دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، با بازنشر گفتوگوی اخیر اسکات بسنت، وزیر خزانهداری این کشور، در شبکه اجتماعی تروثسوشال، بر سیاست کاخ سفید برای تشدید فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی و رساندن «انزوای اقتصادی ایران به سطحی بیسابقه» تاکید کرد.
بسنت ساعاتی پیشتر در مصاحبه با شبکه نیوزمکس اعلام کرده بود دولت آمریکا هفته آینده از اقدامات تازه خود علیه حکومت ایران رونمایی خواهد کرد.
هدف از این اقدامات، افزایش فشار اقتصادی بر تهران برای بازگشت به میز مذاکره، دستیابی به توافقی جهت پایان دادن به درگیریها و بازگشایی کامل تنگه هرمز عنوان شده است.
وزیر خزانهداری آمریکا گفت: «منتظر اعلام خبرهای بیشتری در هفته آینده باشید، زیرا قصد داریم اقداماتی را به اجرا بگذاریم که در تاریخ انزوای اقتصادی یک کشور بیسابقه بوده است.»
او از دستور ترامپ به وزارت خزانهداری برای وارد آوردن «فشار حداکثری» بر حکومت ایران خبر داد و افزود این تدابیر مرحله تازهای از تلاشهای ایالات متحده برای قطع جریان منابع مالی جمهوری اسلامی خواهد بود.
بسنت در مصاحبه خود با نیوزمکس به جزییات این اقدامات اشارهای نکرد.
این اظهارات در حالی مطرح میشوند که سپاه پاسداران همچنان کشتیهای تجاری را در تنگه هرمز هدف قرار میدهد و مذاکرات بر سر بازگشایی این گذرگاه راهبردی تاکنون به توافقی منجر نشده است.
تنگه هرمز گذرگاه باریکی میان ایران و عمان است که پیش از آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، حدود یکپنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکرد.
خبرگزاری رویترز جمعه اعلام کرد که پس از حمله جمهوری اسلامی به دو کشتی اماراتی، رفتوآمد در تنگه هرمز عملا متوقف شده است.
دونالد ترامپ در روزهای اخیر بارها تاکید کرده بود که آمریکا کنترل کامل تنگه هرمز را در اختیار دارد. رهبران جمهوری اسلامی این اظهارات را رد و تاکید کردهاند تنگه هرمز تا برآورده نشدن شروط تهران بسته خواهد ماند.
در همین حال جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، ۲۲ مرداد اعلام کرد اولویت نخست واشینگتن «پایین نگه داشتن قیمت نفت و بنزین برای آمریکاییها» و اولویت دوم آن جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای است.
او اضافه کرد: «اطمینان دارم که در دستیابی به هر دو هدف موفق هستیم، اما شرایط ذاتا پیشبینیناپذیر است، زیرا خود ایرانیها پیشبینیناپذیرند و گاهی به تعهداتی که در قبال ما پذیرفتهاند، عمل نمیکنند.»
از محاصره دریایی تا محدودیتهای رمزارزی
وزیر خزانهداری ایالات متحده در ادامه مصاحبه خود گفت: «ترکیبی از انزوای اقتصادی در ابعادی که جهان تاکنون شاهد آن نبوده است و ادامه محاصره در تنگه هرمز، مانع ورود یا خروج هر چیزی از بنادر ایران خواهد شد.»
بسنت افزود از زمان صدور دستور ترامپ، دولت آمریکا حسابهای بانکی، کیف پولهای ارز دیجیتال و داراییهای جمهوری اسلامی را در سراسر جهان هدف قرار داده و برای قطع منابع مالی حکومت و نیروهای نیابتی آن تلاش کرده است.
در هفتههای اخیر و پس از فروپاشی آتشبس میان تهران و واشینگتن، ایالات متحده فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی را از طریق اعمال محاصره دریایی افزایش داده و همزمان، بستههای تحریمی جدیدی را به اجرا گذاشته است.
واشینگتن همچنین فشارهای خود را برای اعمال محدودیت بر استفاده تهران از ارزهای دیجیتال شدت بخشیده است.
مقامهای آمریکایی میکوشند کانالهای مالی وابسته به جمهوری اسلامی را مسدود کنند و دسترسی تهران به شبکههای مبتنی بر رمزارز را کاهش دهند.
جمهوری اسلامی از ارزهای دیجیتال برای دور زدن تحریمها، تامین مالی گروههای نیابتی و پرداخت به عوامل خود برای انجام عملیات جاسوسی در کشورهای مختلف، از جمله اسرائیل، استفاده کرده است.
پایگاه خبری بلومبرگ جمعه ۲۳ مرداد در گزارشی به نقل از اقتصاددانان هشدار داد تداوم جنگ میتواند ایران را به یکی از وخیمترین بحرانهای اقتصادی تاریخ خود بکشاند.
بر اساس این گزارش، تبلیغ خرید اعتباری بدون بهره و طرحهای «اکنون بخر، بعدا پرداخت کن» اکنون در ویترین بسیاری از فروشگاههای تهران به چشم میخورد.
بلومبرگ افزود خرید اقساطی که پیشتر عمدتا به کالاهایی مانند مبلمان و لوازم آشپزخانه محدود بود، از آغاز جنگ به کالاهای ضروری گسترش یافته و اکنون حتی مواد غذایی را دربر میگیرد.
۱۹ مرداد، خبرگزاری ایلنا گزارش داد تشدید فشارهای معیشتی، بهویژه بر کارگران، خرید اقساطی از پلتفرمهای آنلاین را برای بسیاری از خانوارهای ایرانی به راهی برای جبران کسری درآمد ماهانه تبدیل کرده است.
پیشتر در پنجم مرداد، پایگاه خبری اقتصادنیوز نوشت در پی شدت گرفتن بحران اقتصادی، پرداختهای اقساطی در بازار سلامت کشور بهتدریج رواج یافته و خدماتی مانند دندانپزشکی و حتی دارو بهصورت قسطی عرضه میشوند.
شرکت ملی نفت ابوظبی، ادنوک، جمعه ۲۳ مرداد اعلام کرد دو شناور این شرکت هنگام عبور از تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفتند.
این حملات تلفات جانی در پی نداشت و امارات متحده عربی حکومت ایران را مسئول آن دانست.
وزارت امور خارجه کویت ضمن محکوم کردن این حملات، خواستار احترام به آزادی کشتیرانی و بازگشایی کامل و بیقید و شرط تنگه هرمز شد.
کویت همچنین بر حمایت از اقدامات امارات متحده عربی برای حفاظت از امنیت، حاکمیت و منافع خود تاکید کرد.
وزارت امور خارجه اردن حملات اخیر جمهوری اسلامی را نقض آشکار قوانین بینالمللی و تهدیدی علیه امنیت کشتیرانی خواند.
امان تاکید کرد از همه اقدامات امارات برای حفظ امنیت و ثبات این کشور حمایت میکند.
وزارت امور خارجه قطر ضمن محکوم کردن این حملات، بار دیگر استفاده از تنگه هرمز بهعنوان اهرم فشار را قاطعانه مردود دانست.
وزارت امور خارجه عربستان سعودی نیز هدف قرار گرفتن دو کشتی اماراتی را بهشدت محکوم کرد و هشدار داد حکومت ایران مسئول تداوم این حملات است.
طی هفتههای گذشته، حملات سپاه پاسداران به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز به تنشها در منطقه دامن زده است.
در سوی دیگر، ایالات متحده پس از فروپاشی آتشبس، فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی را از طریق اعمال محاصره دریایی افزایش داده است.
تنگه هرمز گذرگاه باریکی میان ایران و عمان است که پیش از آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، حدود یکپنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکرد.
ادامه واکنشهای منطقهای به تهدید امنیت کشتیرانی
مصر حمله به دو کشتی اماراتی در تنگه هرمز را بهشدت محکوم کرد و خواستار توقف همه اقداماتی شد که امنیت کشتیرانی بینالمللی را به خطر میاندازد.
وزارت امور خارجه بحرین نیز حمله جمهوری اسلامی به این نفتکشها را بهشدت محکوم کرد.
در این بیانیه آمده است: «این حمله نقض آشکار قواعد حقوق بینالملل، کنوانسیون سازمان ملل درباره حقوق دریاها و قطعنامههای مرتبط شورای امنیت، از جمله قطعنامه ۲۸۱۷، و قطعنامههای سازمان بینالمللی دریانوردی است.»
منامه تاکید کرد امنیت و ثبات امارات متحده عربی بخشی جداییناپذیر از امنیت ملی بحرین و دیگر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس است.
اتحادیه عرب حمله جمهوری اسلامی به دو نفتکش اماراتی هنگام عبور از تنگه هرمز را محکوم کرد.
وزارت امور خارجه امارات متحده عربی نیز ضمن محکوم کردن «حمله خصمانه» حکومت ایران هشدار داد سپاه پاسداران با استفاده از تنگه هرمز برای اعمال فشار اقتصادی، امنیت منطقه و جریان جهانی انرژی را به خطر میاندازد.
همزمان با ادامه تنشها، چشمانداز مذاکرات تهران و واشینگتن بر سر بازگشایی تنگه هرمز در هالهای از ابهام قرار دارد و گمانهزنیها درباره احتمال گسترش دامنه و شدت درگیریها در منطقه بالا گرفته است.
تداوم تهدیدات مقامهای حکومت ایران
در روزهای اخیر، مقامهای جمهوری اسلامی بر شدت لفاظیهای تهدیدآمیز خود علیه آمریکا، اسرائیل و کشورهای منطقه افزودهاند.
ابراهیم عزیزی، رییس کمیسیون امنیت ملی مجلس، ۲۳ مرداد تهدید کرد حکومت ایران «آمریکا را تا شکست نهایی رها نخواهد کرد».
احمد خاتمی، امام جمعه موقت تهران، نیز در خطبههای نماز جمعه گفت ایالات متحده «زبان مذاکره سرش نمیشود و زبان زور را میفهمد».
در سوی دیگر، محمد اسحاق دار، وزیر امور خارجه پاکستان، ۲۳ مرداد تاکید کرد تفاهمنامه اسلامآباد تنها مسیر حلوفصل مناقشه کنونی است.
دار در دیدار با ناتالی بیکر، کاردار سفارت آمریکا در پاکستان، بر اهمیت گفتوگو و دیپلماسی برای دستیابی به صلح پایدار تاکید کرد و افزود اجرای تفاهمنامه اسلامآباد «هم در متن و هم در روح آن» تنها راه پیشرو است.
تهران و واشینگتن ۲۵ خرداد بر سر خاتمه جنگ به تفاهم دست یافتند، اما تنشهای منطقهای پس از آن ادامه یافت.
۱۷ تیر، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، مقامهای جمهوری اسلامی را «متقلب»، «دروغگو» و «بیمار» خواند و با اشاره به حملات سپاه پاسداران به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز، از پایان آتشبس با تهران خبر داد.
این عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس، با اشاره به افزایش نقدینگی و تشدید کسری بودجه، خواستار تشکیل «کمیته اضطرار» برای مقابله با تورم و گرانی شد.
او گفت حجم نقدینگی ایران به ۱۷۰۰۰ هزار میلیارد تومان، رسیده و رکوردی بیسابقه از زمان تشکیل بانک مرکزی ثبت شده است.
پوردهقان همچنین به نقل از عبدالناصر همتی، رییس کل بانک مرکزی، گفت رشد اقتصادی کشور در پنج ماه گذشته به منفی سه درصد رسیده است؛ رقمی که در صورت تایید رسمی، نشاندهنده تعمیق رکود و کوچکتر شدن اقتصاد ایران در ماههای اخیر است.
جمهوری اسلامی اکنون تحت فشار حداکثری ایالات متحده قرار دارد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، پنجشنبه ۲۲ مرداد گفت واشینگتن قصد دارد اقداماتی را علیه حکومت ایران به اجرا بگذارد که به گفته او، در تاریخ انزوای اقتصادی یک کشور «بیسابقه» خواهد بود.
بسنت در گفتوگو با شبکه نیوزمکس اعلام کرد جزییات اقدامات بیشتر هفته آینده منتشر خواهد شد.
او گفت این سیاست ترکیبی از انزوای شدید اقتصادی و ادامه محاصره در تنگه هرمز خواهد بود؛ محاصرهای که به گفته بسنت، مانع ورود هرگونه کالا به بنادر ایران یا خروج آن از این بنادر میشود.
روحالله رحیمپور، تحلیلگر سیاسی، با اشاره به راهبرد محاصره دریایی بنادر ایران، به ایراناینترنشنال گفت تحریمهای اقتصادی به خودی خود به تغییر در جمهوری اسلامی منجر نمیشوند، اما اقتصاد اکنون یکی از مهمترین نقاط آسیبپذیر حکومت است.
به گفته او، تجربه دورههای گذشته نشان داده است فشار اقتصادی میتواند جمهوری اسلامی را به دادن امتیاز وادار کند: «محدود شدن صادرات نفت، اختلال در مسیرهای تجاری و افزایش هزینه واردات، منابع ارزی دولت را کاهش میدهد و همزمان تامین کالاهای اساسی، مواد اولیه و هزینههای جاری را دشوارتر میکند.»
از کسری بودجه تا فشار خارجی
پوردهقان اما بخش عمده افزایش نقدینگی را ناشی از استقراض دولت و تلاش برای تامین کسری بودجه دانست و هشدار داد اگر دولت هزینههای خود را همچنان از مسیر ایجاد پول جبران کند، اقتصاد ایران به سمت ابرتورم حرکت خواهد کرد.
او پیشتر نیز در گفتوگو با وبسایت تابناک گفته بود بخش قابل توجهی از درآمدهای پیشبینیشده دولت، از جمله درآمدهای مالیاتی و نفتی، در پی جنگ و بحران اقتصادی آسیب دیده است.
با این حال، دولت همچنان باید هزینههایی مانند حقوق، یارانه نقدی و کالابرگ را تامین کند.
اقتصاد ایران پیش از دور تازه درگیریهای نظامی با آمریکا و اسرائیل نیز با تورم مزمن، کاهش سرمایهگذاری، بحران انرژی، رکود تولید و افت قدرت خرید روبهرو بود. جنگ و محدودیتهای تازه بر صادرات و واردات، این مجموعه بحرانها را تشدید کرده است.
در چنین شرایطی، دولت میان کاهش هزینهها، افزایش مالیات، استقراض و ایجاد پول بیشتر گرفتار میشود. کاهش هزینههای عمومی و افزایش مالیات فشار بیشتری بر خانوارها و بنگاههای اقتصادی وارد میکند و تامین کسری بودجه از مسیر نظام بانکی نیز میتواند به رشد نقدینگی و افزایش دوباره قیمتها بینجامد.
کارگران در انتهای زنجیره بحران
پیامد این چرخه، اکنون در گسترش معوقات مزدی واحدهای تولیدی و خدماتی دیده میشود.
بر اساس گزارش خبرگزاری ایلنا، شماری از شرکتها و واحدهای تولیدی که پیشتر نیروهای خود را تعدیل کرده بودند، پس از راهاندازی دوباره فعالیتها کارگران سابق را به کار فراخواندهاند. این کارگران پس از بازگشت به محل کار، با پرداخت نشدن دستمزدهای خرداد و تیر و انباشت مطالبات مزدی روبهرو شدهاند.
برخی از آنان در دوره بیکاری به مشاغلی مانند رانندگی تاکسی اینترنتی روی آورده بودند، اما با بازگشت به کارخانه، درآمد جایگزین و امکان دریافت بیمه بیکاری را نیز از دست دادهاند.
اکبر شوکت، دبیر اجرایی خانه کارگر استان قم، گفته است اکثریت جامعه کارگری در نتیجه سالها «سرکوب مزدی» زیر خط فقر زندگی میکنند و در برابر فشارهای تازه اقتصادی کمترین تابآوری را دارند.
او هشدار داده است اگر شرایط تغییر نکند، کارگران بیش از دو ماه دیگر توان تحمل وضعیت موجود را نخواهند داشت و کشور در پایان تابستان با «التهابات فراوان» در بخش کارگری روبهرو خواهد شد.
شوکت همچنین گفته است برخی کارفرمایان بهدلیل اختلال در واردات مواد اولیه، صادرات و گردش مالی، واقعا توان پرداخت حقوق ندارند، اما گروهی دیگر با وجود برخورداری از کالا و مواد اولیه در انبار، از شرایط بحرانی برای تعویق دستمزدها و کاهش ظرفیت تولید سوءاستفاده میکنند.
اعتصاب در واکنش به دستمزدهای پرداختنشده
نشانههای این التهاب پیشتر نیز در اعتراضهای کارگری دیده شده است.
دوم تیر، حدود هزار و ۶۰۰ کارگر گروه ماشینسازی تبریز در اعتراض به پرداخت نشدن دستمزدهای اردیبهشت و خرداد، دست از کار کشیدند.
کارکنان مرکز بهداشت اسلامآباد غرب نیز اول تیر در اعتراض به تاخیر در پرداختها، نابرابری مزدی و دریافتی ناچیز در مقایسه با خط فقر تجمع کردند.
اعتراضها در حالی ادامه دارد که تشکلهای مستقل کارگری در ایران با محدودیتهای گسترده روبهرو هستند و کارگران برای پیگیری مطالبات خود از سازوکارهای قانونی و مستقل موثری برخوردار نیستند.
تشکیل کمیته اضطرار، بدون مهار کسری بودجه، تامین سرمایه در گردش بنگاهها، تضمین پرداخت دستمزدها و کاهش تنشهای خارجی، بعید است بتواند روند موجود را متوقف کند.
آنچه در سطح کلان با عنوان رشد نقدینگی، رکود و کاهش درآمدهای دولت توصیف میشود، در زندگی روزمره به دستمزد پرداختنشده، کوچکتر شدن سفره خانوار و گسترش اعتراضهای معیشتی تبدیل شده است.
مقامها و کارشناسان هشدار میدهند دسترسی آزاد به تنگه هرمز برای کویت جایگزینی ندارد و ادامه جنگ میتواند آسیبهای اقتصادی آن را عمیقتر کند.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، بیش از ۹۰ درصد درآمد دولت کویت و تقریبا تمام درآمد صادراتی این کشور به فروش نفت خام وابسته است. کویت حدود شش درصد ذخایر نفتی جهان را در اختیار دارد، اما برخلاف عربستان سعودی و امارات متحده عربی، خط لولهای برای دورزدن تنگه هرمز ندارد و ناچار است نفت خود را از این آبراه به بازارهای جهانی برساند.
شیخ نواف سعود الصباح، مدیرعامل شرکت نفت کویت، در مصاحبه با خبرگزاری فرانسه شرایط کنونی را «سختترین و بزرگترین بحران» بخش نفت این کشور از زمان حمله عراق در سال ۱۹۹۰ توصیف کرد. نیروهای عراقی هنگام عقبنشینی از کویت صدها چاه نفت را به آتش کشیدند و مخازن ذخیره و پالایشگاهها را تخریب کردند.
کویت در جنگ کنونی با ویرانیهایی در ابعاد سال ۱۹۹۰ مواجه نشده، اما تاسیسات آبشیرینکن، مراکز انرژی و زیرساختهای نفتی آن بارها هدف حملات حکومت ایران قرار گرفتهاند. پایگاههای نظامی آمریکا در این کشور نیز هدف حملات موشکی بودهاند و مقر شرکت نفت کویت در ماه آوریل با پهپاد هدف قرار گرفت.
شرکت دولتی نفت کویت چند روز پس از آغاز جنگ وضعیت «فوقالعاده» اعلام کرد؛ اقدامی حقوقی که بهدلیل شرایط پیشبینیناپذیری مانند جنگ، از شرکتها در برابر پیامدهای ناتوانی در اجرای تعهدات قراردادی محافظت میکند. این وضعیت در ماه ژوئن لغو شد.
کویت پیش از جنگ روزانه اندکی بیش از دو میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه نفت تولید میکرد و قصد داشت ظرفیت تولید خود را تا سال ۲۰۴۰ به چهار میلیون بشکه در روز برساند. مدیرعامل شرکت نفت کویت میزان کنونی تحویل نفت را اعلام نکرد، اما گفت پس از بازگشایی تنگه و برقراری رفتوآمد آزاد، تولید میتواند بهسرعت به سطح پیش از جنگ و حتی بالاتر از آن بازگردد.
دادههای اولیه رسمی نشان میدهد اقتصاد کویت در سهماهه نخست سال ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۴.۶ درصد کوچک شده و تولید ناخالص داخلی بخش نفت آن ۱۲.۵ درصد کاهش یافته است. از آنجا که این آمار تنها ماه نخست جنگ را پوشش میدهد، احتمال میرود خسارت واقعی بیشتر باشد.
جنگ بر شیوه حفاظت از زیرساختهای حیاتی کویت نیز اثر گذاشته است. چراغهای بیشتر نیروگاهها، تاسیسات آب و مراکز مهم انرژی در شب خاموش میشوند و اطراف مخازن نگهداری نفت خام داربستهایی نصب شده است تا از آنها در برابر حملات احتمالی محافظت شود.
شرکت نفت کویت میگوید برای مقابله با بحران برنامههای اضطراری را اجرا کرده و ذخیرهسازی نفت در خارج از منطقه، بخشی از فشار ناشی از اختلال در تنگه هرمز را کاهش داده است. با این حال، کارشناسان تاکید میکنند چنین اقداماتی نمیتواند جایگزین یک مسیر امن و پایدار برای صادرات نفت شود.
آمنه بکر، رییس بخش تحلیل خاورمیانه در موسسه کپلر، وابستگی کویت به تنگه هرمز را یک «آسیبپذیری راهبردی» دانست. به گفته او، این کشور منابع مالی لازم برای تحمل یک شوک جدی اما موقت را دارد و تولید نفت آن احتمالا ظرف دو تا سه ماه میتواند به سطح پیش از جنگ بازگردد؛ با این حال، طولانیشدن جنگ اقتصاد کویت را بیش از پیش در معرض خطر نداشتن مسیر امن صادراتی قرار خواهد داد.
الصباح نیز هشدار داد که جریان آزاد نفت و گاز و کشتیرانی بدون محدودیت در تنگه هرمز «هیچ جایگزینی» ندارد. به گفته او، ادامه اختلال در عبور هیدروکربنها از این آبراه میتواند جهان را خیلی زود با بحران انرژی دیگری روبهرو کند.
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، پنجشنبه ۲۲ مرداد در سفر به پاناما گفت نیروی دریایی این کشور میتواند با جابهجایی نوبتی کشتیها، محاصره ایران را برای مدتی نامحدود حفظ کند.
آمریکا محاصره کشتیرانی و بنادر ایران را در اواخر خرداد برای یک ماه متوقف کرد، اما پس از فروپاشی توافق اولیه برای پایان جنگ، آن را دوباره برقرار ساخت. به گزارش رویترز، این اقدام اصلیترین منبع ارز خارجی تهران را قطع کرده و فشار ناشی از خسارتهای جنگی به زیرساختهای انرژی ایران را افزایش داده است.
واشینگتن پیشتر گفته بود زمانی محاصره را لغو میکند که جمهوری اسلامی و عمان، واقع در دو سوی تنگه هرمز، برای ازسرگیری کشتیرانی تجاری به توافق برسند.
تهران بازگشایی تنگه را مشروط کرد
مقمهای رسمی حکومت ایران در پیامهایی در شبکه اجتماعی ایکس، ادعای دونالد ترامپ درباره «کنترل کامل» آمریکا بر تنگه هرمز را رد کردند و گفتند این آبراه تا زمان پذیرش شروط تهران بسته خواهد ماند. لغو تحریمهای اقتصادی و آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران از جمله این شروط اعلام شده است.
پیش از آغاز جنگ در اسفند سال گذشته، یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از تنگه هرمز عبور میکرد. شمار کشتیهای عبوری از این تنگه روز سهشنبه ۲۰ مرداد به هشت فروند رسید؛ در حالی که میانگین ۱۰ روز پیش از آن حدود ۱۲ فروند و میزان تردد پیش از جنگ روزانه ۱۳۰ تا ۱۴۰ کشتی بود.
همزمان، خبرگزاری دولتی امارات، وام، اعلام کرد دو شناور شرکت دولتی نفت ابوظبی، ادنوک، شامگاه پنجشنبه ۲۲ مرداد هنگام عبور از تنگه هدف حمله قرار گرفتند. دولت امارات این رویداد را حمله [حکومت] ایران دانست و آن را محکوم کرد.
فشارهای داخلی بر ترامپ افزایش یافت
ترامپ بارها تهدید کرده است حملات نظامی را تشدید خواهد کرد و «ایران را بهشدت هدف قرار خواهد داد». با این حال، او تاکنون از اعزام نیروی زمینی، تصرف جزایر راهبردی و بمباران تاسیسات آبشیرینکن خودداری کرده و اوایل این هفته از احتمال تمرکز بر ابزارهای اقتصادی بهجای اقدام نظامی سخن گفته است.
رییسجمهوری آمریکا در داخل کشور برای پایاندادن به جنگی که بهشدت نامحبوب توصیف شده، با فشار روبهرو است. افزایش قیمت سوخت میزان محبوبیت او را کاهش داده و ممکن است موقعیت حزب جمهوریخواه را در انتخابات میاندورهای کنگره در نوامبر تضعیف کند.
واشینگتن تحریمها علیه حکومت ایران و افراد و نهادهایی را که به گفته آمریکا به تهران در تهیه سلاح کمک میکنند، تشدید کرده است. با این حال، این کارزار فشار تاکنون حکومت ایران را به میز مذاکره بازنگردانده است.
نگرانی از کمبود نفت و رکود اقتصادی
آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی کرده است عرضه جهانی نفت در سال جاری روزانه چهار میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه، معادل حدود چهار درصد، کاهش یابد. این نهاد یک ماه پیش افت روزانه سه میلیون و ۷۰۰ هزار بشکهای را پیشبینی کرده بود.
قیمت نفت پنجشنبه پس از یک هفته افزایش، بیش از دو درصد پایین آمد؛ زیرا سرمایهگذاران بر نشانههای کاهش تقاضای جهانی و رشد چشمگیر ذخایر نفت خام آمریکا تمرکز کردند.
با این حال، انتشار گزارشهایی درباره حمله پهپادی حوثیهای مورد حمایت حکومت ایران به یک پالایشگاه شرکت آرامکوی عربستان، بار دیگر نگرانیها از گسترش جنگ منطقهای را افزایش داد.
اقتصاددانان کاهش شدید رشد اقتصاد جهانی بر اثر جنگ را پیشبینی کرده و هشدار دادهاند که برخی مناطق ممکن است وارد رکود شوند. به ارزیابی آنان، اگر جنگ بهزودی پایان نیابد، پیامدهای اقتصادی آن تشدید خواهد شد.
روزنامه واشینگتنپست در سرمقالهای، جنگ آمریکا علیه [حکومت] ایران را «شکستی راهبردی» توصیف کرد، اما نوشت که مهار تهران همچنان گزینهای بهتر از دستیابی به توافق با آن است.
به نوشته هیات تحریریه این روزنامه، ترامپ که سیاست خارجی را نیز مانند فعالیتهای تجاری خود از دریچه معامله میبیند، دستیابی به توافق را بهخودیخود یک پیروزی تلقی میکند. این رویکرد، به باور نویسندگان سرمقاله، گاهی نتیجهبخش بوده، اما در پرونده ایران به بنبست رسیده است.
جنگ اهداف واشینگتن را محقق نکرد
سرمقاله واشینگتنپست جنگی را که دولت ترامپ در ماه اسفند علیه [حکومت] ایران آغاز کرد، از هر نظر شکستی راهبردی دانسته است. به نوشته این روزنامه، حملهای که به کشتهشدن علی خامنهای انجامید، نتوانست حکومت ایران را سرنگون کند و توان موشکی تهران و فعالیت نیروهای نیابتی آن نیز همچنان ادامه دارد.
این روزنامه نوشته است که حملات تابستان گذشته و بمبارانهای ازسرگرفتهشده در اسفند، برنامه هستهای ایران را بهشدت عقب انداخت؛ اما ادامه جنگ در عین حال انگیزه تهران برای دستیابی به سلاح هستهای را تقویت کرد. [حکومت] ایران نیز اکنون مدعی کنترل تنگه هرمز است.
توافقی که مساله کنترل تنگه هرمز را حل نکرد
براساس این سرمقاله، محور یادداشت تفاهم ماه خرداد میان آمریکا و جمهوری اسلامی یک بدهبستان بود: تهران در ازای لغو تحریمها و پایان محاصره آمریکا، اجازه میداد کشتیها از تنگه هرمز عبور کنند.
با این حال، تفاهمنامه به این پرسش اساسی پاسخ نداد که چه طرفی تنگه را اداره خواهد کرد. جمهوری اسلامی معتقد بود میتواند برای عبور کشتیها شرایط تعیین کند و از آنها هزینه خدمات بگیرد و در ماه اردیبهشت نیز نهادی با عنوان «سازمان آبراه خلیج فارس» برای این منظور تشکیل داد.
واشینگتنپست نوشته است ترامپ این اختلاف را نادیده گرفت و یادداشت تفاهم را امضا کرد، اما پس از تیراندازی ایران به کشتیهای عبوری در تیر ماه بار دیگر به جنگ بازگشت. ازسرگیری حملات نیز به نوشته این روزنامه، واقعیتهای میدانی را تغییر نداد و مانع ادامه اقدامات حکومت ایران علیه کشتیرانی نشد.
این سرمقاله همچنین تردید ترامپ درباره قرار دادن نیروهای آمریکایی در معرض خطر را عاملی دانسته که به تندروهای ایران نشان داده است واشینگتن تمایلی به تشدید بیشتر جنگ ندارد. کمبود موشکهای رهگیر و نگرانی کشورهای خلیج فارس از حملات تلافیجویانه نیز دولت آمریکا را به توقف حملات بیشتر واداشته است.
تحریمها و محاصره؛ اهرمهای فشار آمریکا
هیات تحریریه واشینگتنپست معتقد است آمریکا همچنان اهرمهای مهمی در اختیار دارد، اما بهرهگیری از آنها مستلزم کنار گذاشتن این تصور است که توافق با حکومت ایران مطلوب یا ضروری است.
به نوشته این روزنامه، محاصره دریایی آمریکا به اقتصاد و ارزش پول ایران آسیب جدی زده، صادرات نفت این کشور کاهش یافته و دهها میلیارد دلار از داراییهای تهران همچنان مسدود است. قرار گرفتن رفع تحریمها در صدر تازهترین خواستههای ایران نیز، از نگاه واشینگتنپست، نشاندهنده اهمیت این اهرمهای فشار است.
این سرمقاله تسلط [حکومت] ایران بر تنگه هرمز را به گروگانگیری تشبیه کرده، اما گفته است بازارهای جهانی پیامد بستهشدن تنگه را تا حد زیادی در قیمتها لحاظ کردهاند و افزایش بهای نفت هنوز به سطحی فاجعهبار نرسیده است.
همزمان، تولیدکنندگان انرژی در حال استفاده از مسیرهای جایگزیناند. دولت ترامپ میگوید روزانه پنج تا هفت میلیون بشکه نفت از طریق خطوط لوله ارتقا یافته و پایانههای صادراتی جدید از منطقه خارج میشود. عربستان سعودی نیز برای حفاظت از کشتیرانی در دریای سرخ در برابر نیروهای نیابتی حکومت ایران، در حال تشکیل ائتلافی چندملیتی است.
توصیه به ادامه سیاست مهار
واشینگتنپست در جمعبندی سرمقاله خود نوشته است سیاست مهار [حکومت] ایران در حال نتیجهدادن است و آمریکا باید محاصره دریایی را به شکلی تداومپذیرتر ادامه دهد. این روزنامه پیشنهاد کرده است شمار شناورهای درگیر در عملیات مستقیم توقیف و بازرسی کاهش یابد و در مقابل، خریداران نفت ایران که موفق به عبور از محاصره میشود، تحریم شوند.
ادامه مسدود ماندن داراییهای ایران، مقابله مستمر با نیروهای نیابتی تهران در یمن، عراق، لبنان و غزه و حفظ تهدید به تشدید جدی درگیری، بهویژه در صورت تلاش [حکومت] ایران برای احیای برنامه هستهای، از دیگر پیشنهادهای مطرحشده در این سرمقاله است.
هیات تحریریه واشینگتنپست در پایان هشدار داده است که توافق با حکومت ایران و در اختیار گذاشتن منابع مالی بیشتر به تهران، به رفتارهای این کشور پاداش میدهد و هزینه دور بعدی بیثباتی را تامین میکند. این روزنامه نوشته است یک معاملهگر ماهر باید بداند چه زمانی از ادامه مذاکره صرفنظر کند.
