دیوید لمی، وزیر خارجه بریتانیا، گفت توجیه جمهوری اسلامی درباره ضرورت غنیسازی ۶۰ درصدی اورانیوم برای فعالیتهای تحقیقاتی را نمیپذیرد. او همچنین تاکید کرد هرگونه تصمیمی برای سرنگونی حکومت، بر عهده مردم ایران خواهد بود.
لمی در بخشی از مصاحبه مفصل خود با روزنامه گاردین که شنبه ۱۱ مرداد منتشر شد، به موضوع ایران پرداخت و تهدیدهای مربوط به تسلیحاتی شدن برنامه اتمی جمهوری اسلامی را «واقعی» خواند.
وزیر خارجه بریتانیا اعلام کرد در گفتوگوهای مکرر با مقامهای جمهوری اسلامی، آنها نتوانستهاند توضیح قانعکنندهای درباره دلیل نیاز تهران به اورانیوم با غنای ۶۰ درصد ارائه دهند.
لمی با اشاره به اینکه در دو نیروگاه اتمی سلافیلد یا یورنکو در بریتانیا، غنای اورانیوم از شش درصد فراتر نمیرود، افزود اظهارات مقامهای حکومت ایران مبنی بر استفاده از اورانیومی با غنای ۱۰ برابر بیشتر برای اهداف «تحقیقاتی» و «دانشگاهی» پذیرفتنی نیست.
جمهوری اسلامی بارها بر «صلحآمیز» بودن برنامه هستهای خود تاکید کرده است؛ با اینحال آژانس بینالمللی انرژی اتمی اواسط خرداد اعلام کرد تهران تعهدات خود را در چارچوب معاهده منع اشاعه تسلیحات هستهای (انپیتی) نقض کرده است.
در آغاز جنگ ۱۲ روزه، اسرائیل اعلام کرد جمهوری اسلامی در آستانه ساخت سلاح هستهای قرار دارد.
وزیر خارجه بریتانیا در ادامه مصاحبه خود با گاردین تاکید کرد در اصل، دیپلماسی را به مداخله نظامی ترجیح میدهد، اما در عین حال «با دیدی واقعبینانه» به بخشهایی از نظام ایران نگاه میکند که «اهداف مشخصی دارند».
لمی همچنین گفت تنها نگران وقوع جنگ هستهای میان جمهوری اسلامی و اسرائیل نیست.
او افزود: «بسیاری فیلم اوپنهایمر را دیدهاند و پیامدهای ساخت بمب اتم از سوی آمریکا را میدانند. بنابراین مساله این است که ایران هستهای چه پیامدی برای سایر کشورهای منطقه خواهد داشت که ممکن است آنها هم به دنبال چنین سلاحی بروند.»
وزیر خارجه بریتانیا ادامه داد: «در این صورت، بسیار ناگهانی جهانی پر از سلاح هستهای را به فرزندان و نوههای خود تحویل خواهیم داد؛ جهانی که بسیار خطرناکتر از امروز خواهد بود.»
۹ مرداد منابع دیپلماتیک غربی به ایراناینترنشنال اعلام کردند مقامات جمهوری اسلامی در جریان نشستی در استانبول با نمایندگان آلمان، فرانسه و بریتانیا، تهدید کردند در صورت فعال شدن مکانیسم ماشه، تهران نیز از انپیتی خارج خواهد شد.
پیشتر کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی از بررسی طرح خروج حکومت ایران از انپیتی در واکنش به احتمال فعال شدن مکانیسم ماشه خبر داده بود.
تهدید جمهوری اسلامی به خروج از این معاهده در شرایطی صورت میگیرد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اخیرا هشدار داده اگر جمهوری اسلامی برنامه هستهای خود را از سر بگیرد، واشینگتن آن را بهسرعت نابود خواهد کرد.
لمی با اشاره به حمله آمریکا به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی در جریان جنگ ۱۲ روزه گفت مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، پیش از عملیات با او تماس گرفت.
او از پاسخ به این پرسش گاردین که «چقدر زودتر به او اطلاع داده بودند»، طفره رفت و افزود کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، در جریان عملیات قرار گرفته بود و کانالهای نظامی نیز همزمان مطلع شدند.
لمی: تصمیم برای تغییر حکومت به عهده مردم ایران است
وزیر خارجه بریتانیا تاکید کرد تصمیم آمریکا برای بمباران تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی با هدف «سرنگونی حکومت» اتخاذ نشده بود.
او در عین حال گفت با استدلالهای اسرائیل درباره «تغییر رژیم» در ایران آشنایی دارد.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، اواسط تیر در ضیافت شام با ترامپ، درباره تغییر حکومت در ایران گفته بود این موضوع به مردم ایران بستگی دارد.
حدود دو هفته پیش از این اظهارنظر و در آستانه آتشبس، ترامپ امکان «تغییر رژیم» در تهران را مطرح کرده بود که با استقبال جناح سنتی جمهوریخواهان و نگرانی بخشی از متحدان او روبهرو شد.
لمی درباره این موضوع توضیح داد: «بیایید واقعبین باشیم؛ افراد زیادی در ایران وجود دارند که خواهان تغییر رژیم هستند. اما هیچ تضمینی وجود ندارد که آنچه جای سپاه پاسداران را میگیرد، بهتر از آن باشد یا حتی چیز بدتری نباشد.»
او افزود: «این مسالهای است که باید مردم ایران دربارهاش تصمیم بگیرند. تمرکز من بر این است که بریتانیا چه کاری میتواند انجام دهد تا جلوی تبدیل شدن ایران به یک قدرت هستهای را بگیرد.»
نیویورک تایمز شنبه ۱۱ مرداد به نقل از مقامهای هندی نوشت سیاست دهلینو درباره واردات نفت از روسیه تغییری نکرده و هیچ دستوری برای کاهش خرید به شرکتهای نفتی داده نشده است.
این در حالی است که ترامپ پیشتر هشدار داده بود اگر هند خرید نفت روسیه را متوقف نکند، با مجازات روبهرو خواهد شد.
یک مقام هندی در همین رابطه گفت لغو «یکشبه» قراردادهای بلندمدت امکانپذیر نیست.
تهدید ترامپ به مجازات بدون ارائه جزییات
ترامپ ۱۰ مرداد گفت: «تا جایی که میدانم، هند دیگر قصد ندارد از روسیه نفت بخرد. این چیزی است که شنیدهام. نمیدانم درست است یا نه. این گامی خوب است.»
برخی تحلیلگران معتقدند فشار ترامپ بر هند میتواند بخشی از تاکتیکهای مذاکره در جریان تلاشهای دو کشور برای نهایی کردن مراحل اولیه توافق تجاری دوجانبه باشد.
چین و ترکیه، دو خریدار بزرگ دیگر نفت روسیه، با چنین تهدیدهایی از سوی ایالات متحده مواجه نشدهاند.
روند صادرات نفت روسیه به هند پس از آغاز جنگ اوکراین
از زمان آغاز جنگ اوکراین، واردات نفت روسیه توسط هند بهطور چشمگیری افزایش یافته و اکنون بیش از یکسوم کل واردات نفت این کشور را تشکیل میدهد، در حالی که این رقم پیش از جنگ کمتر از یک درصد بود.
هند روزانه بیش از دو میلیون بشکه نفت خام از روسیه وارد میکند و پس از چین، دومین واردکننده بزرگ نفت روسیه محسوب میشود.
راندیر جایسوال، سخنگوی وزارت خارجه هند، در پاسخ به سوالی درباره تهدید ترامپ گفت: «ما بر اساس شرایط بازار، پیشنهادهای موجود و وضعیت جهانی تصمیمگیری میکنیم.»
او تاکید کرد دهلینو با مسکو «شراکتی پایدار و آزمودهشده در گذر زمان» دارد و روابط خارجی هند نباید از دریچه نگاه کشور ثالثی مانند آمریکا سنجیده شود.
در همین حال، اتحادیه اروپا بهتازگی شرکت «نایارا انرژی» را که یکی از خریداران عمده نفت روسیه در هند است، در فهرست تحریمهای خود قرار داد.
عمده سهام این شرکت متعلق به نهادهای روسی، از جمله شرکت «روسنفت»، است. پس از اعمال تحریم، مدیرعامل نایارا انرژی استعفا داد و یک مدیر روس به نام سرگئی دنیسوف جای او را گرفت.
دهلینو در ماههای نخست پس از آغاز جنگ اوکراین، تحت فشار شدید ایالات متحده و اروپا برای کاهش روابط اقتصادی با روسیه قرار داشت.
این فشارها زمانی شدت گرفت که صادرات نفت روسیه به هند به اوج خود رسید. با این حال، در دومین سال جنگ، لحن کشورهای غربی در قبال این موضوع تغییر کرد.
خبرگزاری رویترز گزارش داد با وجود این تغییر رویکرد، شرکتهای دولتی پالایش نفت هند در هفته گذشته خرید نفت از روسیه را متوقف کردهاند.
بر اساس این گزارش، دلیل این اقدام نه ملاحظات سیاسی، بلکه کاهش تخفیفهای نفتی روسیه در ماه ژوئیه است؛ تخفیفهایی که به پایینترین سطح از زمان آغاز تحریمهای مسکو رسیدهاند.
نقش سقف قیمت نفت در سیاست آمریکا و اروپا
مقامهای آمریکایی و اروپایی پیشتر پذیرفته بودند واردات نفت ارزان روسیه توسط هند، در چارچوب سقف قیمتی که اتحادیه اروپا و گروه هفت تعیین کردهاند، به مهار قیمت جهانی نفت کمک میکند.
سال گذشته، مقامهای ارشد وزارت خزانهداری آمریکا در جریان سفر به دهلینو اعلام کردند هند از فرمولی پیروی میکند که هم تداوم صادرات نفت روسیه را ممکن میسازد و هم باعث کاهش درآمدهای این کشور میشود.
اریک گارستی، سفیر وقت آمریکا در دهلینو، در آن زمان گفت: «هند نفت روسیه را خرید، چون ما میخواستیم کشوری این نفت را با رعایت سقف قیمت خریداری کند. این برخلاف سیاست [واشینگتن] نبود، بلکه هدف اصلی همین سیاست بود.»
روزنامه «اعتماد» شنبه ۱۱ مرداد در گزارشی با عنوان «۷۰ هزار سال باید صبر کرد تا آبهای زیرزمینی برگردند» با استناد به سخنان محمد درویش، استاد دانشگاه و کارشناس محیط زیست، نوشت ایران در مرحلهای از بیابانزایی است که سفرههای آب زیرزمینیاش حتی با توقف برداشت نیز قابل احیا نیست.
درویش با بیان اینکه ایرانیان ۱۵۰ میلیارد مترمکعب بیشتر از آنچه در طول سه دهه اخیر وارد آبخوانها شده، برداشت داشتهاند، گفت این باعث فرونشست زمین در محدودهای دستکم ۵۷ هزار کیلومتر مربعی با میزان بهطور متوسط یک سانتیمتر در سال شده است.
این استاد دانشگاه در گفتوگو با اعتماد در پاسخ به این پرسش که «یعنی هیچوقت امیدوار به ترمیم آبهای زیرزمینی نباشیم»، گفت: «چرا، میتوانید منتظر بمانید، آن هم دستکم ۶۵ تا ۷۰ هزار سال دیگر. اگر این سالها را صبوری کنید، میتوانید امیدوار باشید که شرایط آبهای زیرزمینی به وضعیت ایدهآل خود برسد.»
به گفته درویش، شرایط امروز ایران، حاصل سالها برداشت بیرویه و بیتوجهی به تغذیه آبخوانهاست.
او وضعیت ایران را «نهاییترین مرحله بیابانزایی» توصیف کرد و گفت زمینهای بسیاری دیگر حتی ظرفیت ساختوساز، احداث جاده یا انتقال لوله و دکل را ندارند و عملا از حیز انتفاع خارج شدهاند.
به گفته درویش، طبق گزارش سازمان زمینشناسی، فرونشست سالانه در ۱۰۰ هزار کیلومتر مربع از خاک ایران به دو سانتیمتر رسیده که در سال ۹۵ تنها ۱۱ هزار کیلومتر بوده است؛ رشدی نگرانکننده که نشانه شتاب فزاینده بحران است.
چند هفته مانده به روز صفر
نشریه بریتانیایی «ویک» در گزارشی درباره وضع بحرانی آب در ایران نوشت تهران، پایتخت ۱۰ میلیون نفری، ممکن است تنها چند هفته با روز صفر فاصله داشته باشد.
این نشریه، روز صفر را روزی توصیف کرده که شیرهای آب در بخشهای وسیعی از تهران، خشک و بدون آب خواهند شد.
بر اساس این گزارش، ایران در آستانه ورشکستگی آبی قرار دارد؛ بحرانی که ناشی از خشکسالی، تغییرات اقلیمی و سوءمدیریت منابع است و به گفته تحلیلگران، ممکن است به تهدیدی برای جمهوری اسلامی تبدیل شود.
همزمان اداره آب تهران اعلام کرد بهدلیل کمآبی، سرویسهای بهداشتی عمومی را تعطیل کرده است؛ تصمیمی که زندگی روزمره کودکان، کارگران، بیماران و مسافران شهری را با دشواریهای جدی روبهرو میکند.
مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، ۹ مرداد با هشدار نسبت به وضعیت منابع آبی کشور اعلام کرد که ایران «در آستانه یک بحران جدی آب» قرار دارد.
او پیش از آن نیز گفته بود: «اگر تصمیمهای فوری گرفته نشود، در آینده با وضعیتی روبهرو خواهیم شد که قابل حل نخواهد بود.»
نشریه ویک با اشاره به صحبتهای مقامهای جمهوری اسلامی، نوشت بحران کمآبی نهتنها ناشی از خشکسالیهای پیاپی، بلکه نتیجه برداشت بیرویه از سفرههای آب زیرزمینی، شیوههای ناکارآمد کشاورزی و مصرف کنترلنشده آب در شهرهاست.
کارشناسان هشدار میدهند در نبود برنامهریزی بلندمدت و اصلاح نشدن فوری الگوهای مصرف، بحران آب نه تنها میتواند منبعی برای اعتراضات اجتماعی باشد، بلکه ممکن است به تهدیدی جدی برای پایداری زیستی و سیاسی کشور تبدیل شود.
نیروهای امدادی اوکراین در جریان عملیات شبانه بیش از ۱۲ جسد را از زیر آوار یک مجتمع مسکونی فروریخته در کییف بیرون کشیدند تا شمار قربانیان مرگبارترین حمله هوایی سال روسیه به پایتخت اوکراین به ۳۱ نفر برسد.
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، اعلام کرد عملیات امداد و نجات که بیش از ۲۴ ساعت ادامه داشته، پایان یافته است.
او گفت یک کودک دو ساله در میان پنج کودکی بوده است که پس از حمله گسترده پهپادی و موشکی روسیه کشته شدند.
در این حمله چندمرحلهای که روسیه طی آن بیش از ۳۰۰ پهپاد و هشت موشک بهکار گرفت، ۱۵۹ نفر زخمی شدند.
این آخرین مورد از سلسله حملات شدید روسیه به شهرها و مناطق مسکونی اوکراین بود.
ویدیویی منتشر شده در وبسایت ریاستجمهوری اوکراین، زلنسکی را در حال گفتوگو با ساکنان ساختمانهای بلندمرتبهای نشان میدهد که خسارات سنگینی دیدهاند.
او تاکید کرد: «دولت حتما به همه آسیبدیدگان کمک و حمایت لازم را ارائه خواهد کرد.»
در خارکیف، دومین شهر بزرگ اوکراین در شمال شرق این کشور، حمله پهپادی جمعه، ۱۰ نفر از جمله سه کودک را زخمی کرد. یکی از این کودکان، نوزادی پنجماهه است. پنج نفر از مجروحان همچنان در بیمارستان بستری هستند.
بیشترین خسارت در کییف به ساختمانی مسکونی در منطقه سویتوشین در غرب پایتخت وارد شد که بخشی از آن فروریخت.
همچنین در دستکم سه منطقه دیگر پایتخت نیز خساراتی گزارش شد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، پنجشنبه رفتار روسیه علیه اوکراین را «نفرتانگیز» توصیف کرد اما گفت مطمئن نیست تحریمها بتواند روسیه را بازدارد.
او به ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، تا هشتم اوت فرصت داده است که به توافقی برای پایان جنگ برسد وگرنه با فشار اقتصادی بیشتر روبهرو خواهد شد.
ترامپ جمعه گفت دستور داده است دو زیردریایی هستهای آمریکا به «مناطق مناسب» منتقل شوند تا به تهدیدهای دیمیتری مدودف، رییسجمهوری پیشین روسیه، پاسخ داده شود.
رییسجمهوری آمریکا که از جمله با وعده پایان سریع جنگ اوکراین به قدرت بازگشت، در هفتههای اخیر رویکرد آشتیجویانه قبلی خود نسبت به مسکو را کنار گذاشته و تمایل به ارسال سلاح برای اوکراین را نشان داده است.
آیا پوتین به هشدارها توجه خواهد کرد؟
جمعه، مردم سوگوار کییف در مقابل ساختمان مسکونی ویرانشده گل گذاشتند و شمع روشن کردند؛ در حالی که بیلهای مکانیکی قطعات سنگین آوار را جابهجا میکردند.
یادبودی موقت در محل با عروسکهای رنگارنگ تزیین شد.
اوکسانا کینال ۴۳ ساله که برای ادای احترام به همکار جانباختهاش و پسر او در محل حاضر شده بود، گفت امیدوار است ترامپ به تهدید خود عمل کند اما تردیدهایی هم دارد: «فکر میکنم آمریکا ابزارهای زیادی برای فشار بر روسیه دارد اما آیا پوتین به این گوش میدهد؟ نمیدانم.»
نیروی هوایی اوکراین جمعه اعلام کرد پدافند هوایی این کشور تنها در ماه ژوئیه بیش از شش هزار پهپاد و موشک روسی را در سراسر کشور منهدم کرده است.
یولیا سویریدنکو، نخستوزیر اوکراین نیز در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «جهان تمام ابزارهای لازم را برای اطمینان از محاکمه روسیه در اختیار دارد. چیزی که کم داریم قدرت نیست بلکه اراده است.»
شنبه ۱۱ مرداد، صدها نفر از خانوادههای گروگانهای اسرائیلی در دست گروههای فلسطینی به طور نمادین در میان سیمهای خاردار دست به اعتراض زدند.
ویتکاف که برای نظارت بر توزیع کمکها به غزه سفر کرده است، در این تجمع حضور یافت.
او پیش از ورود به جلسه با نمایندگان خانوادهها، با تشویق بسیاری از حاضران مواجه شد
گروه حماس جمعه ویدیویی از گروگان اویاتار داوید منتشر کرد. در این ویدیو، او در حالی دیده شد که در اثر گرسنگی به شدت لاغر شده بود.
گروه جهاد اسلامی فلسطین نیز پنجشنبه ویدیویی مشابه از روم براسلاوسکی منتشر کرد.
به گزارش تایمز اسرائیل، معترضان میگویند ویدیوهایی که این هفته از دو نفر از گروگانها منتشر شده، نشان میدهند که آنها «در اسارت در حال جاندادن هستند».
در بخشی از بیانیه خانواده گروگانها آمده است: «اعضای خانوادهها درون محوطهای محصور در سیمهای خاردار خواهند نشست؛ گویی خود نیز زندانیاند - و فریاد استغاثه عزیزانشان را که در اسارت در حال مرگاند، سر خواهند داد.»
در این بیانیه خطاب به دولت اسرائیل و آمریکا آمده است: «اکنون زمان دستیابی به یک توافق جامع و پایاندادن به جنگ است. ... این کابوس را متوقف کنید!»
مذاکرات آتشبس میان اسرائیل و حماس
مذاکرات آتشبس هفته گذشته عملا به شکست انجامید. دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا که حامی مذاکرات بود، جمعه سوم مرداد با انتقاد از موضع حماس گفت این گروه به دنبال توافق آتشبس نیست.
ترامپ تاکید کرد که حماس خواهان مرگ است و باید کار را به پایان رساند.
همزمان، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل نیز اعلام کرد دیگر امیدی به مذاکرات آتشبس با حماس ندارد.
اکنون حماس با انتشار ویدیوی گروگانها، عملا در پی فشار به اسرائیل برای از سرگیری مذاکرات است.
از سوی دیگر، شبکه سیانان هفتم مرداد به نقل از یک منبع نزدیک به حماس خبر داد که این گروه قصد دارد در صورت شروع دوباره مذاکرات، مواضع سختگیرانهتری داشته باشد.
درگیری بر سر توزیع کمکها در غزه
در حالی که عمدتا نیروهای حماس (که در برخی گزارشهای خبری مقامات بهداشتی محلی یا فلسطینی نامیده میشوند) و خبرگزاری وفا، وابسته به تشکیلات خودگردان، منتقد توزیع کمکهای بشردوستانه در غزه به وسیله پایگاههای «بنیاد بشردوستانه غزه» هستند، آمریکا و اسرائیل تاکید دارند کمکها باید از این طریق توزیع شود، چرا که حماس با سرقت کمکهایی که از سوی سازمان ملل توزیع میشدند، در غزه انحصار ایجاد کرده است.
پیشتر کمکها بهوسیله مراکز وابسته به سازمان ملل نظیر انروا (آژانس امدادرسانی و کاریابی برای آوارگان فلسطینی) توزیع میشد. نهادی که همواره از سوی اسرائیل متهم به ارتباط با حماس بوده است.
سازمان ملل این اتهام را نپذیرفته اما پس از آن که اسرائیل در ژانویه ۲۰۲۴ مستندات خود را از ارتباط کارکنان این نهاد با حماس ارائه داد، ۹ کارمند این مجموعه را بلافاصله اخراج کرد.
ارگان خبری تشکیلات خودگردان، گزارشهایی از کشته شدن اهالی غزه در جریان توزیع کمکها منتشر کرده است که از سوی بنیاد بشردوستانه غزه رد شده و آن را «شایعهسازی حماس» توصیف کرده است.
روزنامه شرق، شنبه ۱۱ مرداد در گزارشی با عنوان «دانشآموزان مهاجر خط خوردند» نوشت دانشآموزان مهاجر افغانستانی حتی با وجود داشتن سوابق تحصیلی یا مدارک اقامتی معتبر، از ثبتنام در مدارس بازماندهاند و مسئولان برخی مدرسهها بهصراحت اعلام کردهاند که مهاجران را نمیپذیرند.
شرق این تغییر را نتیجه آییننامهای دانسته که روندهای ثبتنام را سختتر، مدارک معتبر را محدودتر و امکان ثبتنام دانشآموزان فاقد مدارک را حذف کرده است.
تفاوت آییننامهها؛ سختگیری بیشتر، مدارک کمتر
بر اساس گزارش شرق، آییننامه ثبتنام دانشآموزان اتباع افغانستانی برای سال تحصیلی ۱۴۰۴ نسبت به سالهای گذشته تغییرات بنیادینی داشته است.
سال ۱۴۰۳، سازمان ملی مهاجرت با «سامانه سهما» مسئول ثبتنام بود اما حالا این مسئولیت به وزارت کشور واگذار شده و دفاتر کفالت نقش محوری یافتهاند.
این تغییر ساختار اداری، به تشدید روندهای کنترلی و کاهش دسترسی خانوادههای مهاجر منجر شده است.
در سالهای گذشته، دانشآموزان افغانستانی با مدارکی نظیر کارت آمایش، گذرنامه خانواری حتی بدون روادید، دفترچه اقامت یا برگه سرشماری میتوانستند ثبتنام شوند و در برخی موارد، حتی بدون مدارک رسمی، با تعهد کتبی والدین، امکان ثبتنام موقت وجود داشت.
در آییننامه ۱۴۰۴، این انعطاف بهکلی حذف شده و تنها مدارکی مانند کارت شناسایی تبعه خارجی، گذرنامه با روادید الکترونیکی و دفترچه اقامت معتبر مورد پذیرش است.
در حالی که در سالهای گذشته، مطابق فرمان سال ۱۳۹۴ رهبر جمهوری اسلامی، امکان ثبتنام برای دانشآموزان فاقد مدرک وجود داشت، حالا این استثنا نیز در آییننامه جدید حذف شده و ثبتنام «اتباع غیرمجاز» صراحتا ممنوع است.
فرآیند ثبتنام نیز از سال ۱۴۰۳ به اینسو پیچیدهتر شده است.
شرق با اشاره به اینکه درباره هزینههای ثبتنام در متن جدید آییننامه چیزی ذکر نشده، نوشت تجربه سالهای قبل که برخی خانوادهها تا یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان پرداخت کردهاند، این نگرانی را تقویت کرده که فشارهای مالی نیز بر خانوادههای مهاجر بیشتر خواهد شد.
روایتهایی از محرومیت، ترس و بلاتکلیفی
در روایت یکی از خانوادهها که شرق آن را ذکر کرده، اعلام شده که چهار فرزند دارند (یکی در کلاس چهارم، یکی هفتم، یکی یازدهم و یکی از آنها پیشتر ترک تحصیل کرده است) و فقط فرزند کلاس یازدهمی، آن هم به شرط رد مرز نشدن تا پایان مرداد، احتمال ثبتنام دارد و مدرسه، باقی فرزندان را نپذیرفته است.
در بخشی دیگر از گزارش، افخم صباغ، فعال حقوق کودک، تاکید کرده است: «حتی به برخی دانشآموزان اجازه ندادند برگه امتحانی داشته باشند.»
به گفته او، بر اساس شیوهنامه جدید آموزش و پرورش، ثبتنام دانشآموزان مهاجر منوط به داشتن مدارک معتبر و همچنین وجود صندلی خالی در مدارس شده است.
در همین راستا، به مدیران مدارس اختیار داده شده که در صورت نبود ظرفیت، از پذیرش این دانشآموزان خودداری کنند. امری که به گفته فعالان، بهانهای برای طرد سیستماتیک حتی کودکان دارای مدارک معتبر شده است.
هدی مقدم، فعال حقوق کودک در استان البرز نیز با تاکید بر نبود وحدت رویه در مدارس گفت: «رویکرد سلیقهای که یکی دو سال اخیر در ثبتنام بچههای افغانستانی وجود داشته، با توجه به وضعیت اجتماعی فعلی تشدید شده است. حتی کودکانی که سال گذشته در مدرسه بودهاند یا کارت آمایش دارند، امسال ثبتنام نمیشوند.»
در روایت یکی از شهروندان افغانستانی که نامش ذکر نشده، آمده است که برای ثبتنام فرزند کلاس اولیاش به چند مدرسه مراجعه کرده اما یا با پاسخ «بخشنامه نیامده» مواجه شده، یا با شروطی پیچیده نظیر دریافت معرفینامه هولوگرامدار از دفاتر کفالت.
او تاکید کرد خانوادههایی که پیشتر با برگه سرشماری فرزندانشان را به مدرسه میفرستادند، امسال امکان ثبتنام ندارند: «در سایت دفاتر کفالت، فقط دارندگان کارت آمایش، گذرنامه اقامت الکترونیکی و دفترچه اقامت رسمی میتوانند نوبت بگیرند. دارندگان گذرنامههای دستی امکان دریافت معرفینامه ندارند و تبدیل آنها به گذرنامه معتبر هم بهسادگی ممکن نیست.»
مقدم نیز در ادامه گفت که سه گروه از کودکان با بیشترین خطر حذف از مدرسه مواجه شدهاند: «کودکانی که پدر و مادرشان مدارک دارند اما خودشان در طرح ادغام قرار نگرفتهاند، فرزندان نظامیهای دولت پیشین افغانستان که هنوز تعیین تکلیف نشدهاند و زنان سرپرست خانوار که فرزندانشان بلاتکلیف ماندهاند.»
به گفته فعالان حقوق کودک، بسیاری از خانوادهها در این شرایط از مراجعه به مراکز آموزشی واهمه دارند، چون مراجعه به مراکز رسمی میتواند آنها را در معرض ردیابی، اخراج یا رد مرز قرار دهد؛ حتی اگر مدارک قانونی داشته باشند.
کودکان بدون پناه و تبعات روانی سنگین
شرق در گزارش خود به نقل از سهیلا بابایی، مدیرعامل انجمن حمایت از حقوق کودکان، نوشت: «بسیاری از کودکانی که پس از قدرتگیری طالبان به ایران آمدهاند، بدون هیچگونه حمایت حقوقی یا امکان ادامه تحصیل، در بلاتکلیفی کاملاند.»
به گفته بابایی، «بسیاری از این افراد جذب بازار کار زیرزمینی شدهاند. برخی در سمنها درس خواندهاند که سابقا میتوانستند با تعیین سطح وارد مدارس رسمی شوند اما حالا این امکان وجود ندارد و حتی آموزش به کودکان افغانستانی تخلف محسوب میشود».
در گذشته، کودکانی که در مراکز غیردولتی یا سمنها آموزش میدیدند، میتوانستند با تعیین سطح وارد مدارس رسمی شوند اما این رویه در آییننامه جدید حذف شده است.
صباغ نیز از دخترانی نوجوان گفت که در ایران به دنیا آمدهاند اما حالا به اجبار به افغانستان بازگردانده میشوند؛ کشوری که نه با آن آشنایی دارند و نه امکان تحصیل در آن فراهم است.
او هشدار داد این فشارهای روانی از جمله تهدید به اخراج، موجب افزایش موارد خودکشی و فرار از خانه شده است.
این فعال حقوق کودک گفت: «ما دختری داشتیم که ۱۸ سالش بود و از سن پایین به ایران آمده بود و تا همین چند وقت پیش هم از بچههایی بود که در مدرسه درس میخواند اما پس از اعلام دستور خروج به او و مادربزرگش که با هم زندگی میکردند، به علت فشار روانی حاصل از تغییر ناگهانی مسیر زندگی که برای خود ترسیم کرده بود، متاسفانه خودکشی کرد که البته ناموفق بود و در نهایت نیز به افغانستان بازگردانده شد.»
