همزمان با تاکید تهران بر شکستن محاصره دریایی ترامپ خواستار توافقی دائمی با حکومت ایران شد
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، گفت رهبران کنونی احتمالا در مقایسه با رهبران پیشین جمهوری اسلامی معقولتر هستند، اما مذاکره با آنها همچنان بسیار دشوار است. او همچنین خواستار توافقی دائمی با جمهوری اسلامی شد که در آینده نیز مانع دستیابی تهران به سلاح هستهای شود.
همزمان، با ادامه تلاشهای قطر برای میانجیگری بین تهران و واشینگتن، کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، محاصره را اقدامی جنگی خواند و گفت حکومت ایران برای شکستن محاصره هر اقدامی که لازم باشد انجام خواهد داد.
ترامپ شنبه ۳۰ آبان در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز درباره رهبران کنونی جمهوری اسلامی بار دیگر گفت تاکنون دو بار رهبری ایران را کنار زده و اکنون با سومین گروه از رهبران این کشور سروکار دارد.
او افزود: «این افراد احتمالا معقولتر هستند، اما مذاکره با آنها بسیار دشوار است. ما به توافق میرسیم و آنها روز بعد آن را نقض میکنند.»
رییسجمهوری آمریکا این وضعیت را «نهاییترین شکل تغییر رژیم» توصیف کرد و گفت هرگز اهمیت چندانی به حکومت ایران نداده است.
ترامپ پیش از این در ۲۱ آبان در گفتوگویی با برنامه رادیویی «هیو هیت» گفته بود اگر رهبران جمهوری اسلامی تا پایان دوره ریاستجمهوری او در قدرت بمانند، آن را بهمنزله شکست خود خواهد دانست.
رییسجمهوری آمریکا در گفتوگوی تاکید کرد مصمم است به توافقی دست یابد که دولتهای آینده آمریکا نیز نتوانند آن را تغییر دهند.
او گفت:«کاری که من انجام میدهم این است که مطمئن شوم حتی اگر چهار، ۱۵ یا ۲۰ سال دیگر رئیسجمهوری بیکفایت داشته باشیم، توافقی که من به دست میآورم دائمی خواهد بود. اجازه نخواهم داد کسی به آنها امکان دستیابی به سلاح هستهای بدهد.»
این اظهارات یک روز پس از آن مطرح شد که ترامپ جمعه ۲۹ آبان در نشست خبری کاخ سفید گفت جمهوری اسلامی خواهان توافق است، اما حاضر نیست توافقی را بپذیرد که برای او قابل قبول باشد.
ترامپ در این نشست تاکید کرد: «ما یک توافق واقعی میخواهیم، نه یک توافق ساختگی.»
او همچنین رهبران جمهوری اسلامی را متهم کرد که برای دههها طرفهای مذاکرهکننده را فریب دادهاند و بار دیگر گفت تهران نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند.
رییسجمهوری آمریکا پیشترپنجشنبه ۲۸ آبان در گفتوگویی کوتاه با اکسیوس گفته بود برای تصمیمگیری درباره اقدام بعدی واشینگتن در قبال ایران عجله ندارد و پس از آغاز سال میلادی جدید درباره آن تصمیم خواهد گرفت.
سفر هیات قطری به تهران پس از دیدار میانجیگران با فرستادگان ترامپ
همزمان با اظهارات تازه ترامپ، کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، شنبه ۳۰ آبان تایید کرد که یک هیات قطری جمعه شب به تهران سفر کرده و پس از دو ساعت گفتوگو، ایران را ترک کرده است.
غریبآبادی گفت جمهوری اسلامی همچنان با میانجیگران، از جمله قطر، در تماس است و گفتوگوهای حضوری و مجازی برای بررسی امکان ایجاد فرصتی دوباره برای دیپلماسی ادامه دارد.
او افزود: «ما با واسطهها از جمله قطریها در تماس هستیم و هم به شکل حضوری و هم مجازی گفتوگوها و رایزنیهای لازم را انجام میدهیم تا ببینیم آیا میتوان فرصت دیگری به دیپلماسی داد یا نه.»
پیش از تایید سفر هیات قطری به تهران، وبسایت اکسیوس جمعه ۲۹ آبان بهنقل از دو منبع آگاه گزارش داده بود که استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ویژه ترامپ، پنجشنبه در برلین با محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر قطر، و علی الذوادی، فرستاده ویژه او، دیدار کردهاند.
بهگزارش اکسیوس، محور این دیدار تلاشهای میانجیگرانه قطر برای ازسرگیری آتشبس، احیای مذاکرات هستهای و جلوگیری از بازگشت به جنگ گسترده میان آمریکا و جمهوری اسلامی بوده است.
نخستوزیر قطر پیش از این در واشینگتن با ترامپ و جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، دیدار کرده بود.
علی الذوادی نیز پیشتر در ترکیه با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، ملاقات کرده و درباره گفتوگوهای خود با مقامهای آمریکایی به او توضیح داده بود.
در روزهای گذشته نیز هیاتی فنی از جمهوری اسلامی برای ادامه رایزنیها به دوحه سفر کرده بود.
با وجود این تماسها، منابع آگاه به اکسیوس گفتهاند تاکنون پیشرفت چشمگیری در تلاشهای دیپلماتیک حاصل نشده است.
هنوز جزئیات مذاکرات هیات قطری در تهران منتشر نشده و مشخص نیست آیا در این سفر، پیشنهاد تازهای از سوی واشینگتن به مقامهای جمهوری اسلامی منتقل شده است یا نه.
عباس عراقچی نیز در گفتوگویی با روزنامه ایران منتشر شد، گفت تهران خواهان توافقی است که تضمین کند جنگ دیگری آغاز نخواهد شد.
او تاکید کرد جمهوری اسلامی پیش از ورود به مذاکرات جدید، خواهان تضمینهایی درباره جدیت آمریکا در دستیابی به توافق است.
عراقچی همچنین گفت پیشنهاد دو روزه تهران برای برقراری آتشبس، بازگشایی تنگه هرمز و ازسرگیری مذاکرات همچنان روی میز قرار دارد.
او رفع محاصره دریایی، آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران، فراهم شدن امکان صادرات نفت و برقراری آتشبس در همه جبههها را از شروط تهران برشمرد.
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی درباره ذخایر اورانیوم غنیشده نیز تاکید کرد که این مواد نباید از ایران خارج شوند، اما گفت امکان یافتن راهحلی منصفانه درباره آنها وجود دارد.
تهران محاصره اقتصادی را اقدام جنگی خواند
همزمان با این تحولات، غریبآبادی شنبه در جمع خبرنگاران در پاسخ به پرسشی درباره حرکت نفتکشهای حامل نفت ایران به سمت چین و احتمال ارتباط آن با شکستن محاصره اقتصادی آمریکا گفت جمهوری اسلامی این محاصره را اقدامی جنگی میداند.
او تاکید کرد: «محاصره اقتصادی به هیچ وجه قابل پذیرش نیست و هر اقدامی که لازم باشد برای شکستن محاصره اقتصادی انجام خواهیم داد.»
غریبآبادی افزود جمهوری اسلامی این موضع را به طرفهای مقابل و میانجیگران اطلاع داده و آمریکا نیز از آن آگاه است.
در روزهای اخیر رسانههای وابسته به سپاه پاسداران و شماری از چهرههای سیاسی نزدیک به حکومت، احتمال اعزام نفتکشهای ایرانی به سوی چین برای شکستن محاصره دریایی آمریکا را مطرح کردهاند.
خبرگزاری فارس در گزارشی پیشنهاد کرده بود کاروانی از نفتکشهای ایرانی برای انتقال نفت به چین اعزام شود و در صورت ممانعت آمریکا، تاسیسات نفتی کشورهای منطقه هدف حملات تلافیجویانه قرار گیرند.
در این گزارش بهطور مشخص از تاسیسات نفتی امارات متحده عربی، عربستان سعودی و قطر بهعنوان اهداف احتمالی نام برده شده بود.
برخی رسانهها همچنین از تجمع نفتکشها در اطراف جزیره خارک و آمادگی آنها برای حرکت خبر دادهاند. با این حال، مقامهای رسمی جمهوری اسلامی هنوز تصمیم نهایی برای اعزام کاروان نفتکشها یا آغاز چنین عملیاتی را تایید نکردهاند.
سنتکام: محاصره دریایی ایران برای صدوسیامین روز ادامه دارد
در همین حال، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، شنبه ۳۰ آبان اعلام کرد نیروهای این کشور برای صدوسیامین روز متوالی به اجرای محاصره دریایی ایران ادامه میدهند.
سنتکام گفت این عملیات مانع از صادرات میلیاردها دلار نفت خام از سوی سپاه پاسداران شده و نیروهای آمریکایی همچنان محاصره را با قدرت اجرا میکنند.
ارتش آمریکا پیشتر هشدار داده بود کشتیهایی که برای دور زدن محاصره اقدام به انتقال محموله از یک نفتکش به نفتکش دیگر کنند نیز ممکن است متوقف، بازرسی یا توقیف شوند.
وزارت خزانهداری آمریکا نیز جمعه ۲۹ آبان چهار شهروند ایرانی را به اتهام مشارکت در شبکههای فروش نفت و انتقال درآمدهای آن، با هدف دور زدن تحریمها و محاصره دریایی، تحریم کرد.
این وزارتخانه گفت اقدامات تازه بخشی از کارزار فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی برای متوقف کردن حملات به کشتیرانی در خلیج فارس و بازگشایی تنگه هرمز است.
خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز شنبه گزارش داد دستکم سه نفتکش در تنگه هرمز یا آبهای اطراف آن هدف حمله قرار گرفتهاند.
به گزارش این خبرگزاری، مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا اعلام کرد دو نفتکش هنگام خروج از خلیج فارس با پرتابههایی هدف قرار گرفتند. درباره تلفات احتمالی این دو حادثه گزارشی منتشر نشده است.
همزمان، نیروی دریایی جمهوری اسلامی اعلام کرد نفتکش دیگری در شرق تنگه هرمز با مین دریایی برخورد کرده و آتش گرفته است.
محاصره دریایی بنادر ایران که نخستین بار در فروردین اعمال شده بود، پس از یک دوره تعلیق بهدلیل مذاکرات مرتبط با یادداشت تفاهم اسلامآباد، از ۲۳ تیر از سر گرفته شد و همچنان ادامه دارد.
شبکه ایبیسی نیوز با استناد به آمار نهادهای دریانوردی گزارش داد از زمان آغاز جنگ ایران، بیشترین حملات ماهانه در تنگه هرمز و آبهای اطراف آن در اکتبر و نوامبر به ثبت رسیده است.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا در اکتبر (۹ مهر تا ۹ آبان) ۳۱ حمله در تنگه هرمز و آبهای اطراف آن ثبت کرد.
از اول تا ۱۸ نوامبر (۱۰ تا ۲۷ آبان) نیز حدود ۱۹ حمله دیگر به این مرکز گزارش شد.
این در حالی است که در هفت ماه پیش از آن، از مارس تا پایان سپتامبر، مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا در مجموع ۵۳ گزارش حادثه از همین محدوده دریافت کرده بود.
تنگه هرمز آبراهی باریک میان ایران و عمان است که پیش از آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴، حدود یکپنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکرد.
تنشها در آبهای خلیج فارس طی روزهای اخیر شدت گرفته است. مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا شنبه ۳۰ آبان از وقوع دو حمله دیگر به نفتکشها در تنگه هرمز خبر داد.
دادههای این نهاد نشان میدهد در ماههای اخیر، بیشتر کشتیها در بخش جنوبی این آبراه در نزدیکی سواحل عمان هدف قرار گرفتهاند.
تهران از تشدید حملات چه هدفی دارد؟
نعوم ریدان، پژوهشگر ارشد موسسه واشینگتن برای سیاست خاور نزدیک، در مصاحبه با ایبیسی نیوز گفت هدف تهران این است که عبور کشتیها از مسیر عمان همچنان پرخطر بماند و عرضه انرژی به روال عادی بازنگردد.
ریدان افزود از این مسیر بهعنوان گذرگاهی یاد میشود که آمریکا تردد کشتیها در آن را تسهیل کرده است.
سینا طوسی، پژوهشگر ارشد مرکز سیاست بینالملل، نیز گفت آمریکا برای تداوم صادرات نفت از تنگه هرمز به انتقال کشتیبهکشتی روی آورده است و نفتکشهای کوچکتر پس از عبور از تنگه، محموله خود را به نفتکشهای بزرگتر منتقل میکنند.
بر اساس ارزیابی این تحلیلگر، جمهوری اسلامی با تشدید حملات میکوشد این شیوه انتقال نفت را چنان پرخطر و پرهزینه کند که ادامه آن ممکن نباشد.
طوسی ادامه داد: «هدف گستردهتر ایران این است که نشان دهد تا وقتی آمریکا به محاصره دریایی ادامه میدهد، صادرات نفت نمیتواند روال عادی داشته باشد. تهران همچنین میخواهد با وارد کردن فشار اقتصادی کافی، واشینگتن را به مذاکره برای پایان دادن به درگیری وادار کند.»
آمریکا از ۲۴ فروردین محاصره بنادر جنوبی ایران را آغاز کرد. این محاصره در پی تفاهم اسلامآباد از ۲۸ خرداد تا ۲۲ تیر متوقف شد، اما واشینگتن پس از فروپاشی آتشبس آن را از سر گرفت.
واشینگتن در هفتههای اخیر تلاش کرده است شریانهای مالی جمهوری اسلامی را محدود کند. جلوگیری از صادرات نفت ایران و مسدود کردن مسیرهای انتقال درآمدهای نفتی از محورهای این کارزار بودهاند.
ایبیسی نیوز در ادامه گزارش داد ابرنفتکش «جِم ۲» که با پرچم پاناما تردد میکرد، نزدیک به پنج ماه خارج از تنگه هرمز و در نزدیکی سواحل امارات متحده عربی، متوقف مانده بود.
بر پایه دادههای شرکت اطلاعات دریایی کپلر، محموله این نفتکش دو میلیون بشکه نفت خام عربستان سعودی بود.
دو تن از خدمه به ایبیسی نیوز گفتند این نفتکش بیآنکه برای عبور از تنگه هرمز اقدامی کرده باشد، هدف حمله قرار گرفت.
به روایت آنها، ۱۷ مهر یک پهپاد و روز بعد دستکم سه پهپاد دیگر به کشتی حمله کردند. آتشسوزی گسترده پس از حمله دوم، خدمه را ناچار به ترک نفتکش کرد.
اندکی بعد، سپاه پاسداران اعلام کرد نفتکش جم ۲ هنگام تلاش برای عبور از مسیری «غیرمجاز» در تنگه هرمز با مین دریایی برخورد کرده است.
با این حال، تصاویر ماهوارهای روزهای پس از حمله نشان میدهند این کشتی در نزدیکی سواحل امارات و با فاصله زیادی از این آبراه قرار داشت.
ایبیسی نیوز عکسهایی را که خدمه نفتکش از بقایای پهپاد پس از حمله نخست گرفته بودند، به فابیان هینتس، پژوهشگر جنگ پهپادی، نشان داد.
هینتس گفت این بقایا متعلق به پهپاد ایرانی «حدید ۱۱۰» با موتور جت است.
ایبیسی نیوز در ادامه به نقل از یک تحلیلگر نوشت به نظر میرسد جمهوری اسلامی با هدف گرفتن نفتکشهای بزرگ در تنگه هرمز و دیگر نقاط خلیج فارس میکوشد شرکتهای کشتیرانی را از بهکارگیری ابرنفتکشها منصرف کند.
در روزهای گذشته، گمانهزنیها درباره سرنوشت مذاکرات تهران و واشینگتن و احتمال ازسرگیری عملیات نظامی علیه جمهوری اسلامی بالا گرفته است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، با تاکید بر اثربخشی کارزار «طرد اقتصادی» علیه جمهوری اسلامی، پیشبینی کرد با ادامه فشارها، مقامهای حکومت ایران بهزودی علیه یکدیگر دست به کار شوند و اختلاف در صفوف سپاه پاسداران نیز بالا بگیرد.
بسنت شامگاه جمعه ۲۹ آبان در مصاحبه با شبکه نیوزمکس گفت: «شاید اعضای سپاه پاسداران به جان هم بیفتند. در اظهارات علنیشان کمکم نشانههایی از این اختلاف میبینیم... حدسم این است که بهزودی علیه یکدیگر دست به کار میشوند.»
بسنت افزود: «شاید هم در خاورمیانه کورکورانه دست به تیراندازی بزنند. آنها مثل حیواناتی زخمی هستند که راه فرار ندارند.»
وزیر خزانهداری آمریکا با اشاره به گذشت دو ماه و نیم از آغاز کارزار «طرد اقتصادی»، آن را بزرگترین برنامهای خواند که تاکنون در جهان برای منزوی کردن یک کشور به اجرا درآمده است.
به گفته او، ادامه فشارها میتواند مقامهای جمهوری اسلامی را پای میز مذاکره بکشاند تا در نهایت به توافقی برسند که خود نیز خواهان پایبندی به آن باشند.
در ماههای گذشته، گزارشهای متعددی از اختلاف میان مقامهای جمهوری اسلامی بر سر نحوه اداره کشور در شرایط جنگی و چگونگی پیشبرد مذاکرات با واشینگتن منتشر شده است.
غیبت مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، نیز به گمانهزنیها درباره تعدد مراکز تصمیمگیری در حاکمیت دامن زده و مشروعیت حکومت را بیش از گذشته زیر سوال برده است.
در تازهترین نشانه از اختلافنظر در داخل ایران بر سر نحوه تعامل با همسایگان، مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، شنبه ۳۰ آبان از کسانی که به کشورهای همسایه «بد و بیراه» میگویند، انتقاد کرد.
پزشکیان گفت: «اگر قرار باشد به هر یک از کشورهای همسایه انگ بزنیم و بد و بیراه بگوییم، آنها هم ما را نمیپذیرند. تا زمانی که بخواهیم به همسایگان فحش بدهیم، نمیشود با آنها تجارت کرد.»
تلاش جمهوری اسلامی برای صادرات نفت
اظهارات وزیر خزانهداری ایالات متحده در حالی مطرح میشوند که بهدنبال تشدید تحریمها و ادامه محاصره دریایی، اوضاع اقتصادی ایران رو به وخامت گذاشته است.
در روزهای اخیر، برخی مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی از احتمال اقدام تهران برای شکستن محاصره و ازسرگیری صادرات نفت به چین خبر دادهاند.
حسن عاملی، نماینده رهبر جمهوری اسلامی در اردبیل، ۲۹ آبان در خطبههای نماز جمعه این شهر گفت مقامهای جمهوری اسلامی برای شکستن محاصره «تصمیم بسیار مهمی» گرفتهاند و نفتکشهای ایرانی بهزودی از جزیره خارک راهی چین خواهند شد.
به گفته عاملی، تهران به واشینگتن هشدار داده است اگر نیروهای آمریکایی به این نفتکشها شلیک کنند، جمهوری اسلامی همه مراکز نفتی کشورهای حاشیه خلیج فارس را «هدف مشروع» خواهد دانست.
واکنش بسنت به گزارشها درباره تلاش تهران برای ترور او
وزیر خزانهداری آمریکا در ادامه مصاحبه با نیوزمکس، در پاسخ به پرسشی درباره تلاش جمهوری اسلامی برای ترور او گفت: «من جایزهای را که برای سرم تعیین کردهاند، نشانه موفقیت میدانم.»
بسنت بر ادامه کار خود تاکید کرد و افزود: «این حکومت دهها هزار ایرانی بیگناه را کشته است. نظامیان شجاع ما هر روز میجنگند. من هم ترس به دل راه نمیدهم.»
مجری نیوزمکس از بسنت پرسید آیا ادامه حیات جمهوری اسلامی پس از پایان دوره ریاستجمهوری دونالد ترامپ را شکستی برای کاخ سفید میداند.
وزیر خزانهداری پاسخ داد ارزیابی او به ترکیب و رویکرد حکومت در آن زمان بستگی دارد و باید دید مقامهای جمهوری اسلامی منافع مردم ایران را در اولویت قرار میدهند یا همچنان با «سماجت متعصبانه و خیالپردازانه» در پی دستیابی به سلاح هستهای خواهند بود.
به گفته بسنت، ولادیمیر پوتین و شی جینپینگ، روسای جمهوری روسیه و چین، در نشست سهجانبه شنژن با ترامپ همنظر بودند که تهران هرگز نباید به سلاح هستهای دست یابد و تنگه هرمز باید برای رفتوآمد آزادانه کشتیها باز بماند.
روزنامه نیویورکتایمز ۱۹ آبان نوشت بسنت در پی تهدیدهای جانی، خانهاش را در واشینگتن ترک کرده و به یک پایگاه نظامی منتقل شده است.
بر اساس این گزارش، مقامهای ایالات متحده طی هفتههای اخیر به این ارزیابی رسیدهاند که طرحهای جمهوری اسلامی برای هدف قرار دادن مقامهای کنونی و پیشین این کشور وارد مراحل پیشرفتهتری شده است.
در روزهای گذشته، گمانهزنیها درباره سرنوشت مذاکرات تهران و واشینگتن و احتمال ازسرگیری عملیات نظامی علیه جمهوری اسلامی بالا گرفته است.
شبکه العربیه ۳۰ آبان به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد تهران با انتقال اورانیوم غنیشده خود به خارج از کشور مخالفت کرده است.
محسن رضایی و عباس عراقچی، دبیر شورای عالی امنیت ملی و وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی
عباس عراقچی گفت حمله به تاسیسات هستهای ایران، استدلال موافقان بازنگری در دکترین هستهای را تقویت کرده، اما تغییر این دکترین هزینهها و پیامدهای مهمی دارد. او افزود روسیه و چین با چنین تغییری مخالفاند و موضع رسمی تهران همچنان پابرجاست.
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در گفتوگو با روزنامه «ایران» گفت طرح دوروزه تهران برای بازگشایی تنگه هرمز همچنان روی میز است. او گفت ایران برای گفتوگو درباره اجرای طرح، از واشینگتن میخواهد صریحا اعلام کند که خواهان توافق است و اقداماتی برای اعتمادسازی انجام دهد.
عراقچی گفت یادداشت تفاهم اسلامآباد دیگر مبنای اجرایی ندارد، اما به گفته او، دو طرف همچنان قبول دارند که اجرای تعهدات پیشین آمریکا میتواند راه را برای توافق نهایی باز کند. او گفت تهران این تعهدات را همراه با خواستههای تازه، از جمله لغو تحریمهایی که پس از آن تفاهم وضع شدند، در قالب پیشنهادی جدید به واشینگتن منتقل کرده است.
یادداشت تفاهم اسلامآباد در خرداد سال جاری با میانجیگری پاکستان امضا شد. به گزارش رویترز، متن ارسالی کاخ سفید به کنگره پایان عملیات نظامی در همه جبههها، از جمله لبنان، را پیشبینی میکرد. آمریکا متعهد شده بود ظرف ۳۰ روز محاصره دریایی بنادر ایران را پایان دهد و جمهوری اسلامی نیز عبور امن و بدون عوارض کشتیهای تجاری از تنگه هرمز را برای ۶۰ روز تضمین کند. دو طرف همچنین متعهد شده بودند ظرف ۶۰ روز برای دستیابی به توافق نهایی مذاکره کنند. این تفاهمنامه با حملات سپاه به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز فروپاشید.
از طرح هفتروزه تا پیشنهاد بازگشایی در روز دوم به گفته عراقچی، تهران طرح اولیه را اوایل مهر، در جریان سفر به نیویورک، از طریق قطر به آمریکا ارائه کرد. بر اساس آن طرح، واشینگتن باید در پنج یا شش روز نخست تعهدات مورد نظر تهران را اجرا میکرد، ایران در روز ششم تنگه را باز میکرد و مذاکرات برای توافق نهایی از روز هفتم آغاز میشد. عراقچی گفت در رفتوآمدهای بعدی، طرف آمریکایی از طریق واسطهها اعلام کرد پذیرش خواستههای ایران را به گنجاندن چند مطالبه خود مشروط میداند. به گفته او، تهران در نظر داشت آن مطالبات را در مذاکرات توافق نهایی بررسی کند.
عراقچی گفت با نزدیک شدن به انتخابات میاندورهای آمریکا، میانجیها پیشنهاد کردند زمان اجرای طرح کوتاهتر شود. در نسخه دوروزه، آمریکا در روز نخست به تعهدات مورد نظر تهران عمل میکند و ایران در روز دوم تنگه را باز میکند تا مذاکرات برای توافق نهایی آغاز شود. به گفته او، تهران این نسخه را حدود ۱۰ روز پیش از انتخابات ارائه کرد و پاسخ مساعدی نگرفت.
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی گفت تهران بازگشایی تنگه را به اجرای هفت شرط خود گره زده، اما درباره نحوه اجرای آنها حاضر به گفتوگوی کارشناسی است و حتی با کوتاهتر شدن زمانبندی موافقت میکند. او در مصاحبه پیشین خود با الجزیره، لغو تحریمهای وضعشده پس از تفاهم اسلامآباد، کاهش حضور نظامی آمریکا در منطقه، احیای معافیتهای نفتی و آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران، از جمله وجوه نگهداریشده در قطر، را از جمله خواستههای تهران برشمرده بود.
تماسهای قطر و پاکستان ادامه دارد عراقچی گفت قطر و پاکستان همچنان پیامها و پیشنهادها را میان تهران و واشینگتن منتقل میکنند و ایران در حال حاضر دلیلی برای تغییر یا افزودن میانجی نمیبیند. او گفت پیش از ورود به گفتوگو درباره اجرای طرح، دونالد ترامپ باید بهصراحت اعلام کند که خواهان توافق است و واشینگتن اقداماتی برای اعتمادسازی انجام دهد. عراقچی جزئیات این اقدامات را بیان نکرد و گفت درباره آنها با واسطهها گفتوگو شده است.
ترامپ ۱۲ نوامبر، برابر با ۲۱ آبان، گفت آمریکا به توافق با [حکومت] ایران نیازی ندارد و از جیدی ونس، معاونش که در تلاشها برای حلوفصل جنگ نقش داشت، خواست بر مسائل داخلی آمریکا تمرکز کند. او جمعه ۲۹ آبان در کاخ سفید گفت تهران خواهان توافق است، اما توافقی را که برای او قابلقبول باشد نمیپذیرد. اکسیوس همان روز گزارش داد استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ترامپ، پنجشنبه در برلین با مقامهای ارشد قطر درباره ازسرگیری مذاکرات رایزنی کردند. به گفته منابع اکسیوس، این تماسها هنوز به پیشرفت قابلتوجهی نینجامیده است.
عراقچی گفت ذخایر اورانیوم از ایران خارج نمیشود عراقچی در پاسخ به پرسشی درباره سرنوشت حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد گفت دستیابی به راهحل ممکن است، اما تهران دو خط قرمز دارد. این مواد از کشور خارج نمیشوند و ذخایر باید متناسب با نیازهایی که ایران تعیین میکند، مورد استفاده قرار گیرند. او گفت برخی پیشنهادهای میانجیها قابل بررسیاند و تصمیم درباره ذخایر باید در چارچوب یک بسته توافقی و پس از بررسی و تصویب در شورای عالی امنیت ملی گرفته شود.
برآورد آژانس بینالمللی انرژی اتمی از ذخیره ایران پیش از حملات آمریکا و اسرائیل در خرداد ۱۴۰۴، ۴۴۰.۹ کیلوگرم اورانیوم با غنای حداکثر ۶۰ درصد بود. میزان و وضعیت کنونی این ذخایر روشن نیست. به گزارش رویترز، آمریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان ۱۹ نوامبر، برابر با ۲۸ آبان، در نشست شورای حکام آژانس از تهران خواستند به بازرسان اجازه دهد به تاسیسات آسیبدیده بازگردند. جمهوری اسلامی از زمان حملات به آژانس اجازه دسترسی به این تاسیسات را نداده است.
عراقچی همچنین گفت دکترین هستهای جمهوری اسلامی تغییری نکرده است. به گفته او، موافقان بازنگری استدلال میکنند که عضویت در پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای و نظارت آژانس مانع حمله به تاسیسات ایران نشد. او در عین حال گفت تغییر دکترین پیامدهای مهمی دارد و روسیه و چین نیز با چنین تغییری مخالفاند.
تهران خواهان توافقی است که مانع بازگشت جنگ شود عراقچی وضعیت «نه جنگ، نه صلح» را نامطلوب خواند و گفت در سطوح عالی جمهوری اسلامی نیز بر ضرورت پایان دادن به آن اتفاقنظر وجود دارد. او گفت تهران در یک توافق، دادن و گرفتن امتیاز را طبیعی میداند و بهدنبال ترتیبی است که مانع بازگشت جنگ شود. عراقچی همچنین گفت کشورهای منطقه با جنگ مخالفاند و روایت واشینگتن درباره همراهی برخی کشورهای عربی با ادامه محاصره و فشار اقتصادی بر ایران را رد کرد. او در پایان گفت: «همچنان به دیپلماسی امید داریم.»
پایگاه خبری اکسیوس بهنقل از دو منبع آگاه گزارش داد استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ویژه کاخ سفید، در برلین با مقامهای ارشد قطری درباره مذاکرات تهران و واشینگتن گفتوگو کردند، اما مجموع این تلاشها تاکنون پیشرفت چشمگیری به همراه نداشته است.
بر اساس این گزارش، محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر قطر، و علی الذوادی، فرستاده او، در نشست برلین که پنجشنبه ۲۸ آبان برگزار شد، حضور داشتند.
قطر بهعنوان میانجی هفتههاست میکوشد تهران و واشینگتن را بر سر احیای آتشبس و ازسرگیری مذاکرات هستهای به توافق برساند و از آغاز دوباره جنگ جلوگیری کند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، جمعه ۲۹ آبان پس از بازگشت از سفر آسیایی خود، در نشستی خبری اعلام کرد تهران میخواهد با واشینگتن به توافق برسد، ولی حاضر نیست توافقی را بپذیرد که از نظر ایالات متحده «قابل قبول» باشد.
ترامپ افزود در نشست سهجانبه اخیر با ولادیمیر پوتین و شی جینپینگ، روسای جمهوری روسیه و چین، بهتفصیل درباره راههای جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای گفتوگو کرده است.
نخستوزیر قطر هفته گذشته در واشینگتن با ترامپ و جیدی ونس، معاون او، درباره پرونده ایران رایزنی کرد.
ترامپ ۱۸ آبان پس از دیدار با محمد بن عبدالرحمن گفت کشورهای خلیج فارس خواهان حفظ وضع موجود و ادامه محاصره جمهوری اسلامی هستند.
تلاش دوحه برای خروج مذاکرات از بنبست
اکسیوس بهنقل از یک منبع دیپلماتیک گزارش داد فرستاده ویژه دوحه یک هفته پیش در ترکیه با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، دیدار کرد و او را در جریان گفتوگوهای نخستوزیر قطر با ترامپ و ونس قرار داد.
عراقچی و الذوادی در این دیدار راههای خروج مذاکرات از بنبست را بررسی کردند.
به گزارش اکسیوس، یک «هیات فنی» جمهوری اسلامی هفته جاری برای ادامه گفتوگوها به دوحه رفت.
عراقچی نیز برای رایزنی درباره یافتن راهحلی دیپلماتیک راهی پاکستان و عمان شد و در عمان بار دیگر با الذوادی دیدار کرد.
در انتهای گزارش اکسیوس آمده است: «بهگفته منابع آگاه، با وجود دیدارها و تماسهای پیاپی، پیشرفت چشمگیری در مذاکرات حاصل نشده است.»
همزمان با ادامه رایزنیها، ترامپ ۲۹ آبان هشدار داد در صورت لزوم، بار دیگر علیه جمهوری اسلامی دست به اقدام نظامی خواهد زد.
پایگاه خبری بلومبرگ یک روز پیش از آن بهنقل از مقامهای غربی گزارش داده بود تشدید تنشها میان واشینگتن و تهران احتمال آغاز دور تازهای از حملات گسترده آمریکا به ایران را افزایش داده است.
رویترز ۲۶ آبان در گزارشی تحلیلی نوشت نزدیک به ۹ ماه پس از آغاز جنگ ایران، تهران و واشینگتن هر یک زمان را به سود خود میدانند و بر خواستههایی پافشاری میکنند که پذیرش آنها برای طرف مقابل دشوار است.
رویترز این رویکرد را «قماری پرخطر» توصیف کرد و نوشت محاسبه دو طرف مذاکرات را به بنبست کشانده و خطر آغاز مجدد درگیریها پیش از دستیابی به توافق را افزایش داده است.
همزمان با تشدید فشارهای آمریکا و وخامت اوضاع اقتصادی ایران، برخی مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی از احتمال ازسرگیری صادرات نفت به چین خبر دادند و ائمه جمعه تهدید کردند در صورت شلیک به نفتکشهای ایرانی، تهران تاسیسات نفتی کشورهای منطقه را هدف قرار میدهد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، جمعه ۲۹ آبان در واکنش به برخی گزارشها درباره تصمیم تهران برای بارگیری نفت در بنادر جنوبی گفت: «هر تلاشی برای صادرات نفت و مذاکرات را انجام میدهیم و باید محاصره بشکند.»
ابراهیم عزیزی، رییس کمیسیون امنیت ملی مجلس، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ایران محاصرهپذیر نیست.»
او در کنار این جمله از نمادهای بشکه نفت و ساعت شنی استفاده کرد که میتوان آنها را اشارهای به احتمال ازسرگیری صادرات نفت در آینده نزدیک دانست.
محمد بیات، دیگر نماینده مجلس، خواستار پایان دادن به وضعیت «نه جنگ، نه صلح» شد و گفت: «آمادهسازی نفتکشها و اتخاذ موضع قاطع و تهاجمی در برابر آمریکا و کشورهای منطقه برای شکستن محاصره ضروری است.»
او افزود جمهوری اسلامی باید برای خروج از وضعیت کنونی خود «آغازگر اقدامات عملی» باشد.
حسامالدین آشنا، مشاور رسانهای پیشین حسن روحانی، نیز در ایکس نوشت: «بار میزنند. اگر زدند، باز میزنند.»
آشنا ظاهرا با این بازی زبانی، به بارگیری نفت برای صادرات به چین اشاره داشت و تلویحا تهدید کرد در صورت هدف قرار گرفتن نفتکشها، جمهوری اسلامی دست به حمله تلافیجویانه خواهد زد.
حسن عاملی، نماینده رهبر جمهوری اسلامی در اردبیل، در خطبههای نماز جمعه این شهر اعلام کرد مقامهای جمهوری اسلامی برای شکستن محاصره «تصمیم بسیار مهمی» گرفتهاند و نفتکشهای ایرانی بهزودی از جزیره خارک راهی چین خواهند شد.
بهگفته عاملی، تهران به واشینگتن هشدار داده است اگر آمریکا به این نفتکشها شلیک کند، جمهوری اسلامی همه مراکز نفتی کشورهای حاشیه خلیج فارس را «هدف مشروع» میداند.
احمدرضا شاهرخی، نماینده مجتبی خامنهای در خرمآباد، در نماز جمعه از نیروهای مسلح جمهوری اسلامی خواست به محاصره دریایی ایران از سوی ارتش آمریکا پایان دهند.
او خطاب به نظامیان گفت: «آخرین گامها را برای پایان دادن به این وضعیت بردارید.»
نصیر حسینی، امام جمعه یاسوج، نیز گفت جمهوری اسلامی میتواند «مسیر تقویت قدرت و شکستن محاصره اقتصادی» را ادامه دهد.
او همچنین خواستار «برخورداری از سلاح بازدارنده و قدرتمند هستهای» شد.
انتشار برخی گزارشها درباره طرح احتمالی تهران برای شکستن محاصره دریایی از ۲۸ آبان آغاز شد. کانال تلگرامی صابریننیوز، وابسته به سپاه پاسداران، در گزارشی با برچسب «غیررسمی» نوشت دهها نفتکش ایرانی برای حرکت به سوی چین آماده میشوند.
خبرگزاری فارس، دیگر رسانه وابسته به سپاه، نیز خواستار ازسرگیری صادرات نفت به چین شد.
بهنوشته این رسانه حکومتی، احتمال حمله جمهوری اسلامی به پایانههای نفتی امارات متحده عربی، عربستان سعودی و قطر میتواند واشینگتن را از شلیک به نفتکشها بازدارد.
در پی ادامه تنشها در تنگه هرمز، مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا ۲۹ آبان اعلام کرد گزارشی از برخورد پرتابهای ناشناس با یک نفتکش در حدود ۱۵ کیلومتری شمال شهر خصب عمان دریافت کرده است.
در سوی دیگر، خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، گزارش داد ساعت ۱۸:۵۰ به وقت محلی، موشکی به حاشیه شهر قشم برخورد کرده است.
روزنامه همشهری ۲۹ آبان در کانال تلگرامی خود نوشت بر اساس «دادههای ردیابی دریایی»، دستکم ۵۵ نفتکش حامل نفت خام و فرآوردههای نفتی ایران روز پیش در امتداد سواحل کشور حضور داشتند. همشهری منبع این دادهها را مشخص نکرد.
این روزنامه در گزارشی دیگر به سخنان اخیر مسعود پزشکیان، محمدباقر قالیباف و شماری دیگر از مقامهای ارشد جمهوری اسلامی پرداخت که تاکید کردهاند حکومت در وضعیت «نه جنگ، نه صلح» نخواهد ماند.
حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، ۲۸ آبان گفت: «جنگ به این شکل را تحمل نمیکنیم و جنگ فرسایشی را ادامه نخواهیم داد. تکلیف جنگ را یکسره میکنیم.»
او اضافه کرد: «محاصره، چه دریایی، چه هوایی و چه زمینی، نباید ادامه پیدا کند و اجازه نخواهیم داد چنین وضعیتی استمرار داشته باشد.»
یورونیوز نیز نوشت گزارشهای غیررسمی و تصاویر ماهوارهای حاکی از آن است که بیش از ۱۴ نفتکش ایرانی در جزیره خارک برای شکستن محاصره دریایی آمریکا در آمادهباش به سر میبرند.
ویدیویی که ۲۹ آبان منتشر شد، یک نفتکش ایرانی را در نزدیکی تنگه هرمز نشان میدهد. گفته میشود این نفتکش آماده عبور از محاصره دریایی ایالات متحده است.
در همین حال، نشانهای از تمایل واشینگتن به کاهش فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی یا رفع محاصره دریایی به چشم نمیخورد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، ۲۹ آبان در گفتوگو با شبکه سیانبیسی تاکید کرد ایالات متحده به فشار بر سپاه پاسداران ادامه خواهد داد.
خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام وزارت خزانهداری گزارش داد آمریکا به سنگاپور و مالزی درباره پیامدهای احتمالی رعایت نکردن تحریمهای واشینگتن علیه تهران هشدار داده است.
با وجود تشدید بحران اقتصادی و ناتوانی حکومت در تامین نیازهای اساسی مردم، مقامهای جمهوری اسلامی همچنان بر سیاست خارجی تنشآفرین خود، بهویژه رویارویی با آمریکا و اسرائیل، تاکید دارند.