جمهوری اسلامی پیشنهاد کرد در صورت رفع محاصره دریایی بنادر ایران، اعطای معافیت تحریمی برای فروش نفت و رعایت آتشبسی شامل لبنان، تنگه هرمز را بازگشایی و مذاکرات با آمریکا را در چارچوب طرحی هفتروزه از سر بگیرد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، جمعه سوم مهر در جمع خبرنگاران بیرون از سالن شورای امنیت سازمان ملل گفت: «جدول زمانی هفتروزه بهمحض پذیرش این طرح از سوی آمریکا آغاز خواهد شد.»
به گفته او، اجرای گامهای اولیه حدود چهار تا پنج روز طول میکشد و تنگه هرمز در روز ششم بازگشایی خواهد شد.
عراقچی با اشاره به برنامه هستهای افزود: «در روز هفتم، گفتوگوها با آمریکا برای دستیابی به توافق نهایی درباره موضوعات مورد توافق دو طرف آغاز خواهد شد.»
به نوشته آسوشیتدپرس این پیشنهاد از طریق میانجیها به واشینگتن منتقل شده است. کاخ سفید در پاسخ به پرسشهای آسوشیتدپرس، بدون اعلام پذیرش یا رد آن، گفت مقامهای آمریکایی درباره جنگ ایران گفتوگوهای «مثبت و سازندهای» با میانجیها دارند.
کاخ سفید همچنین اعلام کرد آمریکا عبور حجم قابلتوجهی از صادرات نفت از تنگه هرمز را تسهیل میکند.
اخلال جمهوری اسلامی در عبور و مرور از این آبراه، که پیش از جنگ یکپنجم نفت و گاز مورد معامله در جهان از آن عبور میکرد، به اهرم اصلی فشار تهران تبدیل شده و پیامدهای آن فراتر از خاورمیانه احساس شده است.
آسوشیتدپرس نوشت پیشنهاد تازه شباهت زیادی به تفاهمنامه خرداد ماه دارد، اما جدول زمانی آن کوتاهتر است. توافق پیشین یک دوره موقت ۶۰روزه را پیشبینی میکرد، ولی با ازسرگیری حملات نیروهای نظامی جمهوری اسلامی به کشتیرانی در تنگه هرمز بهسرعت فروپاشید. تهران و واشینگتن یکدیگر را به نقض آن توافق متهم میکنند.
ترامپ پیشتر گفته است برای رسیدن به توافق عجلهای ندارد، حتی در شرایطی که افزایش بهای نفت به تورم دامن میزند.
تلاش تازه برای توافق همزمان با تحرکات دیپلماتیک در نیویورک مطرح شده است. مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، بامداد جمعه میزبان نخستوزیر قطر بود؛ کشوری که در گفتوگوهای غیرمستقیم چندساعته حکومت ایران و آمریکا در سازمان ملل در هفته جاری نقش میانجی داشت.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، نیز چهارشنبه گفته بود: «اگر فرصتی برای تبادل نظر و پیام وجود داشته باشد، این کار را خواهیم کرد.»
با این حال، یک فرد آگاه از رایزنیها به آسوشیتدپرس گفت عربستان سعودی به تازهترین تلاش برای دستیابی به توافق بدبین است. او به شرط فاش نشدن نامش درباره مذاکرات خصوصی صحبت کرد.
به گفته این منبع، عربستان و دیگر کشورهای خلیج فارس در تابستان از بازگشت به مذاکرات حمایت میکردند و آماده پذیرش توافقی بودند که نقشی موقت در مدیریت تنگه هرمز به ایران بدهد. اما تصرف سواحل راهبردی دریای سرخ در یمن به دست حوثیها و حمله به یک خط لوله حیاتی عربستان، محاسبات ریاض را تغییر داده است.
پیشنهاد جمهوری اسلامی لبنان را دربر میگیرد، اما مشخص نیست آیا درگیری ازسرگرفتهشده میان حوثیهای مورد حمایت تهران و عربستان سعودی نیز مشمول آن میشود یا نه.
همزمان، یحیی رحیم صفوی، مشاور نظامی رهبر جدید جمهوری اسلامی، با اشاره به تهدید تنگه بابالمندب از سوی حوثیها گفت آمریکاییها «با مشکل تازهای به نام تنگه بابالمندب روبهرو هستند».
او افزود: «فکر میکنم روندی که در حال شکلگیری است به نفع ماست و آمریکاییها مجبور خواهند شد شروط ایران را بپذیرند.»
در داخل ایران نیز نشانههایی از اختلاف بر سر ادامه جنگ یا مصالحه دیده میشود. به نوشته آسوشیتدپرس، برخی تندروها خواهان ادامه یا تشدید جنگ برای گرفتن امتیازهای بیشتر هستند و از اقدامات دیپلماتیک پزشکیان و عراقچی انتقاد کردهاند.
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی و رییس هیات مذاکرهکننده در گفتوگوهای پیشین با آمریکا، در اظهاراتی به این اختلافها اشاره کرد. او از یک سو، دیدگاهی را نقد کرد که از جنگ سخن میگوید اما سازوکاری برای پایان مقتدرانه آن ندارد و از سوی دیگر، جریانی را که توانمندیهای ملی را دستکم میگیرد.
قالیباف نوشت: «خطای نخست کشور را در وضعیت بحران دائمی نگه میدارد، در حالی که خطای دوم، منابع و عزت ملی را به دشمن واگذار میکند.»
دانون در گفتوگو با فرداد فرحزاد، در پاسخ به این پرسش که آیا تغییر حکومت ایران سیاست رسمی اسرائیل است یا صرفا یک امید، گفت: «ما هم امیدواریم و هم خواهان آن هستیم. تصمیم نگرفتهایم که این موضوع یکی از اهداف عملیات باشد، اما قطعا آن را میخواهیم.»
او افزود اسرائیل این تغییر را نهفقط برای مردم ایران، بلکه برای کل منطقه میخواهد و با اشاره به مواضع بحرین و امارات متحده عربی در برابر جمهوری اسلامی گفت مساله به اسرائیل محدود نیست.
به گفته دانون، مردم میانهرو در خاورمیانه خواهان زندگی در صلح هستند، در حالی که جمهوری اسلامی میکوشد افکار تندروانه خود را به کشورهای دیگر صادر کند.
سفیر اسرائیل در بخش دیگری از مصاحبه، در پاسخ به پرسشی درباره احتمال رویارویی تازه میان اسرائیل و جمهوری اسلامی، گفت: «اگر به اسرائیل حمله کنند، برای این رژیم بسیار دردناک خواهد بود.»
او مقامهای جمهوری اسلامی را «خطرناک و تندرو» توصیف کرد، اما گفت آنها از پیامدهای حمله مستقیم به اسرائیل آگاهاند. دانون افزود: «موضع ما بسیار روشن است: اگر به ما حمله شود، تلافی میکنیم و این تلافی بسیار دردناک خواهد بود.»
او همچنین تاکید کرد جمهوری اسلامی به همین دلیل بهجای حمله مستقیم به اسرائیل، به عربستان سعودی حمله میکند و از حوثیها و دیگر نیروهای نیابتی استفاده میکند.
در پاسخ به پرسشی درباره احتمال دستیابی واشینگتن و تهران به توافقی هستهای که همه نگرانیهای امنیتی اسرائیل را برطرف نکند، دانون بر بیاعتمادی دولتش به جمهوری اسلامی تاکید کرد.
او گفت: «ما به این رژیم بسیار بدبین هستیم. میدانیم که دروغ میگویند.»
دانون با اشاره به آرشیوی که اسرائیل از تهران به دست آورده است، گفت اسناد آن نشان میداد مقامهای جمهوری اسلامی در جریان مذاکرات برجام به باراک اوباما، رییسجمهوری وقت آمریکا، دروغ گفتهاند. او افزود معتقد است تهران اکنون نیز همین رویکرد را دنبال میکند.
سفیر اسرائیل گفت: «وقتی با آنها مذاکره میکنید، باید مطمئن شوید اهرمهای فشار بسیار بسیار قدرتمندی علیه آنها در اختیار دارید؛ در غیر این صورت، به توافق پایبند نخواهند ماند.»
دانون در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت مجتبی خامنهای و اینکه آیا اسرائیل اطلاعاتی درباره حضور او دارد، از ارائه جزئیات خودداری کرد و گفت: «اگر هم داشته باشیم، نمیتوانیم آن را در میان بگذاریم.»
او افزود: «اطلاعات بسیار خوبی درباره وضعیت ایران داریم و آنها این را میدانند. وقتی به رهبرانشان حمله کردیم، این موضوع را به آنها ثابت کردیم و اگر مجبور شویم دوباره این کار را انجام دهیم، همچنان اطلاعات بسیار خوبی داریم.»
بخش دیگری از این گفتوگو به اقدام دانون در بردن دستگاه استارلینک نزد نماینده جمهوری اسلامی در سازمان ملل اختصاص داشت؛ اقدامی که ویدیوی آن در شبکههای اجتماعی بازتاب گستردهای یافت.
دانون گفت پس از آنکه نخستوزیر اسرائیل در سخنرانی خود دستگاه استارلینک را نشان داد، از او اجازه گرفت دستگاه را به نماینده جمهوری اسلامی بدهد.
او افزود: «خیلی مودبانه نزد نماینده جمهوری اسلامی رفتم و از او پرسیدم آیا میخواهد آن را به ایران ببرد و به مردم بدهد.»
به گفته دانون، هدف این اقدام، تاکید بر دسترسی مردم ایران به اطلاعات و حمایت از آزادی آنها بود. او مقامهای جمهوری اسلامی را به «مظلومنمایی» در سازمان ملل متهم کرد و گفت: «آنها قربانی نیستند؛ قربانیان، مردم ایراناند.»
فرحزاد در ادامه از او پرسید آیا جلوگیری دولت اسرائیل از استفاده فلسطینیان غزه از استارلینک، با این موضع در تناقض نیست.
دانون وجود معیار دوگانه را رد کرد و در پاسخ به دسترسی به وایفای و انتشار ویدیو از غزه اشاره کرد. او گفت: «فکر میکنم همه مردم جهان باید به اطلاعات دسترسی داشته باشند.» او در این پاسخ توضیح مشخصی درباره اجازه استفاده از خودِ استارلینک در غزه ارائه نکرد.
سفیر اسرائیل همچنین خروج شماری از هیاتها از سالن مجمع عمومی هنگام سخنرانی نخستوزیر کشورش را «نمایشی» توصیف کرد و گفت این اقدام از پیش قابل پیشبینی بود.
او با نام بردن از هیاتهای لیبی، تونس و الجزایر، گفت نمایندگان بیش از ۱۰۰ کشور در سالن ماندند.
دانون در پاسخ به درخواست فرحزاد برای معرفی کشورهایی که به گفته نخستوزیر اسرائیل، در تماسهای خصوصی بابت حمله به ایران از او تشکر کردهاند، نامی مطرح نکرد، اما گفت بسیاری از کشورهای مسلمان اقدامات اسرائیل علیه حزبالله، عملیات پیجرها و توان اطلاعاتی این کشور درباره رهبران حکومت ایران را تحسین میکنند.
او با اشاره به نمایش تصویر قاسم سلیمانی از سوی هیات جمهوری اسلامی هنگام سخنرانی نخستوزیر اسرائیل گفت: «آنها میدانند موضوع فقط سلیمانی نیست؛ ما میتوانیم به هر کسی که مردم یهود را تهدید کند دست پیدا کنیم، نهفقط در اسرائیل، بلکه در سراسر جهان.»
بر اساس تصویر رای دادگاه تجدیدنظر، اعتراض این هشت نفر به حکم شعبه ۱۲۲ دادگاه کیفری دو شهرستان قم رد شده و رای صادرشده قطعی است.
علاوه بر پرستو احمدی، نام امیرعلی پیرنیا، عبدالرضا بچاری، مجید محسنیمقدم، سهیل فقیهنصیری، محمدامین طاهری، محسن لشگری و تهمینه منزوی در میان تجدیدنظرخواهان آمده است.
دادگاه تجدیدنظر نوشته است حکم اولیه را با توجه به محتویات پرونده، گزارش مرجع انتظامی و «اظهارات و اقرار محکومعلیهم» مطابق موازین شرعی و قانونی میداند.
در رای آمده است که تجدیدنظرخواهان «ایراد و یا اعتراضی که موجبات نقض دادنامه تجدیدنظرخواسته را فراهم آورد» مطرح نکردهاند. دادگاه همچنین اعلام کرده است از نظر رعایت مقررات شکلی دادرسی نیز ایرادی به حکم وارد نیست و با رد اعتراض، آن را تایید کرده است.
در بخش مربوط به محکومیت، اتهام این افراد «مشارکت در جریحهدار کردن عفت و اخلاق عمومی از طریق تولید و انتشار محتوای مبتذل و خلاف اخلاق و موازین شرعی و قانونی به قصد هنجارشکنی در جامعه اسلامی در بستر فضای مجازی» توصیف شده است.
مجازات تاییدشده برای هر یک از این هشت نفر، ۷۴ ضربه شلاق تعزیری و دو مجازات تکمیلی شامل دو سال ممنوعیت از «هر نوع فعالیت سمعی و بصری و موسیقایی» و دو سال ممنوعیت خروج از کشور است.
ایراناینترنشنال پیشتر در گزارشی در ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ خبر داده بود که پرستو احمدی و هشت نفر از نوازندگان و دستاندرکاران این اجرا در دادگاه بدوی به این مجازاتها محکوم شدهاند.
نام احسان غلامی نیز در میان محکومان مرحله بدوی بود، اما در فهرست تجدیدنظرخواهان رای حاضر دیده نمیشود. بر اساس گزارش پیشین، حکم او غیابی بود و امکان واخواهی در دادگاه صادرکننده حکم را داشت.
دادگاه بدوی در شرح پرونده، تکخوانی احمدی بدون «حجاب شرعی»، محل اجرای برنامه، حضور نوازندگان مرد و انتشار گسترده ویدیو در فضای مجازی و رسانههای خارج از کشور را از عوامل انتساب اتهام دانسته بود.
همچنین دفاعیات متهمان و وکلای آنها، از جمله استناد به ماهیت هنری اثر، نبود قصد مجرمانه و مشخص نبودن نقش برخی افراد، در مرحله بدوی پذیرفته نشده بود.
«کنسرت کاروانسرا» که با عنوان «کنسرت فرضی» نیز شناخته میشود، ۲۱ آذر ۱۴۰۳ در کاروانسرای تاریخی دیرگچین قم اجرا و ویدیوی آن در یوتیوب منتشر شد. احمدی در این اجرا بدون حجاب اجباری، همراه با گروهی از نوازندگان، هفت قطعه از جمله «مرا ببوس»، «لحظه دیدار نزدیک است» و «از خون جوانان» را خواند.
انتشار این اجرا با واکنش گسترده کاربران شبکههای اجتماعی و برخورد مقامهای جمهوری اسلامی روبهرو شد. مجموعه تاریخی دیرگچین پلمب و مدیر آن به دادگاه معرفی شد. وزیر میراث فرهنگی و گردشگری نیز از برکناری دو مدیر مرتبط با این مجموعه به دلیل آنچه «سهلانگاری» خواند، خبر داد.
احمدی سوم دی ۱۴۰۳ همراه با وکلای خود به دادسرای ناحیه ۳۸ امنیت اخلاقی تهران مراجعه کرد و پس از تفهیم اتهام، با وثیقه سه میلیارد تومانی تا پایان مراحل دادرسی آزاد شد. همزمان، گزارشهایی از آزادی موقت نوازندگان این اجرا با وثیقههای دو میلیارد تومانی منتشر شد.
این خواننده پیشتر نیز پس از انتشار قطعاتی در همراهی با جنبش «زن، زندگی، آزادی» در مهر ۱۴۰۱ و خرداد ۱۴۰۲، با تشکیل پرونده قضایی مواجه شده بود.
او در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس خطاب به آبلاردو د لا اسپریلا، رییسجمهوری کلمبیا، نوشت: «ملت ایران سپاسگزار شما و ملت کلمبیا برای تصمیم اصولیتان در قطع روابط دیپلماتیک با جمهوری اسلامی است.»
شاهزاده رضا پهلوی افزود: «کلمبیا در برابر تروریسم، جرائم فرامرزی و نقض سیستماتیک حقوق بشر از سوی جمهوری اسلامی، موضع روشنی اتخاذ کرده است.»
او با تاکید بر اینکه «ایرانیان کسانی را که در مبارزه برای آزادی در کنارشان میایستند، هرگز از یاد نخواهند برد»، ابراز امیدواری کرد روابط دو کشور در آینده بر پایه ارزشهای مشترک شکل بگیرد.
شاهزاده رضا پهلوی نوشت: «من چشمانتظار روزی هستم که یک ایران آزاد و کلمبیا، روابط مستحکم و دوستی پایداری را بر اساس ارزشهای مشترکِ آزادی، امنیت و دموکراسی بنا کنند.»
قطع روابط دیپلماتیک به دلیل نقض حقوق بشر و نگرانیهای امنیتی
این پیام پس از آن منتشر شد که وزارت امور خارجه کلمبیا در بیانیهای به تاریخ پنجشنبه دوم مهر، ۲۴ سپتامبر، اعلام کرد قطع روابط دیپلماتیک با جمهوری اسلامی از ۲۸ شهریور، ۱۹ سپتامبر، اجرایی شده است.
بر اساس این بیانیه، روابط کنسولی دو کشور ادامه خواهد یافت.
بوگوتا نگرانیهای امنیتی، ارتباطات جمهوری اسلامی با گروههای تروریستی، نقض حقوق بشر و اقدامات حکومت ایران در منطقه و پرونده هستهای را از دلایل این تصمیم برشمرد.
وزارت امور خارجه کلمبیا گفت این اقدام در راستای اصول سیاست خارجی این کشور در زمینه امنیت ملی، امنیت نیمکره و مبارزه با جرایم فراملی صورت گرفته است.
این وزارتخانه در بیانیه خود به ارتباطات میان جمهوری اسلامی و گروههای تروریستی بینالمللی، از جمله گروههای مرتبط با قاچاق مواد مخدر، اشاره کرد و این ارتباطات را تهدیدی علیه امنیت کلمبیا دانست.
بوگوتا همچنین «نقض مستند حقوق بشر» در ایران و حملات تاییدشده علیه کشورهای غیرطرف درگیری در خاورمیانه را از دیگر دلایل قطع روابط عنوان کرد.
انسداد تنگه هرمز و ممانعت مقامهای ایرانی از فعالیت آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای راستیآزمایی دامنه برنامه هستهای ایران نیز از موارد ذکرشده در بیانیه بود. وزارت امور خارجه کلمبیا گفت مجموعه این اقدامات، اعتماد بوگوتا به دولت جمهوری اسلامی را تضعیف کرده است.
این وزارتخانه تاکید کرد هنگام ابلاغ تصمیم به وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، با استناد به کنوانسیونهای وین درباره روابط دیپلماتیک و کنسولی، ادامه روابط کنسولی دو کشور را تصریح کرده است. اداره تشریفات کلمبیا نیز روند اقدامات بعدی را به مقامهای ایرانی اطلاع خواهد داد.
دولت کلمبیا در پایان بیانیه، دفاع از حاکمیت ملی را از ارکان سیاست خارجی خود خواند و بر حفاظت از مرزها، مخالفت با مداخله خارجی و دفاع از شهروندان و منافع این کشور تاکید کرد.
واکنش جمهوری اسلامی
در واکنش به تصمیم دولت کلمبیا، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی اعلام کرد «تدابیر لازم» را برای صیانت از منافع جمهوری اسلامی اتخاذ خواهد کرد و اتهامهای مطرحشده از سوی بوگوتا علیه ایران و بخشی از نیروهای مسلح جمهوری اسلامی را رد کرد.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی جمعه سوم مهر در بیانیهای اعلام کرد روابط دیپلماتیک ایران و کلمبیا بیش از نیم قرن سابقه داشته و تصمیم بوگوتا برای قطع این روابط را مغایر با منافع دو کشور دانست.
در این بیانیه، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی تصمیم کلمبیا را ناشی از «نفوذ آمریکا و اسرائیل» دانست و دولت کلمبیا را به ارتباط با شبکههای قاچاق مواد مخدر متهم کرد.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی همچنین از توقیف ۵۵ کیلوگرم کوکائین در تهران در اواخر شهریور خبر داد و گفت این محموله از کلمبیا به ایران قاچاق شده بود.
این وزارتخانه از مقامهای کلمبیا خواست برای شناسایی افراد دخیل در قاچاق این محموله و موارد مشابه همکاری کنند.
متیو گولد (Matthew Gould) در فاصله سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۵ سفیر بریتانیا در اسرائیل بود. او که اولین سفیر یهودی بریتانیا در اسرائیل محسوب میشود از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۵ معاون سفیر بریتانیا در تهران بود.
او در این یادداشت که جمعه سوم مهر منتشر شد، نوشته است که حکومت جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران، با وجود اعتراضات گسترده و کشته شدن علی خامنهای در حملات آمریکا و اسرائیل، توانستهاند در قدرت باقی بمانند و تغییر این وضعیت نیازمند تحولاتی همزمان در داخل کشور به همراه حمایت واقعی از خارج از کشور است.
گولد یادداشت خود را با سه اظهارنظر دونالد ترامپ درباره اعتراضات ایران آغاز کرده است. ترامپ ۲۳ دی ۱۴۰۴، در هفتهای که هزاران معترض کشته شدند، در تروثسوشیال نوشت: «میهنپرستان ایرانی، به اعتراض ادامه دهید ــ نهادهایتان را تصرف کنید!!!» و وعده داد: «کمک در راه است.»
ترامپ در ساعات اولیه ۹ اسفند ۱۴۰۴، همزمان با آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی، در یک سخنرانی تلویزیونی خطاب به ایرانیان گفت: «وقتی کار ما تمام شد، حکومتتان را در دست بگیرید. برای تصرف شما خواهد بود. این احتمالا تنها فرصت شما برای چند نسل خواهد بود.»
ترامپ ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ بار دیگر در تروثسوشیال، این بار به گفته گولد با لحنی گلایهآمیزتر، پرسید: «مردم ایران چه زمانی قیام خواهند کرد و خواهند جنگید؟»
معاون پیشین سفیر بریتانیا در ایران سپس در ادامه مقاله خود نوشته است حکومت ایران و سپاه پاسداران که در مرکز ساختار قدرت قرار دارد، «بیرحمانه مصمم» به حفظ قدرت هستند و بارها برخلاف پیشبینیها موفق به بقا شدهاند.
بهگفته او، جمهوری اسلامی در سال جاری از دو تحول بزرگی جان سالم به در برد که بسیاری از ناظران تصور میکردند میتواند به سقوط آن منجر شود.
نخست، اعتراضاتی بود که در دی ماه ۱۴۰۴ آغاز شد و بهنوشته گولد، جدیترین اعتراضاتی بود که حکومت با آن مواجه شده است. این اعتراضات نه با دانشجویان و طبقه متوسط، بلکه با اعتصاب کسبه بازار بزرگ تهران آغاز شد و سپس به هر ۳۱ استان ایران گسترش یافت.
یک دیپلمات اروپایی شمار معترضان حاضر در خیابانهای تهران در ۱۸ دی را «بسیار بیش از یک میلیون نفر» گزارش کرده است. حکومت اعتراضات را بهشدت سرکوب کرد؛ بهگفته حکومت دستکم سه هزار معترض کشته شدهاند و برخی برآوردهای معتبر شمار کشتهشدگان را تا ۳۰ هزار نفر اعلام کردهاند.
بهنوشته گولد، این تجربه نشان داد که اعتراضات گسترده بهتنهایی کافی نیست.
تحول دوم در۹ اسفند سال گذشته رخ داد؛ زمانی که علی خامنهای در حمله هوایی آمریکا و اسرائیل کشته شد. خامنهای بیش از ۳۶ سال رهبر جمهوری اسلامی بود و پیش از آن نیز هشت سال ریاستجمهوری را برعهده داشت.
گولد پس از مرور این دو رویداد افزوده است اگر تغییر رهبری قرار بود به تغییر حکومت منجر شود، آن لحظه باید بهترین فرصت میبود: خامنهای جانشینی تعیین نکرده بود. پسرش مجتبی که سرانجام به رهبری منصوب شد، در همان حملات بهشدت مجروح شده بود و کشور برای مدتی کوتاه بهدست یک هیات موقت سهنفره اداره شد. با این حال، حکومت بار دیگر تاب آورد و قدرت به نسل بعدی و «تندروتر» منتقل شد.
پنج شرط برای تغییر حکومت
گولد سپس در پاسخ به این پرسش که برای سرنگونی حکومت چه چیزی لازم است، پنج عامل را برشمرده که بهگفته او تحقق هیچیک آسان نخواهد بود:
عامل نخست، بازگشت مردم ایران به خیابانهاست:
به نوشته معاون پیشین سفیر بریتانیا در تهران، ایرانیان با وجود آسیبهای مکرر ناشی از خشونت باید بار دیگر اعتراض کنند و ائتلافی را که در آغاز سال میان طبقات و مناطق مختلف کشور شکل گرفته بود، بازسازی کنند.
گولد محتملترین محرک اعتراضات متحد را فشار اقتصادی میداند؛ وضعیتی که بهگفته او ایرانیان به همان اندازه که آمریکا را مسئول آن میدانند، حکومت خود را نیز مقصر میشمارند. تورم به بالاترین سطح از زمان جنگ جهانی دوم رسیده، بیش از یک نفر از هر پنج جوان بیکار است، قیمت سوخت افزایش یافته و سوخت کافی نیز وجود ندارد. او نوشته که یک زمستان سخت میتواند افراد بیشتری را به خیابانها بکشاند.
عامل دوم، دوام اعتراضات پس از آغاز سرکوب و قطع اینترنت است:
به اعتقاد متیو گولد، حکومت تنها در صورتی واقعا با تهدید روبهرو خواهد شد که اعتراضات بتواند پس از سرکوب اجتنابناپذیر و خاموشی اینترنت ادامه پیدا کند.
عامل سوم، ایجاد زیرساختی است که شهروندان بتوانند حتی بدون اینترنت سازماندهی شوند:
در اعتراضات دی ماه، هنگامی که حکومت برای ایجاد خاموشی کامل دیجیتال تلاش کرد، استارلینک دسترسی رایگان را برای حسابهای ایرانی فعال کرد و دولت ترامپ هزاران پایانه استارلینک را به داخل ایران فرستاد اما حکومت بهسرعت واکنش نشان داد.
بهنوشته گولد، با فناوریای که احتمالا روسیه یا چین تامین کرده بودند، سیگنال جیپیاس استارلینک در تهران مختل شد و حکومت همزمان به جستوجو و جمعآوری دیشهای استارلینک در داخل کشور پرداخت؛ اقداماتی که اتصال را تا ۸۰ درصد کاهش داد. سامانههای آمریکایی دور زدن محدودیتهای اینترنتی که میتوانست به معترضان کمک کند نیز عمدتا پس از آنکه دولت ترامپ یک سال پیشتر کمکهای خارجی را متوقف کرد، از دسترس خارج شده بود.
عامل چهارم و شاید مهمترین عامل، متزلزل شدن نیروهای امنیتی است:
سفیر سابق بریتانیا در اسرائیل نوشته است انقلابها زمانی موفق میشوند که نیروهای نظامی دچار تردید شوند.
او دو نمونه تاریخی ذکر میکند: در سال ۱۳۵۷، ارتش شاه ایران پس از ماهها تیراندازی به معترضان سرانجام کنار کشید؛ در سال ۱۴۰۳ نیز ارتش بشار اسد در سوریه، به تعبیر گولد، بیش از آنکه «جدا شود، ناپدید شد».
اما در ایران، با وجود پیشبینیهای خوشبینانه، نیروهای نظامی تا امروز عمدتا منسجم باقی ماندهاند. سپاه پاسداران و نیروی شبهنظامی بسیج نیز وفادار ماندهاند و بهنوشته گولد، ایدئولوژی و منافع اقتصادی آنها را به حفظ وضع موجود پیوند داده است.
عامل پنجم، فروپاشی درونی خود حکومت است:
گولد معتقد است این اتفاق زمانی رخ خواهد داد که مقامهای رده میانی به این نتیجه برسند که نظم قدیمی به پایان رسیده است. اما تا زمانی که این افراد آیندهای برای خود در نظام بعدی نبینند، چنین تغییری رخ نخواهد داد. او تاکید میکند که «انزوای کامل» هیچ انگیزهای برای جدا شدن این افراد از حکومت ایجاد نمیکند.
هشدار درباره خلاء قدرت پس از سقوط احتمالی
متیو گولد در ادامه یادداشت خود افزوده است اگر این پنج شرط فراهم شود، اعتراضات ممکن است فرصتی برای موفقیت پیدا کند و حکومت سرانجام کنار برود؛ اما بدون آنها، «هیچ میزان بمباران هوایی یا تشویق کاخ سفید کافی نخواهد بود.»
او در عین حال هشدار داده که اگر چنین روزی فرا برسد، آمریکا و دیگر کشورها نباید روی انتقال آرام و آسان قدرت به یک حکومت جدید حساب کنند.
بهگفته او، احتمال وقوع دورهای از هرجومرج، خلاء رهبری و قدرت گرفتن گروههای جداییطلب در مناطق پیرامونی ایران نیز وجود دارد؛ از کردها در غرب و شمالغرب گرفته تا بلوچها در جنوبشرق.
گولد در پایان یادداشت خود نوشته است به جای آنکه ترامپ به انتشار پیامهای اینترنتی بیشتری برای تشویق ایرانیان به قیام ادامه دهد، اقدام مفیدتر این است که دستور تدوین یک برنامه جامع برای دوران پس از تغییر حکومت را صادر کند؛ طرحی که در زمان لازم آماده اجرا باشد و بتواند بلافاصله حمایتهای امنیتی، بشردوستانه و بازسازی را فراهم کند.
بهنوشته او، تنها در چنین شرایطی وعده ترامپ مبنی بر اینکه «کمک در راه است» معنای واقعی خواهد یافت و مردم ایران خواهند توانست ساختن آیندهای را که بهگفته گولد «شایسته آن هستند» آغاز کنند.
او در این مصاحبه گفت همواره با هرگونه حمله به ایران مخالف بوده و مردم باید آزادانه شکل نظام آینده را انتخاب کنند.
همسر آخرین پادشاه ایران پیش از انقلاب ۵۷ با انتقاد از سرکوب و سیاستهای جمهوری اسلامی تاکید کرد: «قلبم برای ایران میتپد.»
این مصاحبه در انستیتو دو فرانس در پاریس انجام شده و نخستین گفتوگوی رسانهای شهبانو فرح پهلوی از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی در اسفند گذشته معرفی شده است.
شهبانو فرح پهلوی در توضیح سکوت خود از آغاز جنگ گفت خبرهایی که از ایران دریافت میکرد، از دشوارتر شدن روزافزون شرایط مردم حکایت داشت.
او افزود: «وقتی این جنگ درگرفت، ایرانیان هنوز در سوگ چیزی بودند که احتمالا یکی از بزرگترین کشتارهای غیرنظامیان بیدفاع به دست یک حکومت علیه مردم خودش بود.»
شهبانو فرح پهلوی در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت کنونی، در میانه حملات آمریکا و مذاکرات، گفت: «من همیشه با هرگونه حمله به کشورم مخالف بودهام. ایرانیان چهلوهفت سال است که زیر فشار و سرکوبی هر روز شدیدتر زندگی میکنند. امروز باید پیامدهای دخالتهای رژیم در خارج را هم تحمل کنند.»
او در ادامه پرسید: «تا کی یک ملت باید تاوان انتخابهای فاجعهبار رژیمی را بپردازد که بر او حکم میراند، در حالی که بارها و به بهای فداکاریهای سنگین، مخالفت خود را با آن فریاد زده است؟»
شهبانو فرح پهلوی همچنین در پاسخ به این پرسش که آیا جمهوری اسلامی از جنگ قویتر بیرون خواهد آمد، گفت: «به نظرم این کاملا غیرممکن است.»
او افزود: «فریب تبلیغات، تظاهرات با دقت سازمانیافته و استفاده گسترده از ابزارهای رسانهای و فناوری را نخورید. واقعیت روی زمین، آنطور که من میشناسم، چیز دیگری است.»
به باور او، سیاستهای حکومت به جنگ و ویرانی انجامیده و رنج مردم و آسیب به کشور را افزایش داده است.
او گفت: «برای اکثریت بزرگ ایرانیان، دشمن واقعی درون مرزهای خودشان است. اگر برای دفاع از میهنشان متحد شدهاند، پیش و بیش از هر چیز در برابر همین دشمن بوده است.»
شهبانو فرح پهلوی با اشاره به مشکلات معیشتی مردم گفت در کشوری که آن را از ثروتمندترین کشورهای جهان توصیف کرد، بخش بزرگی از جمعیت توان تامین غذای کافی ندارند و برخی ناچارند به یک وعده غذا در روز، اغلب بدون پروتئین، بسنده کنند.
او افزود: «با این همه، ایرانیان، و بهویژه این نسل جوان که در فضای سرکوب دائمی بزرگ شده، انتخاب خود را کردهاند: آزادی و دموکراسی.»
در بخش دیگری از مصاحبه، شهبانو فرح پهلوی درباره فعالیتهای پسرش، شاهزاده رضا پهلوی، گفت: «او زندگی و تمام توانش را وقف مبارزه برای آزادی ایران کرده است.»
او در پاسخ به پرسشی درباره ایرانیانی که خواهان پایان جمهوری اسلامیاند اما با بازگشت سلطنت مخالفاند، بر انتخاب شکل نظام سیاسی آینده با رای مردم تاکید کرد.
شهبانو فرح پهلوی گفت: «هدف اعلامشده شاهزاده رضا این است که جنبش ایرانیان را به سوی آزادی هدایت کند و دوره گذار را رهبری کند، تا زمانی که مردم بتوانند آزادانه و با رای خود شکل نظام آینده را برگزینند. آنگاه ماموریت او به پایان میرسد.»
او در پاسخ به پرسشی درباره امید به بازگشت به ایران نیز گفت: «تنها دغدغه و تنها امید من این است که ایرانیان و کشورم را رها از چنگ این قدرت شوم ببینم.»
شهبانو فرح پهلوی هنگام صحبت درباره نسبت خود با فرانسه، بر هویت ایرانیاش تاکید کرد و گفت: «من پیش از هر چیز ایرانی هستم. قلبم برای ایران میتپد و عمیقا به ریشههایم وابستهام.»
او همچنین از ثبت بنیادی در پرتغال خبر داد و گفت آرزو دارد این بنیاد در دوران حیاتش و پس از آن، به مرجعی با نام او تبدیل شود. به گفته شهبانو فرح پهلوی، از دیگر ماموریتهای این بنیاد، شناساندن ایران، تاریخ، فرهنگ و ارزشهای آن به جهان خواهد بود.
شهبانو فرح پهلوی گفت امسال به تعطیلات نرفته و تمام تابستان را در پاریس، «نگران و در تماس دائم با هممیهنانم» گذرانده است.
او درباره تلاش برای حفظ امید در میان ایرانیان گفت: «دور از آنها، هر کاری از دستم برمیآید میکنم تا به آنها امید بدهم و یادآوری کنم که در پایان، روشنایی بر تاریکی پیروز خواهد شد.»
وقتی از او خواسته شد خود را در یک کلمه توصیف کند، پاسخ داد: «مثبت».
