خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، به نقل از یک منبع آگاه نوشت توقف حملات علیه حزبالله لبنان، «پیششرط قطعی و غیرقابل تغییر» جمهوری اسلامی برای ورود به مذاکرات با آمریکا است. این منبع گفت: «در شرایط ادامه حمله به لبنان، مذاکره را به لحاظ راهبردی بیمعنا و بیفایده میداند.»
افزایش بیکاری، تعطیلی یا نیمهتعطیل شدن شرکتها و رکود گسترده در بازار، از مهمترین پیامدهایی است که شهروندان از شهرهای مختلف ایران در هفتههای اخیر گزارش دادهاند.
برخی شهروندان از بلاتکلیفی شرکتها و توقف فعالیت بسیاری از بخشها خبر میدهند.
یکی از مخاطبان گفت: «شرکتها دچار تردید شدهاند و نمیدانند چه کار کنند. با پایان جنگ، منتظریم با موجی از تعدیل نیرو مواجه شویم که رکود زیادی ایجاد خواهد کرد. خیلی از شرکتها در حالت نیمهتعطیل به سر میبرند؛ مثلا فقط بخش حسابداری فعال است و بخشهای آیتی و فروش بهدلیل قطع اینترنت عملا کاری ندارند.»
کارگران و اقشار کمدرآمد زیر فشار معیشتی
در کنار این شرایط، بسیاری از کارگران و اقشار کمدرآمد از نبود درآمد و ناتوانی در تامین هزینههای اولیه زندگی میگویند.
یک کارگر در پیامی نوشت: «بیشتر از دو ماه است که بیکارم. درآمدی ندارم و هر چه داشتم فروختم تا اجاره خانه بدهم و نان بخرم که بچهام از گرسنگی نمیرد.»
همزمان، گزارشهای متعددی از تعطیلی کارخانهها پس از تعطیلات نوروزی منتشر شده است.
یکی از شهروندان گفت: «بعد از تعطیلات عید نوروز، اکثر کارخانهها هنوز باز نکردهاند و بیکاری بیداد میکند. مردم منبع درآمدی برای تامین مایحتاج اولیه ندارند.»
شهروند دیگری نیز با اشاره به رکود گسترده گفت: «خسته شدهایم، تمام کار و کاسبیها با قطع اینترنت خوابیده است.»
برخی پیامها به وضعیت اقشار آسیبپذیرتر اشاره دارد.
یک مخاطب با اشاره به شرایط بیخانمانها نوشت: «بیچاره کارتنخوابها و بیخانمانها؛ شاید در این ایام خیلیها جانشان را از دست داده باشند بدون اینکه حتی ما خبردار شده باشیم.»
پیامدهای قطع اینترنت
قطع اینترنت، بهویژه برای مشاغل آنلاین، خسارتهای مالی قابلتوجهی ایجاد کرده است.
یکی از شهروندان گفت: «کار من فروش اینترنتی است و از دیماه تقریبا بیکارم.»
شهروند دیگری تاکید کرد: «یک ماه است اینترنت معمولی قطع شده و تا حالا ۱۰ میلیون تومان برای فیلترشکن هزینه کردهام و سه ماه است بیکارم.»
شهروندی از تهران، تاکید کرد پیامدهای اقتصادی جنگ و قطع اینترنت، زندگی بسیاری از مردم را مختل کرده و آنها را به مرز ورشکستگی کشانده است.
برخی مخاطبان نیز از تلاش برای ادامه فعالیت اقتصادی با وجود محدودیتها خبر دادند.
یکی از این مخاطبان نوشت: «بعد از ۳۵ روز با هزینه یک میلیون تومان توانستم به اینترنت وصل شوم، اما همچنان کارم عملا متوقف است.»
علاوه بر پیامهای رسیده به ایراناینترنشنال، مطالب منتشر شده در رسانههای اجتماعی نیز حاکی از وضعیت بحرانی اقتصاد است.
یک کاربر در ایکس نوشت: «من کاملا ورشکسته شدم. توانایی پرداخت اقساط باقیمانده را ندارم و مجبورم وسایل کارم را برای عبور از این مرحله بفروشم.درآمدم از یوتیوب، اینستاگرام و کیک به صفر رسیده و حتی امکان فروش مرچ هم ندارم. فقط به این دلیل که یکی از ابتداییترین حقوق بشر، یعنی اینترنت، از من گرفته شده.»
کاربری دیگر در پاسخ به او نوشت: «من موتورم را برای فروش گذاشتم، از حقوق مادرم خوردم و ضایعات باغم را فروختم.»
گزارشها از تعدیل نیرو
با هدف قرار گرفتن صنایع نفت، گاز و پتروشیمی در برخی نقاط کشور در جریان جنگ ۴۰ روزه، صدها کارگر بیکار شدهاند و چشماندازی نیز برای بازگشت به کارشان وجود ندارد.
شماری از شهروندان در پیامهایی به ایراناینترنشنال، نیز از حذف مشاغل آنلاین و تعدیل نیرو در صنایع مختلف خبر دادهاند.
یک شهروند نوشت: «خیلی وقت است من و بسیاری دیگر که شغل آنلاین داشتیم دیگر درآمدی نداریم. خواهرم در کارخانهای زیرمجموعه ایرانخودرو کار میکرد که او را هم تعدیل کردند. گرانی بیداد میکند و بسیاری از اقلام ضروری را نمیتوانیم بخریم.»
در بخش ارتباطات و خدمات اینترنت نیز گزارشهایی از تعدیل نیرو و پرداختنشدن حقوق منتشر شده است.
گروهی از کارکنان شرکتهای ارائهدهنده خدمات اینترنت (ISP) در تهران به ایراناینترنشنال گفتند از اسفند ۱۴۰۴ تاکنون با تعدیل نیرو و عدم پرداخت کامل حقوق و عیدی مواجه بودهاند و برای تسویهحساب بدون دریافت مطالبات تحت فشار قرار گرفتهاند.
یکی از کارکنان این حوزه نوشت: «در اسفند ما را تعدیل کردند و هنوز حقوقی دریافت نکردهایم. عیدی را هم بهصورت نصف پرداخت کردند و حالا میخواهند بدون پرداخت حقوحقوق کامل، تسویهحساب کنیم. با حقوق ماهانه ۱۴ میلیون تومان روی دکلهای مخابراتی کار میکردیم و همان را هم نمیدهند.»
گزارشها نشان میدهد تعدیل نیرو به بخشهای دیگری مانند صنعت هوانوردی نیز رسیده است.
یکی از کارکنان ایرلاینها گفت: «به ما که کارمند ایرلاین هستیم نه حقوق دادهاند و نه عیدی، و حالا هم در حال تعدیل نیرو هستند.»
شهروند دیگری نیز گفت نزدیک به ۴۰ روز است بیکار مانده و بدون دریافت حقوق، زیر فشار شدید معیشتی و روحی زندگی میکند.
در شهرهای دیگر نیز شرایط مشابهی گزارش شده است.
یک مخاطب از رشت گفت: «حال بیشتر مردم خوب نیست. بازار کاملا خوابیده و زندگی هر روز سختتر میشود.»
برخی نیز از افزایش شدید قیمت کالاها خبر دادند؛ از جمله شهروندی که گفت قیمت یک پاکت سیگار که قبلا ۶۰ هزار تومان بود، حالا به ۱۲۰ تا ۱۵۰ هزار تومان رسیده و این فقط یک نمونه از گرانیهاست.
ارتش اسرائیل پنجشنبه ۲۰ فروردین پیش از حمله احتمالی خود هشدار تخلیه برای حومه جنوبی بیروت که به نام «ضاحیه» شناخته میشود و مقر حزبالله است، صادر کرد.
سرهنگ آویخای آدراعی، سخنگوی ارتش، هشدار داد: «نیروی دفاعی اسرائیل به عملیات و حمله به زیرساختهای نظامی متعلق به سازمان تروریستی حزبالله در سراسر ضاحیه ادامه میدهد. نیروی دفاعی اسرائیل قصد آسیب رساندن به شما را ندارد و بنابراین، برای حفظ ایمنی خود، باید فورا منطقه را تخلیه کنید.»
ارتش اسرائیل با وجود آتشبس با جمهوری اسلامی و علیرغم هشدارهای تهران اعلام کرد که چهارشنبه سنگینترین حملات خود را به حزبالله انجام داده است.
این حملات صدها کشته و زخمی برجای گذاشته و موجب شده است که دولت لبنان اعلام عزای عمومی کند.
ارتش اسرائیل همچنین اعلام کرد که در حملات چهارشنبه به بیروت، علی یوسف حرشی، برادرزاده و از معتمدان نزدیک نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله لبنان کشته شده است.
در بیانیه ارتش اسرائیل آمده که حرشی از نزدیکان و مشاوران اصلی نعیم قاسم بود و نقش مهمی در مدیریت و تامین امنیت دفتر او داشت.
ارتش اسرائیل همچنین اعلام کرد که در حملات شبانه، دو گذرگاه اصلی مورد استفاده نیروها و فرماندهان حزبالله برای جابهجایی از شمال به جنوب رود لیتانی هدف قرار گرفت. به گفته این نهاد، این مسیرها برای انتقال هزاران سلاح، راکت و پرتابگر استفاده میشد.
در ادامه این بیانیه آمده است که حدود ۱۰ محل نگهداری سلاح، پرتابگرها و مراکز فرماندهی متعلق به حزبالله در جنوب لبنان نیز هدف قرار گرفته است.
درخواست برخی کشورهای غربی برای توقف حملات
همزمان با تداوم حملات اسرائیل به لبنان، برخی کشورهای غربی از جمله اسپانیا، استرالیا، فرانسه و بریتانیا خواستار توقف این حملات شدند.
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، نیز تاکید کرد آتشبس در جنگ ایران باید لبنان را نیز دربر بگیرد. او افزود حزبالله لبنان را به جنگ کشانده و باید خلع سلاح شود.
همچنین سفیر مصر در بیروت خبر داد تلاشهای گستردهای در جریان است تا لبنان نیز بخشی از توافق آتشبس میان جمهوری اسلامی و آمریکا باشد.
پزشکیان: ادامه حمله به لبنان مذاکره را بیمعنا خواهد کرد
همزمان مقامات جمهوری اسلامی نیز خواستار توقف این حملات شدند و تهدید کردند که در صورت عدم توقف این حملات، در مذاکرات برنامهریزیشده با آمریکا شرکت نخواهند کرد.
مسعود پزشکیان در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «تجاوز دوباره اسرائیل به لبنان نقض آشکار توافق اولیه آتشبس است و این نشانه خطرناکی از فریب و عدم پایبندی به توافقات احتمالی است.»
او افزود: «تداوم این اقدامات، مذاکره را بیمعنا خواهد کرد و دستهای ما بر ماشه باقی است.»
همچنین حساب محمدباقر قالیباف در شبکه ایکس، با اشاره به حملات اسرائیل به لبنان، نوشت: «نقض آتشبس هزینههای مشخص و واکنشهای قوی بههمراه دارد. فورا آتش را خاموش کنید.»
او افزود: «لبنان و کل محور مقاومت، بهعنوان متحدان جمهوری اسلامی، بخش جداییناپذیر آتشبس را تشکیل میدهند.»
قالیباف ادامه داد: «شهباز شریف، نخستوزیر، بهصورت علنی و صریح بر موضوع لبنان تاکید کرد؛ هیچ جایی برای انکار و عقبنشینی وجود ندارد.»
در پی افزایش آمار تلفات حملات ۱۹ فروردین اسرائیل به لبنان، نواف سلام، نخست وزیر لبنان، پنجشنبه ۲۰ فروردین گفت ادارات دولتی تعطیل و پرچمها نیمهافراشته خواهند شد.
بر اساس گزارش تحلیلی خبرگزاری رویترز که پنجشنبه ۲۰ فروردین منتشر شد، اسرائیل با نادیده گرفتن فضای کاهش تنش، خود را برای «یک درگیری فرسایشی و بیانتها» آماده میکند.
ایجاد «مناطق حائل» در غزه، سوریه و جنوب لبنان، فراتر از یک تاکتیک نظامی، نشاندهنده یک چرخش راهبردی در دکترین امنیتی اسرائیل پس از وقایع هفتم اکتبر ۲۰۲۳ است. چرخشی که این کشور را از وضعیت دفاع مرزی به وضعیت «جنگ نیمهدائمی» سوق داده است.
گذار به استراتژی مهار
مقامات نظامی و دفاعی اسرائیل در گفتوگو با رویترز گفتند که استراتژی مهار برخاسته از درکی «واقعگرایانه و تلخ» از شرایط میدانی است: «پس از دو سال و نیم نبرد سنگین، اکنون برای سران این کشور روشن شده که حذف کامل ساختارهای قدرت جمهوری اسلامی، حزبالله لبنان و حماس، عملا غیرممکن است.»
ناتان براون، پژوهشگر ارشد بنیاد کارنگی، این وضعیت را چنین تحلیل میکند: «رهبران اسرائیل به این نتیجه رسیدهاند که در جنگی ابدی علیه دشمنانی گرفتار شدهاند که تنها با ارعاب، متفرق کردن و ضربات پیشدستانه میتوان آن را مدیریت کرد.»
به همین دلیل، در حالی که واشینگتن و تهران، چهارشنبه بر سر آتشبس دو هفتهای توافق کردند، اسرائیل صراحتا راه خود را جدا کرد.
دولت اسرائیل اگرچه پذیرفته حملات مستقیم به خاک ایران را متوقف کند، اما اعلام کرده است کارزار نظامیاش علیه حزبالله تحت هیچ شرایطی متوقف نخواهد شد.
ارتش این کشور هماکنون در حال پیادهسازی نقشهای است که حدود هشت درصد از خاک لبنان را تا رودخانه لیتانی، به یک منطقه جنگی خالی از سکنه تبدیل میکند.
دکترین «زمین سوخته»؛ مدل غزه در جنوب لبنان
رویترز نوشت که اسرائیل با صدور فرمان تخلیه برای صدها هزار غیرنظامی لبنانی، «تخریب سیستماتیک روستاهای شیعهنشین» را کلید زده است.
هدف، ایجاد یک «منطقه پاکسازی شده» به عمق پنج تا ۱۰ کیلومتر فرای مرزهاست تا شهرکهای اسرائیلی دیگر در تیررس مستقیم راکتها و موشکهای ضدتانک نباشند.
یک مقام ارشد نظامی اسرائیل گفت که در بازرسی از خانههای تخلیهشده، در ۹۰ درصد موارد شواهدی از انبار تسلیحات یا ستادهای عملیاتی حزبالله یافتهاند.
با همین پیشفرض، اسرائیل این خانهها را نه محل سکونت، بلکه «اهداف نظامی» تعریف کرده است.
یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، تاکید کرد روستاهای مرزی لبنان دقیقا طبق الگوی «رفح و خان یونس» با خاک یکسان خواهند شد تا هرگونه امکان بازگشت یا تهدید در آینده از بین برود.
این استراتژی یعنی «امنیت مرزها دیگر در خود مرز تامین نمیشود، بلکه در عمق خاک دشمن جستوجو میگردد».
ایجاد کمربندهای امنیتی
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در پیامهای اخیر خود با افتخار از ایجاد «کمربندهای امنیتی» یاد کرده است.
نگاهی به نقشه جدید منطقه، عمق این پیشروی را نشان میدهد.
اسرائیل هماکنون کنترل بیش از نیمی از مساحت غزه را در دست دارد و علیرغم فشارهای بینالمللی، قصدی برای عقبنشینی کامل ندارد.
در جبهه سوریه، از قلههای راهبردی جبلالشیخ (مرتفعترین نقطه حرمون) تا امتداد رودخانه یرموک، تحت نظارت و کنترل شدید نظامی اسرائیل قرار گرفته است.
در جنوب لبنان نیز، اسرائیل با ایجاد یک منطقه حائل وسیع، عملا حاکمیت دولت لبنان را بر بخش بزرگی از اراضی جنوبیاش زیر سوال برده است.
این سیاست نظامی اسرائیل با هشدارهای جدی حقوقی همراه شده است.
عران شامیر-بورر، متخصص حقوق بینالملل، هشدار میدهد که تخریب گسترده املاک غیرنظامی بدون بررسیهای دقیق حقوقی، نقض آشکار قوانین جنگی است.
با این حال، به نظر میرسد در دکترین جدید اسرائیل، ملاحظات امنیتی بر هرگونه تعهد بینالمللی ارجحیت یافته است.
فرسودگی ارتش و جامعهای بدبین
اگرچه دکترین امنیتی جدید ممکن است در کوتاهمدت از شدت حملات بکاهد، اما هزینههای پنهان آن زیاد است.
تحلیلگران نظامی هشدار میدهند مدیریت همزمان چهار جبهه فعال (لبنان، غزه، سوریه و کرانه باختری)، فشار طاقتفرسایی بر نیروی انسانی ارتش و منابع مالی وارد میکند.
از سوی دیگر، شکاف عمیقی میان دیدگاههای بینالمللی و باورهای عمومی در اسرائیل شکل گرفته است.
نظرسنجیهای جدید نشان میدهد تنها ۲۱ درصد از اسرائیلیها به امکان همزیستی مسالمتآمیز با یک دولت فلسطینی باور دارند و اکثریت جامعه، آتشبسهای فعلی را تنها «تنفسی کوتاه» پیش از دور بعدی نبرد میدانند.
در حقیقت، در غیاب یک افق سیاسی روشن، «جنگ ابدی» به واقعیت این روزهای خاورمیانه تبدیل شده است.
ژاننوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه، پنجشنبه ۲۰ فروردین حملات گسترده اسرائیل به لبنان را «به شدت» محکوم کرد.
او همچنین گفت که جمهوری اسلامی باید از حمایت از گروههایی مانند حزبالله، حماس و حوثیها دست بردارد و تنگه هرمز را باز کند.
به گفته بارو، مساله لبنان نیز باید در توافق آتشبس میان آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، گنجانده شود.
بارو افزود: «فکر نمیکنم بتوانیم از یک برنده در جنگ کنونی سخن بگوییم؛ در حال حاضر آتشبس برقرار است.»
وزیر خارجه فرانسه همچنین خواستار کنار گذاشتن برنامه دستیابی به سلاح هستهای و توقف استفاده از موشکها و پهپادها از سوی جمهوری اسلامی شد.
جورجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، نیز اعلام کرد هرگونه نقض آتشبس در خاورمیانه محکوم است و بازگشت آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز برای ایتالیا و اتحادیه اروپا «یک منفعت حیاتی» به شمار میرود.
او گفت: «ما تا یک قدمی نقطه بیبازگشت پیش رفتیم، اما اکنون با چشمانداز شکنندهای از صلح روبهرو هستیم.»
بریتانیا هم موضع مشابهی اتخاذ کرد و کییر استارمر، نخستوزیر این کشور، برای بررسی نزدیکتر تحولات، ۲۰ فروردین وارد امارات متحده عربی شد.
ایوت کوپر، وزیر خارجه بریتانیا، نیز اعلام کرد عبور کشتیها از تنگه هرمز باید بدون دریافت عوارض باشد.
او گفت: «آزادیهای بنیادین در دریاها نباید بهصورت یکجانبه لغو یا واگذار شود.»
کوپر همچنین بر حمایت از پیشنهادهای سازمان بینالمللی دریانوردی برای کشتیهای گرفتار در این آبراه تاکید کرد و خواستار گنجاندن لبنان در موضوع آتشبس شد.
این مواضع در حالی مطرح شد که جمهوری اسلامی اعلام کرده قصد دارد از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز عوارض دریافت کند.
همزمان وزارت نفت عراق تایید کرد که پس از آتشبس میان جمهوری اسلامی و آمریکا، هیچ نفتکش عراقیای از تنگه هرمز عبور نکرده است.
این وزارتخانه اعلام کرد در حال حاضر روزانه بیش از ۲۰۰ هزار بشکه نفت از طریق اقلیم کردستان به بندر جیهان ترکیه ارسال میشود.
تهدیدها در تهران و واشینگتن
محمد اکبرزاده، معاون سیاسی نیروی دریایی سپاه پاسداران، گفت درباره آینده تنگه هرمز «اتفاق نظر کامل» وجود دارد و جمهوری اسلامی «تهدید دشمن را به خودش برگردانده» است.
او با تاکید بر اینکه «از این به بعد ما تعیین میکنیم کدام کشتی از تنگه هرمز عبور کند»، گفت «یک رژیم حقوقی جدید» برای این آبراه در نظر گرفته خواهد شد.
همزمان، رییسجمهوری آمریکا هشدار داد در صورت شکست توافق با جمهوری اسلامی، حملات به ایران از سر گرفته خواهد شد.
او با اشاره به اینکه ارتش آمریکا در حال آمادهسازی برای مراحل بعدی است، نوشت: «اگر توافق اجرا نشود، تیراندازی آغاز خواهد شد؛ گستردهتر و قدرتمندتر از هر آنچه پیش از این دیده شده است.»
ترامپ در عین حال تاکید کرد توافقی حاصل شده که بر اساس آن «سلاح هستهای وجود نخواهد داشت» و تنگه هرمز «باز و امن» خواهد بود.
