مایک والتز، نماینده آمریکا در سازمان ملل گفت رفتار جمهوری اسلامی نشان می‌دهد که به‌دنبال سلاح هسته‌ای است اما دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری ایالات متحده، اجازه چنین کاری را نخواهد داد. هم‌زمان وزیر خزانه‌داری آمریکا نیز تاکید کرد که تهران در پی فشارهای اقتصادی ناگزیر تسلیم خواهد شد.
مایک والتز یک‌شنبه ۱۹ مهر به شبکه فاکس‌نیوز گفت هدف ترامپ این است که به تلاش جمهوری اسلامی برای دستیابی به سلاح هسته‌ای پایان دهد.
والتز با اشاره به ساخت تاسیسات هسته‌ای در عمق زمین در ایران گفت کشورهایی مانند امارات متحده عربی که برنامه هسته‌ای غیرنظامی دارند، پروتکل‌ها و بازرسی‌های مشخص بین‌المللی را پذیرفته‌اند، اما جمهوری اسلامی چنین رویکردی ندارد.
او افزود کشوری که تنها به دنبال استفاده غیرنظامی از انرژی هسته‌ای باشد، نیازی به غنی‌سازی در سطح تسلیحاتی ندارد.
ترامپ جمعه ۱۷ مهر در مراسم بزرگداشت روز کلمبوس در کاخ سفید گفت جنگ ایران به‌زودی پایان می‌یابد و آمریکا می‌تواند به شیوه‌های مختلف به آن خاتمه دهد.
او افزود اگر جمهوری اسلامی به سلاح هسته‌ای دست می‌یافت، ممکن بود پس از حمله به اسرائیل و دیگر مناطق خاورمیانه، کشورهای اروپایی و حتی شهرهایی مانند لس‌آنجلس و سن‌دیگو در آمریکا را هدف قرار دهد.
به‌گفته ترامپ، جمهوری اسلامی پیش از حمله بمب‌افکن‌های بی۲ آمریکا، تنها دو تا سه هفته با دستیابی به سلاح هسته‌ای فاصله داشت.
در جریان جنگ ۱۲ روزه، تاسیسات هسته‌ای نطنز، فردو و اصفهان هدف حملات آمریکا و اسرائیل قرار گرفتند.
در روزهای اخیر، گمانه‌زنی‌ها درباره سرنوشت مذاکرات تهران و واشینگتن و حتی احتمال ازسرگیری درگیری‌ها بالا گرفته است.
با این حال، مقام‌های جمهوری اسلامی بارها اعلام کرده‌اند در شرایط کنونی درباره پرونده هسته‌ای مذاکره نخواهند کرد.
مایک والتز یک‌شنبه در ادامه گفت‌وگوی خود با شبکه فاکس‌نیوز افزود دولت دونالد ترامپ با ادامه فشار اقتصادی و رد توافق‌های «بد»، قصد دارد به برنامه هسته‌ای ایران پایان دهد.
او گفت تهران در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل تلاش کرد پیشنهادی برای توافق ارائه کند، اما آن پیشنهاد، پیشنهادی «بد» بود و دونالد ترامپ توافق بد را نمی‌پذیرد.
والتز گفت دولت آمریکا، به رهبری اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری ایالات متحده، اقتصاد ایران را تحت فشار شدید قرار داده و صادرات نفت، ارزش پول ملی و ذخایر ارزی جمهوری اسلامی به‌شدت آسیب دیده‌اند.
بسنت: جمهوری اسلامی ناچار به تسلیم خواهد شد
در همین حال، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، هم یک‌شنبه به شبکه فاکس گفت دونالد ترامپ انتظار ندارد دست‌کم تا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا وارد درگیری نظامی مستقیم با جمهوری اسلامی شود.
او پیش‌بینی کرد که ادامه محاصره اقتصادی و دریایی جمهوری اسلامی طی دو تا چهار ماه آینده، فشار بر حکومت ایران را به حدی افزایش دهد که ناچار به عقب‌نشینی و تسلیم شود.
بسنت گفت: «فکر می‌کنم دو، سه یا چهار ماه ادامه این محاصره کافی باشد. نمی‌دانم اصطلاح "تسلیم شدن" در فارسی چه می‌شود، اما آنها در نهایت تسلیم خواهند شد.»
وزیر خزانه‌داری آمریکا با اشاره به وضعیت اقتصادی جمهوری اسلامی افزود: «آنها در حال فروپاشی هستند. حتی نمی‌توانند حقوق سربازان خود را پرداخت کنند.»
بسنت در ادامه تاکید کرد که مشخص نیست فشارهای کنونی آمریکا در نهایت به چه نتیجه‌ای منجر خواهد شد.
او گفت: «نمی‌دانم این وضعیت چگونه پایان می‌یابد. هیچ‌وقت نمی‌توان با اطمینان گفت پایان ماجرا چه خواهد بود. دیوار برلین هم یک روز ناگهان فرو ریخت.»
وزیر خزانه‌داری آمریکا سپس سه سناریو احتمالی را مطرح کرد: خیزش مردم علیه حکومت، رویارویی نیروهای سپاه پاسداران با یکدیگر، یا تصمیم رهبران جمهوری اسلامی برای دستیابی به توافق با واشینگتن.
او گفت: «نمی‌دانیم آیا مردم قیام خواهند کرد، آیا نیروهای سپاه پاسداران علیه یکدیگر صف‌آرایی خواهند کرد، یا اینکه مقام‌های حکومت سرانجام سر عقل می‌آیند و توافقی انجام می‌دهند که بر اساس آن برنامه هسته‌ای نداشته باشند.»
بسنت تاکید کرد که در سناریو سوم، جمهوری اسلامی نه‌تنها باید توافق کند، بلکه باید خواهان پایبندی به آن نیز باشد.
او جمعه ۱۷ مهر نیز در گفت‌وگو با شبکه نیوزمکس تاکید کرد که دولت ترامپ کارزار «فشار حداکثری» علیه جمهوری اسلامی را به کارزار «انزوای کامل» تبدیل کرده است.
به‌گفته او، این سیاست به محدودیت‌های مالی منحصر نمی‌شود و مسیرهای ارتباط دریایی، هوایی و زمینی ایران با جهان خارج را نیز در بر می‌گیرد.
بسنت افزود امارات متحده عربی و عمان در اجرای کارزار «انزوای کامل» با واشینگتن همکاری می‌کنند و کاخ سفید در حال مذاکره با پاکستان و ترکیه برای مسدود کردن مسیرهای زمینی ایران است.
مقام‌های مالی جهان این هفته در بانکوک گرد هم می‌آیند، در حالی که جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، شوک عرضه انرژی و افزایش نرخ بهره، رشد اقتصاد جهانی را تهدید می‌کند و فشار بدهی، توان دولت‌ها را برای مقابله با بحران کاهش داده است.
به گزارش خبرگزاری رویترز، پیامدهای جنگ که وارد هشتمین ماه شده، بر نشست سالانه صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی سایه خواهد انداخت.
این گردهمایی برای نخستین بار در سه سال گذشته خارج از واشینگتن برگزار می‌شود.
اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، در نشست حضور ندارد و دو مقام ارشد به جای او حضور خواهند یافت. یک مقام آمریکایی، «برنامه‌های داخلی» را دلیل غیبت او اعلام کرد.
بسنت همچنین نشست گروه ۲۰ را از دست می‌دهد؛ گروهی که ریاست امسال آن با آمریکاست.
فشار هم‌زمان انرژی، غذا و تغییرات اقلیمی
آجی بانگا، رییس بانک جهانی، به رویترز گفت اقتصاد جهانی پس از بسته شدن تنگه هرمز از سوی جمهوری اسلامی، بهتر از انتظار مقاومت کرده، اما فشارها دوباره افزایش یافته است.
بسته شدن این آبراه، عرضه حدود یک‌پنجم نفت جهان را مختل کرده است.
به گفته بانگا، گرانی گازوئیل و کود کشاورزی، همراه با احتمال وقوع پدیده شدید «ال‌نینو»، می‌تواند فشار بر تولید غذا و معیشت مردم را تشدید کند.
او تاکید کرد بانک جهانی فعلا پیش‌بینی رشد را کاهش نمی‌دهد، اما ترکیب هزینه انرژی، کود، بدهی و مخاطرات آب‌وهوایی، نیازمند آمادگی بیشتری است.
کشورهای گروه هفت با آزادسازی ۱۰۰ میلیون بشکه نفت خام و گازوئیل از ذخایر اضطراری موافقت کرده‌اند.
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، که پیش از انتخابات کنگره خواهان کاهش قیمت سوخت است، جمعه ۱۷ مهر توافق با روسیه برای افزایش عرضه گازوئیل و معافیت موقت از تحریم‌ها را اعلام کرد. اقدامی که با انتقاد ولودیمیر زلنسکی، رییس‌جمهوری اوکراین روبه‌رو شد.
از زمان آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، بیش از یک میلیارد بشکه نفت، عمدتا از ذخایر تجاری، روانه بازار شده است. با این حال، مدیران صنعت نفت هشدار می‌دهند ذخایر قابل دسترس رو به کاهش است و این وضعیت، بازار را شکننده‌تر می‌کند.
کریستالینا جورجیوا، مدیرعامل صندوق بین‌المللی پول، نیز با عبارت «زمستان در راه است» اعلام هشدار کرد.
صندوق احتمالا پیش‌بینی رشد سه درصدی اقتصاد جهان در سال ۲۰۲۶ را تغییر چندانی نمی‌دهد، اما چشم‌انداز برخی کشورها، از جمله اوکراین و کشورهای خلیج فارس، تضعیف خواهد شد.
بدهی سنگین و نگرانی از ریاضت اقتصادی
صندوق بین‌المللی پول اعلام کرد بدهی عمومی جهان به بالاترین سطح از زمان جنگ جهانی دوم رسیده و پیش از سال ۲۰۳۰ از معادل کل تولید ناخالص داخلی جهان فراتر خواهد رفت.
در این شرایط کشورهای در حال توسعه آسیب‌پذیرترند: پرداخت بهره، به‌طور متوسط بیش از ۱۰ درصد درآمد دولت‌هایشان را می‌بلعد و تمدید بدهی با نرخ‌های بالاتر، فشار را تشدید می‌کند.
دیپلمات‌های گروه ۲۰ گفته‌اند برخلاف دوران کرونا، تمایل چندانی برای تعلیق بازپرداخت بدهی فقیرترین کشورها وجود ندارد.
یولاندا فرسنیا، فعال عدالت بدهی در «یورودد» (Eurodad)، هشدار داد شروط تازه صندوق برای اصلاحات عمیق‌تر ممکن است ریاضت اقتصادی را تشدید کند.
او کنیا را نمونه‌ای دانست که کاهش مخارج و تلاش برای افزایش مالیات، اعتراض جوانان را برانگیخته است.
هم‌زمان، حملات اخیر به فرودگاه‌های عربستان سعودی، نگرانی‌هایی درباره امنیت سفر بیش از ۱۰ هزار شرکت‌کننده در نشست سالانه صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی در بانکوک ایجاد کرده است، زیرا مسیر پرواز بسیاری از آنها از خاورمیانه می‌گذرد.
سنتکام اعلام کرد یک کشتی باری را به‌دلیل تلاش برای نقض محاصره دریایی ایران در دریای عمان از کار انداخته است. هم‌زمان، ترامپ گفت حکومت ایران ممکن است پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا اقدامات بیشتری انجام دهد، اما واشینگتن می‌تواند «خیلی سریع به آن پایان دهد».
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، اعلام کرد نیروهایش روز ۱۰ اکتبر، برابر با ۱۸ مهر، یک کشتی باری تجاری با پرچم پاناما را پس از نادیده گرفتن هشدارهای مکرر، در دریای عمان هدف قرار داده‌اند.
بر اساس بیانیه سنتکام، یک جنگنده آمریکایی با مهمات هدایت‌شونده دقیق به بخش عقب کشتی «اوشن مولیکا»، معروف به «آریکا سان»، حمله کرد و سامانه رانش آن را کاملا از کار انداخت. این فرماندهی گفته است خدمه کشتی آسیبی ندیده‌اند.
به گفته سنتکام، این کشتی پیش‌تر از یکی از بنادر ایران خارج شده بود و قصد عبور از محاصره دریایی را داشت. این فرماندهی اعلام کرد از زمان ازسرگیری محاصره در ۱۴ ژوئیه، برابر با ۲۳ تیر، چهار کشتی تجاری از کار انداخته شده و ۱۳۵ کشتی وادار به بازگشت شده‌اند.
سنتکام همچنین تاکید کرد نیروهای آمریکایی در همین مدت ۱۰ نفتکش مرتبط با شبکه سایه چندمیلیارددلاری سپاه پاسداران را منهدم کرده‌اند.
در رویدادی جداگانه، رسانه‌های دولتی ایران به نقل از سپاه پاسداران گزارش دادند یک نفتکش روز شنبه هنگام عبور از تنگه هرمز، پس از برخورد با مین دریایی منفجر شده و آتش گرفته است. در خبر منتشرشده، جزئیاتی درباره هویت کشتی یا وضعیت خدمه ارائه نشده است.
هم‌زمان، دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، در یک گردهمایی انتخاباتی در کلارکسویل ایالت تنسی گفت [حکومت] ایران ممکن است پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر «کمی بیشتر دست به اقدام بزند».
او گفت: «احتمالا پیش از انتخابات کمی بیشتر دست به اقدام می‌زنند، با این تصور که به ما لطمه می‌زند، اما ما می‌توانیم خیلی سریع به آن پایان دهیم.» ترامپ افزود: «آنها نمی‌دانند من چقدر با آنها مدارا کرده‌ام.»
این اظهارات در حالی مطرح شد که ترامپ پنجشنبه ۱۶ مهر با اشاره به آنچه «گفت‌وگوهای سازنده» با تهران خوانده بود، اعلام کرده بود آمریکا تا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای به ایران حمله نخواهد کرد. او در عین حال تاکید کرده بود محاصره دریایی با تمام قدرت ادامه خواهد یافت و ایران نباید به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند.
ترامپ همچنین اعلام کرده بود فقط در یک شب ۲۲ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور کرده، بدون آنکه هیچ‌یک از این محموله‌ها از مبدا ایران یا به مقصد آن باشد.
رییس‌جمهوری آمریکا ساعاتی پیش‌تر، پس از حمله به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض، گفته بود واشینگتن پیوستن به عربستان سعودی در حمله به حوثی‌ها را بررسی می‌کند. او در محوطه کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «تازه از حمله اخیر مطلع شدیم؛ تصمیم خواهیم گرفت.» ترامپ ساعاتی بعد و پیش از پرواز بازگشت به واشینگتن به خبرنگاران گفت عربستان سعودی توانایی دفاع از خود در برابر حملات حوثی‌های مورد حمایت جمهوری اسلامی را دارد. او حمله‌های جدید به عربستان سعودی را «وحشتناک» توصیف کرد.
به گفته سازمان هواپیمایی کشوری عربستان سعودی، حمله روز شنبه ۱۰ اکتبر به فرودگاه ملک خالد ۱۲ کشته و ۳۰۹ زخمی بر جای گذاشت. چهار شهروند سعودی، دو شهروند بنگلادشی و شش شهروند از آمریکا، مصر، اردن، سوریه، فلسطین و سودان، هر کدام یک نفر، در میان کشته‌شدگان بودند.
بر اساس این گزارش، حال برخی از زخمی‌ها وخیم است و مقام‌ها همچنان میزان خسارت‌های مادی را ارزیابی می‌کنند. این حمله پس از حملات ششم و هفتم اکتبر [۱۴ و ۱۵ مهر] به فرودگاه‌های ملک خالد و ابها رخ داد که به گفته سازمان هواپیمایی کشوری عربستان، سه کشته و ۳۶ زخمی بر جای گذاشته بودند.
روزنامه هاآرتص در تحلیلی نوشت حملات حوثی‌ها به عربستان سعودی، راهبرد واشینگتن برای سپردن امنیت منطقه به کشورهای آن را به آزمون گذاشته است؛ مداخله آمریکا در حمایت از ریاض نیز می‌تواند این کشور را در زمانی که حوثی‌ها تعیین می‌کنند، به جنگ با حکومت ایران بکشاند.
تسڤي بارئل، تحلیلگر هاآرتص، در این مقاله استدلال می‌کند که هدف حملات حوثی‌ها صرفا پاسخ دادن به عملیات نیروهای یمنی مورد حمایت عربستان نیست. این گروه می‌خواهد به ریاض نشان دهد که بازپس‌گیری مناطق در یمن، امنیت عربستان سعودی را تضمین نمی‌کند و هر پیشروی در جبهه یمن ممکن است با گشوده شدن جبهه‌ای در خاک عربستان همراه شود.
به نوشته هاآرتص، حملات پیاپی به فرودگاه ریاض، برگزاری کنگره جهانی انرژی را نیز با ابهام روبه‌رو کرده است؛ رویدادی که انتظار می‌رفت حدود ۲۵ هزار مهمان، از جمله وزیران، مدیران شرکت‌های انرژی و روزنامه‌نگاران در آن شرکت کنند.
لغو پروازهای شرکت‌های هواپیمایی عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی، برگزارکنندگان را واداشته است مسیرهای جایگزین، از جمله پرواز به دمام و سپس سفر زمینی به ریاض، پیشنهاد کنند. بارئل می‌نویسد اختلال در این رویداد، علاوه بر خسارت‌های مادی، جایگاه بین‌المللی عربستان سعودی را نیز هدف می‌گیرد.
در همین حال، نیروهای دولت یمن به رهبری تیپ‌های العمالقه و با پشتیبانی نیروی هوایی عربستان سعودی، برای بازپس‌گیری کنترل تنگه باب‌المندب، بندر المخا و سواحل غربی یمن می‌جنگند. به نوشته هاآرتص، گزارش‌های تایید نشده از بازپس‌گیری برخی شهرها حکایت دارد، اما آزادی کشتیرانی در این مسیر هنوز برقرار نشده است.
این تحلیل، دشواری اصلی ریاض را تعریف «پیروزی» در یمن می‌داند: آیا هدف، بازپس‌گیری سواحل و تنگه باب‌المندب است یا سرنگونی حکومت حوثی‌ها و بازگرداندن مناطق تحت کنترل آنها به دولت به‌رسمیت‌شناخته‌شده یمن؟
به ارزیابی بارئل، هیچ‌یک از این اهداف در حال حاضر به‌آسانی دست‌یافتنی نیست. حتی عقب راندن حوثی‌ها از تنگه و جزیره پریم، توانایی آنها برای حمله از راه دور به کشتی‌ها را از میان نمی‌برد. سرنگونی حکومت آنها نیز به نیرویی بزرگ‌تر از آنچه عربستان سعودی اکنون قادر به بسیج آن است، نیاز دارد.
هاآرتص می‌نویسد حوثی‌ها برای ناکام گذاشتن ریاض نیازی به شکست کامل ارتش عربستان سعودی ندارند؛ کافی است جنگ را چنان پرهزینه، طولانی و خطرناک کنند که دستیابی به اهداف آن نامطمئن شود.
با وجود پیامدهای درگیری برای تجارت جهانی و انتقال نفت، حمایت نظامی شرکای عربستان سعودی نیز محدود مانده است. ترکیه و پاکستان، دو عضو اتحاد راهبردی با ریاض، اعلام کرده‌اند نیروهایشان مستقیما در نبردهای داخل یمن شرکت نخواهند کرد.
بر اساس این گزارش، حدود هشت هزار سرباز پاکستانی در عربستان سعودی مستقرند و قرار است چند هزار نیروی دیگر نیز اعزام شوند. پاکستان همچنین به ارتش یمن سلاح و تجهیزات داده و ترکیه مربیان و مستشاران نظامی، اپراتورهای پهپاد و تجهیزات فناورانه فرستاده است.
با این حال، تلاش ریاض برای گسترش ائتلاف با موانع جدی روبه‌رو شده است. کشورهای خلیج فارس از پیوستن به آن خودداری کرده‌اند؛ برخی نگران کشیده شدن به جنگ و قرار گرفتن دوباره در معرض حملات حکومت ایران‌اند و برخی نیز با عضویت در اتحادی نظامی با حضور کشورهای غیرعرب موافق نیستند.
مصر هم، با وجود اهمیت امنیت دریای سرخ و درآمد کانال سوئز برای اقتصادش، درخواست پیوستن به ائتلاف را نپذیرفته است. به نوشته هاآرتص، قاهره آماده ارائه پشتیبانی لجستیکی، اطلاعاتی و گشت‌های دریایی است، اما نمی‌خواهد به هدف حملات حوثی‌ها تبدیل شود. احمد الشرع، رییس‌جمهوری سوریه، نیز با اشاره به بازسازی ارتش و مشکلات داخلی کشورش، درخواست اعزام نیرو را رد کرده است.
بارئل این وضعیت را آزمونی برای راهبردی می‌داند که هدف آن کاهش وابستگی کشورهای منطقه به حمایت نظامی آمریکا و واگذاری مسئولیت امنیت به خود آن‌هاست. به ارزیابی او، اتحاد شکل‌گرفته میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان در معرض تکرار سرنوشت ائتلاف‌های پیشین به رهبری ریاض قرار دارد که عمدتا روی کاغذ باقی ماندند.
در این میان، واشینگتن با دو گزینه دشوار روبه‌روست. تنها گذاشتن عربستان سعودی می‌تواند هم‌زمان با تقویت حوثی‌ها و حکومت ایران، اعتبار نظم امنیتی مورد نظر آمریکا را تضعیف کند. مداخله نیز ممکن است آمریکا را دوباره وارد جنگ یمن کند و دامنه درگیری را به جنگ با حکومت ایران بکشاند.
هاآرتص نتیجه می‌گیرد که در چنین شرایطی، تصمیم درباره زمان ورود آمریکا به جنگ ممکن است بیش از آنکه تابع برنامه واشینگتن باشد، تحت تاثیر اقدامات حوثی‌ها قرار گیرد.
مارک کتز، پژوهشگر ارشد مسائل روسیه، به ایران‌اینترنشنال گفت مسکو ترجیح می‌دهد با ایرانِ دارای سلاح هسته‌ای کنار بیاید تا با تغییر حکومت در تهران. به باور او، آنچه روسیه واقعا از آن می‌ترسد، روی کار آمدن حکومتی متمایل به غرب در ایران است.
سیاست غرب مدت‌هاست برنامه هسته‌ای ایران را بحران اصلی و حکومت تهران را طرف مذاکره برای دستیابی به توافق می‌داند. کتز، استاد دانشگاه جورج میسون و پژوهشگر ارشد غیرمقیم شورای آتلانتیک، گفت اولویت‌بندی مسکو چنین نبوده است.
ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهوری روسیه، پنجشنبه ۱۶ مهر در گفت‌وگو با مسعود پزشکیان، رییس دولت در ایران، در ترکمنستان، بار دیگر بر حمایت مسکو از تهران تاکید کرد و پیشنهاد داد برای پایان دادن به جنگ کمک کند.
اما به گفته کتز، در جریان جنگ ۱۲روزه سال گذشته، که عمدتا بر تاسیسات هسته‌ای ایران متمرکز بود، «روس‌ها کمک چندانی نکردند».
آنها ترجیح می‌دهند ایران به بمب اتمی دست پیدا نکند، اما برخلاف اسرائیل و برخی دیگر از کشورهای منطقه، «درباره آن دچار هراس شدید نیستند».
سیاست آمریکا سال‌ها معطوف به جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای بوده است. کتز گفت مسکو این موضوع را در همان سطح از تهدید قرار نمی‌دهد.
او گفت«برای آنها، بدترین سناریو، ایرانی متمایل به غرب است.» حتی ایرانِ مخالف غرب نیز منافعی را دنبال کرده که با منافع روسیه در تعارض بوده است. به گفته این پژوهشگر، حکومتی در تهران که با غرب همسو باشد، «روسیه را کاملا به دیده تحقیر خواهد نگریست».
کتز تاکید کرد: «اما آنها می‌خواهند این حکومت باقی بماند؛ در این شکی نیست.»
همکاری هسته‌ای محدودیت‌هایی دارد
با این حال، مسکو در موضوع برنامه هسته‌ای ایران، برای تهران سپر دیپلماتیک فراهم کرده است.
روسیه و چین ۱۷ سپتامبر، برابر با ۲۶ شهریور، قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل برای تمدید نظارت مستقل بر تحریم‌های حکومت ایران را وتو کردند. این وتو مانع ادامه سازوکار نظارتی شد، نه خود تحریم‌ها.
روسیه همچنین در مذاکرات هسته‌ای ایران مشارکت داشت و برخی دیپلمات‌ها نقش آن را در دهه‌های ۲۰۰۰ و ۲۰۱۰ میلادی، زمانی که مسکو و تهران هنوز بر سر این موضوع اختلاف داشتند، مفید می‌دانستند.
کتز گفت این اختلاف از آن زمان از میان رفته است. فشار روسیه بر سر موضوع هسته‌ای تا پایان سال ۲۰۲۱ ادامه داشت، اما با آغاز جنگ اوکراین، «روس‌ها دیگر اساسا بر موضوع هسته‌ای ایران تمرکز ندارند».
او افزود: «فکر نمی‌کنم اگر ایران به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند، آنها چندان ناراحت شوند»، زیرا این سلاح‌ها دیگران را هدف خواهند گرفت، نه روسیه را.
همکاری نظامی به تعهد دفاعی نمی‌رسد
روابط نظامی روسیه و حکومت ایران از زمان تهاجم مسکو به اوکراین در سال ۲۰۲۲ به‌طور چشمگیری گسترش یافته است.
جمهوری اسلامی فناوری پهپادهای شاهد را در اختیار روسیه گذاشت. دولت‌های غربی همچنین تهران را به تامین موشک‌های بالستیک کوتاه‌برد برای استفاده علیه اوکراین متهم کرده‌اند.
دو کشور با امضای پیمان مشارکت راهبردی در ژانویه ۲۰۲۵، [زمستان ۱۴۰۳] به همکاری روبه‌گسترش خود رسمیت بخشیدند. اما این توافق، با وجود مفادی برای همکاری نظامی نزدیک‌تر، هیچ تعهدی برای دفاع متقابل در بر ندارد.
کتز گفت: «کمک روسیه برای این است که [حکومت] ایران بتواند تاسیسات آمریکا و البته تاسیسات دیگر کشورهای خاورمیانه را هدف قرار دهد. آنها به [حکومت] ایران برای انجام حمله کمک می‌کنند؛ از ایران در برابر حمله دفاع نمی‌کنند.»
در شرایطی که نیروهای روسیه در اوکراین درگیرند، اگر آمریکا و اسرائیل عملیات نظامی گسترده‌ای انجام دهند که بقای حکومت ایران را تهدید کند، مسکو مطمئن نخواهد بود که بتواند کمکی بکند.
کتز گفت به نظر می‌رسد روسیه روی این حساب کرده است که چنین حمله‌ای رخ نخواهد داد. این اطمینان از تجربه اوایل سال جاری میلادی ناشی می‌شود: حمله به مراکز نظامی و هسته‌ای، به‌خودی‌خود، حاکمان تهران را تغییر نمی‌دهد.
چرا پوتین حاضر نیست تهران را وجه‌المعامله قرار دهد؟
کتز این تصور را رد کرد که ایران برای روسیه مهره‌ای قابل قربانی کردن یا نیرویی اجیر‌شده است. مسکو بر تهران کنترل ندارد و [حکومت] ایران اقداماتی انجام داده که روسیه از آنها ناخشنود بوده است. با این حال، [حکومت] ایران در بیشتر موارد به دلیل دشمنی‌اش با غرب، همان کاری را انجام می‌دهد که روسیه می‌خواهد.
آنچه مسکو نمی‌خواهد، سقوط حکومت ایران یا سفر ترامپ به تهران، «شبیه سفر نیکسون به چین»، است. به گفته کتز، نگرانی [حکومت] ایران از اینکه روسیه در معامله‌ای آن را کنار بگذارد، از برداشت نادرست از پوتین ناشی می‌شود.
عربستان سعودی در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ چنین معامله‌ای را آزمود و با پیشنهاد گسترش روابط تجاری، امیدوار بود روسیه روابط خود با [حکومت] ایران را محدود کند. مسکو از فرصت‌های تجاری استفاده کرد و رابطه با [حکومت] ایران را هم حفظ کرد.
این پژوهشگر گفت: «فکر نمی‌کنم چیزی وجود داشته باشد که ما بتوانیم به او بدهیم و او در ازای آن حاضر شود از روابط با ایران دست بکشد.»
درگیری آمریکا و ایران، توجه واشینگتن را از اوکراین منحرف می‌کند و اگر انتقال نفت از خلیج فارس مختل شود، قیمت فروش نفت خام روسیه را بالا می‌برد.
کتز گفت پوتین معتقد است در اوکراین پیروز خواهد شد و در حال حاضر نیازی نمی‌بیند به غرب امتیازی بدهد.
اما اگر روسیه در اوکراین پیروز شود و آمریکا از اروپا و خاورمیانه عقب‌نشینی کند، ایرانِ بلندپروازتر ممکن است با منافع روسیه در عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر در تعارض قرار بگیرد.
کتز گفت: «هرچه موقعیت آمریکا در خاورمیانه ضعیف‌تر شود، احتمال اینکه شاهد تعارض منافع روسیه و ایران باشیم، بیشتر می‌شود.»
سازمان هواپیمایی عربستان سعودی اعلام کرد حمله شنبه به فرودگاه ملک خالد ریاض دست‌کم ۱۳ کشته و ۳۰۹ زخمی بر جای گذاشته است. آمریکا و چند کشور منطقه این حمله را محکوم کردند و بحرین خواستار اقدام شورای امنیت شد.
سازمان هواپیمایی عربستان سعودی اعلام کرد در حمله شنبه ۱۸ مهر به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض، دست‌کم ۱۳ نفر کشته و ۳۰۹ نفر زخمی شدند. فعالیت فرودگاه نیز در پی این حمله متوقف شده است.
بر اساس اطلاعات منتشر شده درباره ملیت ۱۳ کشته حمله به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد، چهار نفر شهروند عربستان سعودی و دو نفر شهروند بنگلادش بودند. شش قربانی دیگر نیز شهروندان آمریکا، مصر، اردن، سوریه، فلسطین و سودان بودند.
وزارت خارجه آمریکا نیز شنبه آنچه «حملات تروریستی حوثی‌ها علیه زیرساخت‌های غیرنظامی و فرودگاه‌ها» در عربستان خواند، محکوم کرد. سخنگوی این وزارتخانه به شبکه سی‌بی‌اس نیوز گفت واشینگتن در تماس نزدیک با شرکای سعودی خود است و «قاطعانه در کنار پادشاهی عربستان سعودی در برابر تروریسم حوثی‌ها می‌ایستد».
وزارت خارجه بحرین نیز حمله دوباره به فرودگاه ریاض را محکوم کرد و از شورای امنیت سازمان ملل خواست برای توقف این حملات اقدام کند. به گزارش خبرگزاری رسمی بحرین، این وزارتخانه اعلام کرد حمله تازه دو روز پس از حمله قبلی به همین فرودگاه رخ داده است.
بحرین، حوثی‌ها را گروهی مورد حمایت جمهوری اسلامی خواند و هشدار داد حملات به تاسیسات غیرنظامی، امنیت منطقه و پروازهای مسافربری را به خطر می‌اندازد. منامه همچنین با اعلام حمایت از اقدامات عربستان سعودی برای حفظ امنیت خود، خواستار پاسخگو کردن عاملان حملات و حامیان آنها شد.
عبدالله دوم، پادشاه اردن، شنبه در پیام‌هایی جداگانه به سلمان بن عبدالعزیز، پادشاه عربستان سعودی، و محمد بن سلمان، ولیعهد و نخست‌وزیر این کشور، حملات به فرودگاه‌های بین‌المللی ابها و ملک خالد را محکوم کرد.
به گزارش خبرگزاری رسمی اردن، پترا، او ضمن ابراز همدردی با خانواده قربانیان، حمایت کامل اردن از عربستان سعودی و اقدامات این کشور برای حفاظت از امنیت و حاکمیت خود را اعلام کرد.
وزارت خارجه مصر هم در بیانیه‌ای حمله به فرودگاه ملک خالد را محکوم کرد و از ادامه حملات به خاک عربستان سعودی ابراز نگرانی شدید کرد. این وزارتخانه حملات را نقض آشکار قوانین بین‌المللی و تهدیدی برای امنیت غیرنظامیان با ملیت‌های مختلف دانست و از اقدامات ریاض برای حفاظت از امنیت، حاکمیت و شهروندانش حمایت کرد.
در همین زمینه افراح الزوبه، وزیر خارجه دولت به‌رسمیت‌شناخته‌شده بین‌المللی یمن نیز در پیامی در شبکه ایکس، هدف قرار دادن هواپیماهای غیرنظامی و تاسیسات حیاتی، به‌ویژه فرودگاه ملک خالد، «جنایتی تروریستی تمام‌عیار و نقض آشکار حقوق بین‌الملل بشردوستانه» توصیف کرد. او نیز خواستار واکنش قاطع و بازدارنده جامعه جهانی شده است.
وزیر خارجه یمن با اشاره به کمک‌های توسعه‌ای و بشردوستانه عربستان سعودی، حمایت از اقتصاد یمن و تسهیل وضعیت اقامت مهاجران یمنی، حوثی‌ها را متهم کرد که کشور و مردم خود را «در خدمت برنامه‌های [حکومت] ایران به ورطه جنگ» می‌کشانند.
تشدید درگیری‌ها پس از آن رخ داد که حوثی‌ها ماه گذشته میلادی حمله‌ای زمینی برای تسلط بر سواحل غربی یمن در امتداد تنگه باب‌المندب آغاز کردند؛ آبراهی حیاتی برای تجارت جهانی که با محدود شدن عبور نفت از تنگه هرمز، اهمیت بیشتری یافته است.
نیروهای یمنی مورد حمایت عربستان سعودی در واکنش، عملیاتی را با پشتیبانی حملات هوایی آغاز کردند. این نیروها ابتدا بخش‌هایی از مناطق ازدست‌رفته را بازپس گرفتند، اما به نوشته واشنگتن‌پست، پیشروی دوباره حوثی‌ها در روزهای اخیر شهر راهبردی تعز را نیز در معرض خطر سقوط قرار داده است.
هم‌زمان، حساب «اخبار السعودیه» در شبکه اجتماعی ایکس از حملات هوایی شدید به مواضع و محل تجمع نیروهای حوثی در چند منطقه استان تعز خبر داده است. تا زمان تنظیم این گزارش جزئیاتی درباره عامل حملات، تلفات یا خسارت‌های احتمالی منتشر نشده است.
حوثی‌ها در مقابل، فرودگاه‌ها و زیرساخت‌های انرژی عربستان سعودی را هدف گرفته‌اند و مدعی حمله به پالایشگاه‌های رابغ، ریاض و ینبع شده‌اند؛ تاسیساتی مهم در تولید بنزین، گازوئیل و سوخت هواپیما.
این حملات هم‌زمان با افزایش حملات جمهوری اسلامی به کشتیرانی در تنگه هرمز رخ می‌دهد. تحلیلگران به واشنگتن‌پست گفته‌اند هدف قرار گرفتن تاسیسات نفتی و تلاش حوثی‌ها برای محاصره بنادر عربستان سعودی، مسیرهای جایگزین صادرات انرژی را نیز تحت فشار گذاشته و نگرانی درباره عرضه سوخت را افزایش داده است.
در رویدادی جداگانه، سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا شنبه اعلام کرد فرماندهان چند کشتی در نزدیکی راس‌الخیمه امارات گزارش داده‌اند که از طریق پیام‌های رادیویی به آنها دستور داده شده محل لنگراندازی خود را ترک کنند.
این سازمان، رویداد را «فعالیت مشکوک» طبقه‌بندی کرد و زمان وقوع آن را ساعت ۱۸:۵۰ به وقت گرینویچ اعلام کرد. هویت فرستنده پیام‌ها مشخص نشده و مقام‌های مسئول در حال بررسی موضوع هستند. این اطلاعیه ارتباطی میان این رویداد و حملات حوثی‌ها اعلام نکرده است.
نصرالدین عامر، سخنگوی حوثی‌ها، مسئولیت تشدید درگیری با عربستان سعودی را متوجه ریاض دانسته و گفته است این کشور به خواسته‌های گروه، از جمله رفع آنچه «محاصره یمن» می‌خواند، پاسخ نداده است. در مقابل، ترکی الفیصل، رییس پیشین دستگاه اطلاعاتی عربستان، گفته است پیشروی حوثی‌ها شرایطی ایجاد کرده که سیاست خویشتن‌داری ریاض دیگر کارساز نیست.
آمریکا تاکنون به عربستان سعودی کمک اطلاعاتی، از جمله اطلاعات لحظه‌ای برای هدف‌گیری مواضع حوثی‌ها، ارائه کرده است. با این حال، به گفته مقام‌ها و تحلیلگران مورد استناد واشنگتن‌پست، این حمایت کمتر از سطحی است که ریاض و متحدان یمنی آن خواستار شده‌اند.
دونالد ترامپ شنبه در پاسخ به پرسشی درباره احتمال پیوستن آمریکا به حملات عربستان علیه حوثی‌ها گفت: «ممکن است. بررسی‌اش می‌کنیم.» گسترش درگیری‌ها در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر، فشار تازه‌ای بر دولت او وارد می‌کند؛ در حالی که تلاش برای پایان دادن به جنگ با حکومت ایران همچنان به بن‌بست خورده است.
عربستان سعودی هم‌زمان به دنبال کمک شرکای دیگر، از جمله پاکستان و ترکیه است که در ماه اوت با آنها پیمان دفاعی بست. پاکستان بر همراهی با ریاض در دفاع از عربستان سعودی تاکید کرده، اما ترکیه گفته است این ائتلاف ماهیتی دفاعی دارد و نیروهایش در یمن عملیات نظامی انجام نخواهند داد.
ادامه حملات می‌تواند برنامه‌های اقتصادی عربستان سعودی را نیز با مشکل روبه‌رو کند. گردشگری از محورهای اصلی تلاش ریاض برای کاهش وابستگی به نفت است، اما به گزارش واشنگتن‌پست، جنگ‌های منطقه تاکنون به تعویق جشنواره بین‌المللی فیلم دریای سرخ و مسابقه فرمول یک عربستان سعودی انجامیده‌اند.
در ریاض، پیامدهای درگیری به زندگی روزمره نیز رسیده است. یک شهروند آمریکایی ساکن این شهر به واشنگتن‌پست گفته است پنج شب پیاپی با صدای انفجار یا فعالیت پدافند از خواب بیدار شده است. او با اشاره به محدودیت انتشار اطلاعات درباره حملات گفت: «بعد سر کار می‌روید و وانمود می‌کنید هیچ اتفاقی نیفتاده است.»
