در میان ایمیلهای منتشر شده از پرونده جفری اپستین، نامهای از رابرت تریورز، زیستشناس تکاملی برجسته آمریکایی، دیده میشود که خبر از ملاقات اپستین با محمود احمدینژاد، رییس دولت پیشین جمهوریاسلامی، میدهد. اما این تنها موردی نیست که نام ایران در این اسناد دیده میشود.
در این نامه که تاریخ ان ۴ فروردین ۱۳۹۷ است و در میان میلیونها سند منتشر شده از سوی وزارت دادگستری آمریکا دیده میشود، تریورز به دیداری میان اپستین و احمدینژاد اشاره کرده است.
تریورز در این نامه که خطاب به اپستین نوشته، یادآوری کرده که احمدینژاد پس از سخنرانیهای تند در مجمع عمومی سازمان ملل متحد علیه اسرائیل و صهیونیسم، در نیویورک با اپستین دیدار کرده است.
نویسنده در نامه خود تصریح کرده که اطلاعاتش درباره احمدینژاد محدود است و بخشی از آن را با جستوجوی اینترنتی به دست آورده؛ از جمله اینکه احمدینژاد از خانوادهای مستمند میآید و سابقه کار به عنوان مهندس و معلم را دارد.
او در این نامه در قالب یک پرسش غیرقطعی از اپستین پرسیده که آیا این پیشزمینه اجتماعی، نقطه اتکایی برای ارتباط میان آن دو بوده است یا نه.
تریورز در این نامه همچنین اپستین را فردی توصیف کرده که در ارتباطات سیاسی و اجتماعیاش «چندچهره» است و میتواند همزمان با شخصیتهایی از طیفهای کاملا متضاد ایدئولوژیک ارتباط داشته باشد.
تریورز در این چارچوب، دو مثال آورده است: فیدل کاسترو، رهبر کوبا، که در نگاه نویسنده نماد سوسیالیسم رادیکال است و احمدینژاد، که از نظر او نماینده اسلامگرایی رادیکال به شمار میرود.
علی اکبر جوانفکر مشاور رسانهای احمدینژاد ۱۳ بهمن در واکنش به افشای این اطلاعات نوشت: «ادعای مطرح شده در رسانهها، دایر بر ملاقات فردی به نام اپستین با دکتر احمدینژاد، کذب محض است و چنین ملاقاتی هرگز انجام نشده است. این ادعا چیزی جز خبرسازی برپایه دروغ و فریب نیست.»
به گزارش رویترز و آسوشیتدپرس، ارتش ایالات متحده روز سهشنبه ۱۴ بهمن اعلام کرد یک پهپاد ایرانی از نوع «شاهد-۱۳۹» را که به ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن در دریای عرب نزدیک میشد، هدف قرار داده و سرنگون کرده است.
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) در بیانیهای اعلام کرد این پهپاد بهطور «تهاجمی» و با «نیت نامشخص» به ناو هواپیمابر نزدیک شده و با وجود اقدامات تنشزدا از سوی نیروهای آمریکایی که در آبهای بینالمللی فعالیت میکردند، به پرواز خود ادامه داده است. به گفته سنتکام، این پهپاد در نهایت توسط یک جنگنده اف-۳۵سی نیروی دریایی آمریکا منهدم شد.
بر اساس این بیانیه، ناو هواپیمابر ابراهام لینکلن در زمان حادثه حدود ۵۰۰ مایل (۸۰۰ کیلومتر) از سواحل جنوبی ایران فاصله داشته و در این رویداد هیچیک از نیروهای آمریکایی آسیب ندیده و خسارتی به تجهیزات وارد نشده است.
یک مقام آمریکایی نیز در گفتوگو با رویترز این سرنگونی را تایید کرد و گفت پهپاد ایرانی در حال نزدیک شدن مستقیم به ناو بوده است.
سنتکام همچنین اعلام کرد که این حادثه تنها چند ساعت پس از رویدادی دیگر رخ داده که در آن نیروهای ایرانی یک کشتی تجاری با پرچم آمریکا و خدمه آمریکایی را در تنگه هرمز مورد «مزاحمت و تهدید» قرار دادند.
به گفته ارتش آمریکا، نفتکش «استینا ایمپرتیو» هنگام عبور از تنگه هرمز با نزدیک شدن دو قایق تندرو سپاه پاسداران و یک پهپاد ایرانی از نوع «مهاجر» مواجه شد؛ شناورهایی که با سرعت بالا به کشتی نزدیک شده و آن را به بازرسی و توقیف تهدید کردند.
پیشتر نیز منابع دریایی و شرکتهای امنیتی اعلام کرده بودند قایقهای تندرو ایرانی به این نفتکش دستور توقف داده بودند، اما کشتی بدون ورود به آبهای داخلی ایران و در حالی که تحت اسکورت یک ناو جنگی آمریکا بود، به مسیر خود ادامه داد.
فرماندهی مرکزی آمریکا یکشنبه ۱۱ بهمن با صدور بیانیهای هشدار داده بود که هرگونه رفتار ناایمن یا غیرحرفهای در نزدیکی نیروهای آمریکایی، شرکای منطقهای یا کشتیهای تجاری از سوی نیروهای وابسته به جمهوری اسلامی میتواند خطر برخورد، تشدید تنش و بیثباتی را افزایش دهد.
اکسیوس: تهران خواستار برگزاری نشست دوجانبه در عمان با آمریکا شد
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که آمریکا حضور نظامی خود را در منطقه افزایش داده و همزمان گفتوگوهای احتمالی میان تهران و واشینگتن در دستور کار قرار دارد؛ وضعیتی که به گفته ناظران، خطر تشدید ناخواسته تنشها در آبهای حساس منطقه را افزایش داده است.
این در حالی است که اکسیوس به نقل از دو منبع مطلع گزارش داد جمهوری اسلامی خواستار تغییر محل مذاکرات از استانبول به عمان و همچنین برگزاری آن به صورت دوجانبه، تنها با آمریکا، شده است. این در حالی است که پیشتر قرار بود نمایندگانی از چند کشور عربی و اسلامی نیز بهعنوان ناظر در مذاکرات حضور داشته باشند.
به گفته منابع اکسیوس، هدف جمهوری اسلامی از طرح دیدار دوجانبه هم به این دلیل است که گفتگو تنها حول موضوع هستهای باشد و نه موضوعات مرتبط با برنامه موشکی و منطقهای ایران.
اکسیوس به نقل از این منابع افزود اگر این خواستههای جدید به لغو گفتوگوهای روز جمعه منجر شود، ممکن است دونالد ترامپ از مسیر دیپلماتیک خارج شود و به گزینه نظامی نزدیکتر شود؛ آن هم در زمانی که آمریکا حجم گستردهای از توان نظامی را در خلیج فارس مستقر کرده است.
در همین رابطه، سخنگوی کاخ سفید، کارولین لیویت، به شبکه فاکسنیوز گفت ایالات متحده یک پهپاد ایرانی را سرنگون کرده است. او تاکید کرد که با وجود این رویداد، مذاکرات با ایران که قرار است اواخر این هفته برگزار شود، همچنان طبق برنامه در دستور کار قرار دارد.
به گزارش خبرگزاری رویترز، بازرسان ایالات متحده در حال بررسی این موضوع هستند که آیا برخی پلتفرمهای رمزارز به مقامها و نهادهای وابسته به حکومت ایران برای دور زدن تحریمهای بینالمللی کمک کردهاند یا نه. این بررسیها در شرایطی انجام میشود که حجم فعالیت رمزارزی در ایران بهطور قابل توجهی افزایش یافته است.
بر اساس برآوردهای شرکتهای تحلیل بلاکچین «تی.آر.ام لبز» (TRM Labs) و «چیینآنالیسز» (Chainalysis)، حجم تراکنشهای رمزارزی مرتبط با ایران در سال گذشته به حدود ۸ تا ۱۰ میلیارد دلار رسیده است. این افزایش ناشی از گرایش همزمان گروههای وابسته به دولت و سرمایهگذاران خرد به ارزهای دیجیتال عنوان شده است.
آری ردبورد، رییس سیاستگذاری جهانی تی.آر.ام لبز، به رویترز گفت وزارت خزانهداری آمریکا در حال بررسی این موضوع است که آیا پلتفرمهای رمزارزی به بازیگران وابسته به حکومت ایران امکان دادهاند تحریمها را دور بزنند؛ از جمله برای انتقال پول به خارج، دسترسی به ارزهای سخت یا تامین کالا. او گفت بهطور مستقیم از نگرانیهای وزارت خزانهداری در این زمینه اطلاع دارد.
سخنگوی وزارت خزانهداری آمریکا، بدون اشاره به پلتفرمهای مشخص، رویترز را به بیانیهای در ماه سپتامبر ارجاع داد که در آن از اقدامات این وزارتخانه علیه شبکههای «بانکداری سایه» حامی ایران، از جمله شبکههایی که از رمزارز برای دور زدن تحریمها استفاده میکنند، خبر داده شده بود. ردبورد نیز نام هیچ پلتفرم رمزارزی یا محل استقرار آنها را فاش نکرد.
طبق برآورد تی.آر.ام لبز فعالیت رمزارزی ایران در سال گذشته حدود ۱۰ میلیارد دلار بوده، در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۱.۴ میلیارد دلار بوده است. بر اساس اعلام چیینآنالیسز نیز کیفپولهای ایرانی در سال ۲۰۲۵ رکورد ۷.۸ میلیارد دلار دریافت رمزارز داشتهاند؛ نکتهای که افزایشی چشمگیر نسبت به ۷.۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ و ۳.۱۷ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۳ را نشان میدهد.
نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل متحد به درخواستهای رویترز برای اظهارنظر درباره این گزارش پاسخی نداد.
صندوق بینالمللی پول پیشتر هشدار داده بود که اگرچه رمزارزها هنوز سهم کوچکی از نظام مالی جهانی دارند، اما استفاده از آنها در کشورهایی با ارز ضعیف و دسترسی محدود به نظام مالی بینالمللی رو به افزایش است. ایران که عملاً از نظام مالی مبتنی بر دلار کنار گذاشته شده، طی سالهای اخیر شاهد سقوط شدید ارزش ریال بوده است. با این حال، درآمدهای نفتی همچنان اصلیترین منبع ارز خارجی کشور محسوب میشود و بنا بر برآورد اداره اطلاعات انرژی آمریکا، در سال ۲۰۲۳ به ۵۳ میلیارد دلار رسیده است.
تام کیتینگ، مدیر مرکز مالی و امنیت در اندیشکده بریتانیایی موسسه خدمات متحد سلطنتی «آر.یو.اس.آی» (RUSI)، گفت: «هرچه فشار بر اقتصاد ایران بیشتر شود، باید برای پیامدهای آن آماده بود؛ یکی از این پیامدها گسترش استفاده از رمزارز است.»
ایران طی سال گذشته با بحرانهای متعددی مواجه بوده است؛ از جمله جنگ ۱۲روزه با اسرائیل، حملات آمریکا به تاسیسات هستهای، اعتراضات گسترده ضدحکومتی و سرکوب خونین آنها. این تحولات، به گفته رویترز، باعث تهدیدهای تازه دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، به اقدام نظامی و همچنین افزایش نظارت بر جریانهای مالی ایران شده است. واشینگتن ماه گذشته میلادی تحریمهای جدیدی را علیه ایران اعمال کرد، از جمله علیه ۱۸ فرد که به گفته آمریکا بخشی از شبکههای بانکداری سایه نهادهای مالی تحریمشده ایران بودهاند.
نقش سپاه پاسداران و بانک مرکزی
رویترز مینویسد آدرسهای کیفپولهای رمزارزی بهصورت مستعار در بلاکچین ثبت میشوند و همین موضوع شناسایی هویت و محل کاربران را دشوار میکند. پژوهشگران برای برآورد فعالیت رمزارزی از دادههایی مانند ترافیک وب و آدرسهایی استفاده میکنند که از سوی کشورهایی مانند آمریکا و اسرائیل به نهادهای تحریمشده نسبت داده شدهاند.
طبق برآورد چیینآنالیسز حدود ۵۰ درصد از حجم رمزارزی ایران در سال گذشته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مرتبط بوده است؛ نهادی که نقشی کلیدی در ساختار سیاسی، نظامی و اقتصادی حکومت ایران دارد و ارتباط نزدیکی با رهبر جمهوری اسلامی دارد. در مقابل، تی.آر.ام لبز معتقد است حدود ۹۵ درصد جریانهای رمزارزی مرتبط با ایران به سرمایهگذاران خرد تعلق دارد، هرچند این شرکت اعلام کرده بیش از ۵ هزار آدرس رمزارزی مرتبط با سپاه شناسایی کرده و برآورد میکند سپاه از سال ۲۰۲۳ تاکنون حدود ۳ میلیارد دلار رمزارز جابهجا کرده است.
شرکت بریتانیایی «الپتیک» (Elliptic) نیز ماه گذشته میلادی گزارش داد بانک مرکزی ایران، که خود مشمول تحریمهای بینالمللی است، در سال ۲۰۲۵ دستکم ۵۰۷ میلیون دلار از استیبلکوین USDT خریداری کرده است؛ اقدامی که این شرکت آن را «راهبردی پیچیده برای دور زدن نظام بانکی جهانی» توصیف کرد. رویترز تاکید کرده که نتوانسته این یافتهها را بهطور مستقل راستیآزمایی کند.
شرکت تتر، صادرکننده USDT، اعلام کرده سیاست «عدمتحمل مطلق» در برابر استفاده مجرمانه از توکنهایش دارد و با نهادهای مجری قانون برای شناسایی و مسدودسازی داراییهای مرتبط با فعالیتهای غیرقانونی همکاری میکند.
اندرو فیرمن، رییس اطلاعات امنیت ملی چیینآنالیسز، گفت حتی در صورت شناسایی یا تحریم یک کیفپول رمزارزی، مالکان آن میتوانند بهراحتی کیفپولهای جدید ایجاد کنند؛ موضوعی که کار مقامهای آمریکایی را بسیار دشوار میکند. تام کیتینگ نیز این روند را «بازی موش و گربه پرسرعت» توصیف کرد که نیازمند منابع گسترده است.
کاربران عادی و صرافیهای داخلی
به گفته پژوهشگران، شهروندان عادی ایران نیز به دلیل کاهش شدید ارزش ریال به رمزارز روی آوردهاند. فعالیت رمزارزی در دورههای بیثباتی اجتماعی و ژئوپولیتیک سال گذشته، بهویژه در جریان اعتراضات، افزایش یافت تا زمانی که دولت در ۱۸ دی ماه اینترنت را قطع کرد.
نوبیتکس، بزرگترین صرافی رمزارزی ایران، به رویترز گفت حدود ۱۵ میلیون نفر در ایران بهنوعی با رمزارزها درگیر هستند یا از آنها استفاده میکنند. این صرافی اعلام کرد ۱۱ میلیون مشتری دارد و بخش عمده فعالیتها مربوط به سرمایهگذاران خرد است. نوبیتکس تاکید کرد برای بسیاری از کاربران، رمزارزها نقش «ذخیره ارزش» در برابر افت مداوم پول ملی را ایفا میکنند.
پژوهشگران شرکت سنگاپوری «نانسن» (Nansen) نیز گزارش دادند برخی ایرانیان در سال ۲۰۲۵ داراییهای خود را از نوبیتکس خارج کرده و به صرافیهای بینالمللی منتقل کردهاند. به گفته این شرکت، دادهها نشان میدهد رمزارز در ایران بهتدریج به مسیری ساختاری برای خروج سرمایه تبدیل شده است.
نوبیتکس در واکنش اعلام کرد برخی کاربران ممکن است برای احتیاط و ارزیابی شرایط، داراییهای خود را به کیفپولهای شخصی منتقل کرده باشند و این صرافی همچنان با نظارت دقیق بر تراکنشها تلاش میکند امنیت دارایی کاربران را حفظ کند.
سفرهای احمدی نژاد به نیویورک
احمدینژاد از مرداد ۸۴ تا تیر ۹۲ در دوران هشتساله حضورش در دولتهای نهم و دهم، در مجموع هشت بار برای شرکت و سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل به نیویورک سفر کرد.
نخستین سفر او با طرح ادعای «هاله نور» به یکی از جنجالیترین رویدادهای دولت او تبدیل شد. در آخرین سفر نیز همراه بردن هیاتی حدود ۱۲۰ نفره، که گفته میشد پسر، عروس و مادر عروس او هم در میانشان بودهاند، واکنشها و انتقادهای گستردهای برانگیخت.
علیرضا اتحادیه در اسناد اپستین
در دور پیشین انتشار اسناد مربوط به اپستین، نام یک ایرانی دیگر هم در میان مکاتبات او توجه رسانهها را به خود جلب کرد، علیرضا اتحادیه، تاجر ایرانی و مدیرعامل شرکت فروش جتهای شخصی فریاستریم.
به نظر میرسد شکلگیری ارتباط این دو پیش از هر چیز به دلیل استفاده اپستین از سرویس جتهای اختصاصی اتحادیه بوده است.
این دو بارها در فاصله سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸ با یکدیگر مکاتبه داشتهاند. موضوع مکاتبات اولیه بیشتر مربوط به هماهنگی پروازهای اختصاصی برای اپستین و مهمانان او بوده است. اما به مرور زمان مکاتبات این دو حول موضوعات مرتبط با ایران ادامه پیدا کرده است.
این مکاتبات شامل تبادل تحلیل و اطلاعات سیاسی درباره وضعیت داخلی ایران و سیاستهای آمریکا در قبال تهران نیز هست.
در خرداد ۱۳۹۶، (مه ۲۰۱۷) اتحادیه بخشهایی از گزارشی از نیویورکتایمز را برای اپستین ارسال کرده که به سخنرانی دونالد ترامپ، رییسجمهوری وقت آمریکا درباره ایران، تلاش او برای نزدیکی به کشورهای سنیمذهب منطقه بهویژه عربستان سعودی، و واکنشهای اجتماعی در ایران پس از شکست ابراهیم رییسی، رییس دولت سیزدهم پرداخته است.
در بخشی از این گزارش، نقلقولی از فاضل میبدی، فعال سیاسی، آمده که به چالشهای حسن روحانی، رییس دولتهای یازدهم و دوازدهم برای گسترش آزادیهای اجتماعی و شکستن انحصار تندروها بر رسانههایی مانند صداوسیما اشاره دارد.
اپستین در پاسخ به این ایمیل نوشته است: «به تو گفته بودم این اتفاق میافتد. قبل از آنکه اوضاع بهتر شود، بسیار بدتر خواهد شد.»
یک سال بعد از این ایمیل، ترامپ از توافق برجام خارج شد.
در ایمیلی مربوط به تیر ۱۳۹۷ (ژوئیه ۲۰۱۸)، لحن مکاتبات بین این دو تغییر کرده است. اینبار اپستین با درخواست اطلاعات فنی درباره یک جت بیزینس بویینگ وارد گفتوگو شده و از اتحادیه جزئیات فنی و برنامه بررسیهای دورهای هواپیما را میخواهد.
او در همان پیام، به اظهارات ترامپ درباره تمایل به توافق با ایران اشاره کرده و این رویکرد را «دیوانگی» توصیف کرده است.
اتحادیه در پاسخ به او نوشته است: «بیایید دوستیمان را حفظ کنیم و درباره سیاست حرف بزنیم. تو دنبال اطلاعات مفتی هستی و من دیگر مفتی اطلاعات نمیدهم.»
در ادامه مکاتبات، زمانی که اپستین درباره فروش جت پرسوجو میکند، اتحادیه پاسخ میدهد پیشنهاد دیگری دریافت شده و احتمال پذیرش همان پیشنهاد وجود دارد.
دیگر ارتباطات اپستین با ایران
در روزهای اخیر تصویری از متن یک کتاب در شبکههای اجتماعی با عنوان ارتباط اپستین با فروش سلاح به جمهوری اسلامی در دوره جنگ ایران و عراق منتشر شده است.
این تصویر صفحه ۲۰ و ۲۱ جلد دوم کتاب «یک ملت تحت اخاذی» است که در سال ۲۰۲۲ منتشر شده است.
بر اساس آنچه در این کتاب آمده است ارتباطات اپستین با ایران، نه به سالهای پایانی زندگی او، بلکه عمدتا به دهههای ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ و فعالیتهای پنهان در حوزه تجارت اسلحه، پولشویی و شبکههای اطلاعاتی بازمیگردد؛ دورهای که همزمان با جنگ ایران و عراق و پروندههای محرمانهای مانند ایران-کنترا بوده است.
بر اساس اظهارات استیون هافنبرگ، که از نزدیکان و همکاران پیشین اپستین بوده، او در اوایل دهه ۱۹۸۰ تحت آموزشهای سر داگلاس لیس قرار گرفت؛ فردی که هافنبرگ از او بهعنوان مربی اپستین در حوزه قاچاق اسلحه، ایجاد شرکتهای پوششی و پولشویی نام میبرد.
هافنبرگ گفته است که تا سال ۱۹۸۳، اپستین بهطور مستقیم در فروش تسلیحات چینی به ایران از طریق شرکت دولتی نورینکو مشارکت داشته است؛ معاملاتی که در اوج جنگ ایران و عراق انجام میشد.
عملیات موازی با ایران-کنترا و نقش بانک BCCI
به گفته هافنبرگ، این فعالیتها در قالب یک عملیات «موازی» با پرونده ایران-کنترا پیش میرفت؛ عملیاتی که در آن اپستین، داگلاس لیس و عدنان خاشقجی، دلال مشهور تسلیحات سعودی، با یکدیگر همکاری داشتند.
بنا بر این روایت، تامین مالی و انتقال پول در این معاملات بهشدت متکی بر خدمات بانک BCCI بوده؛ بانکی که بعدها به دلیل نقش گسترده در پولشویی، تامین مالی عملیات مخفی و ارتباط با دستگاههای اطلاعاتی چند کشور، منحل شد.
ارتباط با شبکههای اطلاعاتی اسرائیل
در روایتی دیگر، آری بن-مناشه، افسر پیشین اطلاعاتی اسرائیل، فاش کرده است که رابرت ماکسول، غول رسانهای بریتانیایی-چکتبار و مالک امپراتوری مطبوعاتی میرور گروپ، قصد داشته اپستین را در انتقال و فروش تجهیزات نظامی و تسلیحات از اسرائیل به ایران، در چارچوب عملیاتهای اطلاعاتی، درگیر کند.
به گفته بن-مناشه، اپستین در آن دوره بهطور مکرر در دفتر ماکسول در لندن حضور داشته و با این شبکه ارتباط نزدیک برقرار کرده بود؛ ارتباطی که در اسناد و روایتهای بعدی نیز تکرار شده است.
ملک مرتبط با ایران در قلب منهتن
در حوزه املاک نیز نام اپستین با ایران گره خورده است.
بر اساس اسناد موجود، او از سال ۱۹۹۲ عمارتی در خیابان ۶۹ شرقی منهتن را اجاره کرد که پیش از آن محل اقامت سرکنسول ایران در نیویورک بود.
این ملک که از آن بهعنوان «قلعهای کوچک» یاد شده، پس از انقلاب ۱۳۵۷ و قطع روابط دیپلماتیک میان ایران و آمریکا، در سال ۱۹۸۰ از سوی دولت آمریکا مصادره شد.
وزارت امور خارجه آمریکا، در دوره وزارت جیمز بیکر، این ساختمان را با اجاره ماهانه ۱۵ هزار دلار در اختیار اپستین قرار داد. بعدها وزارت خارجه آمریکا از اپستین به خاطر اجاره این عمارت به دیگران به قیمت ۲۰ هراز دلار در ماه شکایت کرد.
