده بود.
مدیر امور هنری شهرداری نیز این اقدام را «بیسابقه» خواند.
اسفند ۱۳۹۳ بار دیگر این رویکرد تکرار و نقاشیهای دیواری دیگری با مضامین شاهنامه در بلوار فردوسی مشهد پاک شد. این نقاشیها چهار سال پیش از آن تاریخ و با توافق شهرداری و مرکز فناوری اطلاعات سپاه اجرا شده بود.
این آثار از اقبال عمومی گستردهای برخوردار بودند، اما «به دلایلی نامعلوم» محو شدند و وعده ترسیم مجددشان هرگز محقق نشد.
محمدجعفر یاحقی، استاد برجسته ادبیات فارسی، همان زمان در واکنش به این اقدام گفت: «نگاه نامناسب و اساعه ادب به فردوسی به معنای ضدیت با ملیت و تمامیت ارضی ایران است.»
از محو نقاشیهای عظیم شاهنامهای در سالهای ۱۳۸۹، ۱۳۹۰ و ۱۳۹۳ گرفته تا توقف نصب مجسمه ۳۰ متری فردوسی در ۱۴۰۰، مشهد بارها صحنه ماجراهایی بوده که بسیاری آن را «ضدیت با فردوسی» تعبیر کردهاند.
