انتشار تصاویر رونمایی سپاه پاسداران از آنچه «شهر موشکی جدید» خوانده شد، خشم شماری از شهروندان را برانگیخت. آنان با اشاره به گرانی، کوچک‌تر شدن سفره‌ها، مشکل تامین انرژی و نبود پناهگاه برای مردم، اولویت‌های جمهوری اسلامی در اختصاص منابع کشور به برنامه‌های نظامی را به چالش کشیدند.
رسانه‌ها در ایران ۱۹ آبان تصاویری از یک مجموعه موشکی زیرزمینی منتشر کردند که در آن علی عبداللهی، رییس ستاد‌کل نیروهای مسلح، و مجید موسوی، فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران، حضور داشتند.
محل این تاسیسات و زمان بازدید این دو مقام اعلام نشد.
یکی از اهالی شیراز در واکنش به این رونمایی نوشت: «کوه‌ها را برای شهر موشکی سوراخ کردند و از آن طرف، سفره‌ها را برای مردم سوراخ‌تر.»
مخاطب دیگری با انتقاد از تمرکز حکومت بر گسترش توان موشکی گفت: «یا شهر موشکی افتتاح می‌کنند یا مسابقه‌ای برای تهدید منطقه، اروپا و آمریکا گذاشته‌اند. تنها چیزی که برایشان مهم نیست، مردم و مشکلات آنهاست.»
پیش از این و در ۱۶ آبان، قاسم روانبخش، نماینده قم در مجلس، خواستار افزایش برد موشک‌ها شده و از توانایی احتمالی هدف قرار دادن پایگاه‌ها و زیرساخت‌های کشورهای اروپایی، از جمله بریتانیا، سخن گفته بود.
شهرهای موشکی در برابر سفره‌های کوچک‌تر
مخاطبی با مقایسه شرایط ایران با کره شمالی، به افزایش نفوذ سپاه پاسداران و گسترش تاسیسات موشکی در مقابل کوچک‌تر شدن سفره مردم، کاهش رفاه و مشکلات اقتصادی اشاره کرد.
شهروندی رونمایی از این مجموعه زیرزمینی را با وضعیت اقتصادی مردم پیوند داد و نوشت: «معلوم شد که معیشت مردم کجا هزینه می‌شود.»
مرکز آمار ایران ششم آبان اعلام کرد تورم نقطه‌به‌نقطه مهرماه به ۸۸.۷ درصد رسیده است.
یکی از شهروندان نوشت: «اقتدار و قدرت منطقه بودن به رونمایی از شهرهای موشکی نیست، بلکه به تامین مایحتاج و سوخت مردم است تا در مضیقه نباشند.»
شهروند دیگری با اشاره به فقر و مشکلات معیشتی، جمهوری اسلامی را متهم کرد که به جای رسیدگی به نیازهای مردم، منابع کشور را صرف توسعه برنامه موشکی می‌کند.
برخی پیام‌ها نیز مستقیما به هزینه‌های ساخت و نگهداری تاسیسات نظامی اشاره داشتند.
شهروندی هزینه ساخت هر کیلومتر شهر موشکی را ۵۰ میلیون دلار برآورد کرد و پرسید: «می‌دانید این شهرها چقدر گاز و برق مصرف می‌کنند؟ بعد به ما می‌گویند کم مصرف کن. چشم عباس‌آقا!»
این پرسش‌ها هم‌زمان با هشدار تازه دولت درباره بحران انرژی مطرح شد.
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت جمهوری اسلامی، ۱۹ آبان از «ناترازی» حدود ۴۳۰ میلیون مترمکعبی گاز خبر داد و با اشاره به احتمال قطع گاز در زمستان، از مردم خواست مصرف خود را کاهش دهند.
مخاطبی دیگر با اشاره به برنامه هسته‌ای و موشکی، پهپادسازی و استخراج رمزارز، حکومت را متهم کرد منابع و زیرساخت‌های کشور را صرف این فعالیت‌ها می‌کند، در حالی که سهم مردم از این سیاست‌ها فقر و مشکلات معیشتی است.
شهروند دیگری نیز گفت سپاه پاسداران از طریق شرکت‌های پوششی بر تخصیص ارز و مجوزهای واردات تسلط دارد.
به گفته او، منابعی که باید صرف واردات دارو و مواد غذایی شوند، به برنامه‌های موشکی و نیروهای نیابتی اختصاص می‌یابند.
شهر موشکی برای سپاه، پناهگاه برای مردم کجاست؟
بخش دیگری از واکنش‌ها بر نبود پناهگاه‌های عمومی و امکانات حفاظت از غیرنظامیان در شرایط جنگ متمرکز شده است.
شهروندی از کرج نوشت: «کاش به جای شهر موشکی، از پناهگاه‌های زیرزمینی برای مردم رونمایی می‌کردید. هر چیزی برای جمهوری اسلامی مهم است جز جان مردم ایران.»
ایران‌اینترنشنال ۱۲ آبان درباره آمادگی شهروندان برای جنگ گزارش داد عمده مخاطبان نه توان مالی تهیه کوله اضطراری دارند و نه مکان امنی برای پناه گرفتن.
در میان واکنش‌ها، برخی شهروندان انتشار تصاویر تاسیسات موشکی را با نبود تصاویر تازه از مجتبی خامنه‌ای مقایسه کردند.
این دسته از شهروندان نوشتند از شهرهای موشکی که قاعدتا باید محرمانه باشند تصویر منتشر می‌کنند اما هنوز برای رونمایی از رهبرشان بهانه می‌آورند.
خبرگزاری ایلنا در گزارشی از فراوانی آگهی‌های فروش اعضای بدن در مرکز تهران خبر داد و نوشت کارگران و شهروندان گرفتار بدهی و بحران معیشت برای تامین مخارج زندگی به فروش کلیه، کبد و مغز استخوان روی آورده‌اند.
این گزارش چهارشنبه ۲۰ آبان با عنوان «فرودستان کلیه و مغز استخوان می‌فروشند؛ آگهی فروش اعضای حساس بدن از فرط ناچاری» منتشر شد.
ایلنا در گزارش میدانی خود از خیابان‌های فرهنگ حسینی و والی‌نژاد تهران، روایت افرادی را منتشر کرد که درآمدشان پاسخگوی نیازهای روزمره نیست و جهت پرداخت بدهی، تسویه چک یا حفظ سرپناه خود، به‌دنبال یافتن مشتری برای اعضای بدنشان هستند.
در خیابان فرهنگ حسینی که بسیاری آن را «خیابان کلیه» می‌نامند، شماره تلفن فروشندگان بر دیوارها، درهای فلزی و ساختمان‌ها نقش بسته و به نوشته ایلنا، کمتر نقطه‌ای از این آگهی‌ها خالی مانده است.
حضور یک مرکز درمانی وابسته به شهرداری و انجمن خیریه حمایت از بیماران کلیوی در این محدوده، در کنار تراکم آگهی‌ها، به شهرت این خیابان انجامیده است.
این آگهی‌ها فقط به کلیه محدود نیستند و فروش کبد، مغز استخوان و دیگر اعضای بدن را نیز شامل می‌شوند.
انتشار گزارش‌هایی درباره فروش اعضای بدن به‌دلیل فقر سابقه دارد. پایگاه خبری تجارت‌نیوز فروردین ۱۴۰۳ گزارش داده بود نوجوانان و متولدان دهه ۱۳۸۰ برای تامین هزینه‌های زندگی، کلیه و مغز استخوان خود را می‌فروشند.
دیوارهایی که از تنگنای معیشت می‌گویند
ایلنا در ادامه نوشت: «پشت هر شماره تلفن، انسانی قرار دارد که زیر فشار بدهی‌های کمرشکن، هزینه مسکن و تنگنای معیشت، فروش بخشی از بدنش را راهی برای جبران کسری زندگی می‌بیند. این دیوارها فقط محل نصب آگهی نیستند؛ هرکدام نشانی از گرفتاری مالی خانواده‌ای هستند که به آخر خط رسیده است.»
در میان افرادی که ایلنا با آنان گفت‌وگو کرده، کارگر ساختمانی، پیک موتوری و صاحبان مشاغل آزاد دیده می‌شوند؛ کسانی که مبلغ درخواستی‌شان را بر اساس بدهی و نیاز مالی خود تعیین کرده‌اند.
در ماه‌های گذشته، سیاست خارجی تنش‌آفرین حکومت، ناکارآمدی مقام‌های جمهوری اسلامی و فساد گسترده به وخامت اوضاع اقتصادی ایران دامن زده و تامین هزینه‌های روزمره را به‌ویژه برای کارگران و بازنشستگان دشوارتر کرده است.
شماری از شهروندان با ارسال پیام‌هایی به ایران‌اینترنشنال، از ناتوانی در تامین نیازهای اولیه، از جمله خوراک، لوازم‌التحریر و پوشاک فرزندانشان خبر دادند و برخی دیگر از کاهش شدید فروش کسب‌وکارها، حقوق‌های معوق و دشواری پرداخت اجاره‌خانه گفتند.
فروش کلیه برای پرداخت بدهی
یکی از کارکنان بیمارستان صدرا به ایلنا گفت بیشتر فروشندگان کلیه، کارگران و افراد گرفتار مشکلات مالی هستند.
او افزود قیمت‌های پیشنهادی معمولا سه تا چهار میلیارد تومان است، هرچند برای گروه خونی O مثبت ممکن است کلیه‌ای با قیمت ۸۰۰ میلیون تومان نیز پیدا شود و برای گروه‌های خونی کمیاب، مبلغ درخواستی به چهار تا پنج میلیارد تومان برسد.
یک پیک موتوری ۳۰ ساله ساکن تهران گفت پیش‌تر پیشنهاد یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومانی برای کلیه‌اش داشته و قرار بوده بیمه نیز ۲۰۰ میلیون تومان بپردازد، اما این مبلغ برای تسویه بدهی‌هایش کافی نبوده است.
او توضیح داد به همین دلیل پیشنهاد را نپذیرفته و اکنون کمتر از سه میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان قبول نمی‌کند.
مرد دیگری، حدود ۵۸ ساله و دارای شغل آزاد، برای پرداخت یک چک به ۷۰۰ تا ۸۰۰ میلیون تومان نیاز دارد و حاضر است عضو بدنش را ۲۰ تا ۳۰ درصد پایین‌تر از قیمت متعارف بفروشد.
این روایت‌ها در حالی منتشر می‌شوند که گزارش‌ها از تشدید فشارهای معیشتی و روانی بر شهروندان حکایت دارد.
علی بابایی کارنامی، رییس کمیسیون اجتماعی مجلس، ۱۷ آبان اعلام کرد حدود هشت میلیون نفر در پی اجرای نادرست حذف ارز ترجیحی دچار «فقر مطلق و سوءتغذیه» شده‌اند و تا ۵۰ میلیون نفر دیگر برای تهیه مواد غذایی مشکل دارند.
آگهی هم‌زمان برای فروش چند عضو
یک کارگر ساختمانی ۳۳ ساله به ایلنا گفت: «برای فروش مغز استخوان چهار میلیارد تومن می‌خوام. برای کبد و کلیه هم آگهی گذاشتم. همه آزمایش‌های چکاپ و مدارک سلامت رو هم دارم و از نظر جسمی کاملا سالمم. ۳۳ سالمه و سنگ‌کار ساختمانم. کمتر از این مبلغ نمی‌تونم بفروشم.»
کارگر دیگری نیز که برای فروش کلیه، کبد و بیضه آگهی گذاشته، گفت زندگی‌اش به بن‌بست رسیده است.
او پس از آنکه خبرنگار ایلنا درباره انجام نشدن پیوند بیضه در ایران توضیح داد، افزود از این موضوع اطلاع نداشته و به‌دلیل گرفتاری مالی، حاضر است هر عضوی را که زودتر و با قیمت بالاتر خریدار پیدا کند، بفروشد.
طی ماه‌های اخیر، فشارهای فزاینده معیشتی برای شمار زیادی از شهروندان پیامدهای سنگینی به همراه داشته است.
جلال هاشمی، رییس هیات‌مدیره کانون بازنشستگان هما، چهارم آبان خبر داد دو بازنشسته به‌دلیل مشکلات مالی، درمانشان را نیمه‌کاره رها کردند و جان باختند.
وقتی درآمد کار کفاف زندگی را نمی‌دهد
به نوشته ایلنا، دستمزد ماهانه کارگران حداقل‌بگیر بین ۲۰ تا ۳۰ میلیون تومان است، در حالی که فعالان مستقل کارگری هزینه سبد معیشت یک خانوار را حدود ۱۰۰ میلیون تومان در ماه برآورد می‌کنند.
بخشی از کارگران نیز با قراردادهای موقت و فصلی، بدون امنیت شغلی یا با درآمدی کمتر از حداقل دستمزد روزگار می‌گذرانند.
برای پیک موتوری و کارگر سنگ‌کار، توان جسمی اصلی‌ترین پشتوانه اشتغال است. ایلنا نوشت: «اکنون بخشی از همان بدن که پیش‌تر وسیله تامین معاش بوده، در بازار خریدوفروش اعضای بدن به نوعی دارایی قابل معامله تبدیل شده است.»
در انتهای این گزارش آمده است: «فروش عضو شاید بتواند بخشی از مشکلات مالی امروز را به‌طور موقت برطرف کند، اما سلامت فرد و توانایی جسمی او برای ادامه کار در سالهای آینده را تحت تاثیر قرار می‌دهد.»
دی‌ماه ۱۴۰۰، حسین بیگلری، رییس انجمن حمایت از بیماران کلیوی کرمانشاه، خبر داد برخی شهروندان ایرانی داوطلب اهدای کلیه به عراق می‌روند و کلیه خود را در این کشور با قیمت بیشتر و به دلار می‌فروشند.
با آغاز موج سرما و بارندگی در شهرهای مختلف ایران، شماری از دانش‌آموزان و والدین در پیام‌هایی به ایران‌اینترنشنال از روشن نشدن وسایل گرمایشی، سرمای شدید کلاس‌ها و تعطیل نشدن مدارس با وجود شرایط نامساعد جوی خبر دادند.
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت جمهوری اسلامی، ۱۹ آبان درباره احتمال قطع گاز در تهران و دیگر نقاط کشور هشدار داد و هم‌زمان تاکید کرد سیاست دولت بر تداوم آموزش حضوری در مدارس است.
پیش‌تر نیز خانواده‌ها از تحمیل هزینه‌های جاری مدارس، از جمله قبض آب، برق و گاز، گلایه کرده بودند.
از سوی دیگر، قطع اینترنت، هزینه بالای بسته‌های اینترنتی و ناتوانی برخی خانواده‌ها در تامین تجهیزات مورد نیاز آموزش مجازی، جایگزینی کلاس‌های حضوری را با مشکلاتی روبه‌رو کرده است.
دانش‌آموزانی که با پتو به مدرسه می‌روند
طی روزهای اخیر پیام‌های متعددی از شهرهای مختلف ایران درباره نبود وسایل گرمایشی در کلاس‌های درس به ایران‌اینترنشنال رسیده است.
دانش‌آموزی از چالوس با اشاره به بارندگی شدید و جاری شدن سیلاب گفت با وجود سرمای هوا، مدرسه تعطیل نشده و بخاری‌ها را نیز روشن نکرده‌اند.
مخاطب دیگری هم نوشت: «ما در مدرسه از سرما می‌لرزیم، ولی می‌گویند باید از طرف آموزش‌وپرورش بخشنامه بیاید تا بخاری‌ها را روشن کنیم.»
دانش‌آموزی از مدرسه «سماییان» در شهر آبیک گفت با وجود سرمای شدید، مسئولان مدرسه به استناد بخشنامه‌ای از روشن کردن شوفاژها خودداری می‌کنند و دانش‌آموزان با لباس‌های خیس به مدرسه می‌رسند و با همان وضعیت بازمی‌گردند.
شهروندی که ساکن آمل است هم خبر داد مدرسه غیردولتی «نخبگان» تعطیل نشده و دانش‌آموزان بدون هیچ وسیله گرمایشی در کلاس‌ها حضور یافته‌اند.
به گفته او، سرمای شدید باعث بیماری دانش‌آموزان شده است.
یکی از والدین هم با اشاره به همین مساله و تاکید بر هزینه بالای دارو و درمان گفت: «اگر این بچه‌ها دچار سرماخوردگی شوند، چطور می‌توانیم با این قیمت‌ها یک سرماخوردگی ساده را درمان کنیم؟»
یک دانش‌آموز از اردبیل در پیام خود به ایران‌اینترنشنال گفت با وجود بارش برف در صبح ۱۸ آبان، شوفاژهای مدرسه روشن نشده‌اند و مسئولان مدرسه، کمبود انرژی را دلیل این وضعیت اعلام کرده‌اند.
او نوشت: «کارمان به جایی رسیده که بعضی بچه‌ها با خودشان پتوی مسافرتی آورده‌اند.»
دانش‌آموزی از تبریز هم نوشت در دمای منفی پنج درجه، مسئولان مدرسه از روشن کردن شوفاژها خودداری کرده‌اند و در پاسخ به اعتراض دانش‌آموزان گفته‌اند: «با نفستان کلاس را گرم کنید.»
در میاندوآب یکی از دانش‌آموزان گفت یک هفته است که به‌دلیل سرمای شدید در کلاس‌ها می‌لرزند، اما نه مدارس تعطیل می‌شوند و نه شوفاژها را روشن می‌کنند.
شوفاژهایی که یک سال است تعمیر نشده‌اند
روایت‌ها نشان می‌دهند مساله تنها روشن نشدن وسایل گرمایشی نیست. دانش‌آموزان از فرسودگی تجهیزات، کمبود بودجه و محرومیت طولانی‌مدت کلاس‌های درس از امکانات اولیه می‌گویند.
دانش‌آموزی از گیلان گفت شوفاژهای دبیرستان آنها، به‌جز دفتر مدیر، از سال گذشته خراب هستند و با وجود وعده‌های مکرر، هنوز تعمیر نشده‌اند.
دانش‌آموزی از تهران هم نوشت مدرسه آنها نه برق دارد و نه گاز و دانش‌آموزان ناچارند با کاپشن در کلاس بنشینند.
دو دانش‌آموز دیگر از مناطق یک و دو تهران از روشن نشدن وسایل گرمایشی خبر دادند.
دانش‌آموز پایه نهم منطقه دو گفت مسئولان مدرسه کمبود بودجه را دلیل روشن نکردن شوفاژها عنوان می‌کنند.
مخاطب دیگری نیز گفت به دانش‌آموزان اعلام شده بر اساس بخشنامه آموزش‌وپرورش، روشن کردن وسایل گرمایشی در ماه جاری مجاز نیست.
دانش‌آموزی از دبیرستان جابر انصاری کرج نیز گفت این مدرسه با حدود ۵۰۰ دانش‌آموز، حتی یک منبع گرمایشی در کلاس‌های درس ندارد، اما هر سال هنگام ثبت‌نام مبالغ زیادی از دانش‌آموزان جدید دریافت می‌کند.
پیش‌تر مخاطبی با اشاره به پرداخت ۴۵ میلیون تومان بابت شهریه مدرسه دولتی گفته بود این مدرسه «کولر، شوفاژ، تخته و نیمکت درست‌وحسابی» ندارد.
پیش از این گزارش‌هایی به ایران‌اینترنشنال رسیده بود که نشان می‌داد برخی مدارس به تجهیزات نظارتی و دوربین مداربسته داخل کلاس‌ها مجهز شده‌اند.
دانش‌آموزی از بروجرد با اشاره به شیوه هزینه‌کرد مدرسه، گفت در هر کلاس دو دوربین نصب شده، در حالی که مدرسه از سیستم گرمایش و سرمایش مناسب برخوردار نیست.
مخاطب دیگری از چهارمحال و بختیاری با اشاره به سرمای شدید و بارندگی گفت مدارس همچنان دایر هستند، در حالی که اجازه استفاده از وسایل گرمایشی برقی و گازی داده نمی‌شود.
به گفته او، مسئولان مدرسه، کمبود انرژی و امکانات را دلیل این امر عنوان کرده‌اند.
این نوجوان پرسید وقتی امکان گرم کردن کلاس‌ها وجود ندارد، چرا دست‌کم مدارس تعطیل نمی‌شوند؟
وب‌سایت تابناک ۱۵ آبان در گزارشی درباره وضعیت زیرساخت‌های آموزشی چهارمحال و بختیاری، به اظهارات پیشین ایرج کریمی، مدیرکل وقت نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس استان، اشاره کرد که گفته بود بیش از ۵۰۰ مدرسه در زمینه استانداردسازی سیستم‌های گرمایشی، آسفالت، ایزوگام و تعمیرات اساسی در دست اقدام هستند.
این مقام مسئول همچنین از تاخیر در افتتاح پنج تا شش پروژه آموزشی به‌دلیل مشکلات مربوط به سیستم‌های گرمایشی خبر داده بود.
از هزینه آموزش مجازی تا قبض آب و برق و برگه‌های امتحانی
در حالی که برخی دانش‌آموزان و والدین به‌دلیل سرمای شدید کلاس‌ها خواستار تعطیلی مدارس هستند، آموزش مجازی نیز به علت ضعف زیرساخت‌ها و هزینه‌های آن، برای بسیاری از خانواده‌ها با دشواری همراه است.
ایران‌اینترنشنال پنجم شهریور در گزارشی از نتایج یک نظرسنجی اینستاگرامی اعلام کرد ۶۱ درصد از حدود ۵۵ هزار و ۵۰۰ پاسخ‌دهنده، آموزش مجازی را در شرایط فعلی به کلاس‌های حضوری ترجیح می‌دهند.
بخشی از شرکت‌کنندگان در این نظرسنجی، نگرانی از جنگ و امنیت دانش‌آموزان و همچنین فشارهای اقتصادی را از دلایل ترجیح آموزش مجازی عنوان کردند.
برخی خانواده‌ها نیز با اشاره به افزایش هزینه‌های رفت‌وآمد، سرویس مدرسه، تغذیه و لوازم‌التحریر، گفتند ادامه آموزش حضوری فشار مالی سنگینی بر آنها وارد می‌کند.
در مقابل، ۳۹ درصد شرکت‌کنندگان در نظرسنجی، آموزش حضوری را ترجیح دادند. شماری از آنها با اشاره به افت کیفیت آموزش آنلاین، ضعف اینترنت، هزینه بسته‌های اینترنتی و قطعی برق گفتند زیرساخت‌های لازم برای آموزش مجازی با‌کیفیت در ایران وجود ندارد.
ایران‌اینترنشنال ۱۰ آبان در گزارشی به نقل از والدین نوشت مدارس دولتی علاوه بر دریافت پول برای لوازم مصرفی، نظافت و تعمیرات، هزینه قبض آب، برق و گاز و تجهیزات سرمایشی و گرمایشی را نیز از خانواده‌ها مطالبه می‌کنند.
پیام‌های تازه نیز از ادامه دریافت پول برای هزینه‌های آموزشی حکایت دارند.
دانش‌آموزی از اهواز گفت مسئولان مدرسه از هر دانش‌آموز ۱۰۰ هزار تومان برای برگه‌های امتحانی درخواست و تهدید کرده‌اند در صورت پرداخت نکردن این مبلغ، نمره صفر برای آنان ثبت خواهند کرد.
مخاطب دیگری از دبستان دولتی مدنی در خیابان نصرت تهران خبر داد که مدرسه برای برگزاری یک امتحان معمولی، ۲۵۰ هزار تومان از خانواده‌ها مطالبه کرده و پرداخت آن اجباری است.
به گفته او، ظاهرا قرار است برای هر آزمون و امتحان مبلغ مشابهی دریافت شود.
پیش از این هم مخاطبان در پیام‌های خود خبر داده بودند علاوه بر امکانات ناکافی مدارس، هزینه برگه امتحانی، جزوه، حمل کتاب و موارد دیگر، به عهده والدین گذاشته شده است.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی در واکنش به قرار گرفتن نام سپاه پاسداران در فهرست سازمان‌های تروریستی آرژانتین، نیروی دریایی و نیروی هوایی این کشور را «سازمان‌های تروریستی» اعلام کرد.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی چهارشنبه ۲۰ آبان در بیانیه‌ای گفت این تصمیم را «بر اساس اصل مقابله به مثل» گرفته است.
این وزارتخانه افزود مسئولیت پیامدهای این اقدام بر عهده دولت آرژانتین خواهد بود، اما درباره این پیامدها توضیحی نداد.
آرژانتین در فروردین امسال سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار داد.
به گفته دولت آرژانتین، این تصمیم امکان اعمال تحریم‌های مالی و سایر محدودیت‌های عملیاتی علیه سپاه پاسداران را فراهم می‌کند.
دولت خاویر میلی حمایت سپاه پاسداران از حزب‌الله لبنان را از دلایل این تصمیم اعلام کرد.
بوئنوس‌آیرس حزب‌الله را مسئول بمب‌گذاری سال ۱۹۹۴ در مرکز همیاری یهودیان آرژانتین (آمیا) می‌داند. حمله‌ای که ۸۵ کشته و ۱۵۱ زخمی بر جا گذاشت.
آمیا دوم مهر ۱۴۰۵ صدور قرار برای هفت شهروند ایرانی و یک لبنانی در پرونده بمب‌گذاری این نهاد را «گامی برای پایان مصونیت» خواند.
دستگاه قضایی آرژانتین در سالهای گذشته مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی را در پرونده آمیا تحت پیگرد قرار داده است.
محسن رضایی، احمد وحیدی، علی فلاحیان و علی‌اکبر ولایتی از متهمان این پرونده هستند و هر یک با توقیف ۵۰۰ میلیون دلار دارایی روبه‌رو شده‌اند.
از دیگر متهمان این پرونده می‌توان به هادی سلیمان‌پور، محسن ربانی، احمدرضا عسگری و سلمان رئوف سلمان اشاره کرد.
سپاه پاسداران و حزب‌الله پیش‌تر هم از سوی اتحادیه اروپا، ایالات متحده آمریکا، و برخی دیگر از کشورها به‌عنوان سازمان‌های تروریستی معرفی شده‌اند.
آرژانتین دی ۱۴۰۴ نیروی قدس سپاه پاسداران را گروه تروریستی اعلام کرد. دولت آرژانتین در این مورد به حمله سال ۱۹۹۲ به سفارت اسرائیل در بوئنوس‌آیرس و بمب‌گذاری آمیا اشاره کرده بود.
در بیانیه رسمی دولت آمده بود وحیدی که اکنون فرمانده کل سپاه پاسداران است، در بمب‌گذاری آمیا دست داشته و مشمول اعلان قرمز اینترپل است.
دولت آرژانتین اردیبهشت ۱۴۰۳ از اینترپل خواسته بود وحیدی را به اتهام دست داشتن در بمب‌گذاری آمیا بازداشت کند.
یک قاضی آرژانتینی تیرماه ۱۴۰۴ دستور داده بود ۱۰ متهم، از جمله شماری از مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی و اعضای حزب‌الله لبنان، به‌دلیل دست داشتن در بمب‌گذاری آمیا به‌صورت غیابی محاکمه شوند.
دختر ۲۲ ساله ایرانی مقابل میز پذیرش یک اقامتگاه در نزدیکی کلیسای سنت پل فرانکفورت ایستاده و تلاش می‌کند مسئول پذیرش را متقاعد کند تا تختش را از طبقه بالای یک اتاق هشت‌تخته به طبقه پایین منتقل کند.
او با پس‌انداز دانشجویی‌اش با قطار از بولونیا به فرانکفورت سفر کرده تا در تجمع هفتم نوامبر، در کنار دیگر ایرانیان معترض، صدای مردم داخل ایران را به گوش جهان برساند.
هفتم نوامبر، ایرانیان از نقاط مختلف جهان، از آفریقای جنوبی و ژاپن تا ایالت میشیگان آمریکا، با پیمودن مسافت‌های طولانی خود را به فرانکفورت رسانده بودند تا هم‌زمان با اهدای جایزه آزادی بنیاد «فریدریش ناومان» به مردم ایران، خشم و انزجار خود را از کشتار معترضان به دست جمهوری اسلامی ابراز کنند و حمایتشان را از شاهزاده رضا پهلوی نشان دهند.
شاهزاده رضا پهلوی این جایزه را به نمایندگی از مردم ایران در کلیسای سنت پل دریافت کرد و سپس در تجمع ایرانیان در پارک شرقی فرانکفورت سخنرانی کرد.
خیابان‌های فرانکفورت از یک روز پیش از تجمع پر از ایرانیانی بود که پرچم‌های شیر و خورشید را با خود به کافه‌ها، رستوران‌ها و فروشگاه‌ها می‌بردند و درباره کشتار بیش از ۴۰ هزار معترض در ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه صحبت می‌کردند.
از جوانانی می‌گفتند که برای آزادی ایران و در حمایت از رهبری شاهزاده رضا پهلوی به خیابان‌ها رفتند و جمهوری اسلامی پس از بازداشت، شکنجه و اعتراف اجباری، آنها را هم‌زمان با اذان صبح اعدام کرد.
چشم‌های نگران برای آزادی ایران
خیابان‌های منتهی به کلیسای سنت پل فرانکفورت از ساعت‌های اولیه صبح مملو از ایرانیانی بود که تصاویر جاویدنامان انقلاب ملی و معترضان در خطر اعدام را روی پلاکاردهای کوچک و بزرگ با خود حمل می‌کردند.
در ایستگاه مرکزی قطار فرانکفورت، پیر و جوان دسته‌دسته به یکدیگر می‌پیوستند و شعارهای «جاوید شاه» و «پهلوی برمی‌گرده» را فریاد می‌زدند.
بسیاری از آنها در اعتراضات دی‌ماه هزاران کیلومتر دور از ایران بودند، اما ۱۰ ماه بعد، داغ آن کشتار و خشم از جنایت جمهوری اسلامی همچنان در چهره‌هایشان پیدا بود.
برخی از آنها در روزهای پیش از تجمع با انتشار عکس‌هایی از کوله‌پشتی‌هایشان در کنار پرچم شیر و خورشید، آمادگی خود را برای حضور در تجمع و حمایت از مردم داخل ایران در شبکه‌های اجتماعی اعلام کرده بودند.
در ایران نیز مردم چشم‌انتظار بودند تا صدایشان به گوش جهان برسد؛ صدای مردمی که هر بار صدای اعتراضشان بلند شد جمهوری اسلامی با گلوله و کشتار پاسخ داد.
همین تلاش برای رساندن صدای ایرانیان به خارج از مرزها، پیوند میان مردم داخل و خارج از کشور را محکم‌تر کرده است؛ پیوندی که جمهوری اسلامی با وجود تلاش برای ایجاد فاصله میان آنها، نتوانسته از میان ببرد.
نسل زد دور از وطن، راوی رنج هم‌نسلانش در ایران
در میان جمعیت، دختران و پسران نسل زد ایرانی که هرگز ایران را ندیده بودند، شعارها را به زبان‌های انگلیسی و آلمانی تکرار می‌کردند تا شهروندان آلمانی را که شاهد چشم‌های اشکبار و نگاه‌های مصمم ایرانیان بودند، با خواسته‌های مردم داخل ایران آشنا کنند.
در یکی از ویدیوهای منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی، چند شهروند آلمانی دیده می‌شوند که با چشمانی اشکبار تجمع ایرانیان را تماشا می‌کنند و انگشتانشان را به نشانه پیروزی بالا می‌برند.
دختر ۱۵ ساله ایرانی که همراه خانواده‌اش از لندن برای شرکت در تجمع آمده بود و عکس پرنیان دبیری، نوجوان ۱۶ ساله کشته‌شده در انقلاب ملی را در دست داشت، گفت: «من در مدرسه برای همکلاسی‌هایم از مردم ایران می‌گویم؛ از اینکه برای خواستن ابتدایی‌ترین آزادی‌ها کشته می‌شوند.»
او با تاکید بر اینکه دنیا چشم‌هایش را بر کشتار مردم ایران بسته است، گفت: «برای همکلاسی‌هایم تصور اینکه جمهوری اسلامی در دو شب بیش از ۴۰ هزار نفر را با گلوله کشت، وحشتناک است.»
یک زن ۶۰ ساله که شاهد گفت‌وگوی من با این دختر نوجوان بود، او را در آغوش کشید و با چشم‌های اشکبار گفت: «ایران منتظر شماست، ما پیروز می‌شویم و قرارمان در میدان شهیاد (آزادی) است.»
فرانکفورت؛ امتداد صدای دادخواهان در ایران
از روزهای قبل از تجمع خانواده‌های جاویدنامان عکس‌های عزیزانشان را در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌کردند و از ایرانیان خارج از کشور می‌خواستند که آنها را چاپ کنند و با خود در تجمع ببرند.
در پاسخ به این درخواست، شرکت‌کنندگان تصاویر بسیاری از جاویدنامان را روی پلاکاردها در تجمع هفتم نوامبر به نمایش گذاشتند.
همچنین استوری‌های جاویدنامان پیش از رفتن به خیابان و آرزوهایشان برای ایران آزاد، به زبان‌های مختلف روی پلاکاردها نقش بسته بود؛ روایت‌هایی از زندگی‌های ناتمامی که کشتار جمهوری اسلامی به آنها پایان داد.
روی یکی از پلاکاردها عکس توییت آخر علیرضا موسوی‌نور را که با نام کاربری «دراکولای غمگین» در ایکس فعالیت می‌کرد، چاپ کرده بودند.
او پیش از کشته شدن به دست جمهوری اسلامی در ۱۹ دی نوشته بود: «اگه دیگه آنلاین نشدم، منو هم فراموش نکنید! بدونید من مفت نمردم.. توی جشن آزادی اسم منو هم بیارید. جاوید شاه.»
تعدادی از شهروندان کیوآرکدهایی را روی کارت‌های کوچک چاپ کرده بودند که با اسکن آنها، ویدیویی به زبان انگلیسی از کشتار مردم ایران به دست جمهوری اسلامی در ۱۸ و ۱۹ دی نمایش داده می‌شد.
مادران دادخواه در کنار همدیگر
مادران و خانواده‌های دادخواه نیز در میان جمعیت حضور داشتند؛ افرادی که پس از سرکوب و احضار و بازداشت مجبور به ترک ایران شده بودند و با وجود داغ فرزندانشان، به دیگران امید پیروزی می‌دادند.
محبوبه رمضانی و رحیمه یوسف‌زاده، مادران پژمان قلی‌پور و نوید بهبودی که جمهوری اسلامی آنها را در آبان ۹۸ با گلوله به قتل رساند، در اغلب تجمع‌های ایرانیان در آلمان حضور دارند. آنها این بار نیز در کنار مادران و خواهران دادخواه دی‌ماه ایستاده بودند.
یکی از حاضران در تجمع که نزدیک به ۱۰ سال پیش از ایران به آلمان مهاجرت کرده بود، به ایران‌اینترنشنال گفت: «در ۱۰ سال گذشته روزی نبوده که با فکر ایران چشم‌هایم را از هم باز نکنم. من در زندگی و کارم موفق هستم، اما غصه ایران همیشه با من است.»
یکی دیگر از معترضان با اشاره به نقش شاهزاده رضا پهلوی در رهبری انقلاب ملی ایرانیان گفت: «وقتی مردم ایران برای آزادی وطن و شعار جاوید شاه جانشان را می‌دهند، ما باید راهشان را ادامه دهیم و صدایشان را به گوش جهان برسانیم.»
اهدای گل به پلیس و تمیز کردن خیابان‌ها پس از تجمع
ایرانیانی که برای اعتراض به کشتار هم‌وطنانشان به فرانکفورت آمده بودند، با اهدای گل رز به ماموران پلیس، از آنها برای تامین امنیت تجمع قدردانی می‌کردند.
جمع‌آوری زباله‌های محل تجمع نیز به حرکتی آشنا در اعتراضات ایرانیان خارج از کشور تبدیل شده است؛ ایرانیان با کیسه‌های زباله در دست، محل تجمع را تمیز می‌کنند.
این اقدام توجه پلیس و مسئولان شهری را جلب کرده و بارها در گزارش‌های رسانه‌ها بازتاب داشته است.
به گزارش شبکه هسن‌شاو، بسیاری از شرکت‌کنندگان در گفت‌وگو با خبرنگاران آلمانی، از دولت و پلیس این کشور برای فراهم کردن امکان برگزاری تجمع و حضور شاهزاده رضا پهلوی تشکر کردند.
پلیس فرانکفورت نیز اعلام کرد تجمع‌ها با وجود حضور هزاران نفر، مسالمت‌آمیز برگزار شدند.
تهدید قضایی معترضان از سوی سامانه وابسته به سپاه
یک روز پس از تجمع ده‌ها هزار ایرانی در فرانکفورت، سامانه «علاج»، وابسته به سپاه پاسداران، ایرانیان شرکت‌کننده در تجمعات را تهدید کرد که فعالیت‌هایشان زیر نظر است و برای آنها پرونده قضایی تشکیل خواهد شد.
محرومیت از خدمات کنسولی، توقیف اموال و برخورد با دارایی‌ها و ارتباطات مالی و تجاری معترضان در ایران، از جمله اقداماتی بود که در این پیام تهدیدآمیز به آنها اشاره شده بود.
سامانه «علاج» همچنین تهدید کرد محدودیت‌ها به این موارد ختم نخواهد شد.
این سامانه ایرانیانی را که در تجمع فرانکفورت شرکت کرده بودند، «ضد منافع ملی» خواند.
ما از ایران رفتیم، اما ایران از ما نرفت
ساعت‌ها پس از تجمع، دوباره ایستگاه مرکزی قطارهای فرانکفورت پر از ایرانیانی است که پرچم‌های شیر و خورشید و عکس‌های شاهزاده رضا پهلوی را به همراه دارند.
دختر دانشجوی ۲۲ سالهای که برای شرکت در تجمع از بولونیا به فرانکفورت آمده بود، گفت: «ایران کشور ماست و ما دوستش داریم. جمهوری اسلامی هر قدر ما را تهدید کند، ذره‌ای در عزم و اراده ما برای بازپس‌گرفتن آن تاثیر نخواهد داشت.»
بلومبرگ به نقل از یک مقام غربی و بر اساس گزارش‌های اطلاعات نظامی نوشت جمهوری اسلامی با وجود آسیب شدید به صنایع نظامی‌اش طی حملات هوایی آمریکا و اسرائیل، همچنان دست‌کم هزار و ۷۰۰ موشک بالستیک در اختیار دارد و ماهانه حدود ۵۰ موشک جدید تولید می‌کند.
این خبرگزاری سه‌شنبه ۱۹ آبان گزارش داد ارزیابی‌های اطلاعاتی غربی از باقی ماندن بخش قابل‌توجهی از زرادخانه موشکی جمهوری اسلامی حکایت دارند. میزان کنونی تقریبا نصف ظرفیت تولید پیش از جنگ است، اما توان تهران برای حملات تلافی‌جویانه در صورت ازسرگیری درگیری‌ها را حفظ می‌کند.
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، سه‌شنبه در نشستی خبری بار دیگر بر موفقیت عملیات نظامی این کشور تاکید کرد و گفت بیش از ۸۰ درصد زیرساخت صنعتی هسته‌ای ایران نابود شده است.
با این حال، به نوشته بلومبرگ، اگرچه بخش عمده توان نظامی متعارف جمهوری اسلامی در حملات آمریکا و اسرائیل از بین رفته است، تهران همچنان توان تولید تسلیحات و حفظ بخشی از ظرفیت حملات موشکی خود را دارد.
جیم لمسون، پژوهشگر مهمان گروه مطالعات جنگ دانشگاه کینگز کالج لندن و تحلیلگر پیشین سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) در امور ایران و خاورمیانه، گفت ممکن است هزاران پرتابه تهاجمی از نوع شاهد نیز همچنان در زرادخانه جمهوری اسلامی باقی مانده باشد.
به گفته او، تعیین تعداد دقیق موشک‌های بالستیک و تسلیحات شاهد دشوار است، زیرا نه حجم واقعی ذخایر تسلیحاتی جمهوری اسلامی پیش از جنگ مشخص است و نه میزان موفقیت آن در جایگزین کردن موشک‌هایی که شلیک شده یا در حملات آمریکا و اسرائیل از بین رفته‌اند.
ازسرگیری تولید موشک با وجود تخریب کارخانه‌ها
برآورد تازه درباره تولید ماهانه ۵۰ موشک در شرایطی منتشر شده است که طی ماه‌های گذشته گزارش‌های متعددی از تلاش جمهوری اسلامی برای بازسازی تاسیسات آسیب‌دیده و ازسرگیری تولید تسلیحات حکایت داشت.
بلومبرگ ۱۷ مهر نیز گزارش داده بود جمهوری اسلامی توان تولید موشک و پهپاد و تجدید ذخایر تسلیحاتی خود را حفظ کرده است. کاخ سفید در آن زمان این ارزیابی را رد کرد و گفت زیرساخت‌های تولید تسلیحات جمهوری اسلامی نابود شده‌اند.
روزنامه وال‌استریت ژورنال در گزارشی که ۱۰ شهرویور منتشر شد، نوشته بود جمهوری اسلامی مونتاژ موشک‌های بالستیک سوخت مایع و سوخت جامد را با استفاده از قطعات ذخیره‌شده در تاسیسات زیرزمینی از سر گرفته است.
بر اساس این گزارش، حملات آمریکا و اسرائیل به کارخانه‌های تولید مواد شیمیایی مورد نیاز موشک‌های سوخت مایع و تجهیزات صنعتی ساخت سوخت جامد آسیب جدی وارد کرده بود، اما ذخایر قطعاتی مانند بدنه موشک، کلاهک و سامانه‌های هدایت و کنترل به تهران امکان می‌داد بخشی از موشک‌های جدید را مونتاژ کند.
لمسون نیز در گزارش تازه بلومبرگ تاکید کرد وجود ذخایر قطعات موشکی به جمهوری اسلامی امکان می‌دهد ساخت و مونتاژ تسلیحات را ادامه دهد، حتی اگر توان تولید انبوه آن بر اثر حملات هوایی به‌شدت تضعیف شده باشد.
با این حال، او هشدار داد برآوردهای علنی درباره میزان ذخایر کنونی جمهوری اسلامی اختلاف‌های چشمگیری با یکدیگر دارند، زیرا علاوه بر نامشخص بودن تعداد اولیه موشک‌ها، معلوم نیست تهران از زمان آغاز جنگ در ماه فوریه تاکنون دقیقا چند موشک جدید ساخته است.
تاسیسات زیرزمینی و تلاش برای بازسازی توان موشکی
در ماه‌های گذشته، بررسی تصاویر ماهواره‌ای نشانه‌هایی از بازسازی پایگاه‌های نظامی، بازگشایی ورودی تونل‌های آسیب‌دیده و ساخت تاسیسات زیرزمینی جدید در ایران را آشکار کرده است.
بی‌بی‌سی جهانی ۱۵ آبان گزارش داد تصاویر ماهواره‌ای از فعالیت‌های ساختمانی و حفاری‌های جدید در شماری از پایگاه‌های نظامی جمهوری اسلامی، از جمله مجموعه‌های موشکی شاهرود و گرمدره، حکایت دارند.
پیش‌تر نیز بررسی تصاویر ماهواره‌ای مراکز تولید موشک در پارچین، خجیر و شاهرود نشان داده بود بخش‌های مهمی از این تاسیسات همچنان آسیب‌دیده‌اند، اما فعالیت‌هایی برای بازسازی و توسعه مجموعه‌های زیرزمینی در جریان است.
کانال ۱۲ اسرائیل ۲۳ مهر گزارش داده بود کارخانه‌های اصلی تولید موشک جمهوری اسلامی در این مراکز عمدتا غیرفعال هستند و بازگرداندن آنها به ظرفیت پیش از جنگ به بازسازی گسترده و نصب تجهیزات تخصصی نیاز دارد.
این ارزیابی‌ها نشان می‌دهند که ادامه مونتاژ موشک با بازگشت کامل ظرفیت صنعتی تولید تسلیحات یکسان نیست.
هم‌زمان با انتشار گزارش تازه بلومبرگ، سپاه پاسداران سه‌شنبه ۱۹ آبان با انتشار تصاویری از آنچه «شهر موشکی» زیرزمینی جدید خواند، رونمایی کرد.
در ویدیویی که خبرگزاری فارس منتشر کرد، علی عبداللهی، رییس ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، خطاب به نیروهای حاضر در این تاسیسات گفت: «غافلگیری‌ها در جنگ آینده یکی پس از دیگری آشکار خواهد شد.»
هزاران موشک شلیک‌شده و چالش ذخایر رهگیر آمریکا
اسرائیل پیش از آغاز جنگ برآورد کرده بود جمهوری اسلامی حدود دو هزار و ۵۰۰ موشک بالستیک در اختیار دارد.
جیمز آدامز، رییس آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا، در ماه آوریل، حدود یک ماه پس از آغاز جنگ، به کنگره گفت تهران همچنان هزاران موشک و پهپاد تهاجمی یک‌طرفه در اختیار دارد.
ارزیابی‌های اطلاعاتی کشورهای غربی در ماه ژوئن نیز حاکی از آن بود که حدود سه‌چهارم ذخایر مهمات پیش از جنگ جمهوری اسلامی باقی مانده است.
بر اساس داده‌های بلومبرگ اکونومیکس، جمهوری اسلامی از آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴ تاکنون بیش از چهار هزار و ۹۰۰ پرتابه تهاجمی ملخ‌دار از نوع شاهد و دست‌کم دو هزار و ۲۰۰ موشک بالستیک شلیک کرده است.
بلومبرگ نوشت یکی از چالش‌های مهم آمریکا در صورت ازسرگیری درگیری‌ها، تامین ذخایر موشک‌های رهگیر است.
بر اساس تحلیل بلومبرگ اکونومیکس، شلیک بیش از شش هزار سلاح از سوی جمهوری اسلامی به اهدافی در منطقه، موجب مصرف دست‌کم هزار فروند موشک رهگیر پاتریوت PAC-3 ساخت شرکت لاکهید مارتین شده است.
قیمت هر یک از این موشک‌ها حدود چهار میلیون دلار است و سالانه تنها ۶۵۰ فروند از آنها تولید می‌شود.
با وجود گزارش‌ها درباره کاهش ذخایر تسلیحاتی ایالات متحده، این کشور همچنان صدها هزار بمب هدایت‌شونده دقیق، هزاران موشک کروز تاماهاک و صدها موشک کروز رادارگریز JASSM در اختیار دارد، هرچند بخشی از این تجهیزات از ذخایر اختصاص‌یافته به مناطق دیگر جهان، از جمله هند-آرام و اروپا، تامین شده‌اند.
بکا واسر، مسئول بخش دفاعی بلومبرگ اکونومیکس، گفت تقابل نظامی آمریکا و جمهوری اسلامی هیچ‌گاه رقابتی مستقیم میان تعداد موشک‌های دو طرف نبوده است.
او افزود: «توان تسلیحاتی آمریکا بسیار بیشتر از ایران است، اما راهبرد ایران تنها به حفظ توانایی کافی برای ایجاد اختلال، تحمیل هزینه و دوام آوردن نیاز دارد.»
توان موشکی جمهوری اسلامی در سایه ادامه محاصره
گزارش تازه بلومبرگ در شرایطی منتشر شده است که دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، این هفته اعلام کرد ضرورتی برای انجام حملات نظامی بیشتر علیه جمهوری اسلامی نمی‌بیند.
با این حال، محاصره ایران همچنان برقرار است و فشار اقتصادی شدیدی بر تهران وارد کرده است. جمهوری اسلامی نیز به حملات علیه کشتی‌های تجاری ادامه داده است.
وب‌سایت آمریکایی اکسیوس نیز ۱۹ آبان گزارش داد دونالد ترامپ پس از بررسی گزینه‌های ازسرگیری جنگ یا توافق با جمهوری اسلامی، ادامه محاصره و فشار اقتصادی را برگزیده است.
به گفته این رسانه، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، سه‌شنبه ۱۹ آبان این راهبرد را در نشست گروه هفت تشریح کرد. رویترز نیز به نقل از منابع دیپلماتیک گزارش داد روبیو با «دیوانه» خواندن مقام‌های جمهوری اسلامی، تاکید کرد تحریم‌ها نتیجه داده‌اند و واشینگتن به تحمیل هزینه‌های اقتصادی «ویرانگر» ادامه می‌دهد.
در کنار تلاش برای بازسازی ظرفیت تولید داخلی، مقام‌های اطلاعاتی غربی گفته‌اند روسیه نیز تسلیحات تهاجمی در اختیار جمهوری اسلامی قرار می‌دهد، هرچند نوع و تعداد آنها مشخص نیست.
انکیت پاندا، پژوهشگر ارشد برنامه سیاست‌گذاری هسته‌ای بنیاد کارنگی برای صلح بین‌المللی، به بلومبرگ گفت جمهوری اسلامی احتمالا بخش قابل‌توجهی از توان پهپادی و موشکی خود را بازسازی کرده است.
او افزود با توجه به تلاش‌های دیپلماتیک منطقه‌ای، ممکن است تهران بر تحمیل هزینه به ایالات متحده و اسرائیل تمرکز کند.
