در حالی که جنجال بر سر اظهارات و نحوه صحبت کردن مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی همچنان ادامه دارد، اکنون خبر دیدار او با یک شهروند اسرائیلی، به موضوع جنجالی تازه در رسانههای حکومتی بدل شده و در شبکههای اجتماعی نیز مورد توجه قرار گرفته است.
با بالا گرفتن انتقادها از دیدار بیسابقه رسمی و علنی یک رییس دولت در جمهوری اسلامی با یک شهروند اسرائیلی، آن هم درست در اوج جنگ اسرائیل با حماس و حزبالله و در آستانه جنگ تمام عیار جمهوری اسلامی و اسرائیل، هیات نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل متحد با انتشار بیانیهای اعلام کرد که لیور استرنفلد دارای «سابقه فعالیت ضدصهیونیستی » بوده است و هیات جمهوری اسلامی مطلع نبوده که او شهروند اسرائیل است.
جمهوری اسلامی: نمیدانستیم اسرائیلی است
در این بیانیه گفته شده است: «آقای لیور استرنفلد به عنوان استاد دانشگاه و یک یهودیی آمریکایی به نشست «نقش ادیان الهی در برقراری صلح جهانی» دعوت شده بود.»
در بیانیه هیات نمایندگی جمهوری اسلامی گفته شده است: «این جلسه ترکیب متوازنی از علما و اساتید دانشگاه متعلق به ادیان ابراهیمی بود. علت دعوت از ایشان (لیور استرنفلد)، سوابق طولانی پژوهش در زمینه یهودیت، اسلام و ایران بوده و نامبرده دارای سابقه فعالیت ضد صهیونیستی بوده است.»
در این بیانیه گفته شده است: «ایشان (لیوراسترنفلد) به عنوان یک آمریکایی یهودی به این جلسه دعوت شده و هیچ اطلاعی از سابقه احتمالی داشتن تابعیت مضاعف در اختیار نبوده است. این حرکت مشکوک تبلیغاتی صورت گرفته ریشه در خشم رژیم صهیونیستی از برگزاری چنین نشستی دارد.»
استرنفلد: از قبل و به روشنی گفته بودم اسرائیلیام
هیات نمایندگی جمهوری اسلامی در حالی به صراحت از تابعیت اسرائیلی لیور استرنفلد اظهار بیاطلاعی کرده است که این استاد دانشگاه پنسلوانیا در گفتوگویی با روزنامه اسرائیلی هاآرتص، آشکارا تایید کرده است که از همان آغاز و برای جلوگیری از هرگونه «سوءتفاهم» به مقامات جمهوری اسلامی گفته که او شهروند اسرائیل است.
استرنفلد به هاآرتص گفت: «وقتی دو هفته پیش دعوتنامه شرکت در این جلسه را دریافت کردم، شگفتزده شدم.»
لیور استرنفلد استاد تاریخ و مطالعات یهود است. او در زمینه تاریخ یهودیان و ایران تحقیق میکند و در همین حوزه، کتاب «میان ایران و صهیون؛ تاریخچه یهودیان ایران در قرن بیستم» را منتشر کرده است.
او به روزنامه هاآرتص گفت که در ابتدا مطمئن نبوده که دعوتنامهای واقعی دریافت کرده اما پس از کمی تحقیق دریافته که دعوتنامه جعلی نیست.
استرنفلد افزود: «برای پیشگیری از هرگونه سوءتفاهمی، به آنها گفتم که در حقیقت من یک شهروند اسرائيلی هستم و آنها به من اطمینان دادند که مشکلی وجود ندارد.»
استرنفلد گفت اما پیش از آنکه در جلسهای با حضور مسعود پزشکیان و دیگر مقامهای جمهوری اسلامی شرکت کند، ضرورت داشت که این موضوع را بررسی کند که آیا حضور در چنین جلسهای به معنای نقض قوانین اسرائیل خواهد بود یا خیر.
استرنفلد به هاآرتض گفت:« با مقامات اسرائیلی در این مورد مشورت کردم و به این نتیجه رسیدم که منعی برای حضورم در این جلسه وجود ندارد.»
او افزود: «به هیچوجه تصمیم آسانی نبود. فکر میکردم که فقط یک حقه است. اما حضور در جلسهای با حضور با رئیسجمهوری ایران و صحبت کردن و گوش دادن به او فرصتی بود که نمیتوانستم آن را از دست بدهم.»
به گزارش هاآرتص، علاوه بر لیور استرنفلد، چند چهره یهودی- آمریکایی دیگر از جمله ابی استاین، فعال تراجنسیتی و از هواداران فلسطین و همچنین نمایندگان «ناتوری کارتا»، که یک گروه یهودی ارتدوکس ضد صهیونیسم و حامی فلسطینیان است، نیز در این جلسه حضور داشتند.
گفتوگوی مستقیم با پزشکیان
به گفته استرنفلد، او تنها اسرائیلی حاضر در این جلسه بود و توانست هم در طول جلسه سخن بگوید و هم پس از جلسه توانست بهطور مستقیم و رودررو با مسعود پزشکیان صحبت کند.
او گفت:« در پایان جلسه با آقای پزشکیان دیدار کردم و ابتدا کتابم را به او دادم. سپس گفتم که معتقدم او در موقعیتی منحصر بهفرد است تا ایران را به سمت نقشی سازنده در خاورمیانه هدایت کند.»
او افزود: «مسعود پزشکیان پاسخ داد که وقتی اسرائیل و فلسطینیان به توافقی مورد قبول دو طرف برسند، تهران دیگر پرچم مبارزه برای فلسطین را برنخواهد افراشت. من نیز به او گفتم که گفتن همین حرف بهطور مستقیم به مخاطبان غربی، میتواند تاثیر بسیار مثبتی داشته باشد.»
استرنفلد گفت: « من موضوعی را مطرح کردم که وزیر امور خارجه پیشین ایران هم سال گذشته درباره مساله گروگانها در غزه مطرح کرده بود و از آن به عنوان یک موضوع انسانی صحبت کرده و پیشنهاد کمک برای حل آن را داده بود اما آقای پزشکیان از این نظر خوشش نیامد و گفت ایران کار خود را با امضای توافق هستهای انجام داده و اکنون غرب باید گامی در جهت گفتگو با ایران بردارد.»
جنجال آدابندانی
این نخستین بار در جریان سفر مسعود پزشکیان به نیویورک نیست که هیات همراه او میکوشد با دادن توضیحات غیرواقعی و دروغین، به جنجالهای پیشآمده واکنش نشان دهد.
مسعود پزشکیان روز دوشنبه، دوم مهر، در دیدار با نمایندگان شماری از رسانههای آمریکایی گفت:«: «ما آمادهایم تمام سلاحهای خود را کنار بگذاریم، به شرط آنکه اسرائیل هم سلاحهای خود را کنار بگذارد و یک سازمان بینالمللی بیاید و در منطقه امنیت تامین کند.»
با این حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی و الیاس حضرتی، رییس شورای اطلاعرسانی دولت از اساس بیان چنین سخنانی از سوی پزشکیان را تکذیب کردند و انتشار این خبر از سوی بلومبرگ را «شیطنت» نامیدند.
اما پس از آنکه ایراناینترنشنال فایل صوتی این جلسه را منتشر کرد، عباس عراقچی گفت که سخنان رییس دولت در جمهوری اسلامی بحثی نظری و مبنایی درباره خلع سلاح عمومی بوده است.
با این همه، این اظهارات در رسانهها و شبکههای اجتماعی بازتابی گسترده یافت.
در ایران، نمایندگان مجلس با انتقاد از پزشکیان خواستار دقت او در انتخاب کلمات شدند و روزنامه کیهان، اظهارات او را نسنجیده دانست و بهطور تلویحی به او هشدار داد که مواظب حرف زدنش باشد.
حسین شریعتمداری، نماینده علی خامنهای و مدیرمسئول روزنامه کیهان نیز در یادداشتی نوشت که پزشکیان از بیان منظور و مقصود خویش ناتوان است.
او نوشت: «این ضعف را میتوان کماطلاعی آقای پزشکیان از عرصه سیاست و علوم و بایستههای تعریف شده آن دانست. آقای رئیسجمهور در همان نشست با مسئولان رسانههای آمریکایی تاکید میکنند که «من سیاست بلد نیستم»! و پیش از این هم گفته بودند «من سیاست را نمیفهمم»! در این خصوص باید گفت، اگرچه بهنظر میرسد ایشان قصد تواضع داشتهاند! ولی شواهد موجود نشان میدهند که به یک واقعیت اشاره کردهاند و متاسفانه در این عرصه ورود چندانی ندارند. این در حالی است که سیاسی بودن و آگاهی و شناخت از امور و قواعد سیاسی یکی از اصلیترین شرایطی است که باید در رئیسجمهور وجود داشته باشد. بر اساس قوانین جاری، رئیسجمهور از میان «رجال سیاسی» انتخاب میشود.»
گمرک جمهوری اسلامی اعلام کرده است از فروردین تا شهریور ماه سال ۱۴۰۳، مجموعا ۴۲/۸ تن شمش طلا به ارزش دو و نیم میلیارد دلار به کشور وارد شده است. این در حالیاست که در شش ماه نخست سال ۱۴۰۲، تنها ۷/۳ تن شمش طلا به ارزش ۴۶۶ میلیارد دلار به کشور وارد شده بود.
این دو رقم نشان میدهد واردات طلا در شش ماهه نخست سال ۱۴۰۳ نسبت به مدت مشابه در سال پیش، از نظر وزن نزدیک به ۶ و از نظر ارزش نزدیک به ۵ برابر افزایش یافته است.
به گفته رضوانیفر، ۹۶/۸ درصد شمشهای طلا در این مدت از طریق فرودگاه «امام خمینی» و باقی این واردات هم از مبادی گمرکی باشماق، تبریز، مشهد، فرودگاه اصفهان، پیرانشهر و یزد ترخیص شدهاند.
پیش از این، تلاشهایی برای رفع تعهد ارزی صادر کنندگان از طریق واردکردن طلا به جای ارز و ارائه آن به مرکز مبادله ارز و طلای ایران انجام گرفته بود. با این وجود در مسیر انجام این مصوبه موانعی هم به وجود آمد.
در خرداد ماه ۱۴۰۳، اداره رسیدگی به تعهدات صادراتی و وارداتی بانک مرکزی با صدور ابلاغیهای به مرکز مبادله ارز و طلای ایران، اعلام کرد این مرکز باید از عرضه طلای وارداتی از سوی صادرکنندگان پتروشیمی، فولاد، فلزات اساسی رنگین و فرآوردههای نفتی به منظور رفع تعهد ارزی این صادرکنندهها خودداری نماید.
عمده صادرات غیرنفتی جمهوری اسلامی را همین اقلام تشکیل دادند.
سابقه بزرگنمایی ذخایر طلا
در دوره ریاست جمهوری محمود احمدینژاد اعلام ذخایر طلای بانک مرکزی جمهوری اسلامی و جزئیات واردات آن به بهانه تحریمها متوقف شد.
محمود بهمنی، رئیس کل بانک مرکزی در دوره احمدی نژاد در سال ۱۳۹۰ میزان ذخایر طلای کشور را ۵۰۰ تن اعلام کرد، رقمی عجیب که همان زمان هم قابل پذیرش نبود. بعدها با تغییر دولت در سال ۱۳۹۲ و روی کار آمدن حسن روحانی، در سال ۱۳۹۵ مشخص شد در سال ۱۳۹۰، ذخیره طلای بانک مرکزی تنها ۴۵ تن بوده است و بهمنی رقمی حدودا ۱۰ برابر رقم واقعی را اعلام کرده است.
۱۱ تیرماه ۱۴۰۳ هم محمدرضا فرزین، از مدیران اقتصادی دوران ریاست جمهوری احمدینژاد، که ابراهیم رییسی او را به سمت ریاست کلی بانک مرکزی منصوب کرد، بدون اشاره به میزان ذخایر طلای بانک مرکزی، گفت: « یکی از اهداف اصلی بانک مرکزی افزایش ذخایر ارزی است و با اطمینان میتوان گفت که ذخایر آزاد ارزی و ذخایر طلا در حال افزایش است. »
ماجرای ۱۳ صفر ۱۴۰۳
مرداد ماه ۱۴۰۳، در اتفاقی بیسابقه، برخی سلبریتیها در فضای مجازی به صورت هماهنگ شروع به تبلیغ شایعه خوش یمنی خرید طلا در ۱۳ ماه قمری «صفر» کردند.
اقدامی که برخی آن را سازماندهی شده و مرتبط با جمهوری اسلامی دانستند. در پی این تبلیغات، سطح هجوم مردم به بازارهای طلا به حدی بود که محمد کشتیآرای، نایبرییس ۷۵ ساله اتحادیه طلا و جواهر ایران گفت در ۶۴ سالی که در بازار فعالیت داشته، شاهد چنین پدیدهای نبوده است.
آمار مشخصی از حجم طلای خریداری شده در آن روز ارائه نشده است، اما در صورتی که آمار رییس کل گمرک، واقعی باشد، شاید یکی از دلایل آن هجوم در ۱۳ صفر روشن شده باشد.
در صورتی که آمار اعلامی از سوی رییس کل بانک مرکزی واقعیت داشته باشد و از جنس گفتههای بهمنی در سال ۱۳۹۰ برای تایید ادعای رئیس کل فعلی بانک مرکزی نباشد، شاید این آمار پاسخی به چرایی هجوم بی سابقه مردم به بازار طلا در «۱۳ صفر» باشد.
به خصوص آنکه شرکتها و اشخاص مورد اعتماد جمهوری اسلامی، برای دور زدن تحریمها از طلا به جای ارز در معاملات خود استفاده میکنند و شاید بخشی از آن را برای تامین مالی با شایعه «۱۳ صفر» در بازار به قیمت مناسب تبدیل کرده باشند.
به این ترتیب، صاحبان آن ۴۲/۸ تن طلا، احتمالا توانستند در آن هجوم برای خرید، بخشی از طلای وارد شده را به فروش برسانند.
سابقه معامله با شمش طلا به جای ارز
۱۷ بهمن ۱۴۰۲ یک گروه هکری با هک سرورهای تندر صحرا، تصویری از یک سند مالی را منتشر کرده که نشان داد این شرکت که در زمینه صنایع پهپادی با روسیه همکاری داشته معاملات خود را به جای دلار یا هر ارز دیگری با شمش طلا انجام داده است.
سابقه معاملات این چنینی محدود به جنگ اوکراین و معاملات پهپادی با روسیه نیست.
آذرماه سال ۱۳۹۴، «طلا» موضوع چهاردهمین دادگاه بابک زنجانی، متهم اقتصادی مشهور دوران ریاست جمهوری احمدینژاد بود.
در آن جلسه، قاضی دادگاه از زنجانی درباره خرید ۱/۵ تن طلا از آفریقا توضیح خواست. زنجانی در پاسخ به قاضی گفت با هماهنگی رییس کل وقت بانک مرکزی قرار بود ۱/۵ تن طلا از دو نفر به نامهای «آقای میم» و «آقای الف» خریداری و به کشور وارد شود.
زنجانی افزود طلاهای خریداریشده در ترکیه توقیف شده و پس از رفع توقیف به دبی منتقل شده اما در دبی متوجه شدند روی شمشها اکریل پاشیده شده و طلاها تقلبی بودند.
بر اساس این گزارش، نتایج یک پژوهش دانشگاهی که در نشریه «ساینس ادونسز» منتشر شده، نشان میدهد ۳/۵ درصد از مساحت ایران به دلیل استخراج آبهای زیرزمینی برای آبیاری در حال فرونشست است.
مهدی معتق و محمود حقشناس حقیقی از دانشگاه لایبنیتس آلمان، دادههای ماهوارهای جمعآوریشده بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۰ میلادی را برای ارزیابی تاثیر استخراج آبهای زیرزمینی در سراسر ایران تجزیه و تحلیل کردند.
به گفته آنها، این اتفاق نتیجه برداشت بیش از حد از آبهای زیرزمینی است و ممکن است صدها تا هزاران سال طول بکشد تا این آب دوباره پر شود.
به گزارش روزنامه بریتانیایی گاردین، بیشترین فرونشست در باغات کاشت پسته در استان کرمان و با نرخ بیش از ۳۵ سانتیمتر در سال ثبت شده است.
معتق هشدار داد اکنون نیاز فوری به اقدام فوری و سیاست منسجم در زمینه آبهای زیرزمینی وجود دارد.
فرونشست زمین بر زیرساختهایی مانند فرودگاهها، جادهها و راه آهن تاثیر میگذارد.
در ایران تختجمشید و دیگر بناهای باستانی اطراف آن مثل نقش رستم سالهاست با پدیده فرونشست زمین مواجه هستند.
به گفته محققان، استخراج ناپایدار آبهای زیرزمینی تقریبا ۹۰ میلیون نفر را در کشور به بحران آب میکشاند.
روزنامه دنیای اقتصاد هشتم شهریور بیشترین نرخ فرونشست در ایران را مربوط به استانهای کرمان، البرز و مرکزی دانست و با با تاکید بر اینکه فرونشست بالای چهار میلیمتر در سال، به معنای رسیدن شرایط به نقطه بحرانی است، نوشت این نرخ در ۱۴ استان کشور بالای ۱۰ سانتیمتر در سال است.
علی بیتاللهی، رییس بخش خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، هم در ۲۸ شهریور از زندگی سه میلیون نفر در تهران بر روی پهنه فرونشستی خبر داده و گفته بود نرخ فرونشست زمین در تهران به ۲۰ سانتیمتر رسیده است.
نرخ فرونشست ایران در بین بالاترین رتبههای جهان قرار دارد و ممکن است در برخی مناطق که سفرههای زیرزمینی به طور کامل ریزش کرده اند غیرقابل برگشت باشد.
بحث درباره حمایت نظامی جمهوری اسلامی از روسیه در جنگ اوکراین یکی از محورهای اصلی این دیدار بود که حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد انجام شد.
در بیانیه مطبوعاتی اتحادیه اروپا که روز چهارشنبه چهارم مهر منتشر شده، آمده این دیدار فرصتی بود تا موضع این اتحادیه در مورد مجموعه گستردهای از «مسائل مشکلساز»، به ویژه حمایت نظامی ایران از روسیه و بحرانهای منطقهای به اشتراک گذاشته شود.
بورل در این دیدار تاکید کرد اتحادیه اروپا شدیدا ارسال اخیر موشکهای بالستیک ساخت ایران به روسیه را محکوم میکند.
مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا خطاب به عراقچی خاطر نشان کرد که این اتحادیه اقدام ایران را تهدیدی مستقیم برای امنیت اروپا میداند.
مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و دیپلمات ارشد این اتحادیه، پیشتر و در ۲۳ شهریور در واکنش به گزارشها مبنی بر این که تهران به روسیه در حال جنگ با اوکراین موشکهای بالستیک داده، گفت اتحادیه اروپا در حال بررسی تحریمهایی است که بخش هوانوردی ایران را هدف قرار میدهند.
آمریکا، آلمان، بریتانیا و فرانسه روز ۲۰ شهریور از وضع تحریمهای تازه علیه جمهوری اسلامی از جمله علیه شرکت هواپیمایی ایرانایر خبر دادند.
روز ۱۶ شهریور، روزنامه والاستریت ژورنال به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد با وجود هشدارهای غرب، جمهوری اسلامی محمولهای از موشکهای بالستیک کوتاهبرد را در اختیار روسیه قرار داده است.
بر اساس بیانیه روز چهارشنبه اتحادیه اروپا، بخش دیگری از دیدار بورل و عراقچی به وضعیت خاورمیانه اختصاص داشت. در این دیدار بورل با تاکید بر خطر تشدید تحرکات نظامی و پیامدهای آن برای تمام منطقه، خواستار رسیدگی سریع به وضعیت آن شد.
مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا ضمن تاکید بر حمایت از صلح از ایران خواست از نفوذ خود برای پیشگیری از تشدید تنشها استفاده کند.
بورل در این دیدار گفت آتشبس در غزه و توافق در مورد بازگرداندن گروگانهای اسرائیل باید اولویت اصلی برای بهبود وضعیت غیرنظامیان در نوار غزه باشد.
حکومت ایران پس از حمله هفتم اکتبر حماس به اسرائیل، به دلیل حمایتهایش از این گروه مورد انتقاد شدید غرب قرار گرفته است و مقامهای غربی بارها از تهران خواستهاند با توجه به نفوذش بر حماس از تشدید تنش در منطقه جلوگیری کند.
حمله حماس به رویارویی مستقیم جمهوری اسلامی و اسرائیل هم کشید و تهران شامگاه ۲۵ فروردین با بیش از ۳۰۰ موشک کروز، موشک بالستیک و پهپاد به اسرائیل حمله کرد. این اولین حمله مستقیم حکومت ایران به خاک اسرائیل بود.
اسرائیل نیز در پاسخ به عملیات نظامی حکومت ایران، بامداد ۳۱ فروردین پایگاه هوایی هشتم شکاری اصفهان را هدف قرار داد.
مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا با اشاره به اهمیت رعایت حقوق بشر و آزادیهای اساسی، از مقامات ایران خواست حقوق شهروندان خود را رعایت کند.
بورل در این دیدار خواستار پایان دادن جمهوری اسلامی به بازداشتهای خودسرانه، از جمله بازداشت شهروندان اتحادیه اروپا شد.
مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا با اشاره به نقش خود به عنوان هماهنگکننده در برجام بر اساس قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد، برای تسهیل یک راهحل دیپلماتیک که نگرانی طرفها را برطرف کند،اعلام آمادگی کرد.
در پایان بیانیه مطبوعاتی اتحادیه اروپا آمده هر دو طرف بر اهمیت گفتوگو برای رسیدگی به چالشهای ژئوپلیتیکی و دوجانبه تاکید کردند.
عراقچی که هم اکنون همراه با مسعود پزشکیان در نیویورک به سر میبرد. او علاوه بر بورل، دیدارهای دیگری از جمله دیدار با دیوید لمی، همتای بریتانیایی خود داشته است. او یکی از اعضای ارشد تیم مذاکرهکننده هستهای در توافق برجام بود.