روزنامه وال‌استریت ژورنال، در یادداشتی به بررسی دلایل و زمینه‌های موضع‌گیری‌هایی از دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، در حوزه سیاست خارجی پرداخته که پس از نزدیک به شش سال حضور در کاخ سفید و بیش از یک دهه قرار داشتن در مرکز سیاست آمریکا، همچنان می‌تواند جهان را غافلگیر کند.
به‌نوشته والتر راسل مید، نویسنده یادداشتی که دوشنبه ۲۰ مهر منتشر شد، ترامپ تنها در هفته گذشته احتمال حملات جدید به ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره را مطرح کرد، از خرید گازوئیل روسیه از سوی آمریکا خبر داد و در پی آن مقام‌های آمریکایی به اروپایی‌ها درباره احتمال قطع ارسال تسلیحات هشدار دادند، و یک «آتش‌بس انرژی» میان روسیه و اوکراین اعلام کرد که ظاهرا کی‌یف را غافلگیر کرد.
ترامپ همچنین به‌طور علنی احتمال ازسرگیری عملیات نظامی علیه حوثی‌های یمن را مطرح کرد و خواستار کناره‌گیری ولودیمیر زلنسکی، رییس‌جمهوری اوکراین، شد.
به‌‌نظر نویسنده موج تازه فعالیت‌های دیپلماتیک ترامپ بازتاب‌دهنده باورهای او درباره ایران، روسیه، اهمیت انرژی و کم‌اهمیت بودن اروپا در محاسبات راهبردی اوست.
ایران و جایگاه انرژی در سیاست خارجی ترامپ
والتر راسل مید سپس به ارزیابی نظر ترامپ درباره جمهوری اسلامی پرداخته و نوشته او از دهه ۱۹۸۰ ایران را تهدیدی علیه ایالات متحده می‌دانسته و معتقد است دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای یا تسلط این کشور بر منابع انرژی خلیج فارس، منافع آمریکا را به خطر می‌اندازد.
او همچنین باور دارد که سوخت‌های فسیلی همچنان یکی از عناصر اصلی قدرت اقتصادی و ژئوپلیتیکی خواهند بود و می‌خواهد ایالات متحده نقش مسلط را در منطقه خلیج فارس ایفا کند.
در مورد روسیه نیز ترامپ معتقد است واشینگتن و مسکو منافع مشترکی دارند؛ از جمله جلوگیری از تبدیل شدن روسیه به شریک زیردست چین، مقابله با افراط‌گرایی اسلام‌گرای سنی و مدیریت جایگاه دو کشور به‌عنوان تولیدکنندگان بزرگ انرژی.
ترامپ و ولادیمیر پوتین همچنین در تحقیر آنچه هر دو «خودکشی تمدنی» لیبرال‌های اروپایی معاصر می‌دانند، اشتراک نظر دارند.
بر اساس این دیدگاه، روابط واشینگتن و مسکو نباید بر سر مسائلی مانند بلندپروازی‌های ملی‌گرایانه اوکراین یا اعتراض‌های حامیان لیبرال این کشور در اروپا دچار اختلاف شود.
شکاف میان جنگ‌طلبان و مخالفان مداخله نظامی در ائتلاف ترامپ
به‌نوشته والتر راسل مید ترامپ می‌داند که ائتلاف سیاسی حامی او به دو جناح تقسیم شده است: گروهی که طرفدار سیاست خارجی سخت‌گیرانه و مداخله‌جویانه هستند و گروهی که خواهان محدود کردن مداخلات خارجی آمریکا هستند.
جناح تندرو خواستار اتخاذ سیاست‌های سخت‌گیرانه علیه روسیه و جمهوری اسلامی است. در مقابل، جناح مخالف مداخله نظامی می‌خواهد آمریکا روابط خود را با مسکو بهبود بخشد و از خاورمیانه فاصله بگیرد.
ترامپ تلاش کرده است با دنبال کردن سیاستی دوگانه، میان تمایلات شخصی خود و خواسته‌های پایگاه سیاسی‌اش سازگاری ایجاد کند.
او بدون آنکه تمام خواسته‌های هیچ‌یک از دو جناح را برآورده کند، به‌طور کلی در سیاست مربوط به ایران نفوذ بیشتری به تندروها داده و در سیاست مربوط به روسیه، ملاحظات جناح مخالف مداخله نظامی را بیشتر در نظر گرفته است.
به باور نویسنده، اکنون که ترامپ احتمال طولانی‌تر و پیچیده‌تر شدن جنگ در خاورمیانه را بررسی می‌کند، می‌خواهد با تلاش جدی‌تر برای گسترش روابط با مسکو، متحدان مخالف مداخله نظامی خود را راضی نگه دارد.
اینکه او می‌تواند دیپلماسی خود با روسیه را در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای به‌عنوان تلاشی برای تامین سوخت ارزان‌تر معرفی کند، مزیت دیگری برای او محسوب می‌شود.
نارضایتی افکار عمومی از جنگ ایران و نزدیکی به روسیه
نویسنده یادداشت در عین تایید کرده هرچقدر هم که این ترکیب سیاست‌ها از نگاه کاخ سفید منطقی به نظر برسد، افکار عمومی آمریکا از جنگ ایران و افزایش قیمت سوخت ناشی از آن رضایت ندارد و با امتیاز دادن به روسیه نیز موافق نیست.
تکیه بر تندروها در خلیج فارس و جلب رضایت مخالفان مداخله نظامی در موضوع روسیه، ممکن است هزینه‌های سیاسی را میان جناح‌های مختلف ائتلاف ترامپ تقسیم کند؛ اما بر اساس نظرسنجی‌ها، این ائتلاف در حال کوچک‌تر شدن است.
به نظر می‌رسد ریاست‌جمهوری ترامپ وارد مرحله تازه‌ای شده که احتمالا از نگاه خود او چندان رضایت‌بخش نخواهد بود.
آنچه در نهایت ائتلاف پرتنش جنبش «آمریکا را دوباره عظیم کنیم» یا ماگا را در کنار یکدیگر نگه می‌دارد، بیش از آنکه یک ایدئولوژی مشترک باشد، ایمان به شخص ترامپ است.
انتظارات بزرگ حامیان ترامپ
به‌گفته والتر راسل مید از نگاه طرفداران ترامپ، او می‌تواند مرزهای آمریکا را ببندد و دولت‌های ضدآمریکایی را در سراسر نیمکره غربی از میان بردارد. او می‌تواند:
نویسنده سپس تاکید کرده است که از نگاه این حامیان، روش‌های ترامپ ممکن است گاهی عجیب یا حتی ناخوشایند به نظر برسد، اما هیچ‌کس دیگری قادر نیست دستاوردهایی مشابه او داشته باشد. برای زنده نگه داشتن این باور، ترامپ باید توجه آمریکایی‌ها و جهان را همچنان بر نمایش سیاسی خود متمرکز نگه دارد. او همچنین باید فاصله میان وعده‌های درخشان و نتایجی را که ناگزیر تا اندازه‌ای ناامیدکننده خواهند بود، به حداقل برساند.
جنگ‌ها؛ فرصتی برای نمایش قدرت و خطری برای اعتبار ترامپ
جنگ‌ها انجام وظیفه نخست، یعنی جلب توجه عمومی، را آسان‌تر می‌کنند، اما تحقق وعده‌ها را دشوارتر می‌سازند. درگیری‌های نظامی می‌توانند نمایش‌هایی پرکشش ایجاد کنند و کمتر کسی این موضوع را بهتر از ترامپ درک می‌کند.
اما جنگ‌ها به‌راحتی با تبلیغات سیاسی قابل مدیریت نیستند.
با وجود تلاش‌های رییس‌جمهوری آمریکا، جنگ روسیه و اوکراین همچنان در حال تشدید است. همچنین برخلاف ادعاهای ترامپ درباره ضعف و ناتوانی حکومت ایران، قیمت بنزین و گازوئیل همچنان بالاست و گزارش‌هایی درباره آسیب‌پذیری پایگاه‌های نظامی آمریکا در خلیج فارس در برابر موشک‌های جمهوری اسلامی منتشر می‌شود.
به‌نوشته والتر راسل مید حامیان ترامپ به‌تدریج از خود می‌پرسند: پس آن قدرت خارق‌العاده‌ای که وعده داده شده بود، کجاست؟
سرخوردگی به‌آرامی آغاز می‌شود، اما می‌تواند به‌سرعت گسترش پیدا کند.
دشوارترین سال‌های احتمالی دوران سیاسی ترامپ
در شرایطی که نظرسنجی‌ها از انتخابات میان‌دوره‌ای دشوار برای جمهوری‌خواهان حکایت دارند، نگرانی درباره تبدیل شدن ترامپ به رییس‌جمهوری با نفوذ سیاسی محدود افزایش یافته و نرخ بهره و تورم نیز بر رأی‌دهندگان فشار وارد می‌کند، او ممکن است با دشوارترین سال‌های دوران طولانی فعالیت سیاسی خود روبهرو شود.
از نظر نویسنده، این مبارزه می‌تواند برای ترامپ بسیار تنهایی‌آور باشد. نه‌تنها دشمنان آمریکا خواهان شکست او هستند، بلکه بسیاری از متحدان این کشور نیز چنین خواسته‌ای دارند.
سیاست خارجی مبتنی بر «شوک و بهت» این امید را برای ترامپ ایجاد می‌کند که بتواند با دستیابی به موفقیت‌های غیرمنتظره، موقعیت سیاسی خود را تقویت کند. جهان باید خود را برای شوک‌های بیشتری از سوی ترامپ آماده کند. او انگیزه‌ای برای آرام کردن اوضاع ندارد.
هاآرتص از تلاش نتانیاهو برای جلب موافقت عربستان با پیوستن اسرائیل به جنگ علیه حوثی‌ها و مخالفت بن‌سلمان خبر داد. همزمان، آسوشیتدپرس گزارش داد ریاض تحقیقاتی را درباره ناکامی پدافند هوایی خود در رهگیری حملات مرگبار موشکی و پهپادی حوثی‌ها آغاز کرده است.
این روزنامه اسرائیلی منتقد نتانیاهو، دوشنبه ۲۰ مهر به نقل از یک منبع دیپلماتیک نوشت بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، می‌کوشد با میانجیگری آمریکا موافقت ریاض را برای مشارکت در عملیات علیه حوثی‌های یمن به دست آورد.
به گفته این منبع، محمد بن‌سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، به‌دلیل نگرانی از واکنش منفی افکار عمومی کشورش، با مشارکت نظامی اسرائیل مخالف است.
منبع دیگری که از این موضوع اطلاع دارد، به هاآرتص گفت نتانیاهو با این تلاش‌ها، تقویت روابط با ریاض و هموار کردن راه برای توافق عادی‌سازی روابط دو کشور در آینده را نیز دنبال می‌کند.
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، در ماه‌های اخیر برای عادی‌سازی روابط عربستان و اسرائیل در چارچوب توافق‌های ابراهیم تلاش کرده است، اما موضع رسمی ریاض این است که چنین توافقی تنها پس از پیشرفت چشمگیر در مسیر تشکیل کشور فلسطین امکان‌پذیر خواهد بود.
همزمان، آسوشیتدپرس به نقل از دو مقام منطقه‌ای گزارش داد عربستان سعودی تحقیقاتی را برای روشن شدن دلایل ناکامی پدافند هوایی خود در رهگیری موج حملات موشکی و پهپادی حوثی‌ها آغاز کرده است.
این بررسی‌ها حمله به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد ریاض را نیز در بر می‌گیرد؛ حمله‌ای که ۱۸ مهر دست‌کم ۱۳ کشته و ۳۰۹ زخمی بر جا گذاشت. این دو مقام به‌دلیل نداشتن مجوز برای اظهارنظر علنی، نخواستند نامشان فاش شود.
به گفته این مقام‌ها، یافته‌های اولیه نشان می‌دهد حوثی‌ها ابتدا چند پهپاد شلیک کردند تا مسیر را برای رسیدن ترکیبی از موشک‌های کروز و بالستیک به فرودگاه ریاض باز کنند.
یکی از این منابع گفت تحقیق همچنین به دنبال روشن کردن این موضوع است که چرا سامانه‌های پدافندی زودتر هشدار ندادند، در حالی که موشک‌ها و پهپادها برای رسیدن به ریاض بیش از هزار کیلومتر پیموده بودند.
آسوشیتدپرس نوشت حوثی‌ها موشک‌های بالستیک و سامانه‌های پیشرفته‌ای در اختیار دارند که به کلاهک‌های دارای قابلیت تغییر مسیر هنگام پرواز مجهزند و مقابله با آن‌ها برای موشک‌های رهگیر پاتریوت و دیگر سامانه‌های دفاعی عربستان دشوار است.
ائتلاف به رهبری عربستان نیز اعلام کرد دوشنبه ۲۰ مهر در دو نوبت، موشک‌های بالستیک شلیک‌شده از سوی حوثی‌ها به سمت ریاض را رهگیری و منهدم کرده است.
فشار حملات و درخواست کمک از متحدان
حملات اخیر، فرودگاه‌ها و زیرساخت‌های عربستان را زیر فشار گذاشته است. پس از حمله مرگبار ۱۸ مهر، حمله دیگری به فرودگاه ریاض در ۱۹ مهر یک کشته و ۱۱ زخمی داشت. حوثی‌ها در همان روز از هدف قرار دادن فرودگاه دمام و دو تاسیسات آرامکو خبر دادند و مقام‌های هوانوردی عربستان، حمله به فرودگاه دمام را تایید کردند.
ریاض پیش‌تر خواهان حمایت نظامی مستقیم آمریکا علیه حوثی‌ها شده بود. اکسیوس ۲۰ شهریور گزارش داد بن‌سلمان در دو تماس تلفنی از ترامپ خواست این گروه را هدف قرار دهد، اما رییس‌جمهوری آمریکا درخواست او را رد کرد.
رویترز ۱۰ مهر از ارائه اطلاعات مربوط به هدف‌گیری و حضور مشاوران نظامی آمریکایی برای پشتیبانی از عملیات عربستان خبر داد. ترامپ سپس ۱۸ مهر گفت احتمال پیوستن آمریکا به حملات عربستان علیه حوثی‌ها را بررسی می‌کند.
عربستان برای تقویت پدافند خود به کشورهای دیگر نیز متوسل شده است. آسوشیتدپرس ۲۶ شهریور، همزمان با گزارش کاهش ذخایر موشک‌های رهگیر عربستان، خبر داد ریاض از فرانسه، بریتانیا، پاکستان و مصر درخواست اعزام تجهیزات و نیروهای پدافند هوایی کرده است.
بریتانیا با درخواست سوخت‌رسانی هوایی دفاعی در دوره‌ای محدود موافقت کرد. فابین ماندون، رییس ستاد نیروهای مسلح فرانسه، نیز ۱۶ مهر گفت پاریس و ریاض گزینه‌های استفاده از توان نظامی فرانسه برای حفاظت از پایانه نفتی ینبع را بررسی می‌کنند.
بلومبرگ گزارش داد با تشدید حملات جمهوری اسلامی در اطراف تنگه هرمز، شمار فزاینده‌ای از ابرنفتکش‌های بدون بار از حرکت به‌سوی خلیج فارس منصرف می‌شوند. این روند می‌تواند انتقال نفت در نزدیکی بندر فجیره و تداوم صادرات منطقه را مختل کند.
این خبرگزاری دوشنبه ۲۰ مهر، با استناد به داده‌های رهگیری نفتکش‌ها، نوشت دست‌کم ۱۰ نفتکش بسیار بزرگ حمل نفت خام و چند نفتکش از رده سوئزمکس که به‌سوی بندر فجیره در امارات متحده عربی حرکت می‌کردند، در روزهای اخیر متوقف شده‌اند یا مسیر خود را برگردانده‌اند.
نفتکش‌های رده سوئزمکس حدود یک میلیون بشکه نفت گنجایش دارند.
بلومبرگ نوشت کشتی‌های دیگر همچنان به‌سوی منطقه حرکت می‌کنند، اما عقب‌نشینی این نفتکش‌ها در میانه حملات تقریبا روزانه در اطراف تنگه هرمز، نگرانی درباره تداوم جریان نفت را افزایش داده است. برخی از این حملات در نزدیکی خود فجیره رخ داده‌اند.
فجیره اغلب مقصد میانی اعلام‌شده کشتی‌هایی است که برای دریافت محموله راهی دریای عمان هستند یا قصد ورود به خلیج فارس را دارند. به همین دلیل، شمار نفتکش‌های عازم این بندر، شاخصی برای سنجش تمایل شرکت‌های کشتیرانی به نزدیک شدن به تنگه هرمز است.
تهدید انتقال کشتی‌به‌کشتی نفت
به نوشته بلومبرگ، تغییر مسیر ابرنفتکش‌ها راهکاری را تهدید می‌کند که به احیای صادرات نفت خلیج فارس و نزدیک شدن آن به سطح پیش از جنگ کمک کرده است.
در این روش، نفتکش‌های بزرگ در نزدیکی فجیره و آب‌های عمان، بیرون از تنگه هرمز، منتظر می‌مانند. نفتکش‌های دیگری مسیر پرخطر عبور از تنگه را طی می‌کنند و نفت را از خلیج فارس به این کشتی‌ها می‌رسانند تا محموله به‌سوی خریداران حمل شود.
این ساز و کار به حضور مستمر نفتکش‌های دریافت‌کننده وابسته است. کاهش شمار این کشتی‌ها می‌تواند سبب کند شدن انتقال نفت شود و نفتکش‌های فعال در مسیر رفت‌وبرگشت از تنگه را برای تخلیه محموله بیشتر معطل نگه دارد، آن هم در شرایطی که همین حالا نیز نفتکش کافی در دسترس نیست.
این عقب‌نشینی با وجود درآمد بالای حمل نفت رخ می‌دهد. بلومبرگ نوشت کمبود جهانی نفتکش هزینه‌ها را چنان افزایش داده که اکنون اجاره یک کشتی برای حمل نفت از آمریکا به چین، بیش از پرتاب یک موشک به فضا هزینه دارد.
حملات پی‌درپی به نفتکش‌ها
مرکز مشترک اطلاعات دریایی ۱۲ مهر از ثبت چهار حمله به نفتکش‌ها در بخش عمانی تنگه هرمز، در فاصله ۹ تا ۱۲ مهر، خبر داد.
بر اساس گزارش این مرکز، آتش‌سوزی در یکی از نفتکش‌ها به تخلیه خدمه انجامید. در موردی دیگر، ورود پهپاد از دودکش به موتورخانه باعث آتش‌سوزی محدود و قطع موقت برق شد. دو نفتکش نیز هنگام خروج از تنگه هدف قرار گرفتند و یکی برق و دیگری نیروی محرکه خود را از دست داد.
این مرکز سطح تهدید را همچنان «شدید» ارزیابی کرد و از ادامه رصد کشتی‌های تجاری، پرواز پهپادها و تماس‌های رادیویی سپاه پاسداران خبر داد.
نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس نیز ۹ مهر، «الرویس»، «سینباد» و «مرسین پروسپریتی» را سه نفتکش هدف‌گرفته‌شده معرفی کرد که مالک یا اجاره‌کننده اماراتی داشتند. به گفته این نهاد، هر سه کشتی در دو ماه پیش از حملات، بارها از تنگه هرمز عبور کرده بودند.
پیش‌تر، سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا هشتم مهر از اصابت پرتابه‌ای ناشناس به سمت راست یک نفتکش در تنگه هرمز در روز هفتم مهر خبر داده بود.
احیای صادرات در معرض اختلال
افزایش نگرانی درباره امنیت نفتکش‌ها پس از بهبود نسبی صادرات نفت منطقه رخ می‌دهد. رویترز ششم مهر، با استناد به داده‌های کپلر، از افزایش صادرات نفت خام تولیدکنندگان عمده خاورمیانه به روزانه ۱۲ میلیون و ۸۰۰ هزار بشکه در سپتامبر، از ۱۰ شهریور تا هشتم مهر، خبر داده بود.
این رشد با افزایش محموله‌های عربستان سعودی و امارات و بهبود انتقال نفت از هرمز همراه بود. بر اساس همان گزارش، در هفته پیش از انتشار آن، ۱۹ ابرنفتکش در مجموع ۳۸ میلیون بشکه نفت عربستان را از تنگه خارج کردند.
با این حال، مجموع صادرات کشورهای مورد بررسی همچنان حدود شش میلیون بشکه در روز کمتر از سطح پیش از جنگ بود. آمار رهگیری نیز کشتی‌هایی را که هنگام عبور فرستنده شناسایی خود را خاموش کرده بودند، در بر نمی‌گرفت.
نخست‌وزیر بریتانیا گفت طرح حمله به پایگاه فرفورد به احتمال بسیار زیاد در ایران هماهنگ شده بود. وزیران خارجه ۲۹ کشور نیز در بیانیه‌ای ارزیابی لندن درباره دخالت جمهوری اسلامی در این رویداد را پذیرفتند. همزمان، بریتانیا دو ایرانی را به اتهام فعالیت‌های خصمانه تحریم کرد.
اندی برنهام دوشنبه ۲۰ مهر، در سخنانی در مجلس عوام بریتانیا، گفت: «طرح حمله به پایگاه فرفورد نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا تقریبا به‌طور قطع به دستور سپاه پاسداران ایران برنامه‌ریزی شده بود.»
همزمان با صحبت‌های برنهام، وزیران خارجه ۲۹ کشور، از جمله بریتانیا، آمریکا، فرانسه، آلمان، کانادا و استرالیا، در بیانیه‌ای مشترک از ارزیابی لندن درباره دخالت جمهوری اسلامی در رویداد پنج مهر در این پایگاه حمایت کردند.
بر اساس این بیانیه، بریتانیا به این نتیجه رسیده است که پرونده فرفورد نشان‌دهنده تداوم تمایل سپاه پاسداران به انجام فعالیت‌های خصمانه در خارج از مرزهای ایران، از طریق شبکه‌های مخفی و عوامل نیابتی است. در بیانیه، جزییات شواهد مبنای این ارزیابی ارائه نشده است.
امضاکنندگان بیانیه با اشاره به حادثه پنجم مهر در پایگاه نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا در فیرفورد، ارزیابی دولت بریتانیا درباره نقش داشتن ایران در این حادثه را تایید کردند.
در این بیانیه آمده است بریتانیا به این نتیجه رسیده که حادثه فیرفورد نشان‌دهنده تداوم آمادگی سپاه پاسداران برای انجام فعالیت‌های خصمانه در خارج از مرزهای ایران، از طریق شبکه‌های مخفی و عوامل نیابتی است.
این کشورها همچنین به موج اخیر حملات در اروپا علیه جوامع یهودی، روزنامه‌نگاران ایرانی و منافع آمریکا اشاره کردند که گروه «حرکت اصحاب الیمین الاسلامیه» (HAYI) مسئولیت آن‌ها را بر عهده گرفته است.
امضاکنندگان بیانیه تاکید کردند هرگونه تلاش جمهوری اسلامی برای تهدید، ارعاب، آزار یا آسیب رساندن به افراد در قلمرو این کشورها غیرقابل قبول است.
آن‌ها هشدار دادند برای شناسایی، تحقیق، مختل کردن و پیگرد قضایی عاملان اقدامات خصمانه به نمایندگی از ایران یا هر کشور دیگری اقدام خواهند کرد و در زمینه حفاظت از حاکمیت ملی، تقویت هماهنگی‌های بین‌المللی و پاسخ‌گو کردن عاملان این اقدامات متحد خواهند ماند.
فرفورد از پایگاه‌های اصلی مورد استفاده آمریکا برای حملات هوایی به ایران بود. تحقیقات پرونده فرفورد از پنج مهر و با بازداشت پنج مرد بریتانیایی در نزدیکی این پایگاه آغاز شد. پلیس در بازرسی از سه ون، بنزین پیدا کرد، اما هیچ بمب دست‌سازی کشف نشد.
پس از انتشار این بیانیه، سفیر جمهوری اسلامی در لندن، فراخوانده شدن از سوی دولت بریتانیا را تایید کرد و در گفت‌وگو با خبرگزاری دولتی ایرنا، اعلام کرد در این دیدار هرگونه نقش تهران در حادثه فرفورد را رد کرده است. او همچنین گفت از دولت بریتانیا خواسته است مدارک خود در این باره را ارائه کند.
پس از بازداشت یک شهروند ایرانی‌ـ‌بریتانیایی در ۹ مهر، پلیس بریتانیا روز ۱۴ مهر نیز مردی ۲۲ ساله را به‌عنوان هفتمین مظنون پرونده در لندن بازداشت کرد. جمهوری اسلامی پیش‌تر دخالت در این پرونده را رد کرده بود.
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، ۱۳ مهر خروج بمب‌افکن‌های آمریکایی از فرفورد را به تهدیدهای امنیتی مرتبط دانست و گفت این جابه‌جایی اتفاقی نبوده است.
اکسیوس نیز به نقل از مقام‌های آمریکایی، دریافت اطلاعات درباره احتمال حمله پهپادی جمهوری اسلامی را دلیل خروج ۱۲ بمب‌افکن بی۱ از این پایگاه اعلام کرد.
تحریم دو ایرانی و احضار سفیر جمهوری اسلامی
وزارت خارجه بریتانیا در بیانیه‌ای جداگانه اعلام کرد روح‌الله بازقندی و علیرضا (شهرام) تمرزاده را به‌دلیل نقش در تسهیل یا انجام فعالیت‌های خصمانه به نمایندگی از حکومت ایران تحریم کرده است. هر دو از ۲۰ مهر مشمول مسدودشدن دارایی‌ها، ممنوعیت سفر و محرومیت از مدیریت شرکت‌ها شده‌اند.
این وزارتخانه بازقندی را رییس عملیات ضدجاسوسی سپاه پاسداران معرفی کرد. بر اساس دلایل اعلام‌شده برای تحریم او، دولت بریتانیا دلایل معقولی برای ظن به مشارکتش در برنامه‌ریزی یا اجرای عملیات جاسوسی برای حکومت ایران دارد.
لندن همچنین بازقندی را به نقش‌آفرینی در تهدید به حمله، طراحی یا اجرای حملات علیه افراد و دارایی‌ها در بریتانیا یا دیگر کشورهای خارج از ایران مظنون می‌داند.
وزارت خارجه بریتانیا همچنین تمرزاده را به‌عنوان تسهیل‌کننده فعالیت‌های شبکه تبهکاری زیندشتی معرفی کرده که در چند توطئه علیه مخالفان حکومت ایران نقش داشته است. بریتانیا پیش‌تر شبکه زیندشتی را به دلیل مشارکت در فعالیت‌های خصمانه و بی‌ثبات‌کننده در این کشور تحریم کرده بود.
بیانیه تازه می‌گوید لندن دلایل معقولی برای ظن به حمایت یا کمک تمرزاده به تهدید، طراحی یا اجرای حملات علیه افراد در خارج از ایران دارد.
در بیانیه‌های منتشرشده، ارتباطی میان این دو فرد و پرونده فرفورد ذکر نشده است.
اد میلیبند، وزیر خارجه بریتانیا، تلاش‌های جمهوری اسلامی برای تضعیف امنیت کشورش و شرکای بین‌المللی آن از طریق شبکه‌های تبهکاری و گروه‌های نیابتی را غیرقابل‌قبول خواند و گفت: «بریتانیا تهدید در خاک خود را تحمل نخواهد کرد.»
میلیبند همچنین دستور احضار سفیر جمهوری اسلامی را صادر کرد. وزارت خارجه بریتانیا اعلام کرد استیون داوتی، وزیر امور خاورمیانه، در این احضار خواستار توقف فوری ارعاب، تهدید و فعالیت‌های خصمانه جمهوری اسلامی شد.
آسمان ریاض دوشنبه ۲۰ مهر، پس از حملات مرگبار حوثی‌های مورد حمایت جمهوری اسلامی به فرودگاه این شهر، عمدتا خالی از هواپیما بود. شرکت تحلیل هوانوردی «سیریوم» پیش‌بینی کرد حدود ۶۰ درصد پروازهای برنامه‌ریزی‌شده فرودگاه ریاض در این روز لغو شوند.
به گزارش خبرگزاری رویترز، داده‌های سیریوم نشان می‌دهد فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض، دومین فرودگاه پرتردد عربستان سعودی پس از جده، یک‌شنبه ۱۹ مهر حدود ۹۹.۷ درصد پروازهای برنامه‌ریزی‌شده خود را لغو کرد.
سیریوم پیش‌بینی کرد حدود ۶۰ درصد پروازهای برنامه‌ریزی‌شده فرودگاه ریاض در دوشنبه ۲۰ مهر لغو شوند و برآورد جداگانه این شرکت برای سراسر عربستان سعودی نیز نشان می‌دهد بیش از یک‌سوم پروازهای برنامه‌ریزی‌شده کشور در این روز انجام نخواهند شد.
وب‌سایت رهگیری پرواز «فلایت‌رادار۲۴» در برآوردی جداگانه، میزان لغو پروازها را در فرودگاه ریاض حدود ۷۸ درصد اعلام کرد.
فرودگاه پایتخت عربستان سعودی ۱۹ مهر در پی حمله‌ای تازه که یک کشته و ۱۱ زخمی بر جای گذاشت، همچنان بسته ماند.
این حمله پس از حمله دیگری در ۱۸ مهر صورت گرفت که حوثی‌ها مسئولیت آن را پذیرفتند و ۱۳ کشته و بیش از ۳۰۰ زخمی بر جای گذاشت.
تمدید تعلیق پروازهای شرکت‌های اروپایی
این حملات یکی از گسترده‌ترین اختلال‌ها را در هوانوردی غیرنظامی عربستان سعودی در سال‌های اخیر رقم زده و شرکت‌های هواپیمایی در اروپا و آسیا را به تعلیق پروازها واداشته است.
اداره هوانوردی فدرال آمریکا نیز ۱۹ مهر به شرکت‌های هواپیمایی آمریکایی هشدار داد هنگام پرواز به عربستان سعودی یا عبور از حریم هوایی آن، احتیاط کنند.
این نهاد، فعالیت‌های نظامی و اختلال در سامانه‌های ناوبری را از عوامل تهدیدکننده ایمنی پروازها اعلام کرد.
هشداری که تا ۱۹ آذر اعتبار دارد، هواپیماهای ثبت‌شده در آمریکا را نیز شامل می‌شود و تاکید می‌کند خطر ممکن است در تمامی ارتفاع‌ها، از جمله هنگام عبور از حریم هوایی و نزدیک شدن برای فرود و برخاستن، وجود داشته باشد.
گروه لوفت‌هانزا تمامی پروازهای خود به ریاض را تا جمعه ۲۴ مهر لغو کرده است. گروه ایرفرانس-کی‌ال‌ام نیز تعلیق قبلی پروازهای رفت‌وبرگشت پایتخت عربستان سعودی را تا پایان ماه اکتبر، برابر با ۹ آبان، تمدید کرده است.
همزمان، شماری از کشورهای آسیا و اقیانوسیه ضمن محکوم کردن حملات، برای شهروندان خود هشدار سفر صادر کردند.
اختلال در سفرها بر حضور شرکت‌های انرژی در رویدادهای اقتصادی ریاض تاثیر گذاشته است. شرکت بی‌پی اعلام کرد به همین دلیل از حضور در کنگره انرژی شورای جهانی نفت انصراف داده است.
با این حال، وزارت انرژی عربستان سعودی گفت این همایش پنج روزه طبق برنامه، در مرکزی در حدود ۱۰ کیلومتری فرودگاه ریاض برگزار می‌شود.
حسین شریعتمداری، مدیرمسئول روزنامه کیهان، با حمایت از تهدیدهای اخیر محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، هدف قرار دادن کابل‌های فیبر نوری در خلیج فارس را «حق مسلم» جمهوری اسلامی دانست.
شریعتمداری دوشنبه ۲۰ مهر در مطلبی نوشت «نزدیک به هفت سیستم اصلی کابل‌های اینترنت جهانی» از بستر خلیج فارس و تنگه هرمز عبور می‌کنند و حتی آسیب جزیی به آن‌ها می‌تواند «بیش از ۸۰ درصد» ارتباطات تجاری، بانکی، نظامی و هوش مصنوعی را از کار بیندازد و اینترنت جهانی را مختل کند.
او با انتقاد از رویکرد مقام‌های جمهوری اسلامی در قبال این «سلاح» افزود: «استفاده از این اهرم پر‌قدرت و نقش تعیین‌کننده آن در به زانو درآوردن دشمنان ریز و درشت کشورمان در جنگی که با آن روبهرو هستیم، با بی‌توجهی و یا حداقل کم‌توجهی مسئولان دست‌اندرکار کشورمان روبهرو شده بود.»
مدیرمسئول کیهان تهدیدهای اخیر رضایی درباره حمله به کابل‌های ارتباطی در صورت وقوع جنگی دیگر را «مقتدرانه» خواند و از آن حمایت کرد.
دبیر شورای عالی امنیت ملی ۱۹ مهر تهدید کرد در صورت ازسرگیری جنگ، کابل‌های ارتباطی، مراکز داده و تاسیسات هوش مصنوعی منطقه در تیررس حکومت ایران قرار خواهند گرفت.
رضایی ارزش این زیرساخت‌ها را بیش از دو هزار میلیارد دلار برآورد کرد و گفت: «ما هنوز این‌ها را جزو اهدافمان قرار نداده بودیم، ولی اگر جنگ شود، بسیاری از کابل‌ها و دیتاسنترها و مراکز هوش مصنوعی که از نظر ارزش مالی بسیار گران هستند، در تیررس قرار می‌گیرند.»
در پی این اظهارات، روزنامه فرهیختگان، وابسته به دانشگاه آزاد و خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، فهرستی از شرکت‌ها و تاسیسات امارات متحده عربی را با عنوان «اهداف احتمالی جدید» حکومت ایران منتشر کردند.
در این فهرست نام شماری از شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی و مراکز داده، از جمله «گروه ۴۲»، «خزنه دیتا سنترز»، «پرسایت»، «ای‌آی‌کیو» و «ام‌جی‌ایکس» دیده می‌شود.
همچنین نام شرکت‌ها و تاسیسات حوزه انرژی، از جمله شرکت ملی نفت ابوظبی، میدان نفتی زاکوم علیا و شرکت «دولفین انرژی»، در فهرست موجود است.
انتقاد شریعتمداری از مخالفان جنگ
شریعتمداری در بخش دیگری از مطلب خود، مخالفان جنگ در ایران را «غرب‌گرا» و «نه‌چندان همراه با اسلام و انقلاب» خواند و گفت آن‌ها احتمالا بار دیگر ضمن انتقاد از سخنان رضایی، او را به «دمیدن در آتش جنگ» متهم خواهند کرد.
او در دفاع از به‌کارگیری کابل‌های زیردریایی به‌عنوان ابزار فشار بر جامعه بین‌المللی نوشت: «اگر وجدان و شرف خود را قاضی کنید، به این نتیجه قطعی نمی‌رسید که باید از اهرم عبور کابل‌های فیبر نوری بین‌المللی برای مقابله با آمریکا و متحدانش استفاده کنیم؟»
مدیرمسئول کیهان تاکید کرد جمهوری اسلامی «حق مسلم» دارد برای «به زانو درآوردن و قطع نفس» دشمنان خود، مانع عبور کابل‌های اینترنت از خلیج فارس شود.
شریعتمداری در پایان مطلب خود نوشت: «کابل‌های اینترنت جهانی از زیر آب‌های تنگه هرمز و خلیج همیشه فارس برایمان دست تکان می‌دهند و با هزار زبان می‌گویند: چرا نقش ما را در این جنگ فراموش کرده‌اید؟ ما نیز در این آوردگاه، جان‌فداهای امام راحل، آقای شهید و امام حاضرمان هستیم.»
در روایت مدیرمسئول کیهان، کابل‌های فیبر نوری نیز به جمع حامیان جمهوری اسلامی پیوسته‌اند و از مسئولان می‌خواهند فرصت «جان‌فشانی» در جنگ را از آن‌ها نگیرند.
سابقه تهدید علیه کابل‌های ارتباطی در خلیج فارس
این نخستین بار نیست که مقام‌ها، حامیان و رسانه‌های جمهوری اسلامی علیه زیرساخت‌های ارتباطی در خلیج فارس سخن می‌گویند.
خبرگزاری تسنیم ۱۹ اردیبهشت با اشاره به عبور کابل‌های فیبر نوری از تنگه هرمز، خواستار دریافت عوارض از شرکت‌های خارجی و ملزم کردن غول‌های فناوری، از جمله متا، آمازون و مایکروسافت، به فعالیت بر اساس قوانین جمهوری اسلامی شد.
روزنامه فایننشال‌تایمز ۲۸ مرداد به نقل از منابع نزدیک به تهران گزارش داد جمهوری اسلامی در حال بررسی گزینه حمله به کابل‌های زیردریایی فیبر نوری در صورت تشدید درگیری‌ها است.
علی شیرازی، عضو تحریریه ایران‌اینترنشنال، ۱۲ شهریور گفت جمهوری اسلامی در واکنش به کارزار طرد اقتصادی و تضعیف موقعیت خود در تنگه هرمز، بار دیگر به تهدید علیه زیرساخت‌های ارتباطی منطقه روی آورده است.
