روزنامه اسرائیلی معاریو در گزارشی به حواشی سفر علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، به لبنان پرداخت و نوشت حکومت سوریه به هواپیمای حامل او اجازه استفاده از حریم هوایی این کشور را نداده است.
معاریو پنجشنبه ۲۳ مرداد به نقل از یک خبرنگار اسرائیلی گزارش داد در پی این تصمیم دمشق، هواپیمای حامل لاریجانی ناچار شد مسیر خود را از حریم هوایی عراق و ترکیه دنبال کند.
سوریه در زمان زمامداری بشار اسد یکی از متحدان اصلی جمهوری اسلامی در منطقه بود اما با سرنگونی حکومت او در آذرماه سال گذشته، روابط تهران و دمشق به تیرگی گرایید.
احمد الشرع، رییسجمهوری دوره انتقالی سوریه، بهمن ۱۴۰۳ از سیاستهای تهران در قبال حکومت اسد انتقاد کرد و گفت حضور شبهنظامیان جمهوری اسلامی در سوریه تهدیدی برای کل منطقه بود.
الشرع۳۰ آذر نیز گفته بود مخالفان با ساقط کردن اسد، پروژه جمهوری اسلامی در منطقه را ۴۰ سال به عقب بازگرداندند.
دیدار لاریجانی با دبیرکل حزبالله
سفر لاریجانی به لبنان و دیدار او با مقامها و سیاستمداران این کشور واکنشهای فراوانی را در پی داشته است.
او در ادامه رایزنیهای خود، بامداد ۲۳ مرداد با نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله لبنان، دیدار و گفتوگو کرد.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، گزارش داد قاسم در این دیدار از «حمایتهای مستمر» جمهوری اسلامی از «لبنان و مقاومت آن» در برابر اسرائیل و «ایستادگی ایران در کنار وحدت، حاکمیت و استقلال لبنان» قدردانی کرد.
این اظهارات در شرایطی مطرح شد که در روزهای اخیر موضوع خلع سلاح حزبالله بر روابط تهران و بیروت سایه افکنده است.
وزارت خارجه لبنان ۱۸ مرداد در بیانیهای اظهارات مقامهای حکومت ایران در مخالفت با خلع سلاح حزبالله را محکوم کرد و گفت جمهوری اسلامی بهتر است بهجای دخالت در امور سایر کشورها، به مشکلات مردم ایران بپردازد.
«سیلی» دولت لبنان به لاریجانی
معاریو در ادامه گزارش خود، فضای سیاسی پیرامون سفر لاریجانی به بیروت را «منفی» ارزیابی کرد و نوشت پیشتر شماری از جریانهای سیاسی لبنان خواستار لغو این سفر شده بودند.
جوزف عون، رییسجمهوری لبنان، ۲۲ مرداد در دیدار با دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، خواستار عدم دخالت تهران در امور داخلی این کشور شد.
او تاکید کرد: «هیچ گروهی در لبنان اجازه حمل سلاح یا درخواست حمایت خارجی را ندارد.»
نواف سلام، نخستوزیر لبنان نیز در دیدار با لاریجانی اعلام کرد بیروت هیچگونه دخالت در امور داخلی خود را نخواهد پذیرفت و انتظار دارد حکومت ایران بهطور شفاف و صریح به این اصول پایبند باشد.
روزنامه لبنانی ندا الوطن با اشاره به مواضع اخیر مقامهای دولت لبنان نوشت صحبتهای عون و سلام، «سیلی به صورت لاریجانی» بود.
اللِوا، دیگر روزنامه لبنانی، به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد لاریجانی در سفر به لبنان بهدنبال انتقال این پیام بود که هرگونه تلاش برای خلع سلاح «مقاومت» مردود است و جمهوری اسلامی آمادگی دارد از «چندین کارت» برای ممانعت از وقوع چنین رویدادی استفاده کند.
بر اساس این گزارش، لاریجانی در یکی از دیدارهای خود در لبنان تاکید کرد: «تهران به موضعگیری سیاسی بسنده نخواهد کرد و آماده است با همه امکانات موجود در کنار مقاومت بایستد و از آن حمایت کند.»
محور مقاومت عنوانی است که مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی برای گروههای مسلح مورد حمایت تهران در منطقه، نظیر جهاد اسلامی، حزبالله، حشد شعبی، حماس و حوثیهای یمن، استفاده میکنند.
در این بیانیه که پنجشنبه ۲۳ مرداد منتشر شد، آمده است: «واتساپ یک پیامرسان خصوصی با رمزگذاری سراسری است که در برابر تلاش دولتها برای نقض حق ارتباطات امن مقاومت میکند و به همین دلیل، هدف تلاشهای روسیه به منظور مسدودسازی آن برای بیش از ۱۰۰ میلیون کاربر در این کشور قرار گرفته است.»
واتساپ که متعلق به شرکت متا است، افزود: «در جهت فراهمسازی امکان دسترسی عموم مردم، از جمله کاربران در روسیه به ارتباطات رمزگذاریشده سراسری، همچنان هر آنچه در توان داریم، به کار خواهیم گرفت.»
بر اساس گزارشها، روسیه محدودسازی بخشی از تماسهای انجامشده از طریق تلگرام و واتساپ را آغاز کرده است.
مسکو این پلتفرمهای خارجی را به عدم همکاری با نهادهای مجری قانون در پروندههای مرتبط با «کلاهبرداری و تروریسم» متهم میکند.
پیشتر خبرگزاری اینترفاکس به نقل از روسکومنادزور، سازمان ناظر بر ارتباطات روسیه، گزارش داد: «برای مقابله با مجرمان ... اقدامهایی برای محدود کردن بخشی از تماسها در این پیامرسانهای خارجی در حال انجام است.»
این سازمان افزود «هیچ محدودیت دیگری» بر عملکرد این پیامرسانها اعمال نشده است.
وزارت توسعه دیجیتال روسیه هم وعده داد در صورتی که این پلتفرمها «اجرای قوانین روسیه را آغاز کنند»، دسترسی به قابلیت تماس آنها مجددا برقرار خواهد شد.
پوتین بهدنبال «حاکمیت دیجیتال»
دولت روسیه طی چند سال گذشته بر سر موضوعات مرتبط با مدیریت محتوا و محل ذخیرهسازی دادهها در بسترهای آنلاین، درگیر مناقشات مستمر با پلتفرمهای فناوری خارجی بوده است؛ مناقشاتی که پس از آغاز جنگ این کشور علیه اوکراین در اسفندماه ۱۴۰۰ ابعاد گستردهتری یافت.
منتقدان میگویند مسکو در تلاش است تا دامنه کنترل خود را بر فضای اینترنت داخلی گسترش دهد.
ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، تیرماه دستور آغاز طراحی یک پیامرسان تحت حمایت دولت را که با خدمات الکترونیکی حکومتی یکپارچه خواهد بود، صادر کرد.
دولت روسیه میگوید هدف از ترویج بسترهای بومی و کاهش وابستگی به پلتفرمهای خارجی، تقویت «حاکمیت دیجیتال» خود است.
پیوند مسکو و تهران برای سرکوب شهروندان در فضای مجازی
حکومت ایران نیز در سالهای اخیر بهدنبال توسعه الگوی مشابهی بوده است.
جمهوری اسلامی با پیشبرد طرح «اینترنت ملی» و ایجاد زیرساختهای وابسته به حکومت، در مسیر قطع پیوند جامعه ایران با اینترنت جهانی و حاکم کردن کنترل کامل دولتی بر جریان اطلاعات گام برداشته است.
این سیاست که همراه با فیلترینگ گسترده و مسدودسازی پلتفرمهای پرمخاطب اجرا میشود، تلاشی سازمانیافته برای خاموش کردن صداهای منتقد، محدود کردن آزادی بیان و انحصار روایت رسمی در فضای مجازی است.
به گزارش نشریه دهیل، بن رودز، معاون مشاور امنیت ملی در دولت باراک اوباما، چهارشنبه در مصاحبهای با شبکه «اماسانبیسی» اظهار داشت که «احتمال بسیار اندکی» وجود دارد که اوکراین بتواند در مذاکراتی که به میانجیگری دونالد ترامپ در حال انجام است، کنترل کامل سرزمینهای اشغالی توسط روسیه را بازپس گیرد.
او گفت: «یکی از مواردی که اوکراینیها ندارند، حس امید و اطمینان از حمایت مستمر ایالات متحده است. همچنین نشانهای وجود ندارد که متحدانشان برنامهای برای پشتیبانی بلندمدت داشته باشند.»
رودز تاکید کرد که حتی اگر مذاکرات به صلح منجر شود، بازپسگیری مناطقی مانند کریمه بسیار بعید بهنظر میرسد. او گفت: «واقعیت این است که باید اذعان کرد احتمال بازپسگیری کامل مناطق اشغالی از جمله کریمه بسیار ناچیز است.»
در حالی که ترامپ قرار است روز جمعه با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، دیدار کند، از پیش اظهاراتی مطرح کرده که حاکی از آمادگی او برای بررسی نوعی «تبادل زمین برای صلح» است.
از زمان تهاجم نظامی روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، ارتش روسیه بخشهایی از مناطق دونتسک و لوهانسک در شرق اوکراین را تصرف کرده و سپس بهطور رسمی ادعای الحاق مناطق لوهانسک، دونتسک، زاپوریژیا و خرسون را مطرح کرد.
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، در روزهای اخیر بار دیگر تاکید کرده که هرگونه واگذاری ارضی مغایر با قانون اساسی این کشور است. به گزارش پولیتیکو، او گفته است: «اگر امروز دونباس را رها کنیم، از موقعیتهای استراتژیک خود عقبنشینی کردهایم و عملاً مسیر را برای حمله بعدی روسیه به زاپوریژیا، دنیپرو و حتی خارکیف باز گذاشتهایم.»
رودز در ادامه هشدار داد که پایان جنگ نهتنها بحث مالکیت زمین، بلکه سرنوشت انسانی در دو سوی خطوط درگیری را هم شامل میشود. او گفت: «سرنوشت کودکانی که به روسیه برده شدهاند، سرنوشت افرادی که در مناطق اشغالی زندگی میکنند، و اینکه آیا آنها میتوانند انتخاب کنند که در اوکراین باقی بمانند یا نه، همه اینها سؤالهای مهمی هستند.»
او همچنین پرسید: «اگر اوکراین بخشی از خاک خود را از دست بدهد، چه تضمینهای امنیتی دریافت خواهد کرد؟ آیا اجازه پیوستن به ناتو یا اتحادیه اروپا را خواهد داشت؟»
رودز با انتقاد از دیدگاه دونالد ترامپ گفت که رییسجمهوری آمریکا، مسئله را صرفاً مانند یک «معامله ملکی» میبیند و به پیچیدگیهای راهبردی و انسانی ماجرا توجهی ندارد.
او در پایان گفت: «اینها مسائلی هستند که ترامپ در آستانه گفتوگو با پوتین به آنها نمیپردازد، و همین است که این روند را تا این حد بینظم و نگرانکننده میکند. آنچه در خطر است، صرفاً قطعهای زمین نیست — بلکه آینده و بقای اوکراین است.»
به نوشته نشریه فارنپالیسی، ترامپ پس از گفتوگوی تلفنی با رییسجمهوری روسیه که از آن ابراز «ناامیدی» کرده بود، بهطور بیسابقهای سیاست خود را در قبال جنگ اوکراین تغییر داد. او در اظهاراتی گفت: «فقط دارم میگم فکر نمیکنم پوتین بخواد متوقف بشه، و این خیلی بده.»
بلافاصله پس از این تماس، کاخ سفید تصمیم پنتاگون برای توقف ارسال تسلیحات به اوکراین را لغو کرد، ترامپ در برابر دبیرکل ناتو وعده میلیاردها دلار کمک نظامی داد و حتی تهدید کرد که در صورت ادامه جنگ، تحریمها و تعرفههایی سنگین علیه روسیه اعمال خواهد کرد. او این تهدید را ابتدا در قالب اولتیماتومی ۵۰ روزه مطرح کرد که در ادامه به کمتر از دو هفته کاهش یافت.
با وجود این مواضع، پوتین بدون عقبنشینی، به طراحی دیداری مستقیم با ترامپ روی آورد. در دیداری سهساعته در مسکو با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ، کرملین پیشنهادی غیررسمی مطرح کرد که به فاصله چند ساعت، به اعلام رسمی برگزاری نشست آلاسکا انجامید؛ نشستی که به گفته فارنپالیسی، با اصرار مسکو، بدون حضور زلنسکی برگزار خواهد شد.
پوتین با شناخت دقیق از ذهنیت ترامپ، بهدنبال تحکیم روایتی است که در آن اوکراین مسئول آغاز جنگ معرفی شود و نه روسیه. ترامپ نیز اخیراً این ادعای نادرست را بار دیگر مطرح کرده و گفته بود: «اوکراین این جنگ را آغاز کرد.»
در تحلیل فارنپالیسی، این نشست به گونهای طراحی شده که در آن، پوتین یک طرح «زمین در برابر صلح» ارائه خواهد داد؛ پیشنهادی که با ذهنیت تاجر املاک ترامپ همخوانی دارد. ترامپ تاکنون تجاوز روسیه را نه بهعنوان تهدیدی برای هویت ملی اوکراین، بلکه صرفاً در قالب یک «زمینخواری» دیده است.
پوتین حساب میکند که رییسجمهوری آمریکا اساساً به اصول نظم جهانی پس از جنگ جهانی دوم – مانند حاکمیت مرزها، عدم مشروعیت زور و ممنوعیت سلطهطلبی – باور ندارد. بهنقل از فارنپالیسی، ترامپ در دیدار قبلیاش با زلنسکی، جملهای معنادار گفته بود: «تو کارت برندهای در دست نداری.»
سخنان متیو ویتاکر، سفیر ترامپ در ناتو، نیز این رویکرد را تایید میکند. او در اظهاراتی گفت: «هیچ بخشی از خاک [اوکراین] که برایش در میدان جنگ نجنگیده باشی، به تو داده نخواهد شد.» این جمله – که بهگفته فارنپالیسی یادآور منطق قرن نوزدهم است – نشان میدهد که هرگونه مذاکره ارضی، با شرایط کرملین آغاز خواهد شد، نه بر پایه نقشه پیش از جنگ ۲۰۲۲ یا حتی مرزهای قبل از ۲۰۱۴.
در این چارچوب، پوتین میکوشد با حذف زلنسکی از نشست، تصویر جدیدی از روند صلح بسازد: مسکو طرف معقول و صلحطلب، و کییف مانعی برای پایان جنگ. این سناریو تنها چند ساعت پس از اعلام نشست بهثمر نشست؛ زلنسکی اعلام کرد: «اوکراینیها زمین خود را به اشغالگر واگذار نمیکنند.» فارنپالیسی مینویسد همین موضع اصولی اما صریح، پیشتر باعث شده بود که ترامپ و معاونش جیدی ونس، او را متهم به مانعتراشی در مسیر صلح کنند.
زلنسکی البته در ادامه، رویکردی دیپلماتیکتر اتخاذ کرد و با اروپا طرحی جایگزین ارائه داد. با این حال، فارنپالیسی هشدار میدهد که بازگشت ترامپ به لحن کرملین در مورد منشأ جنگ، نشانه آن است که روایت پوتین در حال تاثیرگذاری بر چارچوب مذاکرات است.
ترامپ نشست آلاسکا را «جلسهای برای سنجش فضا» توصیف کرده و گفته با «ذهنی باز» به آن وارد میشود. اما نشریه فارنپالیسی مینویسد همین نشست، بهگونهای مهندسی شده که پوتین در موقعیتی برتر ظاهر شود. یک گفتوگوی مستقیم، یک پیشنهاد ملموس – حتی اگر ناعادلانه باشد – و حذف کییف از صحنه، میتواند زمینهساز بازگشت کامل ترامپ به سیاستهای پیشیناش در قبال روسیه شود: تحسین پوتین، و فشار بر اوکراین.
در نهایت، فارنپالیسی نتیجهگیری میکند: مسکو با این تاکتیک توانسته موقتاً از تحریمها بگریزد، اما هدف نهایی پوتین فراتر از این است. او امیدوار است که نشست آلاسکا، ترامپ را برای همیشه به جبهه روسیه بازگرداند.
مسیر تاریخ ممکن است طولانی باشد، اما برای دونالد ترامپ، بهنظر میرسد که همواره بهسمت سازش با کرملین ختم میشود.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، ساعاتی پیش از آن نیز در مراسم روز استقلال ایالات متحده که به میزبانی شبکه آمریکایی نیوزمکس در اورشلیم برگزار شد، جمهوری اسلامی ایران را «نیرویی افراطی و ویرانگر» خواند که هدف آن نابودی تمدن مشترک غرب و یهودیان است.
او در مصاحبهای که عصر چهارشنبه پخش شد نیز گفت اسرائیل طی کمتر از دو سال موفق شده با حملههای نظامی هماهنگ، «محور ایران» را فلج کند و کنترل آسمان تهران را نیز در اختیار بگیرد.
نتانیاهو اظهار داشت: «ما در ۲۰ ماه گذشته توانستیم زیرساختهای هستهای، موشکی و مراکز فرماندهی ایران را با کمک آمریکا هدف قرار دهیم. بسیاری از دانشمندان ارشد هستهای و فرماندهان نظامی آنها را در دقایق ابتدایی جنگ از میان برداشتیم.»
به گفته او، اسرائیل نهتنها در عرصه میدانی، بلکه در سطح روایتسازی و افکار عمومی نیز با جمهوری اسلامی درگیر است. او گفت: «ما در هفت جبهه علیه رژیم ایران جنگیدیم و جبهه هشتم، جنگ برای حقیقت است.» نتانیاهو از این نبرد با عنوان «طلوع شیران» نام برد و افزود: «در کتاب مقدس آمده است که قوم اسرائیل باید همچون شیر برخیزند و سربازان ما دقیقاً چنین کردند.»
نخستوزیر اسرائیل در بخش دیگری از سخنانش گفت حکومت جمهوری اسلامی باید توسط مردم ایران برانداخته شود و تاکید کرد که این هدف رسمی جنگ اسرائیل نبوده، اما میتواند «نتیجهای طبیعی» از تحولات اخیر باشد. او افزود: «مردم ایران خواهان آزادیاند. آنها میخواهند از این دیکتاتوری ترور که نزدیک به نیم قرن ادامه داشته، رهایی یابند.»
نتانیاهو در بخشی از این مصاحبه با اشاره به سوابق جمهوری اسلامی در حمله به اهداف آمریکایی، گفت: «این رژیم دوبار برای ترور دونالد ترامپ تلاش کرد، هزاران سرباز آمریکایی را در عراق و افغانستان با بمب کنار جادهای کشت یا زخمی کرد، سفارتخانههای آمریکا را هدف قرار داد و ۲۵۱ تفنگدار دریایی را در بیروت به قتل رساند.»
او هشدار داد اگر جمهوری اسلامی به سلاح اتمی دست پیدا کند، همانطور که در سخنان مقاماتش آمده، از آن علیه اسرائیل استفاده خواهد کرد. او گفت: «ما از تاریخ آموختهایم که اگر کسی تهدید به نابودیتان کرد، باید حرفش را باور کنید؛ همانطور که هیتلر گفت و عمل کرد.»
نخستوزیر اسرائیل همچنین به پیروزیهای اخیر ارتش اسرائیل در مقابل گروههای نیابتی حکومت ایران در منطقه اشاره کرد و گفت: «ما پیروزیهای بزرگی پشت سر هم داشتیم؛ در برابر حماس، حزبالله، رژیم قاتل اسد در سوریه و ایران.» او تاکید کرد این موفقیتها نتیجه «همکاری میان ارتش اسرائیل، موساد و شاباک» بوده است.
نتانیاهو گفت: «ما با هم جنگیدیم؛ مردان و زنانی که در میدان نبرد شجاعانه ایستادند. ما شیرمرد داریم و شیرزن.» او افزود اسرائیل در مسیر دستیابی به پیروزی، مفهوم «نابودی» دشمنانش را به سیاست رسمی خود تبدیل کرده و دیگر اعتقادی به «توهم صلح از طریق تسلیم» ندارد.
نخست وزیر اسرائیل گفت: «در جستجوی جایگزینی برای پیروزی، این ایده مطرح شد، چیزی که آنها آن را "راهحل سیاسی" مینامند، اما چیزی نیست جز واژهای دیگر برای شکست و تسلیم و این [اتفاق] نخواهد افتاد. چنین چیزی نخواهد شد.»
او در بخش دیگری از مصاحبه بار دیگر تاکید کرد که اسرائیل پیروزی را رها نخواهد کرد و گفت: «یا ما پیروز میشویم یا آنهایی که قصد نابودیمان را دارند. اما این ما هستیم که پیروز خواهیم شد.»
نتانیاهو سهشنبه نیز در پیامی ویدیویی خطاب به مردم ایران، با اشاره به بحران کمبود آب در کشور گفته بود که اکنون زمان «مبارزه برای آزادی» فرا رسیده است. او در بخشی از آن پیام نیز تاکید کرد: «عطش آب در ایران تنها با عطش آزادی برابر میکند.»
