ایراناینترنشنال به اطلاعات و اسنادی اختصاصی دست یافته که نشان میدهد یک مقام ارشد سازمان اطلاعات سپاه پاسداران به نام مصطفی احدی، مدیریت شبکه فساد این نهاد امنیتی در فروش نفت ایران را برعهده دارد.
در دو ماه اخیر، ایراناینترنشنال در سه گزارش جداگانه، اسامی تراستیها (دلالان نفتی مورد اعتماد جمهوری اسلامی) برای فروش نفت تحریمی ایران را فاش کرد که میلیاردها دلار پول نفت فروختهشده را به کشور برنگرداندهاند.
غلامحسین محسنی اژهای، رییس قوه قضاییه، ششم مهرماه با انتقاد از کندی رسیدگی به پرونده تراستیهای بدهکار، خواستار صدور سریع احکام مرتبط با این پروندهها شد.
با این حال ایراناینترنشنال به سندی محرمانه از شورای عالی امنیت ملی دست یافته که در آن معاون اقتصادی این نهاد تایید کرده است نهادهای نظارتی با دستبردن در ارقام بدهی تراستیها، به فراخور منافع خود، بدهی برخی را بزرگنمایی یا کوچکنمایی میکنند.
براساس این سند، معاون شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی از وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه خواسته است که گزارشی از وضعیت پولهای گمشده ارائه کنند. این نامه دسترسی اطلاعات سپاه پاسداران، مهمترین نهاد دخیل در فساد فروش نفت، به این پرونده را راحتتر میکند.
بازگشت پرونده تراستیها به میز اطلاعات سپاه
دو منبع آگاه در وزارت نفت و یک نهاد نظارتی به ایراناینترنشنال گفتند در حال حاضر دیوان محاسبات و سازمان بازرسی کل کشور پرونده تراستیها را دنبال میکنند؛ اما با مهندسی یک مقام ارشد امنیتی و با حکم شورای عالی امنیت ملی، پرونده عملا به میز سازمان اطلاعات سپاه پاسداران برگشته است.
این مقام ارشد امنیتی که ایراناینترنشنال برای اولین بار عکس او را منتشر میکند، مصطفی احدی نام دارد که حالا معاون واحد ۶۰۰ سازمان اطلاعات سپاه پاسداران شده است. او قبلا معاون اقتصادی این نهاد امنیتی بود.
احدی در طول یک دهه گذشته با حضور در اطلاعات سپاه و شورای عالی امنیت ملی، نبض فروش نفت را در اختیار داشته است.
او از چند ماه پیش با حکم سردار مهدی سیاری معاونت ۶۰۰ اطلاعات سپاه پاسداران را برعهده گرفته است. سیاری سالها جانشین رییس سازمان اطلاعات سپاه بود. او پس از کشته شدن مجید خادمی، سرپرست یکی از مهمترین نهادهای امنیتی کشور شده است.
مصطفی احدی از اواخر دهه ۱۳۹۰، زمانی که فروش نفت در بازار تحریم به شورای عالی امنیت ملی سپرده شد، بهعنوان معاون اقتصادی به این نهاد رفت. او بیآنکه هویت امنیتیاش در نهادهای بینالمللی فاش شود، دو بار در اجلاس بریکس در کشورهای روسیه و برزیل حاضر شد. تسلط او بر تجارت نفت ایران تا حدی زیاد است که در بازدید مدیران وزارت نفت از پایانههای نفتی جزیره خارک هم حضور پیدا میکند.
احدی همزمان با حضور در شورای عالی امنیت ملی، محمدجواد باوند، قائممقام پیشیناش را بهعنوان نماینده سازمان اطلاعات به کمیته پوششی شورای عالی امنیت ملی فرستاد تا ظاهرا بر فروش نفت تحریمی نظارت کند، اما مسئولیت اصلی او تضمین سود حاصل از فساد در تجارت نفت برای شبکه اطلاعات سپاه پاسداران بود.
ایراناینترنشنال به اطلاعاتی اختصاصی دست یافته که نشان میدهد روابط این دو بسیار نزدیکتر از این پرونده فساد بوده است.
در سندی که ایراناینترنشنال از سازمان بازرسی کل کشور منتشر کرده، از واگذاری فروش ۸۶ میلیون بشکه نفت ایران به چهار تراستی بدهکار پرده برداشته شده است.
شش سال پیش، محمدهادی مومنین به اتهام اخلال در نظام ارزی بازداشت شد. او صدها میلیون دلار ارز ترجیحی برای واردات ماشینآلات صنعت کاغذ دریافت کرد و برنگرداند. آن موقع این محمدجواد باوند بود که با اعمال نفوذ، پرونده او را مختومه کرد. محمدهادی مومنین هم که یکی از سهامداران خاص هلدینگ گسترش صنایع و معادن ماهان بود، باوند را به نمایندگی از خودش بر یکی از صندلیهای مدیریتی نشاند. سهامدار اصلی هلدینگ ماهان، بانک گردشگری است.
هادی قوامی، نماینده اسفراین، دوشنبه، ۶ مهرماه، در صحن مجلس شورای اسلامی گفت: «تراستیهایی که نفت را از کشور بردند، از بانک گردشگری هم ۳۰۰میلیون دلار معادل ۶۹ هزار میلیارد تومان دزدیدند و در این شرایط بانک مرکزی نیز خط اعتباری با ۴۵ درصد جریمه به آنها داده است.»
در خردادماه سال ۱۳۹۹، مومنین بار دیگر با اتهام فساد مالی و اخلال در نظام ارزی بازداشت شد، اما پروندهاش باز هم با کمک باوند مختومه شد.
در بخشی از گزارش بازپرس پرونده، از محمدهادی مومنین نقل شده که از طریق کارمندانش تعداد زیادی شرکت صوری در چین، تایوان، سنگاپور و امارات ثبت کرده که عمرشان بین ۳ تا ۱۴ ماه بوده است.
در بخش دیگری از پرونده فاش شد هلدینگ مومنین از بانکهای ملت، رفاه کارگران، کارآفرین، صنعت و معدن، سامان و خاورمیانه وامهای کلان دریافت کرده، اما هیچ بانکی از او شکایت نکرده است.
تیرماه امسال بانک مرکزی فهرست ابربدهکاران بانکی را منتشر کرد و مشخص شد که محمدهادی مومنین ۷۴۳ میلیارد تومان به بانک کارآفرین بدهکار است.
دو منبع آگاه در وزارت نفت و یک نهاد نظارتی به ایراناینترنشنال گفتند احمد بهاروندی که از پنج سال پیش مدیرعامل بانک کارآفرین شده، در واقع نیروی باوند در اطلاعات سپاه بوده است. آنها هر دو دانشآموخته دانشگاه امام صادق بودند. مصطفی احدی هم در همان دانشگاه درس خوانده و عضو بسیج دانشجویی آن بوده است.
بهاروندی به درخواست باوند پیگیر بدهی ۷۴۳ میلیارد تومانی محمدهادی مومنین نشده و در مقابل، این ابربدهکار بانکی باوند را با خود به سفر چین برده است.
تشکیل جسله محرمانه قرارگاه سایبری سپاه برای مقابله با خبر فساد تراستیها
اما با بازگشت باوند به وزارت نفت، بهرغم هشدار سازمان بازرسی کل کشور، مومنین تراستی مورد اعتماد او برای فروش نفت شد.
در یک ماه گذشته و بعد از انتشار گزارشهای افشاگرانه، محمدهادی مومنین و باوند برخلاف میلشان به سرخط خبرها بازگشتند اما مصطفی احدی، پدرخوانده شبکه فساد سازمان اطلاعات سپاه، با سمت جدید برای حل این مشکل دست به کار شد.
دو منبع آگاه در وزارت نفت و یک نهاد نظارتی به ایراناینترنشنال گفتند دو هفته پیش، جلسهای محرمانه در قرارگاه رسانهای سپاه پاسداران با حضور عبدالله ضیغمی، با نام مستعار سردار مشفق، باوند و احدی برگزار شد.
دستور این جلسه جلوگیری از انتشار خبر فساد تراستیها در رسانهها بود که یکی از نتایج آن حذف اخبار مربوط به این رسوایی در خبرگزاری مهر، وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی، و روزنامه همشهری، متعلق به شهرداری تهران بود.
همزمان، مصطفی احدی از طریق شورای عالی امنیت ملی، رسیدگی به پرونده تراستیها را به سازمان اطلاعات سپاه برگرداند تا چرخه سود این نهاد امنیتی از فروش نفت همچنان برقرار بماند.
عباس عراقچی قرار است در نیویورک با میانجیها دیدار کند. یک مقام آمریکایی از آمادگی ترامپ برای کاهش تحریمها و آزادسازی داراییهای ایران در ازای پیشرفت در موضوع هستهای خبر داد، اما گزارشهای اکسیوس و بلومبرگ از بیاعتمادی دو طرف به یکدیگر حکایت دارد.
خبرگزاری ایسنا عصر دوشنبه ششم مهر گزارش داد عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، قرار است با میانجیها درباره آخرین پیشنهادها و وضعیت مذاکرات گفتوگو کند. در این گزارش تاکید شده است نمایندهای از آمریکا در این نشست حضور نخواهد داشت.
خبرگزاری رسمی دولت، ایرنا، نیز به نقل از یک منبع نزدیک به هیات ایرانی نوشت این دیدار با میانجیهای قطری و با محور مبادله پیامها میان تهران و واشینگتن برگزار میشود.
خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام آگاه از مذاکرات که نخواست نامش فاش شود، گزارش داد میانجیهای قطری احتمالا دوشنبه یا سهشنبه جداگانه با عراقچی و طرف آمریکایی گفتوگو خواهند کرد. انتظار میرود محور رایزنیها نسخه اصلاحشده طرح هفتروزه تهران باشد.
جمهوری اسلامی در این طرح، بازگشایی تنگه هرمز را به توقف درگیریها در ایران و لبنان، رفع محاصره بنادر، پایان تحریمهای نفتی و آزادسازی داراییهای مسدودشده مشروط کرده است. بر اساس این طرح، مذاکرات هستهای نیز پس از این مراحل از سر گرفته خواهد شد.
خبرگزاری آسوشیتدپرس شامگاه دوشنبه به وقت ایران در گزارشی به نقل از سه مقام منطقهای و دو مقام آمریکایی نوشت میانجیگران در حال همکاری با هیات ایرانی و آمریکایی برای رسیدن به توافق هستند، اما موانع عمده همچنان میان طرفین حلنشده باقی ماندهاند.
یک مقام ارشد آمریکایی نیز به این خبرگزاری گفت ترامپ، با وجود لحن اغلب تند و جنگطلبانهاش، در صورت امکانپذیر بودن دستیابی به راهحلی غیرنظامی برای این مناقشه، از آن استقبال میکند.
با این حال، یک مقام دیگر آمریکایی به آسوشیتدپرس گفت دولت ترامپ تا زمانی که به مسائل هستهای رسیدگی نشود، با تهران به توافق نخواهد رسید. به گفته این مقام، ترامپ حاضر است در ازای پیشرفت ملموس در مسائل هستهای، ضمن آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده، تخفیفهایی در تحریمها برای ایران قائل شود؛ اما با وجود اینکه ایران برای نشان دادن انعطاف در مسائل هستهای آمادگی خود را اعلام کرده، دو طرف همچنان بر سر زمانبندی و اینکه کدامیک باید گامهای نخست را بردارد، اختلافنظرهای عمیقی دارند.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، گزارشها درباره تمدید سفر عراقچی را رد کرد و گفت او طبق برنامه قبلی به تهران بازمیگردد.
اختلاف بر سر گام نخست و تعهدات هستهای
یک مقام آمریکایی مطلع از مذاکرات دوشنبه در گفتوگو با وبسایت خبری-تحلیلی اکسیوس مذاکرات غیرمستقیم در روزهای گذشته را «مثبت و سازنده» خواند و گفت حکومت ایران «نشان داده است که در مسائل هستهای انعطافپذیر است.»
او با تاکید بر اینکه بدون پرداختن به مسائل هستهای توافقی حاصل نخواهد شد، افزود: «دو طرف همچنان در مورد زمانبندی تعهدات و اینکه چه کسی باید نخستین گامها را بردارد، اختلاف نظر دارند.»
این مقام افزایش تردد در تنگه هرمز و تداوم محاصره و تحریمها را عامل تقویت موقعیت آمریکا دانست و گفت کاخ سفید همچنان به وعدههای تهران بدبین است.
او جمهوری اسلامی را به نقض تفاهمنامه قبلی از طریق تیراندازی به کشتیهای تجاری متهم کرد و گفت واشینگتن برای اطمینان از جدیت تهران به تضمین نیاز دارد.
یک مقام آمریکایی نیز به سیانان گفت دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، آماده است در ازای «پیشرفت ملموس» در موضوع هستهای، تحریمهای ایران را کاهش دهد و داراییهای مسدودشده را آزاد کند.
شبکه الحدث شامگاه ششم مهر به نقل از منابع خود گزارش داد جمهوری اسلامی در ازای کاهش تحریمهای آمریکا با توقف غنیسازی اورانیوم موافقت کرده است. به گفته این منابع، میانجیها برای گرفتن امتیازهای هستهای به تهران فشار میآورند.
بلومبرگ به نقل از افراد مطلع گزارش داد مقامهای جمهوری اسلامی در محافل خصوصی به دستیابی به توافقی برای پایان درگیریها و بازگشایی تنگه هرمز پیش از انتخابات میاندورهای آمریکا در ۱۲ آبان بدبیناند.
به گفته این منابع، مذاکرات حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل پیشرفت چندانی نداشته و مقامهای ایرانی احتمال تشدید درگیریها پس از انتخابات را بالا میدانند. این منابع به دلیل حساسیت مذاکرات نخواستند نامشان فاش شود.
به نوشته بلومبرگ، ترامپ نیز پیشتر درباره دستیابی به توافق پیش از این انتخابات ابراز تردید کرده بود.
این خبرگزاری نوشت مقامهای جمهوری اسلامی با وجود اعلام آمادگی برای راهحل دیپلماتیک، به پایبندی دولت ترامپ به تعهدات احتمالی اعتماد ندارند و کاخ سفید نیز بیاعتمادی مشابهی به تهران دارد.
به گزارش بلومبرگ، میانجیها به دنبال چارچوبی متفاوت از تفاهمنامه اواخر خرداد هستند که به آتشبس و افزایش تردد دریایی انجامید، اما حدود دو هفته بعد فروپاشید.
دو منبع مطلع به این خبرگزاری گفتند واشینگتن این بار خواهان تعهد قطعی تهران به بازگشایی تنگه هرمز و امتیازهایی در زمینه برنامه هستهای است.
ترامپ چهارم مهر پیشنهاد هفتروزه تهران را رد کرد، اما پنجم مهر در گفتوگو با اکسیوس از انتظار خود برای ادامه مذاکرات در هفته جاری خبر داد. عراقچی نیز گفت رد رسمی پیشنهاد هنوز از طریق میانجیها به تهران ابلاغ نشده است.
بانک مرکزی ایتالیا اعلام کرد شعبه بانک سپه در رم از حدود یک سال پیش «تحت اداره فوقالعاده» قرار دارد؛ سازوکاری که در آن مدیریت عادی شعبه که از سوی بانک سپه در ایران منصوب شده بود، کنار گذاشته و اداره آن به یک مدیر ویژه و کمیته نظارت منصوب بانک مرکزی ایتالیا سپرده میشود.
بانک مرکزی ایتالیا دوشنبه ششم مهر، در پاسخ به پرسش ایراناینترنشنال اعلام کرد این سازوکار از اول اکتبر ۲۰۲۵ (۹ مهر ۱۴۰۴) و در پی بازگشت تحریمهای اتحادیه اروپا علیه جمهوری اسلامی تحت مکانیسم ماشه، آغاز شده است و همچنان ادامه دارد.
اتحادیه اروپا دو روز پیش از آن، یعنی در ۲۹ سپتامبر (ششم مهر)، پس از فعال شدن مکانیسم ماشه که در قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت پیشبینی شده بود، بخشی از تحریمهای مرتبط با برنامه هستهای جمهوری اسلامی را دوباره برقرار کرد. این محدودیتها شامل مسدود شدن داراییهای اشخاص و نهادهای تعیینشده و ممنوعیت در دسترس قرار دادن منابع مالی و اقتصادی برای آنها بود.
بانک سپه نیز در همین چارچوب بار دیگر مشمول تحریمهای اتحادیه اروپا شد.
بر اساس سند رسمی بانک مرکزی ایتالیا، جیووانی موتورا بهعنوان کمیسر ویژه شعبه رم منصوب شده است. نیکولا ماروتا، وینچنزو دوناتیوی و جوزپه پرینی نیز اعضای کمیته نظارتاند و دوناتیوی ریاست این کمیته را بر عهده دارد.
«اداره فوقالعاده» در نظام بانکی ایتالیا سازوکاری است که در آن مدیریت عادی کنار گذاشته میشود و اداره به ارکانی سپرده میشود که نهاد ناظر منصوب میکند. روابط عمومی بانک مرکزی ایتالیا در پاسخ به پرسش ایراناینترنشنال اعلام کرد در حال حاضر اداره شعبه در اختیار ارکان فوقالعاده است و شعبه همچنان تحت نظارت بانک مرکزی ایتالیا قرار دارد.
در وضعیت اداره فوقالعاده، کمیسر ویژه اداره شعبه را در دست میگیرد و اختیارات مدیریتی پیشین را اعمال میکند. کمیته نظارت نیز وظیفه نظارت بر این روند را بر عهده دارد.
فهرست رسمی بانک مرکزی ایتالیا نیز شعبه رم بانک سپه را همچنان در میان پروندههای جاری «اداره فوقالعاده» نشان میدهد. تاریخ تصمیم در این فهرست اول اکتبر ۲۰۲۵ ثبت شده است.
بازگشت تحریمها علیه بانک سپه
سابقه تحریم بانک سپه به چهارم فروردین ۱۳۸۶ بازمیگردد. در این تاریخ شورای امنیت سازمان ملل با قطعنامه ۱۷۴۷ این بانک و شرکت تابعهاش، بانک سپه اینترنشنال، را به دلیل ارتباط با برنامههای هستهای و موشکی جمهوری اسلامی در فهرست تحریمها قرار داد. اتحادیه اروپا نیز حدود یک ماه بعد این بانک را تحریم کرد.
در قطعنامهی ۱۷۴۷، دلیل این تحریم حمایت بانک سپه از سازمان صنایع هوافضای جمهوری اسلامی و زیرمجموعههای آن، از جمله گروه صنعتی شهید همت و گروه صنعتی شهید باقری، عنوان شده است.
پس از اجرای توافق هستهای (برجام)، بانک سپه در اواخر دی ۱۳۹۴ از فهرست تحریمهای سازمان ملل و اتحادیه اروپا خارج شد. آمریکا نیز همان زمان این بانک را از فهرست تحریمهای خود حذف کرد، اما پس از خروج از برجام، در نیمه آبان ۱۳۹۷ تحریمها را دوباره برقرار کرد.
مهر ۱۴۰۴، پس از فعال شدن سازوکار اسنپبک، بانک سپه به فهرست تحریمهای سازمان ملل بازگشت. بلافاصله، شورای اتحادیه اروپا نیز تدابیر پیشین علیه جمهوری اسلامی را دوباره برقرار کرد. واحد اطلاعات مالی ایتالیا (UIF) در همان روز در اطلاعیهای توضیح داد که تدابیر بازگشته شامل مسدودسازی داراییها و ممنوعیت در دسترس قرار دادن منابع مالی و اقتصادی برای اشخاص و نهادهای تحریمشده است.
دو روز بعد از اعلام تصمیم اتحادیه اروپا، بانک مرکزی ایتالیا شعبه رم بانک سپه را تحت «اداره فوقالعاده» قرار داد. این حکم به استناد قانون اجرای تحریمهای مالی ایتالیا صادر شد و ارتباط مستقیم آن با بازگشت تحریمها را نشان میدهد.
«اداره فوقالعاده» به معنای تعطیلی یا ورشکستگی شعبه بانک سپه در رم نیست. بانک مرکزی ایتالیا در سند خود اشارهای به توقف فعالیت یا انحلال شعبه نکرده است، هرچند مسدود شدن داراییهای بانک سپه در پی بازگشت تحریمها، دامنه فعالیتهای بانکی این شعبه را بهشدت محدود میکند.
فشار بر شبکههای مالی جمهوری اسلامی و پیامدهای آن برای بانک سپه
در هفتههای اخیر، فشار مالی آمریکا و کشورهای اروپایی بر جمهوری اسلامی افزایش یافته است. واشینگتن همزمان تلاش کرده است فروش نفت ایران را محدود و مسیرهای انتقال درآمدهای نفتی را مسدود کند. کشورهای اروپایی نیز در هفتههای گذشته اقداماتی را برای افزایش فشار بر شبکههای مالی جمهوری اسلامی در پیش گرفتهاند. ارجاع پرونده هستهای ایران به شورای امنیت سازمان ملل و هماهنگی کشورهای اروپایی برای مقابله با اقدامات سپاه پاسداران در تنگه هرمز نیز در همین چارچوب انجام شده است.
پیامدهای بازگشت تحریمهای اتحادیه اروپا علیه بانک سپه پیشتر در آلمان نیز آشکار شد. نهاد نظارت مالی آلمان، بافین، ۱۹ شهریور اعلام کرد شعبه فرانکفورت بانک سپه پس از ۴۸ سال ورشکسته شد. به گفته بافین، این شعبه در پی تحریمهای اتحادیه اروپا دسترسی خود را به نظام پرداخت اروپایی از دست داد و دیگر قادر به بازپرداخت سپردههای مشتریان نبود.
این تحولات در شرایطی رخ داده است که تشدید تحریمها و سقوط ارزش پول ملی فشار بر اقتصاد ایران را افزایش داده است. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، اول شهریور نیز به کشورها هشدار داد در صورت ادامه روابط تجاری با تهران، ممکن است دسترسی آنها به نظام مالی مبتنی بر دلار محدود شود.
یک منبع آگاه به ایراناینترنشنال گفت زندانیان بندهای مختلف زندان تهران بزرگ (فشافویه)، از جمله بندهای زندانیان سیاسی، با برخوردهای خشونتآمیز مرتضی حسینی، رییس بازرسی این زندان، مواجهاند و اعتراض آنان تاکنون بیپاسخ مانده است.
به گفته منابع مطلع، حسینی با همراهی شماری از «وکیلبندها» ــ زندانیانی که با نظر مسئولان زندان برای نمایندگی بندها انتخاب میشوند ــ وارد بندها میشود، وسایل زندانیان را بازرسی و ضبط میکند و در مواردی، زندانیانی را که به این اقدامات اعتراض میکنند، مورد ضربوجرح قرار میدهد.
این منابع گفتند چنین برخوردهایی در بندهای زندانیان سیاسی نیز گزارش شده و شماری از زندانیان در جریان بازرسیها مورد ضربوجرح و توهین قرار گرفتهاند.
منابع ایراناینترنشنال همچنین گفتندرییس بازرسی زندان با همکاری برخی وکیلبندهایی که با دخالت او منصوب میشوند، در توزیع مواد مخدر در بندها نقش دارد.
ازدحام و کمبود امکانات اولیه
زندان تهران بزرگ که در پی بازداشتهای گسترده پس از کشتار دیماه ۱۴۰۴ با افزایش شمار زندانیان روبهرو شده، علاوه بر کمبود فضا، با مشکلات جدی در بهداشت، درمان، تهویه و سهمیه غذا مواجه است.
ایراناینترنشنال ۱۹ شهریور به نقل از یک منبع مطلع گزارش داد شماری از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه در اندرزگاه چهار تیپ شش زندان تهران بزرگ، از سوی گروهی از زندانیان جرایم عمومی تهدید، تحقیر و ضربوشتم میشوند.
به گفته این منبع، حسینیه اندرزگاه چهار به محلی برای آزار و کتک زدن معترضان بازداشتی تبدیل شده است. همین منبع از توزیع مواد مخدر در این بخش از زندان خبر داده و گفته بود مسئولان زندان از آن آگاهاند.
پیشتر نیز جمعی از زندانیان سیاسی زندان تهران بزرگ در بیانیهای در پنجم اردیبهشت، از شکنجه، ضربوشتم و محرومیت درمانی زندانیان، از جمله بازداشتشدگان دیماه، خبر داده و به نگهداری زندانیان سیاسی در کنار زندانیان جرایم عمومی اعتراض کرده بودند.
شبکه حقوق بشر کردستان هم حدود پنج ماه پیش اعلام کرد صدها نفر از بازداشتشدگان دیماه و افرادی که پس از آغاز جنگ بازداشت شدند، در سه سالن اندرزگاه چهار تیپ شش این زندان نگهداری میشوند و شماری از مجروحان از درمان محروماند.
گزارشها درباره وضعیت این زندان به پیش از دیماه نیز بازمیگردد. پس از حمله اسرائیل به زندان اوین در تیر ۱۴۰۴ و انتقال زندانیان سیاسی به تهران بزرگ، زندانیان از ازدحام شدید، شوری آب آشامیدنی، گرمای طاقتفرسا، کمبود دارو و وضعیت نامناسب بهداشت و تهویه خبر دادند و برخی تیپ دو این زندان را «جهنم مطلق» توصیف کردند.
در مهر ۱۴۰۴ نیز شماری از زندانیان مالی گفتند شمار زندانیان از ظرفیت مجاز فراتر رفته و برخی ناچارند در کف اتاقها، راهروها و نمازخانهها بخوابند؛ آنان افزوده بودند مقامات فقط از سالنهای ویآیپی زندان بازدید میکنند.
پیامهای رسیده به ایراناینترنشنال از کمبود گسترده و جهش قیمت داروهای اعصاب و روان در شهرهای مختلف ایران حکایت دارد این وضعیت برخی بیماران را به کاهش دوز، قطع درمان یا جایگزین کردن داروهای مصرفی با نمونههای ارزانتر واداشته است.
شماری از بیماران و کارکنان داروخانهها با ارسال پیامهایی به ایراناینترنشنال گفتند داروهایی مانند آسنترا (سرترالین) و کلونازپام در برخی شهرها بهسختی پیدا میشوند و همزمان، افزایش قیمت دارو و کاهش پوشش بیمهای، هزینه ادامه درمان را برای بسیاری از بیماران سنگینتر کرده است.
برخی مخاطبان گفتند به دلیل ناتوانی در پرداخت هزینه نسخه، مصرف دارو را کاهش داده یا بهطور کامل متوقف کردهاند؛ اقدامی که در مورد داروهای روانپزشکی میتواند روند درمان را مختل کند.
این کمبود و افزایش قیمت در شرایطی گزارش میشود که پس از سرکوب اعتراضهای دیماه، تشدید تنشهای نظامی و ادامه فشارهای اقتصادی و تورم، شماری از مخاطبان ایراناینترنشنال از افزایش اضطراب، افسردگی و نیاز بیشتر به خدمات و درمانهای روانپزشکی خبر دادهاند.
دارو هست، اما با چه قیمتی؟
یک شهروند از تهران گفت قیمت یک بسته آسنترا ۵۰ میلیگرم، به حدود نیم میلیون تومان رسیده است.
آسنترا نام تجاری داروی سرترالین است که شرکت «اکتوورکو» آن را در ایران تولید و عرضه میکند و در بازار دارویی ایران در گروه برندهای تحتلیسانس شناخته میشود.
شهروندی دیگر گفت برای تهیه آسنترا از مازندران به تهران رفته و پس از مراجعه به چندین داروخانه تنها توانسته یک ورق پیدا کند.
به گفته او، این دارو با دوز ۱۰۰میلیگرم اصلا در بازار موجود نیست و دوز ۵۰ میلی گرم نیز به مبلغ ۶۸۰ هزار تومان فروخته میشود.
یک شهروند هم خبر داده آسنترا ۱۰۰ میلیگرم که پیشتر ۶۵۰ هزار تومان قیمت داشت، کمیاب شده و در صورت موجود بودن تا یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان فروخته میشود.
ایراناینترنشنال ۲۰ مرداد گزارش داد داروهای پرمصرفی مانند کلونازپام، سرترالین، ونلافاکسین، ریسپریدون و کلوزاپین کمیاب یا نایاب شدهاند و بیماران برای تهیه آنها ناچار به مراجعه به چندین داروخانه شدهاند.
مخاطبی از شهر سهند در آذربایجان شرقی نوشت داروهای اعصاب و آرامبخش مصرفی او در بسیاری از داروخانهها موجود نیست و قیمت آنها در مقایسه با زمستان گذشته حدود هفت برابر شده است.
قطع خودسرانه دارو به علت کاهش توان مالی
یک کارمند داروخانه گفت از نیمه فروردین تاکنون، داروهایی مانند کلونازپام و آسنترا با کسری شدید روبهرو هستند و برخی بیماران به دلیل افزایش ۳۰ تا ۱۰۰ درصدی هزینه نسخه و نداشتن توان مالی، داروهایشان را تحویل نمیگیرند.
یک بیمار به ایراناینترنشنال گفت به دلیل افزایش قیمت آسنترا و برای اینکه «بار بیشتری روی دوش خانواده» نباشد، بدون اطلاع آنها مصرف آن را متوقف کرده است.
مخاطبی ۳۴ ساله هم با اشاره به سرکوب اعتراضهای ۱۸ و ۱۹ دی و آسیب روانی ناشی از آن نوشت که به تشخیص پزشک به اختلال استرس پس از سانحه و افسردگی حاد مبتلا شده است، در حالیکه داروها گران و نایاب هستند.
بیمار دیگری هم گفت با نایاب و گران شدن برخی نمونههای وارداتی، پزشکش اعلام کرده است که اثرگذاری داروهای داخلی مانند نمونههای مشابه خارجی نیست.
یک بیمار مبتلا به افسردگی در اصفهان به ایراناینترنشنال گفت هزینه داروهایش با بیمه سلامت، از حدود ۴۵۰ هزار تومان برای دو ماه به دو میلیون تومان برای تنها یک ماه رسیده است.
شهروندی ساکن قزوین به ایراناینترنشنال گفت برای سه ورق قرص «ازیپم» دو میلیون و ۵۰۰ هزار تومان پرداخت کرده است؛ در حالی که به گفته او، قیمت هر ورق این دارو پیشتر حدود ۵۰ هزار تومان بود.
«ازیپم» نام تجاری اسسیتالوپرام، از داروهای ضدافسردگی و محصول شرکت داروسازی دکتر عبیدی است که این برند نیز از داروهای تحتلیسانس در ایران به شمار میآید.
این روایتها همزمان با افزایش عمومی قیمت دارو مطرح میشوند.
مهدی پیرصالحی، رییس سازمان غذا و دارو ۲۴ شهریور اعلام کرد متوسط قیمت دارو از ابتدای سال ۱۰۳ درصد و سهم پرداختی بیماران ۳۵ درصد افزایش یافته است.
یک روز پیش از آن هم محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت از کمبود ۳۲ قلم دارو خبر داده و انجمن داروسازان ایران افزایش حدود ۱۵۰ درصدی قیمت داروهای تولید داخل از ابتدای سال را گزارش کرده بود.
دانشجویان دانشگاه علامه طباطبایی در اعتراض به افزایش شهریه، مشکلات خوابگاه و تغذیه و حجاب اجباری تجمع کردند. ویدیوهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهد این تجمع با شعارهایی درباره فشارهای دانشگاه آغاز شد و با شعارهایی علیه جمهوری اسلامی و سرکوب معترضان ادامه یافت.
ویدیوهایی که از تجمع دوشنبه ششم مهر به ایراناینترنشنال رسیده است، نشان میدهد دانشجویان در پردیس مرکزی دانشگاه با شعارهایی از جمله «دانشگاه پولکی، نمیخوایم نمیخوایم»، «با رتبههای عالی، تو خوابگاه پوشالی» و «گرانی، تورم، بلای جان مردم» به افزایش هزینههای تحصیل و وضعیت رفاهی دانشگاه اعتراض کردند.
معترضان همچنین با شعار «بیگاری، بیکاری، حجاب زن اجباری» به وضعیت اقتصادی و حجاب اجباری اعتراض کردند.
دانشجویان در پردیس مرکزی دانشگاه با شعارهایی از جمله «دانشگاه پولکی، نمیخوایم نمیخوایم»، «با رتبههای عالی، تو خوابگاه پوشالی» و «گرانی، تورم، بلای جان مردم» به افزایش هزینههای تحصیل و وضعیت رفاهی دانشگاه اعتراض کردند.
خبرنامه امیرکبیر، به نقل از دانشجویان، گزارش داد نیروهای بسیج با عنوان گفتوگو درصدد برهمزدن تجمع برآمدند و دانشجویان را به انداختن در «گونی» تهدید کردند.
بر اساس این گزارش، دانشجویان نیز در واکنش، شعار «گفتوگوی تو گونی، نمیخوایم، نمیخوایم» سردادند.
خبرنامه امیرکبیر همچنین گزارش داد معترضان با شعار «ریاست دانشگاه، پاسخگو پاسخگو» خواستار پاسخگویی مدیریت دانشگاه شدند و شعارهای «نه پادگان نه بنگاه، درود بر دانشگاه» و «دانشجوی زندانی، آزاد باید گردد» سر دادند.
فشار امنیتی بر دانشجویان علامه در جریان اعتراضات دیماه نیز گزارش شده بود. ۱۵ دی گزارشهایی منتشر شد که نهادهای امنیتی با شماری از دانشجویان دانشگاههای علامه و بهشتی تماس گرفته و برخی از آنان را به بازداشت تهدید کردهاند.
بر اساس ویدیوی رسیده به ایراناینترنشنال، «تا آخوند کفن نشود، این وطن وطن نشود» و «مرگ بر استبداد؛ حجاب و گشت ارشاد» از دیگر شعارهای دانشجویان معترض است.
خبرنامه امیرکبیر همچنین گزارش داد معترضان با شعار «ریاست دانشگاه، پاسخگو پاسخگو» خواستار پاسخگویی مدیریت دانشگاه شدند و شعارهای «نه پادگان نه بنگاه، درود بر دانشگاه» و «دانشجوی زندانی، آزاد باید گردد» سر دادند.
چند دانشجو در پیامی به ایراناینترنشنال گفتند رییس دانشگاه بعد از یک ساعت و نیم از آغاز تجمع، در میان دانشجویان معترض حاضر شد.
دانشگاه علامه در جریان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ نیز یکی از مراکز اعتراض دانشجویی بود. دانشجویان این دانشگاه ۹ دی در ادامه اعتراضات دانشگاههای مختلف تجمع کردند و برای آزادی زندانیان سیاسی شعار دادند.
چند روز بعد، فعالان دانشجویی دانشگاههای علامه، تهران، بهشتی، علم و صنعت و تربیت مدرس در بیانیهای مشترک، ضمن اشاره به فقر، نابرابری و فشارهای جنسیتی، خواستار پیوستن مردم به اعتراضات شدند.
اعتراضات دانشجویی پس از کشتار دیماه ادامه یافت. دانشجویان بیش از ۳۰ دانشگاه و دانشکده در بهمنماه در اعتراض به سرکوب و کشتار معترضان، امتحانات را تحریم کردند.
پس از بازگشایی دانشگاهها در اسفند نیز تجمعهای گستردهای شکل گرفت که با حمله بسیج، احضار، بازداشت، ممنوعالورودی و محرومیت از تحصیل شماری از دانشجویان همراه شد.
اعتراضات به افزایش شهریه و غذای دانشگاه
تجمع دانشجویان علامه در شرایطی برگزار شد که در آغاز سال تحصیلی جدید، افزایش هزینههای تحصیل و خدمات رفاهی در چند دانشگاه دیگر نیز به اعتراض دانشجویان انجامیده است.
خبرنامه امیرکبیر ششم مهر از اعتصاب غذای دانشجویان دانشگاه لرستان خبر داد و نوشت دانشجویان در اعتراض به افزایش قیمت و کاهش کیفیت غذای دانشگاه، از دریافت و صرف آن خودداری کردند.
این خبرنامه چهارم مهر نیز گزارش داده بود شماری از دانشجویان دانشگاه رازی کرمانشاه در اعتراض به کیفیت پایین و وضعیت نامناسب بهداشتی غذای دانشگاه، از خوردن آن خودداری کردند.
افزایش هزینه تحصیل در هفتههای اخیر به یکی از محورهای اعتراض دانشجویان تبدیل شده است.
شماری از دانشجویان پیشتر به ایراناینترنشنال گفته بودند افزایش همزمان شهریه، هزینه خوابگاه و دیگر مخارج زندگی دانشجویی، برخی از آنها را به انصراف از تحصیل یا کاهش واحدهای درسی واداشته است.
پیامهای رسیده به ایراناینترنشنال نیز از افزایش بیش از ۵۰ درصدی شهریه در برخی دانشگاهها حکایت دارد.