دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، گفت جمهوری اسلامی بهدلیل فشار شدید اقتصادی ناشی از محاصر آمریکا آماده بازگشایی تنگه هرمز شده اما او پیشنهاد جدید تهران در این زمینه را نخواهد پذیرفت.
او شنبه چهار مهر در گفتوگو با خبرنگاران در کاخ سفید گفت: «من این توافق را رد میکنم. آنها میخواهند توافقی انجام دهند که براساس آن تنگه را فورا باز کنند، چون بهشدت در حال باختن هستند.»
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، جمعه سوم مهر به خبرنگاران در نیویورک گفت تهران پیشنهاد کرده در صورت رفع محاصره دریایی بنادر ایران، اعطای معافیت تحریمی برای فروش نفت و رعایت آتشبسی شامل لبنان، تنگه هرمز را بازگشایی و مذاکرات با آمریکا را در چارچوب طرحی هفتروزه از سر بگیرد.
او افزود: «جدول زمانی هفتروزه بهمحض پذیرش این طرح از سوی آمریکا آغاز خواهد شد.»
به گفته عراقچی، اجرای گامهای اولیه حدود چهار تا پنج روز طول میکشد و تنگه هرمز در روز ششم بازگشایی خواهد شد.
ترامپ در واکنش به پیشنهاد تازه جمهوری اسلامی به خبرنگاران گفت که با اصل دستیابی به توافق با تهران مخالفتی ندارد.
او افزود: «آنها میخواهند توافق کنند و فکر میکنم این خوب است. من هم توافق کردن را دوست دارم. اما پیشنهاد تازه حکومت ایران پذیرفته نخواهد شد.»
ترامپ گفت به اعتقاد او، دلیل تمایل جمهوری اسلامی به بازگشایی فوری تنگه هرمز، قطع شدن درآمدهای تهران است.
او افزود حکومت ایران با بستن تنگه قصد داشت برای جهان مشکل ایجاد کند، اما این اقدام در نهایت علیه خود تهران عمل کرده است.
او گفت: «میدانید چرا دارند از پا درمیآیند؟ چون هیچ پولی وارد نمیشود. چون پولشان را از تنگه هرمز به دست میآورند. بنابراین خودشان را مغلوب کردند.»
ترامپ افزود: «آنها گفتند بیایید تنگه را ببندیم و برای دنیا مشکل ایجاد کنیم. بعد من وارد شدم و بزرگترین محاصره در تاریخ نظامی را برقرار کردیم. این یک دیوار فولادی است.»
او گفت که پس از اقدام جمهوری اسلامی برای بستن تنگه هرمز، آمریکا تصمیم گرفت مسیر دسترسی اقتصادی ایران را مسدود کند، در حالی که بهگفته او دیگران همچنان قادر به استفاده از این آبراه هستند.
ترامپ تاکید کرد که آمریکا اکنون «کنترل کامل» تنگه هرمز را در اختیار دارد و حجم زیادی از نفت از این آبراه عبور میکند.
ترامپ افزود تنها در شب گذشته ۲۹ کشتی از تنگه عبور کردهاند.
احتمال حمله نظامی پس از انتخابات ماه نوامبر در آمریکا
روزنامه والاستریت ژورنال، جمعه سوم مهر گزارش داد که دونالد ترامپ پیشنهاد جمهوری اسلامی برای بازگشایی تنگه هرمز و توقف درگیریهای منطقهای ظرف هفت روز را رد کرده و به دستیارانش گفته است احتمالا پس از انتخابات میاندورهای کنگره در ماه نوامبر، حملات به ایران از سر گرفته خواهد شد.
این روزنامه بهنقل از مقامهای آمریکایی که نامشان را اعلام نکرد نوشت رییسجمهوری آمریکا نسبت به پذیرش خواستههای واشینگتن از سوی تهران بدبین است و ازسرگیری کارزار بمباران را محتمل میداند.
گزارش والاستریت ژورنال ساعاتی پس از آن منتشر شد که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک از ارائه طرحی برای پایان دادن به درگیریها خبر داد.
عراقچی گفت تهران این پیشنهاد را از طریق میانجیهای قطری به آمریکا منتقل کرده است و در صورت دستیابی به توافق، یک مهلت هفتروزه برای بازگشایی تنگه هرمز و توقف درگیریها در منطقه آغاز خواهد شد.
او گفت: «اگر طرف آمریکایی برای رسیدن به توافق و بازگشایی تنگه هرمز جدی باشد، اکنون همه چیز آماده است.»
در همین حال وبسایت اکسیوس نیز گزارش داد که پیشنهاد تازه جمهوری اسلامی در جریان دیدار روز سهشنبه ۳۱ شهریور عباس عراقچی با استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ویژه آمریکا، ارائه شده اما مذاکرهکنندگان آمریکایی بهصراحت گفتهاند که از نظر واشینگتن، تهران کنترل تنگه هرمز را در اختیار ندارد و بنابراین نمیتواند درباره این آبراه شرطی تعیین کند.
پیش از انتشار گزارش والاستریت ژورنال، یک مقام آمریکایی به رویترز گفته بود واشینگتن و تهران از طریق میانجیها «گفتوگوهایی مثبت و سازنده» داشتهاند.
با این حال، بهنوشته والاستریت ژورنال، ترامپ در محافل خصوصی نسبت به اینکه جمهوری اسلامی خواستههای او را بپذیرد، ابراز تردید کرده است.
محسن رضایی چهارشنبه اول مهر در گفتوگویی تلویزیونی با شبکه خبر به کشورهای منطقه هشدار داد: «اگر نگذارند هواپیماهای ایران سفر کنند، فرودگاههای آنان هم نمیتوانند پرواز داشته باشند.»
در پی تعلیق پرواز شرکتهای هواپیمایی ایرانی از سوی کشورهای مختلف منطقه محمد مخبر، مشاور و دستیار رهبر جمهوری اسلامی، نیز جمعه سوم مهر این کشورها را تهدید کرد و گفت اگر ایران امکان پرواز و دریافت خدمات فرودگاهی نداشته باشد، هیچ کشوری در منطقه هم این امکان را نخواهد داشت.
مخبر جمعه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «"همسویی با امریکا در اجرای سیاستهای خصمانه در خاطر ملت ایران ماندگار خواهد بود، هر چند راهبرد ما در این مورد مشخص است: پرواز در منطقه یا برای همه آزاد است، یا برای هیچکس.»
مخبر پس از آن کشورهای همسایه را تهدید کرد که فرودگاههای نجف، اربیل و سلیمانیه در عراق نیز جمعه سوم مهر از توقف پروازهای ایرانی خبر دادند. فرودگاه بغداد پیشتر خدماترسانی به پروازهای ایرانی را به حالت تعلیق درآورده بود.
با این حال، دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی در اطلاعیه خود در روز شنبه چهارم مهر بدون اشاره به اظهارات صریح محسن رضایی و دیگر مقامهای ارشد در جمهوری اسلامی نوشت: «انتشار برخی تفاسیر و نقل قولهای خلاف واقع از سخنان دبیر شورای عالی امنیت ملی درباره موضوع حملونقل هوایی، موجب طرح سوالات و ابهاماتی گردیده است.»
در این اطلاعیه علاوه بر تکذیب قصد جمهوری اسلامی برای مقابله بهمثل نظامی با محدودیتهای هوایی اعمال شده از سوی عراق، ترکیه، امارات متحده عربی، عمان، قطر، بحرین، کویت، جمهوری آذربایجان، ترکمنستان و گرجستان گفته شده است که مذاکرات میان تهران با کشورهای مربوطه برای رفع برخی محدودیتهای هواییِ غیرقانونی ایجاد شده، با جدیت در حال انجام و پیگیری است.در این بیانیه در عین حال گفته شده است: «راهکارهای غیرنظامی متعددی برای مقابله بهمثل وجود دارد که در صورت ضرورت، برای برخی از فرودگاهها اعمال خواهد شد و البته امیدواریم که مساله به این نقطه نیز منجر نشود.»
وزارت خزانهداری آمریکا ۱۷ شهریور ۳۵ شرکت و یک فرد مرتبط با صنعت هوانوردی ایران را تحریم کرد که شامل ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی و هشت شرکت خارجی بود.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، نیز ۳۰ شهریور هشدار داد ارائه سوخت، خدمات فرودگاهی یا فروش بلیت به شرکتهای هواپیمایی جمهوری اسلامی میتواند ارائهدهندگان این خدمات را در معرض قطع دسترسی به نظام مالی دلاری آمریکا قرار دهد.
با فرا رسیدن اول مهر بهعنوان مهلت تعیین شده از سوی وزارت خزانهداری آمریکا، صبح جمعه سوم مهر یک پرواز تهران به مقصد دوشنبه پس از برخاستن، بهدلیل صادر نشدن مجوز عبور از حریم هوایی ترکمنستان و جمهوری آذربایجان، ناچار به بازگشت شد.
سخنگوی سازمان هواپیمایی کشوری اعلام کرد ترکمنستان مجوز عبور شرکتهای هواپیمایی ایرانی از حریم هوایی خود را صادر نکرده است.
امارات متحده عربی نیز دوم مهر همه پروازهای شرکتهای هواپیمایی ایرانی به مقصد و از مبدا این کشور را تا اطلاع ثانوی متوقف کرد.
اداره کل هوانوردی غیرنظامی امارات متحده عربی اعلام کرد این تصمیم با توجه به تحریمهای آمریکا علیه شرکتهای هواپیمایی ایرانی گرفته شده است.
ایراناینترنشنال نیز بر اساس اطلاعات رسیده گزارش داد همه پروازهای شرکتهای هواپیمایی ایرانی به امارات متحده عربی لغو شده است. پروازهای این شرکتها از شهرهایی از جمله تهران، کیش، مشهد و شیراز به این کشور برقرار بود.
پروازهای شرکتهای ایرانی به عمان، قطر، گرجستان و جمهوری آذربایجان نیز متوقف یا محدود شده و شرکت ماهان، پروازهای خود را به عمان و ترکیه تعلیق کرده است.
همزمان، بررسی سایتهای فروش بلیت نشان میدهد امکان صدور بلیت از تهران به بحرین و کویت نیز محدود یا قطع شده است.
با وجود این محدودیتها و اجرایی شدن ضربالاجل آمریکا از اول مهر، شماری از پروازهای ایران به چین، تایلند، مالزی، افغانستان و ترکیه ادامه یافته است.
ادامه تهدیدها
با وجود تکذیبیه دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی، شماری از نمایندگان مجلس شورای اسلامی روز شنبه نیز به صراحت بر ضرورت حمله به فرودگاههای کشورهای منطقه تاکید کردند.
اسماعیل کوثری، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس و از فرماندهان سپاه پاسداران، در یک برنامه تلویزیونی درباره «محاصره هوایی آمریکا» گفت: «آنها خودشان را دهها سال ابرقدرت حساب میکردند و حالا که شکست خوردند میخواهند از همه راهها وارد شوند و بگویند پیروز شدند، باید بگوییم که این مساله قابل حل است، چون بلایی به سرشان خواهیم آورد که خودشان پشیمان شوند.»
کوثری افزود: «این کاری که از روی نادانی خودشان و عدم شناخت از منطقه و کشورهای همسایه انجام دادند، طولانیمدت نخواهد بود.»
حسینعلی حاجیدلیگانی، نایبرییس کمیسیون اصل ۹۰ مجلس، به سایت دیدهبان ایران گفت: «باید جاهایی که علیه جمهوری اسلامی پروازی صورت میگیرد یا موشکی علیه ایران شلیک میشود را مورد هدف قرار دهیم. نباید بگذاریم کشورهای حوزه خلیج فارس، هر کاری میخواهند انجام بدهند و شیخنشینها و پادشاهانشان، در کاخهای مجلل آرام زندگی کنند. تمام کاخهای آنها باید مورد هدف قرار گیرد.»
پیشتر نیز محمود نبویان، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس جمهوری اسلامی، دولت عراق را «دستنشانده» آمریکا خوانده و گفته بود: «ملت آزاده و غیور عراق، حتما پاسخ آن را خواهند داد.»
نبویان همچنین از «چارچوب هماهنگی»، ائتلافی از احزاب و جریانهای شیعه عراق که شماری از اعضای آن روابط نزدیکی با جمهوری اسلامی دارند، خواست مسئولیت انتخاب نخستوزیری را که او «دستنشانده آمریکا» خواند، بپذیرد.
تلاش دولت عراق برای برقراری پروازهای محدود
در همین حال، دفتر نخستوزیر عراق، شنبه چهارم مهر، با انتشار بیانیهای اعلام کرد دولت این کشور در حال گفتوگوی مستقیم با آمریکا برای مستثنی کردن برخی فرودگاههای این کشور از تحریمهای وزارت خزانهداری آمریکا علیه پرواز شرکتهای هواپیمایی ایران است.
براساس این بیانیه، این گفتوگوها با هدف فراهم کردن امکان ازسرگیری پروازها با دلایل انسانی انجام میشود.
در بیانیه دفتر نخستوزیر عراق تاکید شده که «درمان، تحصیل، سفرهای مذهبی و منافع غیرنظامیان» از جمله دلایلی است که دولت عراق برای درخواست مستثنی شدن برخی فرودگاههای این کشور مطرح کرده است.
همزمانعدنان فیحان الدلیمی، نایبرییس پارلمان عراق، اجرای محدودیت پروازهای شرکتهای هواپیمایی ایرانی در فرودگاههای عراق را «شتابزده و مغایر قانون اساسی» خواند.
نایبرییس پارلمان عراق اضافه کرد که اگر تهران اقدام متقابل انجام دهد و صادرات گاز طبیعی به عراق را متوقف کند، ممکن است ۳۰ تا ۴۰ درصد از انرژی کشور از دست برود و بخشهای حیاتی دچار آسیب شوند.
او افزود: «پارلمان آماده برگزاری نشست فوقالعاده و انجام اقدامات نظارتی علیه نهادهایی است که قانون اساسی را نقض کردهاند.»
الدلیمی گفت که اجازه نخواهیم داد عراق تحت هیچ شرایطی در محاصره جمهوری اسلامی شریک باشد؛ تصمیم عراق باید مستقل و برآمده از ارزشها، اصول و تعهدات قانونی این کشور باشد.
مصاحبه مارگارت برنان با پزشکیان روز جمعه سوم مهر ماه در نیویورک ضبط شده و قرار است یکشنبه پنجم مهر ماه در برنامه «فیس د نیشن» پخش شود. بخش مهمی از گفتوگو به پیشنهاد تازه تهران برای توقف جنگ، برنامه هستهای، وضعیت رهبر جدید جمهوری اسلامی، سرکوب اعتراضات و آمریکاییهای زندانی در ایران اختصاص داشت.
پزشکیان از پاسخ مستقیم درباره دیدار با ترامپ خودداری کرد
مجری با اشاره به آمادگی اعلامشده ترامپ برای ملاقات با پزشکیان پرسید آیا «رییسجمهوری ایران» حاضر است مستقیما با او گفتوگو یا دیدار کند.
پزشکیان به جای پاسخ مستقیم، به خروج آمریکا از برجام و حملات آمریکا و اسرائیل در جریان مذاکرات اشاره کرد و گفت این تحولات باعث ایجاد «فضای بیاعتمادی» شده است.
مجری سخنان او را قطع کرد و پرسید: «پس پاسخ منفی است؟ با او ملاقات نمیکنید؟»
پزشکیان باز هم پاسخ صریحی نداد و گفت ابتدا باید مشخص شود دو طرف بر سر چه چیزی میخواهند به تفاهم برسند و آیا توافقهای مکتوب اجرا خواهند شد یا نه.
مجری شبکه سیبیاس در پایان مصاحبه نیز بار دیگر همین پرسش را مطرح کرد و حتی پرسید آیا پزشکیان حاضر است ترامپ را به ایران دعوت کند. پزشکیان بار دیگر گفت ابتدا باید اعتماد بازسازی شود.
او افزود: «هر روز تحریمها علیه ما را افزایش میدهند، هر روز ما را تهدید میکنند، هر روز به ما حمله میکنند و به آنچه نوشته و امضا کردهاند پایبند نیستند.»
بازرسیهای هستهای؛ موافقت، اما در چارچوب توافق جدید
یکی دیگر از بخشهای چالشی مصاحبه به برنامه هستهای ایران اختصاص داشت.
پزشکیان گفت تهران حاضر است درباره محدودیتهای برنامه هستهای در چارچوب پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای مذاکره کند و تاکید کرد جمهوری اسلامی قصد ساخت سلاح هستهای ندارد.
برنان در پاسخ یادآوری کرد که بر اساس همین مقررات بینالمللی، بازرسان سازمان ملل باید امکان دسترسی به تاسیسات ایران را داشته باشند و پرسید آیا تهران اکنون اجازه ورود بازرسان را خواهد داد.
پزشکیان ابتدا حملات آمریکا و اسرائیل به تاسیسات هستهای ایران را مطرح کرد، اما برنان با اشاره به گزارشهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی گفت بازرسان دسترسی کامل نداشتند و آژانس قادر نبود صلحآمیز بودن برنامه ایران را تضمین کند. او همچنین به وجود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد اشاره کرد.
پزشکیان در نهایت گفت موضوع بازرسیها میتواند در مذاکرات جدید مورد توافق قرار گیرد، اما با بازگشت فوری بازرسان تحت ترتیبات پیشین موافقت نکرد.
پرسشهای مکرر درباره رهبر جدید جمهوری اسلامی
برنان سپس پزشکیان را درباره رهبر جدید جمهوری اسلامی و نحوه اداره حکومت پس از تغییر رهبری به چالش کشید.
پزشکیان گفت تاکنون دو بار با رهبر جدید دیدار کرده است. هنگامی که برنان پرسید چرا از زمان به قدرت رسیدن او در ماه اسفند هیچ تصویری از او منتشر نشده، پزشکیان نگرانیهای امنیتی و احتمال حمله و ترور را دلیل این وضعیت دانست.
برنان گفت: «من درباره رهبر جدید سوال میکنم، چون پرسشهایی درباره نحوه عملکرد حکومت شما در حال حاضر وجود دارد.»
او همچنین از پزشکیان، که پزشک است، درباره وضعیت جسمانی رهبر جدید پس از جراحات ناشی از حملهای که پدر و اعضای خانوادهاش در آن کشته شدند، پرسید.
پزشکیان گفت رهبر جدید «کاملا سالم» است و مدعی شد آخرین دیدار آنها بیش از هفت ساعت طول کشیده است. برنان برای روشن شدن پاسخ او پرسید آیا صورت و پاهای رهبر جدید بهبود یافته و آیا قادر بوده روی زمین بنشیند. پزشکیان به هر دو پرسش پاسخ مثبت داد.
فشار بر پزشکیان درباره هزینه جنگ برای مردم ایران
برنان با اشاره به محاصره صادرات نفت، مسدود شدن داراییهای خارجی ایران، افزایش شدید تورم و فشار تحریمها یادآوری کرد که پزشکیان با وعده بهبود وضعیت اقتصادی مردم به قدرت رسیده است.
او پرسید: «در چه نقطهای این فشار مالی آنقدر زیاد میشود که مجبور شوید به ایالات متحده امتیاز دهید؟»
پزشکیان تحریمها را «غیرانسانی» خواند و گفت محدود کردن دسترسی به غذا و دارو بیش از همه مردم عادی را هدف قرار میدهد.
برنان در پاسخ تاکید کرد که قدرتهای جهانی میگویند در صورت تغییر مسیر جمهوری اسلامی و کنار گذاشتن هرگونه تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای، امکان لغو بخشی از تحریمها وجود دارد.
پزشکیان گفت جمهوری اسلامی هیچگاه اعلام نکرده که به دنبال سلاح هستهای است و با اشاره به فتوای رهبر پیشین جمهوری اسلامی، ساخت سلاح هستهای را «حرام» دانست.
برنان در میان پاسخ او مداخله کرد و یادآور شد که ایران پیش از این نیز همواره گفته است به دنبال سلاح هستهای نیست.
رویارویی بر سر سرکوب اعتراضات
یکی از صریحترین بخشهای مصاحبه زمانی بود که برنان به گزارش شورای حقوق بشر سازمان ملل اشاره کرد. او گفت همان گزارشی که دلایلی برای مسئولیت حملات هوایی آمریکا در هدف قرار گرفتن مدرسه دخترانه میناب ارائه کرده، جمهوری اسلامی را نیز به ارتکاب جنایت علیه بشریت در جریان سرکوب خشونتآمیز معترضان متهم کرده است.
برنان از پزشکیان پرسید: «آیا همه این یافتهها را میپذیرید؟»
پزشکیان مستقیما به این پرسش پاسخ نداد و اعتراضات را به دخالت آمریکا مرتبط کرد. او مدعی شد برخی افراد در اعتراضات مسلح بودهاند و هدف «کودتا» بوده است.
برنان سپس سخنان پیشین خود پزشکیان را یادآوری کرد که گفته بود: «ما در برابر مردم شرمندهایم و موظفیم به همه کسانی که در آن حوادث آسیب دیدند کمک کنیم.»
او از پزشکیان پرسید آیا این سخنان به معنای پذیرش نادرست بودن نحوه برخورد حکومت با معترضان نیست.
پزشکیان در پاسخ پذیرفت که «برخی افراد بیگناه کشته شدند» و «افرادی بودند که واقعا اعتراض داشتند»، اما گفت افراد مسلح نیز در میان آنها حضور داشتند. او افزود در جریان این حوادث «مشکلی رخ داد که نباید رخ میداد».
چرا آمریکاییهای زندانی را آزاد نمیکنید؟
برنان همچنین موضوع دو شهروند آمریکایی را که واشینگتن آنها را به ناحق بازداشتشده میداند، مطرح کرد و به رضا ولیزاده، روزنامهنگار زندانی در اوین، اشاره کرد.
او پرسید چرا تهران برای نشان دادن حسن نیت و بازسازی اعتماد، این افراد را آزاد نمیکند.
پزشکیان پاسخ داد: «فکر میکنید با آزاد کردن آنها میتوانیم اعتماد را بازسازی کنیم؟»
برنان بلافاصله پرسید: «چرا امتحانش نمیکنید؟»
پزشکیان گفت ایران پیش از این چنین اقدامی کرده، اما آمریکا به تعهدات خود برای آزادسازی پولهای ایران عمل نکرده است. او در عین حال تاکید کرد تهران خواهان جنگ نیست، اما در صورت حمله از خود دفاع خواهد کرد.
مصاحبه در نهایت با سومین تلاش برنان برای روشن کردن موضع پزشکیان درباره دیدار با ترامپ پایان یافت. پزشکیان باز هم دیدار را صریحا رد نکرد، اما آن را به بازسازی اعتماد و اجرای توافقهای پیشین مشروط کرد و گفت: «ما به دنبال جنگ نیستیم. جنگ به ما تحمیل شده است.»
برنان در پایان گفت شاید با وجود همه مسائلی که پزشکیان برشمرده، همچنان امکان دستیابی به توافق وجود داشته باشد. پزشکیان نیز ابراز امیدواری کرد که چنین توافقی حاصل شود و صلح به منطقه بازگردد.
این اظهارات در حالی منتشر شد که در ساعاتی پایانی جمعه سوم مهر ماه والاستریت ژورنال گزارش داد که دونالد ترامپ پیشنهاد جمهوری اسلامی برای بازگشایی تنگه هرمز و توقف درگیریهای منطقهای ظرف هفت روز را رد کرده و به دستیارانش گفته است احتمالا پس از انتخابات میاندورهای کنگره، حملات به ایران از سر گرفته خواهد شد.
والاستریت ژورنال به نقل از مقامهای آمریکایی که نامشان فاش نشده است گزارش داد رییسجمهوری آمریکا نسبت به پذیرش خواستههای واشینگتن از سوی تهران بدبین است و ازسرگیری کارزار بمباران را محتمل میداند.
گزارش والاستریت ژورنال ساعاتی پس از آن منتشر شد که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک از ارائه طرحی برای پایان دادن به درگیریها خبر داد.
عراقچی گفت تهران این پیشنهاد را از طریق میانجیهای قطری به آمریکا منتقل کرده است و در صورت دستیابی به توافق، یک مهلت هفتروزه برای بازگشایی تنگه هرمز و توقف درگیریها در منطقه آغاز خواهد شد.
والاستریت ژورنال جمعه سوم مهر به نقل از مقامهای آمریکایی که نامشان فاش نشده است گزارش داد رییسجمهوری آمریکا نسبت به پذیرش خواستههای واشینگتن از سوی تهران بدبین است و ازسرگیری کارزار بمباران را محتمل میداند.
رویترز که این گزارش را بازتاب داده، اعلام کرده است نتوانسته این اطلاعات را بهطور مستقل تایید کند.
گزارش والاستریت ژورنال ساعاتی پس از آن منتشر شد که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک از ارائه طرحی برای پایان دادن به درگیریها خبر داد.
عراقچی گفت تهران این پیشنهاد را از طریق میانجیهای قطری به آمریکا منتقل کرده است و در صورت دستیابی به توافق، یک مهلت هفتروزه برای بازگشایی تنگه هرمز و توقف درگیریها در منطقه آغاز خواهد شد.
او گفت: «اگر طرف آمریکایی برای رسیدن به توافق و بازگشایی تنگه هرمز جدی باشد، اکنون همه چیز آماده است.»
بر اساس طرح تهران، در صورت موافقت واشینگتن، دو طرف مذاکرات گستردهتری را درباره «موضوعات مورد توافق» آغاز میکنند. جمهوری اسلامی نیز تنگه هرمز را بازگشایی خواهد کرد و درگیریها در همه جبههها، از جمله لبنان، متوقف خواهد شد.
در مقابل، تهران خواستار آن شده است که آمریکا محاصره بنادر ایران را لغو کند، داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی را آزاد کند و تحریمهای نفتی علیه ایران را کنار بگذارد.
پیش از انتشار گزارش والاستریت ژورنال، یک مقام آمریکایی به رویترز گفته بود واشینگتن و تهران از طریق میانجیها «گفتوگوهایی مثبت و سازنده» داشتهاند. با این حال، به نوشته والاستریت ژورنال، ترامپ در محافل خصوصی نسبت به اینکه جمهوری اسلامی خواستههای او را بپذیرد، ابراز تردید کرده است.
پیشنهاد تهران در شرایطی مطرح شده که تلاشهای دیپلماتیک پیشین برای پایان دادن به جنگ نتیجهای نداشته است. جنگ کنونی از ۹ اسفند سال گذشته با حملات آمریکا و اسرائیل آغاز شد و طی هفت ماه گذشته، دورههایی از توقف و ازسرگیری حملات را پشت سر گذاشته است.
درگیریها همچنین به دیگر نقاط منطقه گسترش یافته است. حکومت ایران متحدان آمریکا در خلیج فارس را با موشک و پهپاد هدف قرار داده، حوثیهای یمن به منافع عربستان حمله کردهاند و حزبالله نیز در لبنان با نیروهای اسرائیلی درگیر بوده است.
به نوشته رویترز، در چنین شرایطی رد پیشنهاد هفتروزه تهران از سوی ترامپ، در صورت تایید، چشمانداز دستیابی سریع به توافق برای بازگشایی تنگه هرمز و توقف درگیریهای منطقهای را با مانع تازهای روبهرو میکند.
کیهان در گزارشی با عنوان «مذاکره عملیات فریب است؛ محاصره دریایی و هوایی با قدرت شکسته میشود»، استدلال کرد که پیشنهادهای مربوط به مذاکره را نمیتوان جدا از افزایش فشارهای نظامی و اقتصادی آمریکا علیه جمهوری اسلامی ارزیابی کرد.
این روزنامه که تحت مدیریت نماینده ولیفقیه منتشر میشود نوشت آمریکا در حالی موضوع مذاکره را مطرح میکند که همزمان در حال گسترش آنچه کیهان «محاصره هوایی و دریایی» ایران میخواند و تقویت آرایش نظامی خود در منطقه است. کیهان از این وضعیت نتیجه گرفت که دیپلماسی برای واشینگتن بخشی از یک «عملیات فریب» با هدف کاهش فشار بر آمریکا و تغییر محاسبات تهران است.
بخش مهمی از انتقاد روزنامه کیهان متوجه مواضع عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، و مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، است.
این روزنامه به طرح مطرحشده از سوی عراقچی در نیویورک اشاره کرد که بر اساس آن، در صورت موافقت آمریکا، تنگه هرمز ظرف هفت روز بازگشایی و مذاکرات از سر گرفته میشود. کیهان همچنین اظهارات پزشکیان درباره تلاش برای دستیابی به توافق پیش از انتخابات میاندورهای آمریکا را مورد انتقاد قرار داد.
کیهان این مواضع را «پالس ضعف به کاخ سفید» توصیف کرد و نوشت گره زدن بازگشایی تنگه هرمز به مذاکراتی که تضمینی برای نتیجه آن وجود ندارد، فرصتی برای آمریکا و متحدان منطقهای آن فراهم میکند تا از فشار کنونی خارج شوند.
این روزنامه با اشاره به اهمیت تنگه هرمز برای انتقال نفت و تجارت جهانی، آن را یکی از مهمترین اهرمهای فشار جمهوری اسلامی دانست و پرسید چرا باید چنین «اهرم طلایی» در «رویای مذاکره حراج شود».
ساعاتی پیش از این، جمهوری اسلامی پیشنهاد کرده بود در صورت رفع محاصره دریایی بنادر ایران، اعطای معافیت تحریمی برای فروش نفت و رعایت آتشبسی شامل لبنان، تنگه هرمز را بازگشایی و مذاکرات با آمریکا را در چارچوب طرحی هفتروزه از سر بگیرد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، جمعه سوم مهر در جمع خبرنگاران بیرون از سالن شورای امنیت سازمان ملل گفت: «جدول زمانی هفتروزه بهمحض پذیرش این طرح از سوی آمریکا آغاز خواهد شد.»
به گفته او، اجرای گامهای اولیه حدود چهار تا پنج روز طول میکشد و تنگه هرمز در روز ششم بازگشایی خواهد شد.
عراقچی با اشاره به برنامه هستهای افزود: «در روز هفتم، گفتوگوها با آمریکا برای دستیابی به توافق نهایی درباره موضوعات مورد توافق دو طرف آغاز خواهد شد.»
مخالفت کیهان تنها به نحوه آغاز مذاکرات محدود نمیشود. این روزنامه از آنچه «عقبنشینی از غنیسازی ۶۰ درصد» خواند نیز انتقاد کرد و تاکید مکرر مقامهای دولت بر آمادگی برای مذاکره را عامل انتقال «حس ضعف و ناامیدی» دانست.
کیهان با استناد به مواضع پیشین رهبر جمهوری اسلامی نوشت مذاکره با آمریکا «وسیلهای برای رفع دشمنی نیست» و در مقابل، بر افزایش بازدارندگی و پاسخ متقابل به فشارهای واشینگتن تاکید کرد.
این روزنامه تهدید کرد که اگر محاصره هوایی و دریایی ادامه یابد، تاسیسات نفتی، پایگاهها و منافع اقتصادی و فناوری آمریکا در منطقه میتوانند هدف حملات موشکی جمهوری اسلامی قرار گیرند. کیهان همچنین هشدار داد کشورهای همسایهای که امکانات هوایی و دریایی خود را در اختیار آمریکا قرار دهند، نباید انتظار «خویشتنداری» تهران را داشته باشند.
همزمان، حسین شریعتمداری، نماینده رهبر جمهوری اسلامی در موسسه کیهان، در یادداشت روز این روزنامه به رویکرد دولت در قبال عربستان سعودی نیز حمله کرد. او حضور محمدجعفر قائمپناه، معاون اجرایی رییس دولت، و علیاکبر صالحی، وزیر خارجه پیشین، در مراسم روز ملی عربستان سعودی در تهران را با توجه به مواضع ریاض در جنگ اخیر «غیرقابل توجیه» خواند.
شریعتمداری همچنین توضیح دولت مبنی بر اینکه این حضور با هدف «تثبیت منافع ملی و تقویت روابط منطقهای» انجام شده است، زیر سوال برد و با تاکید بر حمایت جمهوری اسلامی از انصارالله یمن [حوثیها]، حزبالله لبنان، حشدالشعبی عراق و حماس، از تلاش برای بهبود روابط با ریاض انتقاد کرد.
دانون در گفتوگو با فرداد فرحزاد، در پاسخ به این پرسش که آیا تغییر حکومت ایران سیاست رسمی اسرائیل است یا صرفا یک امید، گفت: «ما هم امیدواریم و هم خواهان آن هستیم. تصمیم نگرفتهایم که این موضوع یکی از اهداف عملیات باشد، اما قطعا آن را میخواهیم.»
او افزود اسرائیل این تغییر را نهفقط برای مردم ایران، بلکه برای کل منطقه میخواهد و با اشاره به مواضع بحرین و امارات متحده عربی در برابر جمهوری اسلامی گفت مساله به اسرائیل محدود نیست.
به گفته دانون، مردم میانهرو در خاورمیانه خواهان زندگی در صلح هستند، در حالی که جمهوری اسلامی میکوشد افکار تندروانه خود را به کشورهای دیگر صادر کند.
سفیر اسرائیل در بخش دیگری از مصاحبه، در پاسخ به پرسشی درباره احتمال رویارویی تازه میان اسرائیل و جمهوری اسلامی، گفت: «اگر به اسرائیل حمله کنند، برای این رژیم بسیار دردناک خواهد بود.»
او مقامهای جمهوری اسلامی را «خطرناک و تندرو» توصیف کرد، اما گفت آنها از پیامدهای حمله مستقیم به اسرائیل آگاهاند. دانون افزود: «موضع ما بسیار روشن است: اگر به ما حمله شود، تلافی میکنیم و این تلافی بسیار دردناک خواهد بود.»
او همچنین تاکید کرد جمهوری اسلامی به همین دلیل بهجای حمله مستقیم به اسرائیل، به عربستان سعودی حمله میکند و از حوثیها و دیگر نیروهای نیابتی استفاده میکند.
در پاسخ به پرسشی درباره احتمال دستیابی واشینگتن و تهران به توافقی هستهای که همه نگرانیهای امنیتی اسرائیل را برطرف نکند، دانون بر بیاعتمادی دولتش به جمهوری اسلامی تاکید کرد.
او گفت: «ما به این رژیم بسیار بدبین هستیم. میدانیم که دروغ میگویند.»
دانون با اشاره به آرشیوی که اسرائیل از تهران به دست آورده است، گفت اسناد آن نشان میداد مقامهای جمهوری اسلامی در جریان مذاکرات برجام به باراک اوباما، رییسجمهوری وقت آمریکا، دروغ گفتهاند. او افزود معتقد است تهران اکنون نیز همین رویکرد را دنبال میکند.
سفیر اسرائیل گفت: «وقتی با آنها مذاکره میکنید، باید مطمئن شوید اهرمهای فشار بسیار بسیار قدرتمندی علیه آنها در اختیار دارید؛ در غیر این صورت، به توافق پایبند نخواهند ماند.»
دانون در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت مجتبی خامنهای و اینکه آیا اسرائیل اطلاعاتی درباره حضور او دارد، از ارائه جزئیات خودداری کرد و گفت: «اگر هم داشته باشیم، نمیتوانیم آن را در میان بگذاریم.»
او افزود: «اطلاعات بسیار خوبی درباره وضعیت ایران داریم و آنها این را میدانند. وقتی به رهبرانشان حمله کردیم، این موضوع را به آنها ثابت کردیم و اگر مجبور شویم دوباره این کار را انجام دهیم، همچنان اطلاعات بسیار خوبی داریم.»
بخش دیگری از این گفتوگو به اقدام دانون در بردن دستگاه استارلینک نزد نماینده جمهوری اسلامی در سازمان ملل اختصاص داشت؛ اقدامی که ویدیوی آن در شبکههای اجتماعی بازتاب گستردهای یافت.
دانون گفت پس از آنکه نخستوزیر اسرائیل در سخنرانی خود دستگاه استارلینک را نشان داد، از او اجازه گرفت دستگاه را به نماینده جمهوری اسلامی بدهد.
او افزود: «خیلی مودبانه نزد نماینده جمهوری اسلامی رفتم و از او پرسیدم آیا میخواهد آن را به ایران ببرد و به مردم بدهد.»
به گفته دانون، هدف این اقدام، تاکید بر دسترسی مردم ایران به اطلاعات و حمایت از آزادی آنها بود. او مقامهای جمهوری اسلامی را به «مظلومنمایی» در سازمان ملل متهم کرد و گفت: «آنها قربانی نیستند؛ قربانیان، مردم ایراناند.»
فرحزاد در ادامه از او پرسید آیا جلوگیری دولت اسرائیل از استفاده فلسطینیان غزه از استارلینک، با این موضع در تناقض نیست.
دانون وجود معیار دوگانه را رد کرد و در پاسخ به دسترسی به وایفای و انتشار ویدیو از غزه اشاره کرد. او گفت: «فکر میکنم همه مردم جهان باید به اطلاعات دسترسی داشته باشند.» او در این پاسخ توضیح مشخصی درباره اجازه استفاده از خودِ استارلینک در غزه ارائه نکرد.
سفیر اسرائیل همچنین خروج شماری از هیاتها از سالن مجمع عمومی هنگام سخنرانی نخستوزیر کشورش را «نمایشی» توصیف کرد و گفت این اقدام از پیش قابل پیشبینی بود.
او با نام بردن از هیاتهای لیبی، تونس و الجزایر، گفت نمایندگان بیش از ۱۰۰ کشور در سالن ماندند.
دانون در پاسخ به درخواست فرحزاد برای معرفی کشورهایی که به گفته نخستوزیر اسرائیل، در تماسهای خصوصی بابت حمله به ایران از او تشکر کردهاند، نامی مطرح نکرد، اما گفت بسیاری از کشورهای مسلمان اقدامات اسرائیل علیه حزبالله، عملیات پیجرها و توان اطلاعاتی این کشور درباره رهبران حکومت ایران را تحسین میکنند.
او با اشاره به نمایش تصویر قاسم سلیمانی از سوی هیات جمهوری اسلامی هنگام سخنرانی نخستوزیر اسرائیل گفت: «آنها میدانند موضوع فقط سلیمانی نیست؛ ما میتوانیم به هر کسی که مردم یهود را تهدید کند دست پیدا کنیم، نهفقط در اسرائیل، بلکه در سراسر جهان.»
