سنتکام اعلام کرد یک کشتی باری را به‌دلیل تلاش برای نقض محاصره دریایی ایران در دریای عمان از کار انداخته است. هم‌زمان، ترامپ گفت حکومت ایران ممکن است پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا اقدامات بیشتری انجام دهد، اما واشینگتن می‌تواند «خیلی سریع به آن پایان دهد».
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، اعلام کرد نیروهایش روز ۱۰ اکتبر، برابر با ۱۸ مهر، یک کشتی باری تجاری با پرچم پاناما را پس از نادیده گرفتن هشدارهای مکرر، در دریای عمان هدف قرار داده‌اند.
بر اساس بیانیه سنتکام، یک جنگنده آمریکایی با مهمات هدایت‌شونده دقیق به بخش عقب کشتی «اوشن مولیکا»، معروف به «آریکا سان»، حمله کرد و سامانه رانش آن را کاملا از کار انداخت. این فرماندهی گفته است خدمه کشتی آسیبی ندیده‌اند.
به گفته سنتکام، این کشتی پیش‌تر از یکی از بنادر ایران خارج شده بود و قصد عبور از محاصره دریایی را داشت. این فرماندهی اعلام کرد از زمان ازسرگیری محاصره در ۱۴ ژوئیه، برابر با ۲۳ تیر، چهار کشتی تجاری از کار انداخته شده و ۱۳۵ کشتی وادار به بازگشت شده‌اند.
سنتکام همچنین تاکید کرد نیروهای آمریکایی در همین مدت ۱۰ نفتکش مرتبط با شبکه سایه چندمیلیارددلاری سپاه پاسداران را منهدم کرده‌اند.
در رویدادی جداگانه، رسانه‌های دولتی ایران به نقل از سپاه پاسداران گزارش دادند یک نفتکش روز شنبه هنگام عبور از تنگه هرمز، پس از برخورد با مین دریایی منفجر شده و آتش گرفته است. در خبر منتشرشده، جزئیاتی درباره هویت کشتی یا وضعیت خدمه ارائه نشده است.
هم‌زمان، دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، در یک گردهمایی انتخاباتی در کلارکسویل ایالت تنسی گفت [حکومت] ایران ممکن است پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر «کمی بیشتر دست به اقدام بزند».
او گفت: «احتمالا پیش از انتخابات کمی بیشتر دست به اقدام می‌زنند، با این تصور که به ما لطمه می‌زند، اما ما می‌توانیم خیلی سریع به آن پایان دهیم.» ترامپ افزود: «آنها نمی‌دانند من چقدر با آنها مدارا کرده‌ام.»
این اظهارات در حالی مطرح شد که ترامپ پنجشنبه ۱۶ مهر با اشاره به آنچه «گفت‌وگوهای سازنده» با تهران خوانده بود، اعلام کرده بود آمریکا تا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای به ایران حمله نخواهد کرد. او در عین حال تاکید کرده بود محاصره دریایی با تمام قدرت ادامه خواهد یافت و ایران نباید به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند.
ترامپ همچنین اعلام کرده بود فقط در یک شب ۲۲ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور کرده، بدون آنکه هیچ‌یک از این محموله‌ها از مبدا ایران یا به مقصد آن باشد.
رییس‌جمهوری آمریکا ساعاتی پیش‌تر، پس از حمله به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض، گفته بود واشینگتن پیوستن به عربستان سعودی در حمله به حوثی‌ها را بررسی می‌کند. او در محوطه کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «تازه از حمله اخیر مطلع شدیم؛ تصمیم خواهیم گرفت.» ترامپ ساعاتی بعد و پیش از پرواز بازگشت به واشینگتن به خبرنگاران گفت عربستان سعودی توانایی دفاع از خود در برابر حملات حوثی‌های مورد حمایت جمهوری اسلامی را دارد. او حمله‌های جدید به عربستان سعودی را «وحشتناک» توصیف کرد.
به گفته سازمان هواپیمایی کشوری عربستان سعودی، حمله روز شنبه ۱۰ اکتبر به فرودگاه ملک خالد ۱۲ کشته و ۳۰۹ زخمی بر جای گذاشت. چهار شهروند سعودی، دو شهروند بنگلادشی و شش شهروند از آمریکا، مصر، اردن، سوریه، فلسطین و سودان، هر کدام یک نفر، در میان کشته‌شدگان بودند.
بر اساس این گزارش، حال برخی از زخمی‌ها وخیم است و مقام‌ها همچنان میزان خسارت‌های مادی را ارزیابی می‌کنند. این حمله پس از حملات ششم و هفتم اکتبر [۱۴ و ۱۵ مهر] به فرودگاه‌های ملک خالد و ابها رخ داد که به گفته سازمان هواپیمایی کشوری عربستان، سه کشته و ۳۶ زخمی بر جای گذاشته بودند.
روزنامه هاآرتص در تحلیلی نوشت حملات حوثی‌ها به عربستان سعودی، راهبرد واشینگتن برای سپردن امنیت منطقه به کشورهای آن را به آزمون گذاشته است؛ مداخله آمریکا در حمایت از ریاض نیز می‌تواند این کشور را در زمانی که حوثی‌ها تعیین می‌کنند، به جنگ با حکومت ایران بکشاند.
تسڤي بارئل، تحلیلگر هاآرتص، در این مقاله استدلال می‌کند که هدف حملات حوثی‌ها صرفا پاسخ دادن به عملیات نیروهای یمنی مورد حمایت عربستان نیست. این گروه می‌خواهد به ریاض نشان دهد که بازپس‌گیری مناطق در یمن، امنیت عربستان سعودی را تضمین نمی‌کند و هر پیشروی در جبهه یمن ممکن است با گشوده شدن جبهه‌ای در خاک عربستان همراه شود.
به نوشته هاآرتص، حملات پیاپی به فرودگاه ریاض، برگزاری کنگره جهانی انرژی را نیز با ابهام روبه‌رو کرده است؛ رویدادی که انتظار می‌رفت حدود ۲۵ هزار مهمان، از جمله وزیران، مدیران شرکت‌های انرژی و روزنامه‌نگاران در آن شرکت کنند.
لغو پروازهای شرکت‌های هواپیمایی عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی، برگزارکنندگان را واداشته است مسیرهای جایگزین، از جمله پرواز به دمام و سپس سفر زمینی به ریاض، پیشنهاد کنند. بارئل می‌نویسد اختلال در این رویداد، علاوه بر خسارت‌های مادی، جایگاه بین‌المللی عربستان سعودی را نیز هدف می‌گیرد.
در همین حال، نیروهای دولت یمن به رهبری تیپ‌های العمالقه و با پشتیبانی نیروی هوایی عربستان سعودی، برای بازپس‌گیری کنترل تنگه باب‌المندب، بندر المخا و سواحل غربی یمن می‌جنگند. به نوشته هاآرتص، گزارش‌های تایید نشده از بازپس‌گیری برخی شهرها حکایت دارد، اما آزادی کشتیرانی در این مسیر هنوز برقرار نشده است.
این تحلیل، دشواری اصلی ریاض را تعریف «پیروزی» در یمن می‌داند: آیا هدف، بازپس‌گیری سواحل و تنگه باب‌المندب است یا سرنگونی حکومت حوثی‌ها و بازگرداندن مناطق تحت کنترل آنها به دولت به‌رسمیت‌شناخته‌شده یمن؟
به ارزیابی بارئل، هیچ‌یک از این اهداف در حال حاضر به‌آسانی دست‌یافتنی نیست. حتی عقب راندن حوثی‌ها از تنگه و جزیره پریم، توانایی آنها برای حمله از راه دور به کشتی‌ها را از میان نمی‌برد. سرنگونی حکومت آنها نیز به نیرویی بزرگ‌تر از آنچه عربستان سعودی اکنون قادر به بسیج آن است، نیاز دارد.
هاآرتص می‌نویسد حوثی‌ها برای ناکام گذاشتن ریاض نیازی به شکست کامل ارتش عربستان سعودی ندارند؛ کافی است جنگ را چنان پرهزینه، طولانی و خطرناک کنند که دستیابی به اهداف آن نامطمئن شود.
با وجود پیامدهای درگیری برای تجارت جهانی و انتقال نفت، حمایت نظامی شرکای عربستان سعودی نیز محدود مانده است. ترکیه و پاکستان، دو عضو اتحاد راهبردی با ریاض، اعلام کرده‌اند نیروهایشان مستقیما در نبردهای داخل یمن شرکت نخواهند کرد.
بر اساس این گزارش، حدود هشت هزار سرباز پاکستانی در عربستان سعودی مستقرند و قرار است چند هزار نیروی دیگر نیز اعزام شوند. پاکستان همچنین به ارتش یمن سلاح و تجهیزات داده و ترکیه مربیان و مستشاران نظامی، اپراتورهای پهپاد و تجهیزات فناورانه فرستاده است.
با این حال، تلاش ریاض برای گسترش ائتلاف با موانع جدی روبه‌رو شده است. کشورهای خلیج فارس از پیوستن به آن خودداری کرده‌اند؛ برخی نگران کشیده شدن به جنگ و قرار گرفتن دوباره در معرض حملات حکومت ایران‌اند و برخی نیز با عضویت در اتحادی نظامی با حضور کشورهای غیرعرب موافق نیستند.
مصر هم، با وجود اهمیت امنیت دریای سرخ و درآمد کانال سوئز برای اقتصادش، درخواست پیوستن به ائتلاف را نپذیرفته است. به نوشته هاآرتص، قاهره آماده ارائه پشتیبانی لجستیکی، اطلاعاتی و گشت‌های دریایی است، اما نمی‌خواهد به هدف حملات حوثی‌ها تبدیل شود. احمد الشرع، رییس‌جمهوری سوریه، نیز با اشاره به بازسازی ارتش و مشکلات داخلی کشورش، درخواست اعزام نیرو را رد کرده است.
بارئل این وضعیت را آزمونی برای راهبردی می‌داند که هدف آن کاهش وابستگی کشورهای منطقه به حمایت نظامی آمریکا و واگذاری مسئولیت امنیت به خود آن‌هاست. به ارزیابی او، اتحاد شکل‌گرفته میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان در معرض تکرار سرنوشت ائتلاف‌های پیشین به رهبری ریاض قرار دارد که عمدتا روی کاغذ باقی ماندند.
در این میان، واشینگتن با دو گزینه دشوار روبه‌روست. تنها گذاشتن عربستان سعودی می‌تواند هم‌زمان با تقویت حوثی‌ها و حکومت ایران، اعتبار نظم امنیتی مورد نظر آمریکا را تضعیف کند. مداخله نیز ممکن است آمریکا را دوباره وارد جنگ یمن کند و دامنه درگیری را به جنگ با حکومت ایران بکشاند.
هاآرتص نتیجه می‌گیرد که در چنین شرایطی، تصمیم درباره زمان ورود آمریکا به جنگ ممکن است بیش از آنکه تابع برنامه واشینگتن باشد، تحت تاثیر اقدامات حوثی‌ها قرار گیرد.
مارک کتز، پژوهشگر ارشد مسائل روسیه، به ایران‌اینترنشنال گفت مسکو ترجیح می‌دهد با ایرانِ دارای سلاح هسته‌ای کنار بیاید تا با تغییر حکومت در تهران. به باور او، آنچه روسیه واقعا از آن می‌ترسد، روی کار آمدن حکومتی متمایل به غرب در ایران است.
سیاست غرب مدت‌هاست برنامه هسته‌ای ایران را بحران اصلی و حکومت تهران را طرف مذاکره برای دستیابی به توافق می‌داند. کتز، استاد دانشگاه جورج میسون و پژوهشگر ارشد غیرمقیم شورای آتلانتیک، گفت اولویت‌بندی مسکو چنین نبوده است.
ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهوری روسیه، پنجشنبه ۱۶ مهر در گفت‌وگو با مسعود پزشکیان، رییس دولت در ایران، در ترکمنستان، بار دیگر بر حمایت مسکو از تهران تاکید کرد و پیشنهاد داد برای پایان دادن به جنگ کمک کند.
اما به گفته کتز، در جریان جنگ ۱۲روزه سال گذشته، که عمدتا بر تاسیسات هسته‌ای ایران متمرکز بود، «روس‌ها کمک چندانی نکردند».
آنها ترجیح می‌دهند ایران به بمب اتمی دست پیدا نکند، اما برخلاف اسرائیل و برخی دیگر از کشورهای منطقه، «درباره آن دچار هراس شدید نیستند».
سیاست آمریکا سال‌ها معطوف به جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای بوده است. کتز گفت مسکو این موضوع را در همان سطح از تهدید قرار نمی‌دهد.
او گفت«برای آنها، بدترین سناریو، ایرانی متمایل به غرب است.» حتی ایرانِ مخالف غرب نیز منافعی را دنبال کرده که با منافع روسیه در تعارض بوده است. به گفته این پژوهشگر، حکومتی در تهران که با غرب همسو باشد، «روسیه را کاملا به دیده تحقیر خواهد نگریست».
کتز تاکید کرد: «اما آنها می‌خواهند این حکومت باقی بماند؛ در این شکی نیست.»
همکاری هسته‌ای محدودیت‌هایی دارد
با این حال، مسکو در موضوع برنامه هسته‌ای ایران، برای تهران سپر دیپلماتیک فراهم کرده است.
روسیه و چین ۱۷ سپتامبر، برابر با ۲۶ شهریور، قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل برای تمدید نظارت مستقل بر تحریم‌های حکومت ایران را وتو کردند. این وتو مانع ادامه سازوکار نظارتی شد، نه خود تحریم‌ها.
روسیه همچنین در مذاکرات هسته‌ای ایران مشارکت داشت و برخی دیپلمات‌ها نقش آن را در دهه‌های ۲۰۰۰ و ۲۰۱۰ میلادی، زمانی که مسکو و تهران هنوز بر سر این موضوع اختلاف داشتند، مفید می‌دانستند.
کتز گفت این اختلاف از آن زمان از میان رفته است. فشار روسیه بر سر موضوع هسته‌ای تا پایان سال ۲۰۲۱ ادامه داشت، اما با آغاز جنگ اوکراین، «روس‌ها دیگر اساسا بر موضوع هسته‌ای ایران تمرکز ندارند».
او افزود: «فکر نمی‌کنم اگر ایران به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند، آنها چندان ناراحت شوند»، زیرا این سلاح‌ها دیگران را هدف خواهند گرفت، نه روسیه را.
همکاری نظامی به تعهد دفاعی نمی‌رسد
روابط نظامی روسیه و حکومت ایران از زمان تهاجم مسکو به اوکراین در سال ۲۰۲۲ به‌طور چشمگیری گسترش یافته است.
جمهوری اسلامی فناوری پهپادهای شاهد را در اختیار روسیه گذاشت. دولت‌های غربی همچنین تهران را به تامین موشک‌های بالستیک کوتاه‌برد برای استفاده علیه اوکراین متهم کرده‌اند.
دو کشور با امضای پیمان مشارکت راهبردی در ژانویه ۲۰۲۵، [زمستان ۱۴۰۳] به همکاری روبه‌گسترش خود رسمیت بخشیدند. اما این توافق، با وجود مفادی برای همکاری نظامی نزدیک‌تر، هیچ تعهدی برای دفاع متقابل در بر ندارد.
کتز گفت: «کمک روسیه برای این است که [حکومت] ایران بتواند تاسیسات آمریکا و البته تاسیسات دیگر کشورهای خاورمیانه را هدف قرار دهد. آنها به [حکومت] ایران برای انجام حمله کمک می‌کنند؛ از ایران در برابر حمله دفاع نمی‌کنند.»
در شرایطی که نیروهای روسیه در اوکراین درگیرند، اگر آمریکا و اسرائیل عملیات نظامی گسترده‌ای انجام دهند که بقای حکومت ایران را تهدید کند، مسکو مطمئن نخواهد بود که بتواند کمکی بکند.
کتز گفت به نظر می‌رسد روسیه روی این حساب کرده است که چنین حمله‌ای رخ نخواهد داد. این اطمینان از تجربه اوایل سال جاری میلادی ناشی می‌شود: حمله به مراکز نظامی و هسته‌ای، به‌خودی‌خود، حاکمان تهران را تغییر نمی‌دهد.
چرا پوتین حاضر نیست تهران را وجه‌المعامله قرار دهد؟
کتز این تصور را رد کرد که ایران برای روسیه مهره‌ای قابل قربانی کردن یا نیرویی اجیر‌شده است. مسکو بر تهران کنترل ندارد و [حکومت] ایران اقداماتی انجام داده که روسیه از آنها ناخشنود بوده است. با این حال، [حکومت] ایران در بیشتر موارد به دلیل دشمنی‌اش با غرب، همان کاری را انجام می‌دهد که روسیه می‌خواهد.
آنچه مسکو نمی‌خواهد، سقوط حکومت ایران یا سفر ترامپ به تهران، «شبیه سفر نیکسون به چین»، است. به گفته کتز، نگرانی [حکومت] ایران از اینکه روسیه در معامله‌ای آن را کنار بگذارد، از برداشت نادرست از پوتین ناشی می‌شود.
عربستان سعودی در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ چنین معامله‌ای را آزمود و با پیشنهاد گسترش روابط تجاری، امیدوار بود روسیه روابط خود با [حکومت] ایران را محدود کند. مسکو از فرصت‌های تجاری استفاده کرد و رابطه با [حکومت] ایران را هم حفظ کرد.
این پژوهشگر گفت: «فکر نمی‌کنم چیزی وجود داشته باشد که ما بتوانیم به او بدهیم و او در ازای آن حاضر شود از روابط با ایران دست بکشد.»
درگیری آمریکا و ایران، توجه واشینگتن را از اوکراین منحرف می‌کند و اگر انتقال نفت از خلیج فارس مختل شود، قیمت فروش نفت خام روسیه را بالا می‌برد.
کتز گفت پوتین معتقد است در اوکراین پیروز خواهد شد و در حال حاضر نیازی نمی‌بیند به غرب امتیازی بدهد.
اما اگر روسیه در اوکراین پیروز شود و آمریکا از اروپا و خاورمیانه عقب‌نشینی کند، ایرانِ بلندپروازتر ممکن است با منافع روسیه در عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر در تعارض قرار بگیرد.
کتز گفت: «هرچه موقعیت آمریکا در خاورمیانه ضعیف‌تر شود، احتمال اینکه شاهد تعارض منافع روسیه و ایران باشیم، بیشتر می‌شود.»
سازمان هواپیمایی عربستان سعودی اعلام کرد حمله شنبه به فرودگاه ملک خالد ریاض دست‌کم ۱۲ کشته و ۳۰۹ زخمی بر جا گذاشته است. آمریکا و چند کشور منطقه این حمله را محکوم کردند و بحرین خواستار اقدام شورای امنیت شد.
سازمان هواپیمایی عربستان سعودی اعلام کرد در حمله شنبه ۱۸ مهر به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض، دست‌کم ۱۲ نفر کشته و ۳۰۹ نفر زخمی شدند. فعالیت فرودگاه نیز در پی این حمله متوقف شده است.
بر اساس اطلاعات منتشر شده درباره ملیت ۱۲ کشته حمله به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد، چهار نفر شهروند عربستان سعودی و دو نفر شهروند بنگلادش بودند. شش قربانی دیگر نیز شهروندان آمریکا، مصر، اردن، سوریه، فلسطین و سودان بودند.
وزارت خارجه آمریکا نیز شنبه آنچه «حملات تروریستی حوثی‌ها علیه زیرساخت‌های غیرنظامی و فرودگاه‌ها» در عربستان خواند، محکوم کرد. سخنگوی این وزارتخانه به شبکه سی‌بی‌اس نیوز گفت واشینگتن در تماس نزدیک با شرکای سعودی خود است و «قاطعانه در کنار پادشاهی عربستان سعودی در برابر تروریسم حوثی‌ها می‌ایستد».
وزارت خارجه بحرین نیز حمله دوباره به فرودگاه ریاض را محکوم کرد و از شورای امنیت سازمان ملل خواست برای توقف این حملات اقدام کند. به گزارش خبرگزاری رسمی بحرین، این وزارتخانه اعلام کرد حمله تازه دو روز پس از حمله قبلی به همین فرودگاه رخ داده است.
بحرین، حوثی‌ها را گروهی مورد حمایت جمهوری اسلامی خواند و هشدار داد حملات به تاسیسات غیرنظامی، امنیت منطقه و پروازهای مسافربری را به خطر می‌اندازد. منامه همچنین با اعلام حمایت از اقدامات عربستان سعودی برای حفظ امنیت خود، خواستار پاسخگو کردن عاملان حملات و حامیان آنها شد.
عبدالله دوم، پادشاه اردن، شنبه در پیام‌هایی جداگانه به سلمان بن عبدالعزیز، پادشاه عربستان سعودی، و محمد بن سلمان، ولیعهد و نخست‌وزیر این کشور، حملات به فرودگاه‌های بین‌المللی ابها و ملک خالد را محکوم کرد.
به گزارش خبرگزاری رسمی اردن، پترا، او ضمن ابراز همدردی با خانواده قربانیان، حمایت کامل اردن از عربستان سعودی و اقدامات این کشور برای حفاظت از امنیت و حاکمیت خود را اعلام کرد.
وزارت خارجه مصر هم در بیانیه‌ای حمله به فرودگاه ملک خالد را محکوم کرد و از ادامه حملات به خاک عربستان سعودی ابراز نگرانی شدید کرد. این وزارتخانه حملات را نقض آشکار قوانین بین‌المللی و تهدیدی برای امنیت غیرنظامیان با ملیت‌های مختلف دانست و از اقدامات ریاض برای حفاظت از امنیت، حاکمیت و شهروندانش حمایت کرد.
در همین زمینه افراح الزوبه، وزیر خارجه دولت به‌رسمیت‌شناخته‌شده بین‌المللی یمن نیز در پیامی در شبکه ایکس، هدف قرار دادن هواپیماهای غیرنظامی و تاسیسات حیاتی، به‌ویژه فرودگاه ملک خالد، «جنایتی تروریستی تمام‌عیار و نقض آشکار حقوق بین‌الملل بشردوستانه» توصیف کرد. او نیز خواستار واکنش قاطع و بازدارنده جامعه جهانی شده است.
وزیر خارجه یمن با اشاره به کمک‌های توسعه‌ای و بشردوستانه عربستان سعودی، حمایت از اقتصاد یمن و تسهیل وضعیت اقامت مهاجران یمنی، حوثی‌ها را متهم کرد که کشور و مردم خود را «در خدمت برنامه‌های [حکومت] ایران به ورطه جنگ» می‌کشانند.
تشدید درگیری‌ها پس از آن رخ داد که حوثی‌ها ماه گذشته میلادی حمله‌ای زمینی برای تسلط بر سواحل غربی یمن در امتداد تنگه باب‌المندب آغاز کردند؛ آبراهی حیاتی برای تجارت جهانی که با محدود شدن عبور نفت از تنگه هرمز، اهمیت بیشتری یافته است.
نیروهای یمنی مورد حمایت عربستان سعودی در واکنش، عملیاتی را با پشتیبانی حملات هوایی آغاز کردند. این نیروها ابتدا بخش‌هایی از مناطق ازدست‌رفته را بازپس گرفتند، اما به نوشته واشنگتن‌پست، پیشروی دوباره حوثی‌ها در روزهای اخیر شهر راهبردی تعز را نیز در معرض خطر سقوط قرار داده است.
هم‌زمان، حساب «اخبار السعودیه» در شبکه اجتماعی ایکس از حملات هوایی شدید به مواضع و محل تجمع نیروهای حوثی در چند منطقه استان تعز خبر داده است. تا زمان تنظیم این گزارش جزئیاتی درباره عامل حملات، تلفات یا خسارت‌های احتمالی منتشر نشده است.
حوثی‌ها در مقابل، فرودگاه‌ها و زیرساخت‌های انرژی عربستان سعودی را هدف گرفته‌اند و مدعی حمله به پالایشگاه‌های رابغ، ریاض و ینبع شده‌اند؛ تاسیساتی مهم در تولید بنزین، گازوئیل و سوخت هواپیما.
این حملات هم‌زمان با افزایش حملات جمهوری اسلامی به کشتیرانی در تنگه هرمز رخ می‌دهد. تحلیلگران به واشنگتن‌پست گفته‌اند هدف قرار گرفتن تاسیسات نفتی و تلاش حوثی‌ها برای محاصره بنادر عربستان سعودی، مسیرهای جایگزین صادرات انرژی را نیز تحت فشار گذاشته و نگرانی درباره عرضه سوخت را افزایش داده است.
در رویدادی جداگانه، سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا شنبه اعلام کرد فرماندهان چند کشتی در نزدیکی راس‌الخیمه امارات گزارش داده‌اند که از طریق پیام‌های رادیویی به آنها دستور داده شده محل لنگراندازی خود را ترک کنند.
این سازمان، رویداد را «فعالیت مشکوک» طبقه‌بندی کرد و زمان وقوع آن را ساعت ۱۸:۵۰ به وقت گرینویچ اعلام کرد. هویت فرستنده پیام‌ها مشخص نشده و مقام‌های مسئول در حال بررسی موضوع هستند. این اطلاعیه ارتباطی میان این رویداد و حملات حوثی‌ها اعلام نکرده است.
نصرالدین عامر، سخنگوی حوثی‌ها، مسئولیت تشدید درگیری با عربستان سعودی را متوجه ریاض دانسته و گفته است این کشور به خواسته‌های گروه، از جمله رفع آنچه «محاصره یمن» می‌خواند، پاسخ نداده است. در مقابل، ترکی الفیصل، رییس پیشین دستگاه اطلاعاتی عربستان، گفته است پیشروی حوثی‌ها شرایطی ایجاد کرده که سیاست خویشتن‌داری ریاض دیگر کارساز نیست.
آمریکا تاکنون به عربستان سعودی کمک اطلاعاتی، از جمله اطلاعات لحظه‌ای برای هدف‌گیری مواضع حوثی‌ها، ارائه کرده است. با این حال، به گفته مقام‌ها و تحلیلگران مورد استناد واشنگتن‌پست، این حمایت کمتر از سطحی است که ریاض و متحدان یمنی آن خواستار شده‌اند.
دونالد ترامپ شنبه در پاسخ به پرسشی درباره احتمال پیوستن آمریکا به حملات عربستان علیه حوثی‌ها گفت: «ممکن است. بررسی‌اش می‌کنیم.» گسترش درگیری‌ها در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر، فشار تازه‌ای بر دولت او وارد می‌کند؛ در حالی که تلاش برای پایان دادن به جنگ با حکومت ایران همچنان به بن‌بست خورده است.
عربستان سعودی هم‌زمان به دنبال کمک شرکای دیگر، از جمله پاکستان و ترکیه است که در ماه اوت با آنها پیمان دفاعی بست. پاکستان بر همراهی با ریاض در دفاع از عربستان سعودی تاکید کرده، اما ترکیه گفته است این ائتلاف ماهیتی دفاعی دارد و نیروهایش در یمن عملیات نظامی انجام نخواهند داد.
ادامه حملات می‌تواند برنامه‌های اقتصادی عربستان سعودی را نیز با مشکل روبه‌رو کند. گردشگری از محورهای اصلی تلاش ریاض برای کاهش وابستگی به نفت است، اما به گزارش واشنگتن‌پست، جنگ‌های منطقه تاکنون به تعویق جشنواره بین‌المللی فیلم دریای سرخ و مسابقه فرمول یک عربستان سعودی انجامیده‌اند.
در ریاض، پیامدهای درگیری به زندگی روزمره نیز رسیده است. یک شهروند آمریکایی ساکن این شهر به واشنگتن‌پست گفته است پنج شب پیاپی با صدای انفجار یا فعالیت پدافند از خواب بیدار شده است. او با اشاره به محدودیت انتشار اطلاعات درباره حملات گفت: «بعد سر کار می‌روید و وانمود می‌کنید هیچ اتفاقی نیفتاده است.»
در حمله شنبه ۱۸ مهر به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض، چند نفر زخمی شدند و فعالیت این فرودگاه به حالت تعلیق درآمد. دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، نیز در واکنش به این حمله گفت واشینگتن احتمال پیوستن به عملیات نظامی عربستان علیه حوثی‌های یمن را بررسی خواهد کرد.
به گزارش رویترز، هنوز هیچ گروهی مسئولیت این حمله را بر عهده نگرفته است، اما این حادثه در شرایطی رخ داده که حملات موشکی حوثی‌های یمن، گروه همسو با جمهوری اسلامی، علیه عربستان سعودی شدت گرفته است.
فرودگاه ریاض پیش‌تر نیز در همین هفته دو بار هدف حمله قرار گرفته بود. این حملات در مجموع چهار کشته بر جای گذاشت.
بر اساس گزارش رویترز، سامانه هشدار زودهنگام عربستان پیش از حمله روز شنبه هیچ هشداری صادر نکرده بود.
یکی از شاهدان عینی به رویترز گفت که پس از مشاهده انفجار، چندین نفر را دیده است که زخمی روی زمین در داخل فرودگاه افتاده بودند.
همچنین بیش از ۱۲ آمبولانس در حال حرکت به‌سوی فرودگاه مشاهده شدند.
یکی از مسافران مجروح نیز به رویترز گفت پیش از آنکه بخشی از سقف نزدیک یکی از گیت‌های خروجی فرو بریزد، شیئی را دیده است که در آسمان خارج از فرودگاه حرکت می‌کرد.
ترامپ: ممکن است به حملات عربستان علیه حوثی‌ها بپیوندیم
دونالد ترامپ پس از حمله، در گفت‌وگو با خبرنگاران در خارج از کاخ سفید، در پاسخ به پرسشی درباره احتمال پیوستن آمریکا به حملات عربستان علیه حوثی‌ها گفت: «ممکن است. این موضوع را بررسی خواهیم کرد. تازه از حمله اخیر مطلع شده‌ایم، بنابراین تصمیم خواهیم گرفت. ما خیلی سریع اقدام می‌کنیم.»
این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که درگیری میان عربستان سعودی و حوثی‌های یمن در هفته‌های اخیر شدت گرفته است.
هشدار سفارت‌های آمریکا، بریتانیا، ایرلند و کانادا
سفارت آمریکا در ریاض اعلام کرد که از وقوع حملات مطلع است و « به‌طور موکد توصیه می‌کند تمامی شهروندان آمریکایی از مراجعه به این فرودگاه و مناطق اطراف آن خودداری کنند».
سفارت‌های بریتانیا و ایرلند در عربستان سعودی نیز در پیام‌هایی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کردند که از وقوع یک «حادثه جدی» در فرودگاه ریاض اطلاع دارند.
سفارت کانادا نیز اعلام کرد که «فعالیت‌های نظامی ادامه‌دار» بر عملیات فرودگاه تأثیر گذاشته است.
لغو و تغییر مسیر تمامی پروازهای ورودی به ریاض
بر اساس اطلاعات وب‌سایت ردیابی پروازها، فلایت‌رادار۲۴، تمامی پروازهای ورودی به ریاض یا لغو شده یا به مسیرهای دیگری هدایت شده‌اند.
داده‌های این وب‌سایت نشان می‌داد که در مقطعی تنها یک بالگرد در آسمان فرودگاه حضور داشته است.
شرکت هواپیمایی کویت اعلام کرد که به دلیل تعطیلی فرودگاه ریاض در پی «وضعیت امنیتی»، تمامی پروازهای خود به مقصد و از مبدأ پایتخت عربستان را لغو کرده است.
شرکت‌های هواپیمایی اتحاد و قطر ایرویز نیز پیش‌تر چندین پرواز میان مراکز اصلی فعالیت خود و ریاض را لغو کرده بودند و برخی از این لغو پروازها تا روز دوشنبه ادامه خواهد داشت.
حملات حوثی‌ها پنجشنبه و اوایل هفته نیز باعث شده بود شماری از شرکت‌های هواپیمایی پروازهای خود به ریاض را متوقف یا لغو کنند.
حوثی‌ها حریم هوایی عربستان را منطقه عملیات نظامی اعلام کرده‌اند
حوثی‌های یمن پیش‌تر به شرکت‌های هواپیمایی هشدار داده بودند که از ورود به حریم هوایی عربستان سعودی خودداری کنند.
این گروه پس از آغاز عملیات نظامی دولت یمن مورد حمایت عربستان علیه حوثی‌ها در اوایل ماه اکتبر، حریم هوایی عربستان را «منطقه عملیات نظامی» اعلام کرده بود.
حمله شنبه در آستانه برگزاری چند کنفرانس بزرگ انرژی و سرمایه‌گذاری در ریاض رخ داده است.
با وجود حمله به فرودگاه و اختلال گسترده در پروازها، برگزارکنندگان این کنفرانس‌ها اعلام کردند که برنامه‌ها طبق زمان‌بندی قبلی برگزار خواهند شد.
همایون فلکشاهی، رییس بخش تحلیل نفت خام شرکت اطلاعات انرژی کپلر، به ایران‌اینترنشنال گفت اگر محاصره دریایی آمریکا علیه جمهوری اسلامی ادامه یابد، درآمد حاصل از صادرات نفت خام و میعانات گازی ایران ممکن است برای نخستین بار در تاریخ این کشور تا اواخر آذر ماه به‌طور کامل متوقف شود.
همایون فلکشاهی، رییس بخش تحلیل نفت خام شرکت کپلر، در گفت‌وگو با برنامه آی فور ایران (Eye For Iran) گفت: تهران ممکن است ماهانه بین سه تا شش میلیارد دلار از درآمد نفتی خود را از دست بدهد.
به‌گفته فلکشاهی، ماه دسامبر از این نظر اهمیت تعیین‌کننده‌ای دارد که آخرین محموله‌های نفت ایران که پیش‌تر از محدوده محاصره خارج شده‌اند، تا آن زمان به خریداران چینی تحویل داده می‌شوند و پرداخت‌های مربوط به آنها نیز پایان می‌یابد.
کاهش نفت ایران روی آب از ۹۰ میلیون به هشت میلیون بشکه
بر اساس داده‌های کپلر، حجم نفت خام ایران که در نفتکش‌های خارج از محدوده محاصره قرار دارد، از نزدیک به ۹۰ میلیون بشکه در اواسط ژوئیه به تنها هشت میلیون بشکه کاهش یافته است.
فلکشاهی پیش‌بینی کرد که این محموله‌های باقی‌مانده تا حدود ۱۸ اکتبر تخلیه شوند.
از آنجا که پالایشگاه‌های چینی معمولا یک تا دو ماه پس از دریافت نفت، پرداخت‌های خود را تسویه می‌کنند، انتظار می‌رود آخرین درآمدهای حاصل از این محموله‌ها تا نیمه دسامبر به تهران برسد.
در صورت تداوم محاصره و توقف صادرات جدید، پس از آن دیگر درآمدی از محل فروش نفت خام و میعانات گازی به ایران نخواهد رسید.
توقف کامل بارگیری نفت برای نخستین بار از انقلاب ۱۳۵۷
داده‌های کپلر نشان می‌دهد که ایران در سراسر ماه سپتامبر هیچ محموله نفت خام یا میعانات گازی در نفتکش‌ها بارگیری نکرده است.
این نخستین ماه کامل بدون بارگیری نفت ایران از زمان انقلاب سال ۱۳۵۷ به شمار می‌رود.
آخرین بارگیری ثبت‌شده نفت ایران حدود ۲۶ یا ۲۷ اوت انجام شده است.
به‌گفته فلکشاهی، حتی در جریان انقلاب ۱۳۵۷، جنگ ایران و عراق و دوره‌های مختلف تحریم‌های غرب، نفت خام ایران همچنان به بازارهای بین‌المللی می‌رسید.
در دوران همه‌گیری کرونا، صادرات نفت ایران در برخی ماه‌ها تا حدود ۳۰۰ هزار بشکه در روز کاهش یافت؛ رقمی بسیار پایین‌تر از حجم معمول صادرات روزانه ۱.۷ تا ۱.۸ میلیون بشکه‌ای، اما صادرات هرگز به‌طور کامل متوقف نشد.
فلکشاهی به ایران‌اینترنشنال گفت: «این اتفاق برای نخستین بار در تاریخ رخ می‌دهد.»
تهدید بزرگ‌ترین منبع ارز خارجی ایران
با وجود تلاش‌های چند دهه گذشته برای کاهش وابستگی دولت به درآمدهای نفتی، صادرات نفت همچنان بزرگ‌ترین منبع تأمین ارز خارجی ایران است.
فلکشاهی گفت بخش قابل توجهی از تجارت نفت ایران با چین، با وجود تحریم‌های آمریکا، همچنان به دلار تسویه می‌شود.
به‌گفته او، قطع این پرداخت‌ها می‌تواند پیامدهای سنگینی برای اقتصادی داشته باشد که پیش‌تر نیز با کاهش ارزش پول ملی مواجه بوده است.
او احتمال داد که انتظار برای کاهش درآمدهای نفتی در افت اخیر ارزش ریال نقش داشته باشد.
تداوم کمبود ارز خارجی می‌تواند فشار بیشتری بر نرخ ارز و منابع مالی دولت وارد کند.
این وضعیت همچنین ممکن است توانایی تهران برای تأمین مالی متحدان منطقه‌ای خود را تحت تأثیر قرار دهد؛ هرچند به‌گفته فلکشاهی، میزان این تاثیر به اولویت‌های حکومت بستگی دارد.
او توضیح داد که جمهوری اسلامی ممکن است تصمیم بگیرد حمایت مالی از متحدان منطقه‌ای خود را حفظ کند و در مقابل، هزینه‌های داخلی را کاهش دهد.
فلکشاهی همچنین گفت فشار اقتصادی مداوم می‌تواند بر محاسبات تهران در مذاکرات احتمالی با واشینگتن تاثیر بگذارد، اما ابراز تردید کرد که رهبران جمهوری اسلامی برای دادن امتیازهای قابل توجه درباره برنامه هسته‌ای آماده باشند.
چرا روش‌های دور زدن تحریم‌ها دیگر کارایی گذشته را ندارند؟
جمهوری اسلامی طی دهه‌های گذشته شبکه‌های گسترده‌ای برای دور زدن تحریم‌های غرب و ادامه صادرات نفت ایجاد کرده است.
با این حال، فلکشاهی معتقد است محاصره فیزیکی نفتکش‌ها شرایط کاملا متفاوتی ایجاد کرده است.
برخلاف محدودیت‌های مالی که تهران در گذشته با استفاده از واسطه‌ها، پنهان کردن منشاء محموله‌ها و ترتیبات تجاری جایگزین از آنها عبور می‌کرد، محاصره کنونی مانع خروج فیزیکی نفتکش‌ها از آب‌های ایران می‌شود.
یکی از راهکارهای احتمالی، انتقال نفت ایران از مسیر عراق و سپس صادرات آن به چین با منشأ تغییر‌یافته است.
این احتمال در شرایطی مطرح شده که پالایشگاه‌های مستقل چین برای جایگزینی نفت ایران، خرید نفت خام عراق را افزایش داده‌اند.
اما به‌گفته فلکشاهی، حتی انتقال روزانه ۵۰ تا ۷۰ هزار بشکه نفت از مرز عراق مستلزم هزاران تردد کامیون خواهد بود.
او گفت: «احتمالاا فیلم‌های آن را در اینترنت خواهید دید.»
فلکشاهی برآورد کرد که انتقال نفت کافی برای پر کردن یک نفتکش بزرگ از طریق کامیون ممکن است حدود ۲۰ روز طول بکشد؛ در حالی که ایران پیش‌تر تقریبا هر روز یک نفتکش بزرگ بارگیری می‌کرد.
عراق همچنان از ایران گاز طبیعی وارد می‌کند، اما به‌دلیل تحریم‌های آمریکا، مبالغ پرداختی به تهران در حسابی محدودشده در بانک مرکزی عراق نگهداری می‌شود.
به‌گفته فلکشاهی، بعید است بغداد خطر تحریم‌های بیشتر آمریکا را برای تسهیل صادرات گسترده نفت ایران بپذیرد.
محدودیت مسیرهای زمینی و ریلی
انتقال نفت از طریق راه‌آهن نیز گزینه محدودی است.
فلکشاهی توضیح داد که مسیر ریلی متصل به چین به تهران می‌رسد؛ شهری که فاصله زیادی با مناطق اصلی تولید نفت ایران دارد.
همچنین ظرفیت خط لوله تامین نفت پایتخت تنها حدود ۲۰۰ هزار بشکه در روز است.
بر اساس گزارش‌ها، ترکمنستان نیز به‌دلیل نگرانی از تحریم‌های آمریکا، محدودیت‌هایی برای ترانزیت ریلی از خاک خود اعمال کرده است.
حتی اگر تهران بتواند مقادیر محدودی نفت را از طریق کشورهای همسایه منتقل کند، ظرفیت حمل‌ونقل جاده‌ای و ریلی برای جایگزینی صادرات دریایی پیشین کافی نخواهد بود.
فلکشاهی گفت: «ایران سابقه‌ای از دور زدن نسبتا موفق تحریم‌ها دارد، اما این وضعیت بسیار دشوارتر به نظر می‌رسد.»
محاصره آمریکا واردات گندم و ذرت را نیز تحت تاثیر قرار داده است
فشار ناشی از محاصره آمریکا تنها به صادرات نفت محدود نمی‌شود.
به‌گفته فلکشاهی، هم‌زمان با نزدیک شدن درآمد نفتی ایران به توقف احتمالی، توانایی کشور برای واردات کالاهای اساسی نیز محدود شده است.
او گفت محموله‌های محصولات کشاورزی، از جمله ذرت و گندم، به‌شدت کاهش یافته‌اند.
مسیرهای جایگزین تامین کالا از طریق دریای خزر نیز تنها بخش کوچکی از ظرفیت بنادر خلیج فارس را در اختیار دارند و نمی‌توانند حجم پیشین واردات را جبران کنند.
به‌گفته رییس بخش تحلیل نفت خام کپلر، پرسش اصلی اکنون این است که آیا محاصره آمریکا آن‌قدر ادامه خواهد یافت که آخرین پرداخت‌های مربوط به نفت فروخته‌شده ایران نیز به پایان برسد یا خیر.
اگر چنین اتفاقی رخ دهد، دسامبر ۲۰۲۶ ممکن است نخستین ماه در تاریخ معاصر صنعت نفت ایران باشد که درآمد صادرات نفت خام و میعانات گازی کشور به صفر می‌رسد.
این سناریو به معنای قطع مهم‌ترین منبع ارز خارجی جمهوری اسلامی خواهد بود؛ آن هم در شرایطی که تا زمان ادامه محاصره، مسیر روشنی برای ازسرگیری صادرات نفت وجود ندارد.
