روزنامه اعتماد از «شیوع بالای انزواطلبی، اختلال فیزیكی روانشناختی و تظاهرات پارانوییدی در اسرای جنگی» جنگ هشت ساله ایران و عراق خبر داد و نوشت ميزان خودكشی در این افراد بهدلیل افسردگی عميق افزایش یافته است.
اعتماد یکشنبه مرداد در گزارشی به مناسبت سیوپنجمین سالگرد بازگشت اسرای ایرانی از اسارتگاههای عراق نوشت بسیاری از آنها پس از بازگشت به کشور با مشکلات جسمی و روانی مواجه شدند.
بر اساس این گزارش، سوءتغذیه، بیماریهای گوارشی و کلیوی، صدمات ناشی از شکنجه، افسردگی، کابوسهای شبانه و اختلال استرس پس از سانحه از مهمترین عوارضی است که اسرای پیشین تا دههها بعد از آزادی همچنان به آنها مبتلا هستند.
در این گزارش آمده است ناتوانی اسرا در انجام فعالیتهای عادی باعث شده خانوادههای آنها با مشکلات شدید اقتصادی و معیشتی دست و پنجه نرم کنند و این فشارها افزون بر بعد مالی، بر روابط خانوادگی و عاطفی هم اثر گذاشته است.
۴۱ هزار اسیر ایرانی
اعتماد در ادامه گزارش خود نوشت در جنگ ایران و عراق، بیش از ۴۱ هزار ایرانی به اسارت درآمدند.
با وجود تبلیغات فراوان جمهوری اسلامی درباره رسیدگی به اسرای آزادشده، این روزنامه یادآور شد در سالهای پس از آزادی آنان، مطالعهای جامع و قابل استناد که مبنای تصمیمگیری قرار گیرد، انجام نشده است.
به همین دلیل، عمده اطلاعات موجود از خاطرات اسرای ایرانی و توصیف شرایطی به دست میآید که در دوران اسارت با آن روبهرو بودند.
در بخش دیگری از این گزارش آمده است که در پی عملیات خیبر در اسفند ۱۳۶۲ و اسارت صدها نوجوان ایرانی، عراق در فروردین ۱۳۶۳ اردوگاهی ویژه برای حدود ۷۰۰ اسیر ۱۵ تا ۱۸ ساله تاسیس کرد که به «اردوگاه اطفال» مشهور شد.
وضعیت ناگوار کسانی که در جنگ شرکت کردند
این نخستین بار نیست که گزارشهایی درباره وضعیت ناگوار کسانی که در جنگ ایران و عراق شرکت کردند، منتشر میشود.
در اسفند ۱۴۰۱، مجروحان جنگ ایران و عراق برای چندمین بار نسبت به شرایط و وضعیت معیشتی خود اعتراض کردند.
در آن زمان، یکی از این مجروحان جنگ که در ادبیات رسمی از آنان با عنوان «جانباز» یاد میشود، گفت: «مقامهای حکومتی مدام این جمله را تکرار میکنند که بهخاطر خدا به جنگ رفتیم، در حالی که ما برای ملت ایران و برای خودمان به جنگ رفتیم.»
همچنین مهر ۱۳۹۹، همسر یک مجروح جنگ ایران و عراق گفت وقتی شوهرش برای دریافت «پای مصنوعی هوشمند» با تسهیلات دولتی به یک مرکز خدماتی مراجعه کرده، به او گفتهاند امکانات پیشرفته تنها برای «مدافعان حرم» بهصورت رایگان ارائه میشود.
کلانتری یکشنبه ۲۶ مرداد در مصاحبه با خبرگزاری فارس گفت: «سازمان هدفمندی یارانهها از بهمن پارسال تاکنون هیچ پرداختی نداشته و بدهی این سازمان به همراه بدهی بیمهها به داروسازان به بیش از ۳۰ هزار میلیارد تومان رسیده است.»
او افزود بسیاری از داروخانههای خصوصی بهدلیل چکهای برگشتی عملا از چرخه تامین دارو خارج شدهاند و شرکتهای پخش دیگر با آنها همکاری نمیکنند.
این اظهارات در حالی مطرح میشوند که گرانی دارو و خدمات پزشکی در ماههای اخیر فشار مضاعفی را بر شهروندان، بهویژه افشار کمدرآمد، وارد آورده است.
پیشتر ایراناینترنشنال گزارش داده بود شماری از شهروندان بیمار در شرایط موجود، از خرید دارو و پیگیری درمان خود منصرف شدهاند.
۵۰ درصد بازار دارو در انحصار داروخانههای دولتی
رییس انجمن داروسازان در ادامه مصاحبه خود اعلام کرد بیش از ۱۷ هزار داروخانه در ایران وجود دارد که از این تعداد، حدود ۱۶ هزار واحد خصوصی هستند.
کلانتری افزود با این حال، ۵۰ درصد از بازار دارویی کشور در دست ۱۷۰۰ داروخانه دولتی قرار دارد.
او ادامه داد: «شرکتهای دارویی بهدلیل اینکه نمیتوانند از داروخانههای دولتی و دانشگاههای علوم پزشکی پول بگیرند، به داروخانههای خصوصی فشار میآورند و مهلت تسویه بخش خصوصی را بسیار پایین میآورند.»
او مبلغ چکهای برگشتی داروسازان را چهار هزار میلیارد تومان عنوان کرد و افزود: «هر داروسازی که چک او برگشت میخورد، دیگر عملا نمیتواند دسته چک بگیرد و در عمل شرکتهای پخش با این داروساز دیگر کار نمیکنند، کالا نمیفروشند و این داروخانهها به سمت ورشکستگی میروند.»
انتقاد از «مداخلات اینترنتی دارو»
رییس انجمن داروسازان ایران همچنین از «مداخلات اینترنتی دارو» در ایران انتقاد کرد و نسبت به پیامدهای آن هشدار داد.
کلانتری گفت: «هرچقدر که ما توضیح میدهیم که دارو کالایی نیست که اجازه بدهیم که بیمار با استفاده از پلتفرم داروهای خود را تهیه کند، گوش کسی بدهکار نیست. یا از مراکزی خرید کند که اصلا معلوم نیست این مراکز کجاست.»
او تاکید کرد: «فروش دارو باید تحت نظارتهای شدیدی باشد و دادهها و اطلاعات مربوطه در سرورهای مستقر در وزارت بهداشت رصد شود.»
به گفته کلانتری، موضوع فروش اینترنتی دارو هماکنون در کمیسیون اصل ۹۰ مجلس شورای اسلامی مدافعانی دارد و حتی رییس این کمیسیون نیز از آن حمایت میکند.
ملکی یکشنبه ۲۶ مرداد در مصاحبه با ایرنا، خبرگزاری دولت جمهوری اسلامی، گفت این آتشسوزی ساعت ۱۸:۰۳ در خیابان رجایی بلوار پژوهشگاه رخ داد.
به گفته او، تاکنون دو نفر در این حریق مصدوم شدهاند.
شهرداری منطقه ۲۰ نیز اعلام کرد این انبار یک سوله دو هزار متری بود.
آتشسوزی به حدی گسترده بوده که به گزارش رسانههای ایران، نیروهای هفت ایستگاه آتشنشانی برای عملیات اطفای حریق به محل حادثه اعزام شدند.
کرامت ویسکرمی، مدیرعامل شرکت پخش فرآوردههای نفتی، در همین رابطه گفت: «این آتشسوزی به هیچیک از مخازن فرآوردههای نفتی ما ارتباطی ندارد و مربوط به یک شرکت خصوصی است.»
رسانههای ایران خبر دادند دود ناشی از این آتشسوزی از میدان آزادی تهران قابل دیدن است.
تکرار آتشسوزیهای بحثبرانگیز در ایران
از سوم تیر تا ۲۰ مرداد، دستکم ۵۰ انفجار و آتشسوزی بحثبرانگیز در ۱۹ استان کشور رخ داده است.
وقوع این انفجارها پس از آتشبس با اسرائیل، احتمال ارتباط برخی از آنها با مرگ مشکوک چهرههای امنیتی و نظامی و تردیدها درباره علت واقعی بروز آنها را افزایش داده است.
مقامات و رسانههای رسمی جمهوری اسلامی از سوم تیر تاکنون در موضعگیریهای خود، ضمن اینکه وعده دادند «علت سانحه» پس از بررسیها مشخص خواهد شد، بر «عادی» بودن این انفجارها و آتشسوزیها از یکسو و رد ارتباط آنها با اسرائیل از سوی دیگر تاکید کردند.
این در حالی است که انفجارها در میانه تابستان رخ دادهاند؛ فصلی که اصولا مصرف گاز و احتمال انفجار در آن به حداقل میرسد.
از سوی دیگر، نزدیکی مکان برخی از این آتشسوزیها به مراکز نظامی و همچنین اعلام خبر مرگ ناگهانی برخی چهرههای امنیتی نظیر علی طائب، تردیدها را درباره خبرهای رسمی افزایش داده است.
با بالا گرفتن این تردیدها، برخی مقامات نظیر حسن عباسنژاد، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران، آتشسوزیها را به «پسماند سوزاندن عناصر معاند» مرتبط کردند.
سلام یکشنبه ۲۶ مرداد در مصاحبه با روزنامه الشرقالاوسط گفت مقامهای جمهوری اسلامی «پیشتر به برخی مسائل میبالیدند، از جمله اینکه تهران چهار پایتخت عربی را کنترل میکند؛ من باور دارم که آن دوران به سر آمده است».
او افزود: «تصمیمات لبنان در بیروت، در هیات دولت، گرفته میشود، نه جای دیگری. هیچکس به ما دیکته نمیکند که چه کنیم؛ نه از تهران و نه از واشینگتن.»
سلام به سفر اخیر علی لاریجانی، دبیر شورای امنیت ملی، به بیروت اشاره کرد و ادامه داد: «بهشدت بابت انتقاد ایران از تصمیم دولت لبنان برای خلع سلاح [حزبالله] گلایه کردم. به او اطلاع دادم که روابط متوازن میان کشورها، بهویژه میان ما و ایران، باید بر پایه احترام متقابل و عدم مداخله در امور داخلی استوار باشد.»
این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که در روزهای اخیر موضوع خلع سلاح حزبالله بر روابط تهران و بیروت سایه افکنده است.
وزارت امور خارجه لبنان ۱۸ مرداد در بیانیهای اظهارات مقامهای حکومت ایران در مخالفت با خلع سلاح حزبالله را محکوم کرد و گفت جمهوری اسلامی بهتر است بهجای دخالت در امور سایر کشورها، به مشکلات مردم ایران بپردازد.
در تحولی دیگر در همین زمینه، تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا، شامگاه ۲۶ مرداد برای دیدار با مقامهای لبنانی وارد بیروت شد.
سلام: تهران در امور داخلی لبنان مداخله نکند
نخستوزیر لبنان در ادامه مصاحبه خود گفت: «ما هرگز به خود اجازه ندادهایم که در امور داخلی ایران دخالت کنیم. من هرگز نگفتهام که از یک طرف در ایران علیه طرف دیگر حمایت میکنم. من درباره امور داخلی ایران اظهار نظر نمیکنم. من درباره راهبرد دفاعی یا سیاستهای داخلی ایران نظر نمیدهم.»
سلام از تهران و «هر طرف دیگری» خواست از مداخله در امور داخلی لبنان خودداری کنند.
او اضافه کرد: «متاسفانه برخی دولت را تهدید کردند. من به لاریجانی گفتم که این به هیچ وجه، در هیچ حالت و شکلی قابل قبول نیست.»
پیشتر در ۲۲ مرداد، جوزف عون، رییسجمهوری لبنان، نیز در دیدار با دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، خواستار عدم دخالت تهران در امور داخلی این کشور شده بود.
روزنامه لبنانی ندا الوطن ۲۳ مرداد با اشاره به مواضع اخیر مقامهای دولت لبنان نوشت صحبتهای عون و سلام «سیلی به صورت» لاریجانی بود.
لبنان و اعتراضات حامیان حزبالله
در حالی که تصمیم دولت لبنان برای خلع سلاح حزبالله در روزهای اخیر اعتراضات حامیان این گروه را برانگیخته، نخستوزیر لبنان بر حق مردم برای برگزاری اعتراضات تاکید کرد، اما گفت معترضان «نباید جادههای اصلی، از جمله جاده منتهی به تنها فرودگاه فعال لبنان در بیروت، را مسدود کنند.»
سلام افزود ارتش لبنان چندین تلاش برای بستن جاده فرودگاه را ناکام گذاشته است.
وقتی از سلام پرسیده شد که آیا وزرای شیعه پس از تصمیم به خلع سلاح حزبالله از دولت استعفا خواهند داد، او پاسخ داد: «دولت متحد است، اما این به معنای آن نیست که هر ۲۴ وزیر آن درباره همه چیز نظر یکسانی داشته باشند.»
او ادامه داد: «اگر در مورد یک مساله به اجماع نرسیم، اختلافات از طریق رایگیری و سایر سازوکارهای قانونی حل و فصل میشود.»
نخستوزیر لبنان همچنین بار دیگر بر «انحصار سلاح تنها در دست دولت» تاکید کرد.
۲۴ مرداد، نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله، تصمیم دولت لبنان برای خلع سلاح این گروه را «بسیار اشتباه» توصیف کرد و هشدار داد مقابله با این گروه مورد حمایت جمهوری اسلامی، میتواند منجر به «جنگ داخلی» شود.
چشمانداز روابط بیروت و دمشق
نخستوزیر لبنان از تغییر حکومت در سوریه ابراز خرسندی کرد و افزود به احمد الشرع، رییسجمهوری دوره انتقالی این کشور، گفته «ما مدتها از دخالت سوریه در امور داخلیمان رنج بردهایم.»
او بدون اشاره مستقیم به نام حزبالله افزود: «همچنین میدانم که آنها [مردم سوریه] نیز از دخالت برخی طرفهای لبنانی در کشورشان رنج بردهاند.»
روزنامه اسرائیلی معاریو ۲۳ مرداد گزارش داد حکومت سوریه به هواپیمای حامل لاریجانی اجازه استفاده از حریم هوایی این کشور را نداده است.
طباطبایی یکشنبه ۲۶ مرداد در مصاحبه با خبرگزاری ایسنا گفت: «بالاخره ما هم درگیر جنگ شدیم و هم شرایط پیشاجنگ، شبیه جنگ بود، چون تحریم حداکثری و تهدید حداکثری وجود داشت و هم الان که حدود ۵۰ روز از توقف جنگ گذشته، هنوز هم شرایط خیلی باثبات نبوده و دائم در معرض تهدید هستیم.»
او در عین حال از عملکرد دولت پزشکیان دفاع کرد و افزود با وجود «تهدید بیرونی»، کشور «کمتر دچار مشکل» شده است.
طباطبایی ادامه داد: «درست است که اقتصاد ایران آسیب دیده و دچار رکود است. جامعه یک مقدار دچار بهت و عدم ثبات است، ولی نباید انتظار معجزه از دولت داشت.»
اظهارات این مقام دولت پزشکیان در شرایطی مطرح میشود که بحران آب و برق، تورم افسارگسیخته و مشکلات زیستمحیطی در هفتههای اخیر زندگی روزمره شهروندان را بهشدت تحت تاثیر قرار داده و کسب و کارها را به مرز تعطیلی کشانده است.
چشمانداز مذاکرات با آمریکا
معاون اطلاعرسانی دفتر پزشکیان در ادامه مصاحبه خود اعلام کرد مذاکره با واشینگتن «هیچگاه صرفا تصمیم دولت یا رییسجمهور نبوده» و «همه مراحل» آن پس از بررسی در شورای عالی امنیت ملی و تایید رهبری به انجام میرسد.
طباطبایی از احتمال سفر پزشکیان به نیویورک برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در اول مهرماه خبر داد و در عین حال گفت: «در حال حاضر شرایط مذاکره با آمریکا فراهم نیست... امروز این امکان مهیا نیست، اما ممکن است ۴۰ روز بعد شرایط تغییر کند.»
پیش از جنگ ۱۲ روزه، پنج دور مذاکرات هستهای میان تهران و واشینگتن برگزار شد، اما با تاکید مقامهای جمهوری اسلامی بر ادامه غنیسازی در خاک ایران، گفتوگوها به بنبست رسید.
در روزهای اخیر، گمانهزنیها در خصوص احتمال رویارویی نظامی مجدد میان جمهوری اسلامی و اسرائیل شدت گرفته است.
پیشتر در ۲۳ مرداد، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، گفت بهعنوان یک «کارشناس روابط بینالملل با ۴۰ سال سابقه» در این حوزه، تصور نمیکند جنگ دیگری قریبالوقوع باشد.
پزشکیان و «تبعیت» محض از خامنهای در موضوع مذاکرات
طباطبایی در ادامه اظهارات خود گفت در ابتدا پزشکیان بر مذاکره تاکید داشت، اما علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، با آن موافق نبود و به همین دلیل، پزشکیان اعلام کرده بود نظر خامنهای «اولی است، حتی اگر خلاف نظر من باشد».
طباطبایی افزود: «در ادامه طی مدت زمانی، شرایط تغییر کرد و تصمیم برای مذاکره هم تغییر کرد و رییسجمهور هم تبعیت و دولت هم مذاکرات را اجرا کرد. الان هم همان اتفاق در مورد مذاکرات میافتد.»
او ادامه داد: «بهعنوان کسی که یک سال گذشته از نزدیک در ارتباط با رییسجمهور بودم، میدانم هر جا ملاحظه رهبری باشد، ایشان با همه وجود و جزییات پایبند است.»
در روزهای اخیر گمانهزنیها درباره سرنوشت برنامه هستهای جمهوری اسلامی، به ویژه ذخایر اورانیوم غنیشده ایران، پس از حملات آمریکا به تاسیسات نطنز، فردو و اصفهان در اول تیر بالا گرفته است.
وزارت اطلاعات ۲۰ مرداد در نامهای محرمانه که نسخهای از آن به ایراناینترنشنال رسید، به وزارتخانهها و شرکتهای بزرگ هشدار داد فعالسازی مکانیسم ماشه موجب توقف فروش نفت ایران، وقوع بحرانهای بزرگ اقتصادی و امنیتی، رشد بیکاری و تشدید نارضایتی اجتماعی در کشور میشود.
در اطلاعیه سپاه که یکشنبه ۲۶ مرداد منتشر شد، آمده است نیروهای سپاه پاسداران با مشارکت سایر دستگاههای امنیتی و اطلاعاتی دو «خانه امن تروریستها» در شمال و جنوب سیستان و بلوچستان را شناسایی و متلاشی کردند.
این اطلاعیه از کشتن شش نفر با عنوان «تروریست آموزشدیده» خبر داد و آنها را متهم به تلاش برای انجام عملیاتهای «انتحاری و خرابکارانه» کرد.
بر اساس این گزارش، چندین نفر نیز بازداشت شدهاند.
در این گزارشها به هویت افراد کشته یا بازداشتی اشاره نشده است.
به گفته سپاه پاسداران، در این عملیاتها حدود ۲۵ کیلوگرم مواد منفجره و بمبهای آماده انفجار در چابهار کشف شد.
ناظران شرایط در ایران در موارد مشابه تاکید کردهاند چنین خبرهایی به قصد پروندهسازی بیشتر برای افراد بازداشت شدهای منتشر میشوند که هنوز در مراحل نخست دادرسی هستند.
در ماههای گذشته رسانههای حکومتی در ایران چندین بار از دستگیری شهروندان سیستان و بلوچستان خبر داده است که آنها را «تروریست» مینامد.
در یک نمونه، خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، ۲۷ دی سال گذشته گزارش داد ۱۵ نفر پس از «گزارش واصله از وجود تعدادی تروریست در مناطق مرزی جمهوری اسلامی ایران و پاکستان» در این استان بازداشت شدند.
تسنیم آنها را «تروریست» خواند و به «قصد برای انجام اقدامات خرابکارانه» متهم کرد.
پیش از آن و در ۲۵ آبان احمد شفاهی، جانشین قرارگاه قدس نیروی زمینی سپاه اعلام کرد همزمان با اجرای رزمایش «شهدای امنیت»، ۲۳ نفر از اعضای «گروهکهای تروریستی در سیستان و بلوچستان» کشته و ۴۶ نفر دیگر نیز دستگیر شدند.
سرکوب شهروندان در استان سیستان و بلوچستان از پاییز سال ۱۴۰۱ و پس از جمعه خونین زاهدان و سرکوب اعتراضات مردمی شدت گرفته است.
دی سال گذشته سایت حقوق بشری هرانا خبر داد در سال ۲۰۲۴ میلادی دستکم دو هزار و ۷۸۳ شهروند به دلیل فعالیتهای سیاسی و مدنی، به دست نیروهای امنیتی بازداشت شدند.
