مطهره گونهای، زندانی سیاسی پیشین، با انتشار تصاویر پوکه گلولهها و محل اصابت آنها در خانهاش، وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی را مسئول تیراندازی هنگام آخرین بازداشت خود معرفی کرد.
گونهای یکشنبه ۱۹ مرداد در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «این گلولهها واقعیاند، جایشان در دیوار خانهمان هم واقعی است. نه اسرائیل، که وزارت اطلاعات به سمت ما شلیک کرد.»
او که در زمان حمله اسرائیل به زندان اوین در بند امنیتی متعلق به وزارت اطلاعات محبوس بود، افزود: «باز نکردن درهای سلولها هنگام بمباران هم واقعی است. اطلاع شما و هشدار ما در مورد حمله هم واقعی بود. عدم رسیدگی مناسب درمانی به ۱۵ زن زندانی که به سلولهای جهنمی خانه امن منتقل شدند هم واقعی است.»
پیشتر در اول مرداد، گونهای در اینستاگرام خود جزییاتی را از هدف قرار گرفتن زندان اوین منتشر کرده و گفته بود ماموران حکومتی در زمان حمله اسرائیل میخواستند زندانیان زیر آوار جنگ دفن شوند.
زهرا رهنورد، از رهبران در حصر «جنبش سبز» و همسر میرحسین موسوی، ۱۹ مرداد با انتشار بیانیهای از شیوه برخورد حکومت با زندانیان سیاسی انتقاد کرد و گفت «چهره کریه استبداد و خشونت» بر قامت جمهوری اسلامی همچنان «حرف اول و آخر» است.
او با اشاره به گزارشهای اخیر درباره ضرب و شتم زندانیان سیاسی افزود مردم امیدوار بودند جمهوری اسلامی پس از جنگ رویه خود را تغییر دهد، «اما حاکمان بر خشونت و ظلم و ستم افزودند و با اعدام فرزندان منتقد مردم و همزمان با سرکوب و کشاندن زندانیان سیاسی با غل و زنجیر و ضرب و جرح و شتم، این آزادگان سرفراز را از این زندان به آن زندان کشاندند.»
این در حالی است که مسعود پزشکیان، رییس دولت چهاردهم، ۱۸ مرداد با تاکید بر ضرورت «انسجام نیروهای جمهوری اسلامی با وجود تفاوت دیدگاه» گفته بود در جریان جنگ ۱۲ روزه، «حتی کسانی که در زندان بودند، پای دفاع از ایران ایستادند».
گونهای در ادامه مطلب خود در ایکس نوشت: «خون بالا آوردن من در قرنطینه زندان قرچک، ناشی از اضطراب، نرسیدن دارو و اعتصاب غذای خشک هم واقعی بود؛ در حالی که یکی از پاسیارها میخندید و من نیمهجان کنار چاه توالت افتاده بودم. اینها واقعیت چهره پلید و خبیث شماست، هرچند که انکارش کنید.»
بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، ۱۷ مرداد صدها تن از زندانیان سیاسی مرد که پس از حمله اسرائیل به زندان اوین به زندان تهران بزرگ منتقل شده بودند، به اوین بازگردانده شدند.
شماری از زندانیان سیاسی محکوم به اعدام هم با ضرب و شتم از دیگر زندانیان جدا و به زندان قزلحصار منتقل شدند.
بر اساس گزارش فرماندهی انتظامی، بامداد یکشنبه ۱۹ مرداد گروهی از «عناصر مسلح و شرور» با ماموران پلیس سراوان که در حال «گشتزنی در سطح شهر» بودند، درگیر شدند که در پی آن، خداداد باقری، رییس کلانتری ۱۲ سراوان، کشته شد.
به گفته اسحاقی، پلیس در این درگیری علاوه بر کشتن «سه مرد مسلح»، چهار «شرور» دیگر را نیز دستگیر کرد.
او همچنین از کشف و ضبط یک قبضه اسلحه کلاشنیکف و یک قبضه کلت کمری خبر داد.
با این حال، مجموعه خبری حالوش که اخبار سیستان و بلوچستان را پوشش میدهد، به نقل از شاهدان عینی، روایت متفاوتی از این درگیری ارائه داد.
بر اساس این گزارش، سه شهروند بلوچ کشتهشده پیش از وقوع این حادثه در مراسم عروسی حضور داشتند و یکی از آنان به رسم شادی در مراسم، تیراندازی هوایی کرد. این سه نفر ساعتی پس از خروج از مراسم هدف تیراندازی ماموران قرار گرفتند.
حالوش افزود یکی از این مهمانان که سلاح همراه داشت، در پاسخ به تیراندازی ماموران، شلیک متقابل انجام داد که منجر به کشته شدن یک نیروی پلیس شد.
شاهدان عینی و بستگان این افراد هرگونه ارتباطشان با گروههای مسلح را رد و تاکید کردند برچسب «اشرار» زدن به آنها تلاش برای «توجیه استفاده بیرویه از زور» از سوی نیروهای انتظامی است.
شماری از رسانههای وابسته به حکومت در ساعات ابتدایی انتشار گزارش حمله، آن را به گروه «جیشالعدل» نسبت دادند.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، نوشت اعضای جیشالعدل قصد ورود به پاسگاه انتظامی سراوان را داشتند.
با این حال، این رسانهها پس از اطلاعیه نیروی انتظامی، روایت خود را تغییر دادند و طرف درگیری را «افراد شرور و مسلح» نامیدند.
تاکنون هیچ گروهی، از جمله جیشالعدل، نقش خود در این رویداد را تایید نکرده است.
پیشتر در چهارم مرداد، ساختمان دادگستری کل استان سیستان و بلوچستان در شهر زاهدان هدف حمله مسلحانه قرار گرفت که دستکم ۹ کشته و ۲۲ مجروح بر جای گذاشت.
جیشالعدل همان زمان مسئولیت این حمله را بر عهده گرفت و از آن بهعنوان «بازوی عدالت» در واکنش به «صدور احکام اعدام، بازداشت علمای اهل سنت، تخریب مساجد و خانههای مردم» نام برد.
جیش العدل پیشتر نیز مسئولیت برخی حملات علیه نیروهای امنیتی و نظامی جمهوری اسلامی را بر عهده گرفته بود.
جیش العدل که هم جمهوری اسلامی و هم آمریکا آن را «سازمانی تروریستی» خواندهاند، در سالهای گذشته حملاتی به مواضع سپاه پاسداران و نیروهای نظامی در استان سیستان و بلوچستان انجام داده است.
ویدیو و گزارشهای رسیده به ایران اینترنشنال حاکی از تجمع مردم معترض بابلسر مقابل اداره برق این شهر در استان مازندران است. پیش از این، شهروندان فریدونکنار، شهر همسایه بابلسر نیز تجمع مشابهی برگزار کرده بودند.
علاوه بر مازندران، در گیلان هم تجمعاتی در رشت، خشکبیجار و خمام در اعتراض به بیبرقی برگزار شده است.
تجمعهای اعتراضی در ایران، از ابتدای مرداد و از سبزوار، دومین شهر پرجمعیت خراسان رضوی آغاز شد و در شهرها و شهرستانهای دیگر ادامه یافت.
نظر مجلس درباره اعتراضات به قطعی آب و برق
پس از اعتراضات بابلسر و فریدونکنار، خبرگزاری ایرنا، رسانه رسمی دولت جمهوری اسلامی، درباره قطع برق مکرر خانه شهروندان در استان مازندران نوشت: «مردم مازندران همانند دیگر هموطنان با خاموشیهای برنامهریزی شده اعلامی از سوی شرکت توزیع برق استان خودشان را با قطعی دو و حتی چهار ساعته روزانه وفق دادند.»
از سوی دیگر، شنبه ۱۸ مرداد، اسماعیل حسینی، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس، با اشاره به اعتراض شهروندان نسبت به نبود آب و برق گفت: «مهمترین موضوعی که دشمن روی آن تمرکز دارد بحث نارضایتی است و یکی از مواردی که از طریقش میخواهد ایجاد نارضایتی کند حوزه انرژی است.»
با وجود این هشدار عضو کمیسیون انرژی مجلس، وحید احمدی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس به سایت دیدهبان ایران گفت ممکن است بحرانهای مختلفی از جمله بحران آب یا کمبود انرژی وجود داشته باشد، اما اگر مدیریت صحیح انجام شود خیلی جای نگرانی نیست. او افزود: «با وجود مشکل آب و برق باز هم آمادگی لازم برای ورود به جنگ مجدد را داریم.»
با این حال، مسعود پزشکیان روز یکشنبه با هشدار درباره کاهش ۴۰ درصدی بارندگی در کشور گفت ایران با بحران «جدی و غیرقابل تصور» منابع آبی روبهروست.
او در دیدار با مدیران و اصحاب رسانه تاکید کرد توسعه بیبرنامه باعث شده «نه زیر پاهایمان آب داشته باشیم و نه پشت سدها». رییس دولت چهاردهم گفت: «امروز در شرایط اجبار قرار داریم و حق انتخاب نداریم؛ نمیتوانیم آب را قطع نکنیم.»
برنامه قطعی برق سفارتخانهها
در همین حال، خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، یکشنبه ۱۹مرداد، از قطع برق سه سفارتخانه در تهران خبر داد.
موضوع مصرف برق سفارتخانهها از سال گذشته در رسانههای رسمی جمهوری اسلامی مطرح میشود. تیرماه سال گذشته اخباری از مصرف بالای برق برخی سفارتخانهها در تهران منتشر شد.
همان زمان فارس نوشت بالاترین میزان مصرف برق در اماکن دیپلماتیک مربوط به یک خانه باغ وابسته به یکی از سفارتخانههاست، موضوعی که پس از آن از سوی روزنامه قدس به باغ سفارت انگلستان نسبت داده شد.
در زمستان سال ۱۴۰۳، برخی رسانهها با نام بردن از سفارتخانه کشورهایی چون هلند و ایتالیا در تهران، اماکن دیپلماتیک را متهم به استخراج رمز ارز کردند.
در نهایت، از خرداد ۱۴۰۴، تعرفه برق سفارتخانه ها افزایش یافت. به نظر نمیرسد مصرف برق سفارتخانهها در تهران، تاثیر چندانی در میزان مصرف کل کشور داشته باشد. اما هر بار با افزایش نارضایتی از قطعی مکرر برق در کشور، موضوع مصرف برق سفارتخانهها توسط رسانههای رسمی مطرح میشود.
خبرگزاری دولتی ایرنا یکشنبه ۱۹ مرداد به نقل از امید محمدعلیخان، عضو انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی ایران، نوشت اکنون که صدور روادید گردشگری از سوی برخی سفارتخانهها متوقف شده، حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار نفر بلاتکلیف ماندهاند.
محمدعلیخان افزود سفارت سوئیس صدور ویزای توریستی را متوقف کرده و سفارت فرانسه فعالیتش را محدود کرده است. سفارت آفریقای جنوبی تعطیل است، سفارت برزیل کماکان بازگشایی نشده و سفارت ژاپن اعلام کرده طی چند روز آینده فعالیتش را از سر میگیرد.
به گفته او، بیشترین مشکل متوجه افرادی است که به دلایل زمانی باید در موعد مشخصی از کشور خارج شوند، از جمله دانشجویانی که باید در آغاز سال تحصیلی در کشور مقصد حضور داشته باشند و ورزشکارانی که برای شرکت در مسابقات یا اردوها نیاز به سفر فوری دارند.
حرمتالله رفیعی، رییس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران هم اعلام کرده همزمان با آغاز جنگ، بیش از ۲۵۰ پرواز خارجی لغو و بیش از ۳۰ هزار نفر از سفر بازماندند.
به گفته او، شرکتهای هواپیمایی و مراکز اقامتی اکنون بیش از ۶۰۰ میلیارد تومان به مسافران بدهکارند و دفاتر خدمات مسافرتی نیز دو هزار میلیارد تومان خسارت دیدهاند.
انوشیروان محسنی بندپی، معاون گردشگری وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی نیز گفته است بیش از ۳۳۰ هزار گردشگر خارجی در تیر امسال به ایران سفر کردند که نسبت به سال قبل ۵۳ درصد کاهش داشته است.
او دلیل این کاهش را جنگ ۱۲ روزه و تبلیغات «ایرانهراسی» عنوان کرد و تاکید کرد بازگشت به شرایط قبل نیازمند زمان و اعتمادسازی است.
بندپی افزود: «صدور روادید عمدتا برای کشورهای اروپایی متوقف شده، اما تردد گردشگران بین کشورهای آسیایی، ترکیه، روسیه و چین برقرار است.»
ایراناینترنشنال ۲۲ تیر در گزارشی اعلام کرد ۲۰ روز پس از آتشبس میان اسرائیل و جمهوری اسلامی و ۱۰ روز پس از اعلام بازگشایی فرودگاههای اصلی، آمار پروازها هنوز فاصله زیادی با شرایط پیش از جنگ دارد.
بر اساس این گزارش در فرودگاه مهرآباد، تعداد پروازهای شنبه ۲۱ تیر به ۷۰ مورد رسیده بود که تنها ۱۰ پرواز آن بینالمللی بود؛ این رقم نسبت به ۱۳۷ پرواز ثبتشده در ۱۷ خرداد، پیش از آغاز حمله اسرائیل، حدود ۵۰ درصد کاهش نشان میدهد.
در فرودگاه بینالمللی خمینی نیز آمار از ۱۱۸ پرواز پیش از جنگ به ۲۵ پرواز، شامل دو پرواز داخلی، رسیده است که نشاندهنده افت حدود ۸۰ درصدی و کاهش به یکپنجم است.
بر اساس این گزارش مقاصد و مبادی پروازها نیز تغییر چشمگیری کردهاند. پروازهای اروپایی و آسیای شرقی از جمله به اتریش، آلمان، چین و تایلند بهطور کامل متوقف شده و پرواز به مقاصد منطقهای مانند ترکیه و امارات نیز بهشدت کاهش یافته است.
علی باقریکنی، عضو منصوب خامنهای در شورای راهبردی روابط خارجی، شنبه شب ۱۸ مرداد، در مصاحبه با صداوسیما گفت: «جمهوری اسلامی به راحتی از موضوع زنگزور نمیگذرد.»
ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه، پیشنویس توافق صلح بین ارمنستان و آذربایجان را «مثبت» ارزیابی کرد و گفت: «مسکو امیدوار است که این امر به صلح در منطقه قفقاز کمک کند.»
روزنامه کیهان، که زیر نظر نماینده خامنهای منتشر میشود، در گزارش اصلی شماره یکشنبه د خود نوشت: «جمهوری اسلامی، چه با همراهی روسیه و چه بدون آن، در برابر هرگونه طرح ضدایرانی نظیر زنگزور، واکنشی قاطع و بازدارنده خواهد داشت. منافع ملی ایران هرگز گروگان محاسبات یا غفلت دیگران نخواهد شد.»
این روزنامه در ادامه با لحنی تند و کمسابقه نسبت به روسیه نوشت: «مسکو باید بداند که هرگونه سستی، تاخیر یا چشمپوشی در برابر طرحهای آمریکا و ناتو در قفقاز، به ضرس قاطع این کشور را با بحرانی ژئوپلیتیک روبهرو خواهد کرد که دامنه آن حتی از تبعات حضور ناتو در اوکراین فراتر میرود.»
یدالله جوانی، معاون سیاسی سپاه پاسداران در واکنش به توافق ارمنستان و آذربایجان و تغییر نام گذرگاه زنگزور به «کریدور ترامپ»، نوشت: «اگر رییسجمهوری آذربایجان و نخستوزیر ارمنستان اندکی تامل میکردند، هرگز فریب ترامپ قمارباز را نمیخوردند.»
او ادامه داد: «این دو نفر، همان اشتباهی را مرتکب شدند که پیشتر رییسجمهوری اوکراین انجام داده بود.»
علیاکبر ولایتی، مشاور امور بینالملل رهبر جمهوری اسلامی نیز شنبه ۱۸ مرداد در مصاحبه با خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، گفت: « این گذرگاه نه به دالانی در مالکیت ترامپ، بلکه به گورستانی برای مزدوران ترامپ تبدیل خواهد شد.»
تقابل کمسابقه جمهوری اسلامی و روسیه
دالان زنگزور، صرفنظر از ابعاد ژئوپلیتیک آن، اکنون به چالشی کمسابقه در روابط جمهوری اسلامی و روسیه بدل شده است. استفاده از چنین لحنی درباره روسیه در روزنامه منسوب به رهبر جمهوری اسلامی، چندان مرسوم نیست.
دوسال پیش در خرداد ماه ۱۴۰۲، رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، گفت در مورد گشایش کریدور زنگزور «مشکل با ارمنستان نیست بلکه مرتبط با ایران است».
جمهوری اسلامی همواره از ارمنستان در مقابل آذربایجان و تاسیس این دالان حمایت کرده است. یک سال پیش در مرداد ۱۴۰۳، خامنهای، در دیدار با نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، اعلام کرد که احداث دالان زنگزور، به ضرر ارمنستان است و جمهوری اسلامی همچنان بر موضع مخالفت خود با آن، ایستادگی میکند.
در آن دیدار خامنهای تاکید کرد: «بیگانگان نباید برای روابط کشورها با همسایگان خود محدودیت ایجاد کنند… اقدامات برخیها که از راه دور میآیند و در امور دیگر کشورها دخالت میکنند به ضرر آنها تمام میشود.»
روسیه: برای تهران شفافسازی میکنیم تا بپذیرد
چند هفته پس از سفر رییس جمهوری ارمنستان به تهران، ولادیمیر پوتین، رییس جمهور روسیه و حامی قدیمی تهران، اواخر مرداد ۱۴۰۳ به باکو، پایتخت آذربایجان سفر کرد. در این سفر، الهام علیاف، رییس جمهوری آذربایجان در خانه شخصی خود از پوتین پذیرایی کرد. هر چند شخص پوتین در این سفر اظهارات مشخصی درباره تاسیس دالان زنگزور نداشت، پس از این سفر، سخنگوی وزارت خارجه روسیه در شهریور ۱۴۰۳، صراحتا به این موضوع پرداخت.
زاخارووا گفت: «ما نگرانی طرف ایرانی را در مورد کریدور زنگزور دیدهایم که باید برای شفافسازی با تهران تماس بگیریم، اما موضع مسکو در این مورد کاملا قطعی است. ما بر اساس این واقعیت پیش میرویم که راهحل باید برای ارمنستان، آذربایجان و همسایگان منطقه قابل قبول باشد.»
سخنگوی وزارت خارجه روسیه تاکید کرد: «برای ایران شفافسازی میکنیم تا آن را بپذیرد.»
پس از این سخنان، عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، در واکنشی محتاطانه و بدون نام بردن از روسیه، در حساب خود در شبکه ایکس نوشت: «صلح، امنیت و ثبات منطقهای تنها یک اولویت نیست، بلکه یکی از استوانههای امنیت ملی ماست.» او افزود ترسیم دوباره مرزها «کاملا غیرقابلقبول است و برای ایران خط قرمز به شمار میرود».
چرا زنگزور برای ایران مهم است؟
دالان زنگزور یک مسیر حملونقل زمینی است. این مسیر جمهوری آذربایجان را از طریق استان سیونیک که جنوبیترین استان ارمنستان محسوب میشود و با ایران هممرز است را به منطقه نخجوان متصل میکند.
در این صورت جمهوری آذربایجان بدون عبور از پستهای بازرسی ارمنستان، به منطقه نخجوان و از آنجا به ترکیه متصل میشود.
اگر این دالان باز شود و در اختیار آذربایجانیها قرار بگیرد، مرزهای ایران و ارمنستان با یکدیگر به طور کامل قطع خواهد شد؛ استان آذربایجان شرقی ایران از مسیر ترانزیت باکو به آنکارا حذف میشود و ایران دیگر نمیتواند برای ترانزیت محصولات خود به اروپا، مانند امروز بهراحتی از مسیر ارمنستان استفاده کند و برای این منظور ناچار است به ترکیه و جمهوری آذربایجان وابسته شود.
